[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-sw-ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika":3,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2":164,"exercise-list-path-sw-none":214},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":163},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika","Jifunze nomino za ngeli ya N-N kama nyumba na ndizi, umbo katika umoja na wingi, na matumizi ya hii, hizi, moja, mbili pamoja na vitenzi vya i- na zi-.","Nomino ni jina la mtu, kitu au mnyama. Katika ngeli ya **N-N**, nomino nyingi zina umbo lilelile katika umoja na wingi: **nyumba moja**, **nyumba mbili**. Utajifunza kutumia nomino hizi pamoja na **hii**, **hizi** na vitenzi vyenye **i-** au **zi-**.\n\n## 1. Jina moja, idadi tofauti\n\n**Umoja** ni kitu kimoja. **Wingi** ni vitu viwili au zaidi. Kwa nomino hizi, jina halibadiliki unapozungumzia vitu vingi.\n\n| Nomino | Umoja | Wingi |\n| --- | --- | --- |\n| nyumba | nyumba moja | nyumba mbili |\n| ndizi | ndizi moja | ndizi mbili |\n| nguo | nguo moja | nguo mbili |\n| kalamu | kalamu moja | kalamu mbili |\n| meza | meza moja | meza mbili |\n\nUsiongeze **ma-** ili kupata wingi wa nomino hizi. Kwa mfano, wingi wa **kalamu** ni **kalamu**, si *makalamu*.\n\n:::note\nSi kila nomino ya ngeli hii inaanza kwa herufi **n**. **Kalamu** na **meza** pia zimo katika ngeli ya N-N.\n:::\n\n## 2. Kuonyesha kitu: hii na hizi\n\nUnapoonyesha kitu kilicho karibu nawe, tumia **hii** kwa umoja na **hizi** kwa wingi. Katika mifano hii, neno hilo linafuata nomino.\n\n| Umoja | Wingi |\n| --- | --- |\n| nyumba **hii** | nyumba **hizi** |\n| ndizi **hii** | ndizi **hizi** |\n| nguo **hii** | nguo **hizi** |\n\n:::example\nUna kalamu moja mkononi:\n\nKalamu **hii** ni yangu.\n\nUna kalamu mbili mkononi:\n\nKalamu **hizi** ni zangu.\n:::\n\nNeno **kalamu** halibadiliki. Maneno mengine katika sentensi yanaonyesha kama ni moja au zaidi.\n\n## 3. Kitenzi: i- na zi-\n\nKwa vitu vya ngeli hii, kitenzi huanza kwa **i-** katika umoja na **zi-** katika wingi. Sehemu hizi za kitenzi huitwa *viambishi*.\n\n| Umoja | Wingi |\n| --- | --- |\n| Kalamu **imeanguka**. | Kalamu **zimeanguka**. |\n| Nguo **imekauka**. | Nguo **zimekauka**. |\n| Meza **imevunjika**. | Meza **zimevunjika**. |\n\n:::example\nNguo moja imekauka:\n\nNguo **hii imekauka**.\n\nNguo mbili zimekauka:\n\nNguo **hizi zimekauka**.\n:::\n\nAndika kitenzi kama neno moja: **imekauka**, si *i me kauka*.\n\n## 4. Umbo la nomino halitoshi\n\nUsitumie **i-** na **zi-** kwa kila nomino yenye umbo lilelile katika umoja na wingi. Majina ya wanyama kama **paka** hutumia **a-** na **wa-** katika vitenzi.\n\n:::warning\nKwa kitu: Kalamu moja **imeanguka**. Kalamu mbili **zimeanguka**.\n\nKwa mnyama: Paka mmoja **amelala**. Paka wawili **wamelala**.\n\n**Paka** halibadiliki, lakini viambishi vya kitenzi si **i-** na **zi-**.\n:::\n\n## 5. Kumbuka mambo matatu\n\nKwa nomino za vitu ulizojifunza hapa:\n\n- Acha nomino katika umbo lilelile: **ndizi moja → ndizi mbili**.\n- Tumia **hii** kwa umoja na **hizi** kwa wingi.\n- Tumia **i-** katika kitenzi cha umoja na **zi-** katika kitenzi cha wingi.\n\n**Nguo hii imekauka. → Nguo hizi zimekauka.**","sw","A1",12,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1c61d-25a1-70da-991a-aff34b99121d",false,0,7,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[21],{"id":22,"title":5,"vocabularyListWords":23,"isPublished":41},"01a1c61d-7904-7383-957d-7f2b720dd287",[24,43,53,69,80,91,109,123,139,153],{"id":25,"vocabularyWord":26,"displayOrder":42},"01a1c61d-7904-7407-957d-7f2b72fbf2bc",{"id":27,"word":28,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":30,"audio":15},"01a1c61d-5b5f-78fc-ad15-74d672789a56","nyumba",9,[31,37],{"id":32,"partOfSpeech":33,"definition":34,"exampleSentences":35,"isPrimary":15,"meaningOrder":36},"01a1c695-ff39-7473-966e-6a0d48cea5b7","NOUN","Familia au ukoo; kundi la watu wa ukoo mmoja, hasa katika matumizi ya kitamaduni au ya kifalme.","Nyumba ya kifalme ilitawala nchi hiyo kwa miaka mingi.\nYeye anatoka katika nyumba ya watu wakarimu.\nNyumba hiyo ina historia ndefu katika kijiji chetu.",2,{"id":38,"partOfSpeech":33,"definition":39,"exampleSentences":40,"isPrimary":41,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff39-7417-966e-6a0d48b2f1c8","Jengo ambalo watu huishi ndani yake pamoja na familia zao; makazi ya watu.","Nyumba yetu ina vyumba vitatu.\nBaba amejenga nyumba mpya karibu na soko.\nWatoto wanacheza mbele ya nyumba.",true,1,{"id":44,"vocabularyWord":45,"displayOrder":36},"01a1c61d-7904-7453-957d-7f2b7394f076",{"id":46,"word":47,"frequency":17,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":48,"audio":15},"01a1c61d-5b51-7f4e-9f91-de7654ca50d8","ndizi",[49],{"id":50,"partOfSpeech":33,"definition":51,"exampleSentences":52,"isPrimary":41,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff38-7424-84a1-9fc7363dac65","Tunda refu la manjano au la kijani linalokua kwenye mgomba, ambalo watu hula likiwa mbichi, limeiva au limepikwa.","Mtoto anakula ndizi tamu asubuhi.\nMama amenunua ndizi sokoni.\nTunapika ndizi na nyama kwa chakula cha mchana.",{"id":54,"vocabularyWord":55,"displayOrder":68},"01a1c61d-7904-747f-957d-7f2b73ce2545",{"id":56,"word":57,"frequency":58,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":59,"audio":15},"01a1c61d-5b55-719e-8da6-5fd810c5b24e","nguo",8,[60,64],{"id":61,"partOfSpeech":33,"definition":62,"exampleSentences":63,"isPrimary":41,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff38-77c0-84a1-9fc7383929e0","Kitu anachovaa mtu mwilini ili kujisitiri au kujikinga na baridi, kama vile shati, gauni au suruali.","Mama anafua nguo zangu kila Jumamosi.\nNimenunua nguo mpya sokoni.\nWatoto wanavaa nguo safi kwenda shuleni.",{"id":65,"partOfSpeech":33,"definition":66,"exampleSentences":67,"isPrimary":15,"meaningOrder":36},"01a1c695-ff38-7808-84a1-9fc7390a38a0","Kitambaa kilichofumwa au kusukwa, kinachotumiwa kushonea mavazi au kufunika vitu.","Fundi ananunua nguo nyingi kwa ajili ya kushona gauni.\nTulitandika nguo juu ya meza.\nNguo hii ya pamba ni laini sana.",3,{"id":70,"vocabularyWord":71,"displayOrder":79},"01a1c61d-7904-749f-957d-7f2b73dd7925",{"id":72,"word":73,"frequency":17,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":74,"audio":15},"01a1c61d-5a8f-7f93-88d6-0d120e36597e","kalamu",[75],{"id":76,"partOfSpeech":33,"definition":77,"exampleSentences":78,"isPrimary":41,"meaningOrder":42},"01a1c695-fd81-7da0-ad46-cbed43f0af0c","Chombo cha kuandikia kwa wino au kwa risasi, kinachotumiwa shuleni na ofisini.","Mwanafunzi ana kalamu mpya.\nTafadhali nipe kalamu yako niandike jina langu.\nKalamu hii imeisha wino.",4,{"id":81,"vocabularyWord":82,"displayOrder":90},"01a1c61d-7904-74bf-957d-7f2b7467bbd7",{"id":83,"word":84,"frequency":58,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":85,"audio":15},"01a1c61d-5b34-702a-8768-99b8604bf4c0","meza",[86],{"id":87,"partOfSpeech":33,"definition":88,"exampleSentences":89,"isPrimary":41,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff36-7039-951d-475d5584dd3c","Samani ya mbao, chuma au plastiki yenye uso bapa juu na miguu, inayotumiwa kuwekea vitu, kulia chakula, kuandikia au kufanyia kazi.","Weka vitabu vyako juu ya meza.\nFamilia yetu inakula chakula cha jioni kwenye meza kubwa.\nMwalimu ameweka chaki mezani.",5,{"id":92,"vocabularyWord":93,"displayOrder":108},"01a1c61d-7904-74db-957d-7f2b74cc6906",{"id":94,"word":95,"frequency":96,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":97,"audio":15},"01a1c61d-5b3f-7c03-9d71-20955673aa83","moja",10,[98,103],{"id":99,"partOfSpeech":100,"definition":101,"exampleSentences":102,"isPrimary":41,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff36-7d31-951d-475d5b1c2e9a","NUMERAL","Nambari ya kwanza kabisa katika kuhesabu, inayoonyesha kitu au mtu mmoja tu; 1.","Nina kaka mmoja na dada wawili.\nMoja, mbili, tatu, nne, tano.\nNinunulie chungwa moja tu, tafadhali.",{"id":104,"partOfSpeech":105,"definition":106,"exampleSentences":107,"isPrimary":15,"meaningOrder":36},"01a1c695-ff36-7d7d-951d-475d5bbc83f8","ADJECTIVE","Kiambishi cha kivumishi -moja kinachoonyesha kitu hicho hicho, kimoja, au pamoja kama kitu kimoja.","Sisi sote tunatoka kijiji kimoja.\nWatoto wawili wanasoma katika shule moja.\nWageni wote walifika wakati mmoja.",6,{"id":110,"vocabularyWord":111,"displayOrder":17},"01a1c61d-7904-74f7-957d-7f2b75266510",{"id":112,"word":113,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":114,"audio":15},"01a1c61d-5b31-7d32-aded-e5ac7330ca90","mbili",[115,119],{"id":116,"partOfSpeech":100,"definition":117,"exampleSentences":118,"isPrimary":41,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff35-7d97-8c0e-fde8eed5395b","Nambari inayokuja baada ya moja na kabla ya tatu; idadi ya 2. Hutumika baada ya nomino kuonyesha kuna vitu au watu wawili.","Nina watoto wawili na paka mbili.\nTafadhali nipe maembe mawili na ndizi mbili.\nSaa mbili asubuhi tutaanza kazi.",{"id":120,"partOfSpeech":100,"definition":121,"exampleSentences":122,"isPrimary":15,"meaningOrder":36},"01a1c695-ff35-7ddb-8c0e-fde8ef631b7b","Hutumika kuonyesha nafasi ya pili katika mpangilio, kwa mfano katika 'darasa la pili' au 'mara ya pili'; hapa umbo la 'mbili' hutumika katika tarehe na saa kama vile 'tarehe mbili'.","Tarehe mbili mwezi huu nitasafiri kwenda Mombasa.\nMtihani utafanyika siku ya Jumatatu saa mbili kamili.\nNyumba yetu iko mtaa wa mbili kutoka sokoni.",{"id":124,"vocabularyWord":125,"displayOrder":58},"01a1c61d-7904-7513-957d-7f2b762265b7",{"id":126,"word":127,"frequency":96,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":128,"audio":15},"01a1c61d-5a77-788d-9131-230719dc9317","hii",[129,134],{"id":130,"partOfSpeech":131,"definition":132,"exampleSentences":133,"isPrimary":41,"meaningOrder":42},"01a1c695-fd7f-7f00-a052-4e51542353f5","DETERMINER","Kiashiria cha karibu kinachoonyesha kitu kilicho karibu na mzungumzaji. Hutumika baada ya nomino za ngeli ya N (umoja na wingi, kwa mfano nyumba hii, nyumba hizi si sawa) na nomino za ngeli ya U-I katika wingi (miti hii).","Nyumba hii ni kubwa sana.\nNinapenda kazi hii.\nMiti hii ni mirefu.",{"id":135,"partOfSpeech":136,"definition":137,"exampleSentences":138,"isPrimary":15,"meaningOrder":36},"01a1c695-fd7f-7f50-a052-4e5154fce756","PRONOUN","Kiwakilishi kinachosimama badala ya kitu kilicho karibu na mzungumzaji, bila kutaja nomino yake.","Hii ni kalamu yangu.\nHii ni nzuri sana.\nUnataka hii au ile?",{"id":140,"vocabularyWord":141,"displayOrder":29},"01a1c61d-7904-752f-957d-7f2b76f83c86",{"id":142,"word":143,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":144,"audio":15},"01a1c61d-5a7c-7757-995f-27e0b31a727b","hizi",[145,149],{"id":146,"partOfSpeech":131,"definition":147,"exampleSentences":148,"isPrimary":41,"meaningOrder":42},"01a1c695-fd80-75bc-b0bf-7c64304d0167","Kielezi cha kuonyesha kinachotumiwa pamoja na nomino za wingi za ngeli ya N (ngeli ya 10) kuonyesha vitu vilivyo karibu na msemaji.","Nyumba hizi ni kubwa sana.\nNinapenda kalamu hizi mpya.\nNguo hizi ni safi na nzuri.",{"id":150,"partOfSpeech":136,"definition":151,"exampleSentences":152,"isPrimary":15,"meaningOrder":36},"01a1c695-fd80-7604-b0bf-7c6430a7b7d8","Kiwakilishi cha kuonyesha kinachosimama badala ya vitu vingi vilivyo karibu na msemaji, kinachotumiwa bila nomino.","Hizi ni zawadi zako.\nNipe hizi, tafadhali.\nHizi ni tamu kuliko zile.",{"id":154,"vocabularyWord":155,"displayOrder":96},"01a1c61d-7904-754f-957d-7f2b77797f9e",{"id":156,"word":157,"frequency":17,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":158,"audio":15},"01a1c61d-5b61-7cb4-81f8-7adb45542735","paka",[159],{"id":160,"partOfSpeech":33,"definition":161,"exampleSentences":162,"isPrimary":41,"meaningOrder":42},"01a1c695-ff39-76b3-966e-6a0d4ae0ade3","Mnyama mdogo wa kufugwa nyumbani, mwenye manyoya laini na masharubu, anayekamata panya.","Paka wangu ana rangi nyeusi.\nPaka analala kwenye kiti jikoni.\nWatoto wanapenda kucheza na paka mdogo.",[],[165,174,181,188,195,201,208],{"@id":166,"@type":167,"id":168,"grammarPage":169,"title":170,"instructions":171,"displayOrder":16,"type":172,"questionCount":11,"blankCount":11,"isCompleted":15,"ogImageUrl":173},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4204-7c8f-9817-07dcbf0cec57","GrammarExercise","01a1c61d-4204-7c8f-9817-07dcbf0cec57","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Vitu vya karibu: majina na idadi","Chagua neno linalofaa. Angalia idadi ya vitu na kama viko karibu nawe.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f84c102a-1a1f-4398-acc6-bcbd69d5b48c_hero.webp?v=1794325168",{"@id":175,"@type":167,"id":176,"grammarPage":169,"title":177,"instructions":178,"displayOrder":42,"type":172,"questionCount":11,"blankCount":179,"isCompleted":15,"ogImageUrl":180},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-421b-715a-95d4-07d56c4048e8","01a1c61d-421b-715a-95d4-07d56c4048e8","Vitu na paka: chagua upatanisho wa kitenzi","Chagua maneno yanayolingana na idadi. Tofautisha vitu vya ngeli ya N-N na paka, ambao ni wanyama.",14,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3abc5b33-255a-4708-8bf4-0254702a6b44_hero.webp?v=1794325168",{"@id":182,"@type":167,"id":183,"grammarPage":169,"title":184,"instructions":185,"displayOrder":36,"type":186,"questionCount":11,"blankCount":11,"isCompleted":15,"ogImageUrl":187},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4233-7a6d-9558-bf471f670e01","01a1c61d-4233-7a6d-9558-bf471f670e01","Panga majina na maneno yanayopatana","Panga vipande ili kuunda sentensi sahihi. Kuna neno moja la ziada katika kila swali. Zingatia herufi kubwa, alama ya mwisho na upatanisho wa maneno.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_9d9b5b92-bdc4-475b-896a-9825eacafe9a_hero.webp?v=1794325168",{"@id":189,"@type":167,"id":190,"grammarPage":169,"title":191,"instructions":192,"displayOrder":68,"type":193,"questionCount":58,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":194},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4245-787b-8647-5a340b8501ad","01a1c61d-4245-787b-8647-5a340b8501ad","Vitu na paka: tafuta kosa la upatanisho","Tafuta neno moja lenye kosa katika kila sentensi, kisha chagua marekebisho sahihi.","find_and_fix","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_ca4ff2ed-30bd-426f-bd44-cc97aef94de7_hero.webp?v=1794325168",{"@id":196,"@type":167,"id":197,"grammarPage":169,"title":198,"instructions":199,"displayOrder":79,"type":193,"questionCount":58,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":200},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-424d-7d0f-b149-f9d60d430ee1","01a1c61d-424d-7d0f-b149-f9d60d430ee1","Vitu na paka: rekebisha upatanisho","Tafuta neno moja lenye kosa, kisha chagua marekebisho. Zingatia tofauti kati ya vitu na paka.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_df62c8ba-68ee-40bf-a487-26fd90abb57e_hero.webp?v=1794325168",{"@id":202,"@type":167,"id":203,"grammarPage":169,"title":204,"instructions":205,"displayOrder":90,"type":206,"questionCount":79,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":207},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4255-7e27-9833-27bbbf2118d6","01a1c61d-4255-7e27-9833-27bbbf2118d6","Majina yasiyobadilika na matumizi ya hii na hizi","Gusa kipande, kisha gusa kundi lake. Panga vipande vyote kwa kufuata maelekezo ya kila ubao.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3f6f19c4-8a0b-4a08-a352-5f10ba76d037_hero.webp?v=1794325168",{"@id":209,"@type":167,"id":210,"grammarPage":169,"title":211,"instructions":212,"displayOrder":108,"type":206,"questionCount":79,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":213},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-425d-7d53-a8d2-9a5e23258c03","01a1c61d-425d-7d53-a8d2-9a5e23258c03","Vitu na paka: panga upatanisho wa vitenzi","Gusa kipande, kisha gusa kundi lake. Zingatia idadi, tofauti kati ya vitu na paka, na uandishi wa kitenzi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_4a6206d4-533f-439d-892f-ac73dd98333e_hero.webp?v=1794325168",null]