[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-sw-ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida":3,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1":144,"exercise-list-path-sw-none":196},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":143},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida","Jifunze nomino za ngeli ya JI-MA, umoja na wingi wake, mifano kama jicho na macho, na matumizi ya li- na ya- katika sentensi fupi za kila siku.","Ngeli ni kundi la nomino. Katika ngeli ya **JI-MA**, unapata maneno kama **tunda**, **jicho** na **jina**. Utajifunza kusema kitu kimoja na vitu vingi, kisha kutumia maneno hayo katika sentensi fupi.\n\n## 1. Kitu kimoja na vitu vingi\n\n**Umoja** ni kitu kimoja: tunda moja. **Wingi** ni vitu zaidi ya kimoja: matunda mawili.\n\n:::example\nNina **tunda** moja.\n\nNina **matunda** mawili.\n:::\n\nNomino nyingi za ngeli hii zina **ma-** katika wingi. Lakini katika umoja, si zote zinazoanza kwa **ji-**.\n\n## 2. Nomino za kawaida\n\nJifunze neno la umoja pamoja na neno lake la wingi.\n\n| Umoja | Wingi |\n| --- | --- |\n| tunda | **matunda** |\n| jiwe | **mawe** |\n| jicho | **macho** |\n| jino | **meno** |\n| jina | **majina** |\n| yai | **mayai** |\n| ua | **maua** |\n| gari | **magari** |\n\n- **Tunda → matunda:** ongeza **ma-**.\n- **Jiwe → mawe:** **ji-** inabadilika kuwa **ma-**.\n- **Jino → meno:** kumbuka umbo hili la wingi.\n\n:::warning\nUsiongeze **ma-** mbele ya kila neno bila kuangalia umbo lake.\n\n✓ **jicho → macho**\n\n✗ jicho → majicho\n\n✓ **jino → meno**\n\n✗ jino → majino\n:::\n\n## 3. Li- kwa umoja, ya- kwa wingi\n\nKwa nomino hizi, kitenzi kinaanza kwa **li-** katika umoja na **ya-** katika wingi. Kitenzi ni neno kama *anguka* au *iva*.\n\n| Umoja | Wingi |\n| --- | --- |\n| Tunda **linaiva**. | Matunda **yanaiva**. |\n| Jiwe **linaanguka**. | Mawe **yanaanguka**. |\n| Gari **linafika**. | Magari **yanafika**. |\n\n:::example\n**Tunda linaiva.** — Tunda moja.\n\n**Matunda yanaiva.** — Matunda zaidi ya moja.\n:::\n\n:::tip\nAngalia nomino kwanza: **tunda** ni umoja, kwa hiyo tumia **linaiva**. **Matunda** ni wingi, kwa hiyo tumia **yanaiva**.\n:::\n\n## 4. Kueleza nomino hizi\n\nManeno kama **kubwa**, **dogo** na **zuri** yanaeleza nomino. Kwa nomino hizi, maumbo yake ya wingi ni **makubwa**, **madogo** na **mazuri**.\n\n| Umoja | Wingi |\n| --- | --- |\n| tunda **kubwa** | matunda **makubwa** |\n| jiwe **dogo** | mawe **madogo** |\n| ua **zuri** | maua **mazuri** |\n\n:::example\nNina gari **dogo**.\n\nNina magari **madogo**.\n\nTunda **kubwa linaiva**.\n\nMatunda **makubwa yanaiva**.\n:::\n\n## 5. Kumbuka kwa jozi\n\nUnapotumia nomino ya JI-MA:\n\n1. Chagua umoja au wingi: **tunda → matunda**.\n2. Badilisha neno linaloieleza: **kubwa → makubwa**.\n3. Tumia **li-** au **ya-** katika kitenzi: **linaiva → yanaiva**.\n\nKumbuka sentensi hizi mbili: **Tunda kubwa linaiva. Matunda makubwa yanaiva.**","sw","A1",13,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1c61d-259d-78c6-971e-d364971b66e6",false,0,7,"2026-11-10T15:39:21+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[21],{"id":22,"title":5,"vocabularyListWords":23,"isPublished":35},"01a1c61d-78db-71b0-a484-190abe74d3c3",[24,42,57,73,88,104,115,129],{"id":25,"vocabularyWord":26,"displayOrder":36},"01a1c61d-78db-7244-a484-190abe7a4372",{"id":27,"word":28,"frequency":17,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":29,"audio":15},"01a1c61d-5bc3-7303-9d39-98b79dc541fb","tunda",[30,37],{"id":31,"partOfSpeech":32,"definition":33,"exampleSentences":34,"isPrimary":35,"meaningOrder":36},"01a1c696-00ec-7a4d-9a60-486ccc15b4e6","NOUN","Sehemu ya mmea ambayo watu na wanyama hula, kama vile embe, ndizi au chungwa.","Ninakula tunda kila asubuhi.\nTunda hili ni tamu sana.\nMama amenunua tunda sokoni.",true,1,{"id":38,"partOfSpeech":32,"definition":39,"exampleSentences":40,"isPrimary":15,"meaningOrder":41},"01a1c696-00ec-7a95-9a60-486ccc40e932","Matokeo mazuri ya kazi au juhudi za mtu.","Ushindi wake ni tunda la juhudi zake.\nElimu nzuri ni tunda la kusoma kwa bidii.\nNyumba hii ni tunda la kazi ya miaka mingi.",2,{"id":43,"vocabularyWord":44,"displayOrder":41},"01a1c61d-78db-7294-a484-190abee5543e",{"id":45,"word":46,"frequency":17,"level":47,"language":9,"partsOfSpeech":48,"audio":15},"01a1c61d-5c19-759b-bbd8-a1611ae1bb20","jiwe","A2",[49,53],{"id":50,"partOfSpeech":32,"definition":51,"exampleSentences":52,"isPrimary":35,"meaningOrder":36},"01a1c696-00f2-7d07-b977-dfccba284531","Kipande kigumu cha mwamba au madini kinachopatikana ardhini, kama vile kokoto au mwamba mdogo.","Mtoto alichukua jiwe na kulitupa mtoni.\nNjiani kulikuwa na jiwe kubwa, kwa hiyo gari lilisimama.\nWajenzi walitumia mawe mengi kujenga ukuta wa nyumba.",{"id":54,"partOfSpeech":32,"definition":55,"exampleSentences":56,"isPrimary":15,"meaningOrder":41},"01a1c696-00f2-7d4b-b977-dfccba3a7680","Kitu kigumu kinachotumika kusagia au kunoa, kama vile jiwe la kusagia nafaka au jiwe la kunolea kisu.","Bibi anasaga mtama kwenye jiwe la kusagia.\nBaba alinoa kisu chake kwenye jiwe kabla ya kukata nyama.\nJiwe hili la kunolea ni la zamani lakini bado linafaa.",{"id":58,"vocabularyWord":59,"displayOrder":72},"01a1c61d-78db-72dc-a484-190abf24b630",{"id":60,"word":61,"frequency":62,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":63,"audio":15},"01a1c61d-5a87-7641-b737-d4f76a3fd7ca","jicho",8,[64,68],{"id":65,"partOfSpeech":32,"definition":66,"exampleSentences":67,"isPrimary":35,"meaningOrder":36},"01a1c695-fd81-7368-ad46-cbed3c4fadbf","Kiungo cha mwili cha mtu au mnyama kinachotumika kuona.","Mtoto ana jicho moja lenye maumivu.\nJicho langu la kulia linauma.\nPaka ana macho makubwa ya kijani.",{"id":69,"partOfSpeech":32,"definition":70,"exampleSentences":71,"isPrimary":15,"meaningOrder":41},"01a1c695-fd81-73b0-ad46-cbed3d0d8c59","Uangalifu au kitendo cha kuchunga na kufuatilia kitu au mtu kwa makini.","Mama aliweka jicho kwa watoto wakicheza uwanjani.\nMwalimu ana jicho kali kwa wanafunzi wote darasani.\nWeka jicho lako kwenye mizigo yetu.",3,{"id":74,"vocabularyWord":75,"displayOrder":87},"01a1c61d-78db-7328-a484-190abfa85545",{"id":76,"word":77,"frequency":17,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":78,"audio":15},"01a1c61d-5a89-769c-85a2-eba6b4fdbe57","jino",[79,83],{"id":80,"partOfSpeech":32,"definition":81,"exampleSentences":82,"isPrimary":35,"meaningOrder":36},"01a1c695-fd81-7610-ad46-cbed3e400259","Kitu kigumu cheupe kilichopo kinywani cha binadamu au mnyama, kinachotumika kutafuna chakula.","Mtoto wangu ana jino linaloumia.\nNapiga mswaki kila asubuhi ili kusafisha meno yangu.\nJino la mbele la Juma limeng'oka.",{"id":84,"partOfSpeech":32,"definition":85,"exampleSentences":86,"isPrimary":15,"meaningOrder":41},"01a1c695-fd81-7658-ad46-cbed3ee31bea","Kipande chenye ncha kinachojitokeza kwenye chombo kama msumeno, kitana au gia.","Msumeno huu una jino lililovunjika.\nKitana changu kina jino moja lililokatika.\nGia hiyo imeharibika kwa sababu jino lake limechakaa.",4,{"id":89,"vocabularyWord":90,"displayOrder":103},"01a1c61d-78db-7390-a484-190ac09a4da2",{"id":91,"word":92,"frequency":93,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":94,"audio":15},"01a1c61d-5a88-767a-b21d-89edd21ddc68","jina",9,[95,99],{"id":96,"partOfSpeech":32,"definition":97,"exampleSentences":98,"isPrimary":35,"meaningOrder":36},"01a1c695-fd81-74c8-ad46-cbed3d61be31","Neno au maneno yanayotumiwa kumwita mtu, mnyama, kitu au mahali ili kujulikana; kwa mfano, jina la mtu.","Jina langu ni Vazgen.\nJina la mtoto wake ni Amani.\nUnaitwa jina gani?",{"id":100,"partOfSpeech":32,"definition":101,"exampleSentences":102,"isPrimary":15,"meaningOrder":41},"01a1c695-fd81-7514-ad46-cbed3d946364","Sifa nzuri au sifa mbaya ambayo mtu anayo kwa watu wengine; heshima au sifa ya mtu katika jamii.","Mwalimu huyu ana jina zuri katika kijiji chetu.\nUsiharibu jina la familia yako.\nMchezaji huyo amejipatia jina kubwa nchini.",5,{"id":105,"vocabularyWord":106,"displayOrder":114},"01a1c61d-78db-73bc-a484-190ac0e33f15",{"id":107,"word":108,"frequency":62,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":109,"audio":15},"01a1c61d-5bed-71c6-8bfc-8b1907561967","yai",[110],{"id":111,"partOfSpeech":32,"definition":112,"exampleSentences":113,"isPrimary":35,"meaningOrder":36},"01a1c696-00ef-770c-9eb6-ea9bacb7c8be","Kitu cha mviringo chenye ganda ambacho hutagwa na kuku au ndege mwingine; watu hukila kama chakula, na kifaranga hutoka ndani yake.","Nilikula yai moja la kuchemsha asubuhi.\nKuku ametaga yai kubwa leo.\nMama anapika yai kwa mafuta kidogo.",6,{"id":116,"vocabularyWord":117,"displayOrder":17},"01a1c61d-78db-73dc-a484-190ac19279d8",{"id":118,"word":119,"frequency":17,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":120,"audio":15},"01a1c61d-5bc4-726b-9ed6-d5009ad6b8d7","ua",[121,125],{"id":122,"partOfSpeech":32,"definition":123,"exampleSentences":124,"isPrimary":35,"meaningOrder":36},"01a1c696-00ec-7b95-9a60-486ccd275f47","Sehemu ya mmea yenye rangi na harufu nzuri, ambayo baadaye huzaa tunda au mbegu.","Mama alipanda ua jekundu bustanini.\nUa hili lina harufu nzuri sana.\nMtoto alimpa mwalimu ua.",{"id":126,"partOfSpeech":32,"definition":127,"exampleSentences":128,"isPrimary":15,"meaningOrder":41},"01a1c696-00ec-7bd9-9a60-486ccd43172c","Uwanja mdogo uliozungushiwa ukuta au uzio kando ya nyumba.","Watoto wanacheza katika ua wa nyumba.\nKuku wako ndani ya ua.\nBaba alijenga ua mpya nyuma ya nyumba.",{"id":130,"vocabularyWord":131,"displayOrder":62},"01a1c61d-78db-73fc-a484-190ac19ce97b",{"id":132,"word":133,"frequency":93,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":134,"audio":15},"01a1c61d-5a6c-7774-8835-d2f35eac9961","gari",[135,139],{"id":136,"partOfSpeech":32,"definition":137,"exampleSentences":138,"isPrimary":35,"meaningOrder":36},"01a1c695-fd7f-70a8-a052-4e5148805e17","Chombo chenye magurudumu na injini kinachotumika kusafirisha watu au mizigo barabarani.","Baba ana gari jipya jekundu.\nGari letu limeharibika njiani.\nTulisafiri kwa gari kutoka Dar es Salaam hadi Morogoro.",{"id":140,"partOfSpeech":32,"definition":141,"exampleSentences":142,"isPrimary":15,"meaningOrder":41},"01a1c695-fd7f-70f4-a052-4e5148c21a06","Chombo chenye magurudumu kinachovutwa na wanyama au kusukumwa, kinachobeba watu au mizigo, kama vile gari la ng'ombe au gari la moshi (treni).","Mkulima alipakia mazao kwenye gari la ng'ombe.\nGari la moshi linaondoka saa mbili asubuhi.\nWatoto walifurahi kupanda gari la farasi.",[],[145,155,162,170,176,183,190],{"@id":146,"@type":147,"id":148,"grammarPage":149,"title":150,"instructions":151,"displayOrder":16,"type":152,"questionCount":153,"blankCount":153,"isCompleted":15,"ogImageUrl":154},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-402f-7454-a88b-90cf2a3ce5a5","GrammarExercise","01a1c61d-402f-7454-a88b-90cf2a3ce5a5","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Nomino za JI-MA: kimoja na vingi","Chagua nomino inayofaa kwa idadi iliyotajwa. Tumia maumbo ya kawaida ya JI-MA uliyojifunza.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_a0ab4c68-88c4-4f56-a0f5-adafa1df3500_hero.webp?v=1794325168",{"@id":156,"@type":147,"id":157,"grammarPage":149,"title":158,"instructions":159,"displayOrder":36,"type":152,"questionCount":153,"blankCount":160,"isCompleted":15,"ogImageUrl":161},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4044-72ec-bb74-a71a6e590915","01a1c61d-4044-72ec-bb74-a71a6e590915","JI-MA katika sentensi: upatanisho","Angalia kama nomino ni ya umoja au wingi. Chagua kitenzi au neno la kuieleza linalopatana nayo.",15,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5e53de74-4985-49bb-a5b6-b65fb31c1032_hero.webp?v=1794325168",{"@id":163,"@type":147,"id":164,"grammarPage":149,"title":165,"instructions":166,"displayOrder":41,"type":167,"questionCount":168,"blankCount":168,"isCompleted":15,"ogImageUrl":169},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-405d-7655-86e2-5415ccdd5fa8","01a1c61d-405d-7655-86e2-5415ccdd5fa8","JI-MA: nomino, sifa na kitenzi","Panga vipande ili kuunda sentensi. Kuna neno la ziada katika kila swali. Zingatia upatanisho, herufi kubwa na alama za uakifishaji.","sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_a8cc6d83-fba6-4f09-972e-346834ca4b61_hero.webp?v=1794325168",{"@id":171,"@type":147,"id":172,"grammarPage":149,"title":173,"instructions":174,"displayOrder":72,"type":167,"questionCount":168,"blankCount":168,"isCompleted":15,"ogImageUrl":175},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-406e-757f-9562-ad558a839b68","01a1c61d-406e-757f-9562-ad558a839b68","JI-MA: panga maelekezo ya kila siku","Panga vipande ili kuunda maelekezo. Kuna neno la ziada katika kila swali. Zingatia nomino, sifa yake, herufi kubwa na nukta.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3f0d7a38-9f87-4d54-abfc-997fe7ab0d85_hero.webp?v=1794325168",{"@id":177,"@type":147,"id":178,"grammarPage":149,"title":179,"instructions":180,"displayOrder":87,"type":181,"questionCount":62,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":182},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-407f-7631-9c1f-16eecc18c2e4","01a1c61d-407f-7631-9c1f-16eecc18c2e4","JI-MA: tafuta kosa la upatanisho","Tafuta neno moja lenye kosa katika kila sentensi. Lichague, kisha chagua marekebisho yanayopatana na nomino.","find_and_fix","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_2b1ae90e-d524-4116-a5e9-ea1120ca8324_hero.webp?v=1794325168",{"@id":184,"@type":147,"id":185,"grammarPage":149,"title":186,"instructions":187,"displayOrder":103,"type":188,"questionCount":87,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":189},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4087-7354-ae65-a06f9e2d200e","01a1c61d-4087-7354-ae65-a06f9e2d200e","JI-MA: panga nomino kwa idadi","Gusa kipande, kisha gusa kundi lake. Angalia nomino na maneno yanayoieleza ili kutambua umoja au wingi.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_9e0a0ff8-50d9-42a6-b5fd-c69458b616d9_hero.webp?v=1794325168",{"@id":191,"@type":147,"id":192,"grammarPage":149,"title":193,"instructions":194,"displayOrder":114,"type":188,"questionCount":87,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":195},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-408d-75ff-8f54-184e04f96c56","01a1c61d-408d-75ff-8f54-184e04f96c56","JI-MA: tambua upatanisho sahihi","Gusa kipande, kisha gusa kundi lake. Amua kama maneno yote yanapatana na idadi ya nomino.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_4ae1dc54-f6c8-4487-93bf-9b1fbe7fcd50_hero.webp?v=1794325168",null]