[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini":852,"grammar-lesson-path-sw-rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini-none":864,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065":865,"grammar-quick-check-01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065":881,"grammar-lesson-body-01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065-4llmu8cyk":904},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":692,"title":693,"slug":694,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":684,"displayOrder":695,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":16,"vocabularyLists":862,"readyImages":863},"Tambua utata wa rejea za viwakilishi katika matini, tofautisha wahusika na mawazo yanayorejelewa, rekebisha sentensi bila kubadili maana iliyokusudiwa.","Unaposoma au kuhariri matini, unaweza kukutana na kiwakilishi ambacho kinaweza kurejelea zaidi ya mhusika au jambo moja. Hapa utatofautisha rejea inayobainishwa na sarufi na ile inayohitaji muktadha, kisha utaondoa utata bila kubadili maana iliyokusudiwa.\n\n## 1. Rejea huwa tata lini?\n\n*Rejea* ni uhusiano kati ya kiwakilishi na mtu, kitu au jambo linalotajwa kupitia kiwakilishi hicho. Rejea huwa tata ikiwa msomaji anaweza kukihusisha kiwakilishi na zaidi ya kinachorejelewa kimoja, bila muktadha wa kutosha wa kuchagua.\n\n:::example\nAmina alizungumza na Rehema baada ya mkutano. **Yeye** alikuwa amekasirika.\n\n**Yeye** anaweza kuwa Amina au Rehema. Sentensi ya kwanza pekee haitoshi kuamua ni nani aliyekasirika.\n:::\n\nUsichukulie nomino iliyo karibu zaidi na kiwakilishi kuwa ndiyo rejea yake kila mara. Pia, mhusika aliye kiima katika sentensi iliyotangulia si lazima awe ndiye anayerejelewa. Mpangilio wa matini, mada inayoendelezwa na taarifa zinazofuata zinaweza kusaidia, lakini si zote hutoa jibu la lazima.\n\n## 2. Upatanisho husaidia, lakini hautoshi\n\nUpatanisho wa kisarufi unaweza kupunguza idadi ya rejea zinazowezekana. Hata hivyo, wahusika wawili wanapokubaliana na umbo lilelile, bado unahitaji muktadha.\n\n| Sehemu ya matini | Kile unachoweza kubaini | Kile kisichobainika moja kwa moja |\n| --- | --- | --- |\n| Amina na Rehema walifika. **Wao** walikaa mbele. | Wingi wa **wao** unalingana na wahusika hao wawili. | Katika matini ndefu, huenda kundi jingine lililotajwa likahitaji kuzingatiwa. |\n| Amina alikutana na Rehema. **Yeye** alikuwa na haraka. | **Yeye** inarejelea mhusika mmoja. | Umbo hilo halichagui kati ya Amina na Rehema. |\n| Amina alimpa Rehema kitabu **chake**. | **Ch-** katika **chake** hupatana na **kitabu**. | Upatanisho huo hautambui mwenye kitabu. |\n\nKatika mfano wa mwisho, kitabu kinaweza kuwa cha Amina au cha Rehema; muktadha mpana unaweza pia kutaja mwenye kitabu mwingine. Umbo **-ake** halitofautishi jinsia ya mwenye kitu.\n\n:::warning\nUsitumie upatanisho wa kimilikishi kutambua mwenye kitu. Katika **kitabu chake**, umbo **chake** hupatana na kitu kinachomilikiwa, si ngeli ya mwenye kitu.\n:::\n\n## 3. Kufuatilia wahusika katika matini\n\nKatika matini yenye wahusika wengi, rejea iliyo wazi mwanzoni inaweza kuwa tata baada ya mhusika mpya kuingizwa. Kiambishi cha kiima pia kinaweza kuendeleza rejea bila kiwakilishi huru kama **yeye**.\n\n:::example\nAmina alikuwa akiandaa ripoti. Rehema aliingia ofisini. Kisha **alisema** kwamba takwimu hazijakamilika.\n\nKiambishi **a-** katika **alisema** hakitoshi kutambua msemaji. Rehema ametajwa karibuni, lakini Amina ndiye aliyekuwa akiandaa ripoti.\n\nIkiwa aliyesema ni Rehema, unaweza kuandika:\n\nAmina alikuwa akiandaa ripoti. Rehema aliingia ofisini. Kisha **Rehema alisema** kwamba takwimu hazijakamilika.\n:::\n\nUnapofuatilia mhusika, zingatia:\n\n- **Mada inayoendelezwa:** matini imekuwa ikizungumzia nani?\n- **Mabadiliko ya mhusika:** kuna mtu mpya aliyeingia katika maelezo?\n- **Maana ya tendo:** taarifa zilizopo zinamtambulisha mtendaji au zinakufanya ukisie tu?\n- **Muktadha mpana:** sentensi zinazotangulia au zinazofuata zinaondoa utata?\n\n:::tip\nKurudia jina si dosari yenyewe. Rudia jina pale ambapo kiwakilishi kingemlazimisha msomaji kukisia, hasa baada ya mabadiliko ya mhusika.\n:::\n\n## 4. Kurejelea kitu au jambo zima\n\nSi kila kioneshi kinachotumiwa kama kiwakilishi hurejelea nomino moja. Maumbo kama **hilo** na **hayo** yanaweza kurejelea jambo lililoelezwa au maelezo yaliyotolewa. Chunguza ukubwa wa sehemu ya matini inayorejelewa.\n\n:::example\nKamati iliahirisha mkutano kwa sababu mwenyekiti alikuwa mgonjwa. **Hilo** liliwasikitisha wajumbe.\n\nJe, wajumbe walisikitishwa na kuahirishwa kwa mkutano au na ugonjwa wa mwenyekiti? **Hilo** pekee haliondoi utata huo.\n\nIkiwa maana inayokusudiwa ni kuahirishwa kwa mkutano:\n\nKamati iliahirisha mkutano kwa sababu mwenyekiti alikuwa mgonjwa. **Kuahirishwa kwa mkutano** kuliwasikitisha wajumbe.\n:::\n\nUnaweza pia kufafanua rejea kwa kirai kama **uamuzi huo**, **hali hiyo** au **kauli hiyo**, mradi jina ulilochagua liwakilishe maana halisi. Usibadilishe tukio kuwa *uamuzi* ikiwa matini haisemi kwamba mtu aliamua kulitenda.\n\n## 5. Rejea katika taarifa za kauli\n\nUnaporipoti alichosema mtu, tofautisha msemaji wa awali, anayesimulia na mtu anayezungumziwa. Kiwakilishi cha nafsi ya tatu hakirejelei moja kwa moja msemaji wa awali.\n\n:::example\nAmina alimwambia Rehema kwamba **yeye** angewasilisha ripoti.\n\nBila muktadha mwingine, **yeye** anaweza kuwa Amina au Rehema.\n\nIkiwa Amina ndiye angewasilisha ripoti:\n\nAmina alimwambia Rehema kwamba **Amina mwenyewe** angewasilisha ripoti.\n\nIkiwa Rehema ndiye angewasilisha ripoti:\n\nAmina alimwambia Rehema kwamba **Rehema** angewasilisha ripoti.\n:::\n\nKuongeza **mwenyewe** baada ya **yeye** kunaweza kusisitiza mhusika, lakini hakumtaji kwa jina. Kwa hiyo, **yeye mwenyewe** si suluhisho la lazima ikiwa utambulisho wa **yeye** bado una utata.\n\n:::note\nKatika mazungumzo, ishara au hali inayoshuhudiwa inaweza kutambulisha rejea. Katika matini inayosomwa bila mazingira hayo, unaweza kuhitaji jina au maelezo ya wazi zaidi. Usigeuze taarifa kuwa nukuu ya moja kwa moja bila kujua maneno yaliyosemwa.\n:::\n\n## 6. Hatua za kuhakiki rejea\n\nUnapohariri, fuata hatua hizi:\n\n1. **Tambua umbo linalorejelea:** kiwakilishi, kimilikishi au kiambishi kinachoendeleza mhusika.\n2. **Orodhesha rejea zinazowezekana:** zingatia sarufi na muktadha, si ukaribu wa maneno pekee.\n3. **Pima maana:** je, kuna tafsiri mbili zinazokubaliana na matini?\n4. **Fafanua panapohitajika:** rudia jina, taja mwenye kitu au eleza jambo linalorejelewa.\n5. **Soma tena matini nzima:** hakikisha marekebisho hayajabadilisha mhusika, umilikaji, msisitizo au maana.\n\nKumbuka: **upatanisho hupunguza uwezekano; muktadha hutambulisha rejea**. Ikiwa maana iliyokusudiwa haijulikani, usichague mhusika kwa kukisia. Katika fasihi, utata unaweza kuwa wa makusudi; katika taarifa inayohitaji uwazi, ufafanue.",[856],{"id":857,"name":693,"level":684,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":16,"completedExercises":859},"01a1c61d-260e-7d04-a714-330cd613dc4a",false,0,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[],[],null,[866,875],{"@id":867,"@type":868,"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"displayOrder":859,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":874},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4384-75ca-8ee7-8db70278b63a","GrammarExercise","01a1c61d-4384-75ca-8ee7-8db70278b63a","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Tambua mipaka ya rejea katika matini","Soma kila dondoo na uchague hitimisho linaloungwa mkono na sarufi na muktadha uliotolewa tu.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_9024dd7c-5920-4e24-aa63-5899c1071552_hero.webp?v=1794325169",{"@id":876,"@type":868,"id":877,"grammarPage":870,"title":878,"instructions":879,"displayOrder":11,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":880},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4396-7581-abc5-442ec900a6a4","01a1c61d-4396-7581-abc5-442ec900a6a4","Hariri rejea bila kubadili maana","Chagua ufafanuzi au hatua inayohifadhi maana iliyoelezwa. Usiongeze taarifa ambazo matini haitoi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f4ad2e61-e8fe-4dca-b911-7bafa0a979b9_hero.webp?v=1794325169",{"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"seoTitle":882,"seoDescription":883,"displayOrder":859,"type":873,"questions":884,"ogImageUrl":874},"Rejea za viwakilishi: tambua utata","Fanya mazoezi ya kuchagua majibu kuhusu rejea tata za viwakilishi katika taarifa za ofisini, umiliki wa vitu, matukio na kauli za wahusika mbalimbali.",[885],{"id":886,"sentenceTemplate":887,"displayOrder":859,"explanation":888,"exampleSentence":889,"blanks":890},"01a1c61d-4384-77ae-8ee7-8db704221223","Soma: Juma alimsalimia Bakari mlangoni. Yeye alikuwa amechoka. Bila taarifa nyingine, mwenye uchovu __1__.","Yeye inalingana na kila mmoja wa wahusika wawili. Ukaribu wa Bakari na nafasi ya Juma kama kiima havitoi jibu la lazima.","Musa alimsubiri Ali nje. Yeye alikuwa na mwavuli. Hatujui mwenye mwavuli bila muktadha zaidi.",[891],{"id":892,"blankNumber":11,"options":893},"01a1c61d-4384-7762-8ee7-8db703e3e8ef",[894,897,901],{"id":895,"optionText":896,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-4384-76ce-8ee7-8db702b56c4d","lazima awe Bakari",{"id":898,"optionText":899,"isCorrect":900,"displayOrder":11},"01a1c61d-4384-770e-8ee7-8db702b89cd0","anaweza kuwa Juma au Bakari",true,{"id":902,"optionText":903,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-4384-773a-8ee7-8db703188c4c","lazima awe Juma",{"html":905,"toc":906},"\u003Cp>Unaposoma au kuhariri matini, unaweza kukutana na kiwakilishi ambacho kinaweza kurejelea zaidi ya mhusika au jambo moja. Hapa utatofautisha rejea inayobainishwa na sarufi na ile inayohitaji muktadha, kisha utaondoa utata bila kubadili maana iliyokusudiwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"rejea-huwa-tata-lini\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Rejea huwa tata lini?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cem>Rejea\u003C\u002Fem> ni uhusiano kati ya kiwakilishi na mtu, kitu au jambo linalotajwa kupitia kiwakilishi hicho. Rejea huwa tata ikiwa msomaji anaweza kukihusisha kiwakilishi na zaidi ya kinachorejelewa kimoja, bila muktadha wa kutosha wa kuchagua.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Amina alizungumza na Rehema baada ya mkutano. \u003Cstrong>Yeye\u003C\u002Fstrong> alikuwa amekasirika.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Yeye\u003C\u002Fstrong> anaweza kuwa Amina au Rehema. Sentensi ya kwanza pekee haitoshi kuamua ni nani aliyekasirika.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Usichukulie nomino iliyo karibu zaidi na kiwakilishi kuwa ndiyo rejea yake kila mara. Pia, mhusika aliye kiima katika sentensi iliyotangulia si lazima awe ndiye anayerejelewa. Mpangilio wa matini, mada inayoendelezwa na taarifa zinazofuata zinaweza kusaidia, lakini si zote hutoa jibu la lazima.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"upatanisho-husaidia-lakini-hautoshi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Upatanisho husaidia, lakini hautoshi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Upatanisho wa kisarufi unaweza kupunguza idadi ya rejea zinazowezekana. Hata hivyo, wahusika wawili wanapokubaliana na umbo lilelile, bado unahitaji muktadha.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Sehemu ya matini\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kile unachoweza kubaini\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kile kisichobainika moja kwa moja\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Amina na Rehema walifika. \u003Cstrong>Wao\u003C\u002Fstrong> walikaa mbele.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Wingi wa \u003Cstrong>wao\u003C\u002Fstrong> unalingana na wahusika hao wawili.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Katika matini ndefu, huenda kundi jingine lililotajwa likahitaji kuzingatiwa.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Amina alikutana na Rehema. \u003Cstrong>Yeye\u003C\u002Fstrong> alikuwa na haraka.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Yeye\u003C\u002Fstrong> inarejelea mhusika mmoja.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Umbo hilo halichagui kati ya Amina na Rehema.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Amina alimpa Rehema kitabu \u003Cstrong>chake\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Ch-\u003C\u002Fstrong> katika \u003Cstrong>chake\u003C\u002Fstrong> hupatana na \u003Cstrong>kitabu\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Upatanisho huo hautambui mwenye kitabu.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika mfano wa mwisho, kitabu kinaweza kuwa cha Amina au cha Rehema; muktadha mpana unaweza pia kutaja mwenye kitabu mwingine. Umbo \u003Cstrong>-ake\u003C\u002Fstrong> halitofautishi jinsia ya mwenye kitu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Usitumie upatanisho wa kimilikishi kutambua mwenye kitu. Katika \u003Cstrong>kitabu chake\u003C\u002Fstrong>, umbo \u003Cstrong>chake\u003C\u002Fstrong> hupatana na kitu kinachomilikiwa, si ngeli ya mwenye kitu.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kufuatilia-wahusika-katika-matini\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Kufuatilia wahusika katika matini\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika matini yenye wahusika wengi, rejea iliyo wazi mwanzoni inaweza kuwa tata baada ya mhusika mpya kuingizwa. Kiambishi cha kiima pia kinaweza kuendeleza rejea bila kiwakilishi huru kama \u003Cstrong>yeye\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Amina alikuwa akiandaa ripoti. Rehema aliingia ofisini. Kisha \u003Cstrong>alisema\u003C\u002Fstrong> kwamba takwimu hazijakamilika.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kiambishi \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> katika \u003Cstrong>alisema\u003C\u002Fstrong> hakitoshi kutambua msemaji. Rehema ametajwa karibuni, lakini Amina ndiye aliyekuwa akiandaa ripoti.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ikiwa aliyesema ni Rehema, unaweza kuandika:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Amina alikuwa akiandaa ripoti. Rehema aliingia ofisini. Kisha \u003Cstrong>Rehema alisema\u003C\u002Fstrong> kwamba takwimu hazijakamilika.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Unapofuatilia mhusika, zingatia:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Mada inayoendelezwa:\u003C\u002Fstrong> matini imekuwa ikizungumzia nani?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Mabadiliko ya mhusika:\u003C\u002Fstrong> kuna mtu mpya aliyeingia katika maelezo?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Maana ya tendo:\u003C\u002Fstrong> taarifa zilizopo zinamtambulisha mtendaji au zinakufanya ukisie tu?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Muktadha mpana:\u003C\u002Fstrong> sentensi zinazotangulia au zinazofuata zinaondoa utata?\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Kurudia jina si dosari yenyewe. Rudia jina pale ambapo kiwakilishi kingemlazimisha msomaji kukisia, hasa baada ya mabadiliko ya mhusika.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kurejelea-kitu-au-jambo-zima\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Kurejelea kitu au jambo zima\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Si kila kioneshi kinachotumiwa kama kiwakilishi hurejelea nomino moja. Maumbo kama \u003Cstrong>hilo\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>hayo\u003C\u002Fstrong> yanaweza kurejelea jambo lililoelezwa au maelezo yaliyotolewa. Chunguza ukubwa wa sehemu ya matini inayorejelewa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Kamati iliahirisha mkutano kwa sababu mwenyekiti alikuwa mgonjwa. \u003Cstrong>Hilo\u003C\u002Fstrong> liliwasikitisha wajumbe.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Je, wajumbe walisikitishwa na kuahirishwa kwa mkutano au na ugonjwa wa mwenyekiti? \u003Cstrong>Hilo\u003C\u002Fstrong> pekee haliondoi utata huo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ikiwa maana inayokusudiwa ni kuahirishwa kwa mkutano:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kamati iliahirisha mkutano kwa sababu mwenyekiti alikuwa mgonjwa. \u003Cstrong>Kuahirishwa kwa mkutano\u003C\u002Fstrong> kuliwasikitisha wajumbe.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Unaweza pia kufafanua rejea kwa kirai kama \u003Cstrong>uamuzi huo\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>hali hiyo\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>kauli hiyo\u003C\u002Fstrong>, mradi jina ulilochagua liwakilishe maana halisi. Usibadilishe tukio kuwa \u003Cem>uamuzi\u003C\u002Fem> ikiwa matini haisemi kwamba mtu aliamua kulitenda.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"rejea-katika-taarifa-za-kauli\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Rejea katika taarifa za kauli\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unaporipoti alichosema mtu, tofautisha msemaji wa awali, anayesimulia na mtu anayezungumziwa. Kiwakilishi cha nafsi ya tatu hakirejelei moja kwa moja msemaji wa awali.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Amina alimwambia Rehema kwamba \u003Cstrong>yeye\u003C\u002Fstrong> angewasilisha ripoti.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Bila muktadha mwingine, \u003Cstrong>yeye\u003C\u002Fstrong> anaweza kuwa Amina au Rehema.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ikiwa Amina ndiye angewasilisha ripoti:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Amina alimwambia Rehema kwamba \u003Cstrong>Amina mwenyewe\u003C\u002Fstrong> angewasilisha ripoti.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ikiwa Rehema ndiye angewasilisha ripoti:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Amina alimwambia Rehema kwamba \u003Cstrong>Rehema\u003C\u002Fstrong> angewasilisha ripoti.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kuongeza \u003Cstrong>mwenyewe\u003C\u002Fstrong> baada ya \u003Cstrong>yeye\u003C\u002Fstrong> kunaweza kusisitiza mhusika, lakini hakumtaji kwa jina. Kwa hiyo, \u003Cstrong>yeye mwenyewe\u003C\u002Fstrong> si suluhisho la lazima ikiwa utambulisho wa \u003Cstrong>yeye\u003C\u002Fstrong> bado una utata.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Katika mazungumzo, ishara au hali inayoshuhudiwa inaweza kutambulisha rejea. Katika matini inayosomwa bila mazingira hayo, unaweza kuhitaji jina au maelezo ya wazi zaidi. Usigeuze taarifa kuwa nukuu ya moja kwa moja bila kujua maneno yaliyosemwa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"hatua-za-kuhakiki-rejea\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Hatua za kuhakiki rejea\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapohariri, fuata hatua hizi:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tambua umbo linalorejelea:\u003C\u002Fstrong> kiwakilishi, kimilikishi au kiambishi kinachoendeleza mhusika.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Orodhesha rejea zinazowezekana:\u003C\u002Fstrong> zingatia sarufi na muktadha, si ukaribu wa maneno pekee.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Pima maana:\u003C\u002Fstrong> je, kuna tafsiri mbili zinazokubaliana na matini?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Fafanua panapohitajika:\u003C\u002Fstrong> rudia jina, taja mwenye kitu au eleza jambo linalorejelewa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Soma tena matini nzima:\u003C\u002Fstrong> hakikisha marekebisho hayajabadilisha mhusika, umilikaji, msisitizo au maana.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Kumbuka: \u003Cstrong>upatanisho hupunguza uwezekano; muktadha hutambulisha rejea\u003C\u002Fstrong>. Ikiwa maana iliyokusudiwa haijulikani, usichague mhusika kwa kukisia. Katika fasihi, utata unaweza kuwa wa makusudi; katika taarifa inayohitaji uwazi, ufafanue.\u003C\u002Fp>\n",[907,911,915,919,923,927],{"id":908,"text":909,"depth":16,"number":910},"rejea-huwa-tata-lini","Rejea huwa tata lini?","1",{"id":912,"text":913,"depth":16,"number":914},"upatanisho-husaidia-lakini-hautoshi","Upatanisho husaidia, lakini hautoshi","2",{"id":916,"text":917,"depth":16,"number":918},"kufuatilia-wahusika-katika-matini","Kufuatilia wahusika katika matini","3",{"id":920,"text":921,"depth":16,"number":922},"kurejelea-kitu-au-jambo-zima","Kurejelea kitu au jambo zima","4",{"id":924,"text":925,"depth":16,"number":926},"rejea-katika-taarifa-za-kauli","Rejea katika taarifa za kauli","5",{"id":928,"text":929,"depth":16,"number":930},"hatua-za-kuhakiki-rejea","Hatua za kuhakiki rejea","6"]