[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-sw-udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma":3,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f":293,"exercise-list-path-sw-none":330},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":292},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","Jifunze kuonyesha udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA, kubadili upatanisho wa maneno, na kutofautisha ukubwa halisi na maana ya hisia katika muktadha.","Unaposema **kijumba** badala ya **nyumba**, unaweza kuonyesha udogo au kutoa tathmini yako kuhusu nyumba hiyo. **Jumba** linaweza kuonyesha ukubwa. Hapa utajifunza kuunda maumbo haya, kubadili upatanisho na kutambua maana zinazotegemea muktadha.\n\n## 1. Udogo na ukubwa hubadili namna ya kutaja kitu\n\nNomino inaweza kuhamishwa kutoka ngeli yake ya kawaida kwenda **KI-VI** ili kuonyesha udogo, au kwenda **JI-MA** ili kuonyesha ukubwa. Hata hivyo, mabadiliko haya hayafanyiki kwa namna ileile kwa kila nomino.\n\nLinganisha majina haya ya nyumba:\n\n- **Nyumba**: jina la kawaida, bila kusisitiza ukubwa wake.\n- **Kijumba**: nyumba inayotajwa kwa kusisitiza udogo wake au kuonyesha mtazamo fulani.\n- **Jumba**: nyumba au jengo linalotajwa kwa kusisitiza ukubwa; pia lina matumizi maalumu yaliyozoeleka.\n\n:::example\nFamilia hiyo inaishi katika **nyumba** karibu na mto.\n\nPembeni ya shamba kuna **kijumba kidogo** cha kuhifadhia vifaa.\n\nTajiri huyo alijenga **jumba kubwa** lenye vyumba ishirini.\n:::\n\nVivumishi **kidogo** na **kubwa** vinaweza kuimarisha maana ya umbo la nomino. Si lazima uviondoe kwa sababu nomino yenyewe inaonyesha udogo au ukubwa.\n\n## 2. Maumbo ya umoja na wingi\n\nKatika udogo, umoja huwa wa KI na wingi wa VI. Katika ukubwa, umoja huwa wa JI na wingi wa MA. Jina la ngeli halimaanishi kwamba lazima uone herufi **ji-** mwanzoni mwa kila nomino ya ukubwa.\n\n| Nomino ya kawaida: umoja \u002F wingi | Udogo: umoja \u002F wingi | Ukubwa: umoja \u002F wingi |\n| --- | --- | --- |\n| nyumba \u002F nyumba | **kijumba \u002F vijumba** | **jumba \u002F majumba** |\n| mtu \u002F watu | **kijitu \u002F vijitu** | **jitu \u002F majitu** |\n| mti \u002F miti | **kijiti \u002F vijiti** | **jiti \u002F majiti** |\n\nJedwali linaonyesha kwamba si suala la kuongeza **ki-** au **ji-** mbele ya neno zima bila mabadiliko. Kwa mfano, katika maumbo yanayotokana na **mtu**, kiambishi **m-** hakibaki: tunapata **kijitu** na **jitu**, si *kimtu* na *jimtu*.\n\nKatika kuunda ukubwa, ondoa kwanza kiambishi cha ngeli ya awali. Shina la silabi moja kwa kawaida hupokea **ji-**: **m-tu → ji-tu**, **m-ti → ji-ti**. Shina lenye silabi zaidi ya moja mara nyingi hubaki bila kiambishi kinachoonekana katika umoja; wingi hupokea **ma-**:\n\n| Nomino ya kawaida | Ukubwa: umoja \u002F wingi |\n| --- | --- |\n| kikapu | **kapu \u002F makapu** |\n| mkono | **kono \u002F makono** |\n| mbuzi | **buzi \u002F mabuzi** |\n\nKatika udogo, shina lenye silabi zaidi ya moja kwa kawaida hupokea **ki-** katika umoja na **vi-** katika wingi: **mtoto → kitoto \u002F vitoto**, **mbuzi → kibuzi \u002F vibuzi**. Shina la silabi moja kwa kawaida hutumia **kiji- \u002F viji-**: **mtu → kijitu \u002F vijitu**, **mti → kijiti \u002F vijiti**. Ndiyo maana umbo la kawaida la udogo la **mtoto** ni **kitoto**, si *kijitoto*. Hizi ni ruwaza za kawaida, si kanuni zinazotosha kutabiri kila umbo: **nyumba → jumba \u002F kijumba** ina mabadiliko ya mwanzo wa shina ambayo yanapaswa kujifunzwa pamoja na neno.\n\n:::note\nBaadhi ya maumbo yana maana iliyozoeleka zaidi kuliko udogo au ukubwa pekee. **Kijiti** mara nyingi ni kipande chembamba cha mti, si lazima mti mdogo unaokua. **Jitu** linaweza pia kuwa kiumbe kikubwa katika hadithi. Soma neno pamoja na muktadha wake.\n:::\n\n## 3. Upatanisho hufuata umbo jipya\n\nUkihamisha nomino kwenda ngeli nyingine, badili pia maneno yanayopatana nayo. Usibadili nomino pekee huku ukiacha kivumishi, kioneshi au kitenzi katika ngeli ya awali.\n\n| Umbo | Sentensi yenye upatanisho |\n| --- | --- |\n| Kawaida, umoja | **Nyumba hii nzuri imeuzwa.** |\n| Kawaida, wingi | **Nyumba hizi nzuri zimeuzwa.** |\n| Udogo, umoja | **Kijumba hiki kizuri kimeuzwa.** |\n| Udogo, wingi | **Vijumba hivi vizuri vimeuzwa.** |\n| Ukubwa, umoja | **Jumba hili zuri limeuzwa.** |\n| Ukubwa, wingi | **Majumba haya mazuri yameuzwa.** |\n\nMabadiliko yanaonekana pia katika vimilikishi na kiunganishi **-a**:\n\n- **kijumba changu**, **vijumba vyangu**;\n- **jumba langu**, **majumba yangu**;\n- **kijumba cha Asha**, **vijumba vya Asha**;\n- **jumba la Asha**, **majumba ya Asha**.\n\nNomino za watu zinazotumiwa kwa maana ya udogo au ukubwa zinaweza pia kufuata ngeli hizi: **Kitoto hiki kinalia**; **Jitu hili linakuja**. Hapa maumbo hayo yanasisitiza udogo au ukubwa. Hii si kanuni kwamba kila nomino ya kiumbe hai yenye **ki-** hufuata upatanisho wa KI-VI.\n\n## 4. Maana ya hisia na mtazamo\n\nMaumbo haya yanaweza kueleza zaidi ya vipimo. Yanaweza kuonyesha upendo, dharau, mshangao au tathmini ya msemaji. Maana hutegemea maneno yanayoandamana nayo, uhusiano wa wazungumzaji na namna ya kusema.\n\n:::example\n**Upendo:** Njoo nikubebe, **kitoto changu kipendwa**!\n\n**Dharau:** Unajivunia **kijumba hicho** kisicho na nafasi hata ya kukaa?\n\n**Mshangao kuhusu ukubwa:** Hilo ni **jumba** au hoteli? Lina vyumba vingapi?\n:::\n\nUsichukulie kwamba KI-VI huonyesha dharau kila wakati, wala kwamba JI-MA huonyesha sifa kila wakati. Pia, kumwita mtu **kijitu** au **jitu** kunaweza kumkera.\n\n:::tip\nKatika mawasiliano yasiyohitaji kuonyesha hisia zako, unaweza kutumia nomino ya kawaida pamoja na kivumishi: **chumba kidogo** au **mti mkubwa**. Hasa unapozungumzia watu, zingatia heshima na muktadha.\n:::\n\n## 5. Mipaka na makosa ya kuepuka\n\nSi kila nomino ya KI-VI ina maana ya udogo, wala kila nomino ya JI-MA maana ya ukubwa. **Kitabu** ni jina la kawaida la kitu, si umbo la udogo. Vivyo hivyo, **jicho** si jicho kubwa kwa sababu tu limo katika JI-MA.\n\nBaadhi ya nomino ambazo tayari ziko katika ngeli hizi zinaweza kupewa umbo jingine. Kwa mfano, **jiwe** lina umbo la udogo **kijiwe**, na wingi wake ni **vijiwe**. Hata hivyo, usibuni umbo jipya kwa kila nomino: **kitabu kidogo** na **jicho kubwa** ni njia za kawaida na wazi za kueleza ukubwa.\n\n:::warning\n✗ **Kijumba hii nzuri imeuzwa.**\n\n✓ **Kijumba hiki kizuri kimeuzwa.**\n\nNomino imehamia KI-VI, hivyo kioneshi, kivumishi na kitenzi lazima vipatane nayo katika sentensi hii.\n:::\n\nPia, usitafsiri kila matumizi ya **jumba** kama kulinganisha ukubwa moja kwa moja. Katika **jumba la makumbusho**, neno hilo ni sehemu ya jina la aina ya jengo; msemaji si lazima awe analilinganisha na jengo dogo.\n\n## 6. Orodha ya kukumbuka\n\nUnapotaka kuonyesha udogo au ukubwa:\n\n1. Amua ikiwa unaeleza ukubwa halisi au unaonyesha pia hisia zako.\n2. Chagua umbo linalotumika kwa kawaida: **kijumba \u002F vijumba**, **jumba \u002F majumba**.\n3. Hakikisha maneno yanayohusiana na nomino yanapatana na ngeli yake mpya.\n4. Angalia kama neno lina maana maalumu katika muktadha huo.\n5. Ikiwa umbo jipya halijazoeleka au linaweza kukera, tumia nomino ya kawaida pamoja na **-dogo** au **-kubwa**, kwa upatanisho unaofaa.\n\n**Udogo na ukubwa hubadili umbo, upatanisho na wakati mwingine mtazamo unaowasilishwa.**","sw","B2",105,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1c61d-25fe-74df-874d-b1c5c3a7ce03",false,0,5,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[21],{"id":22,"title":5,"vocabularyListWords":23,"isPublished":42},"01a1c61d-7947-7f15-aad4-9839054d60f0",[24,44,56,68,84,94,109,124,138,148,162,173,188,203,214,229,240,251,262,277],{"id":25,"vocabularyWord":26,"displayOrder":43},"01a1c61d-7947-7f79-aad4-9839062da010",{"id":27,"word":28,"frequency":29,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":31,"audio":15},"01a1c61d-5b5f-78fc-ad15-74d672789a56","nyumba",9,"A1",[32,38],{"id":33,"partOfSpeech":34,"definition":35,"exampleSentences":36,"isPrimary":15,"meaningOrder":37},"01a1c695-ff39-7473-966e-6a0d48cea5b7","NOUN","Familia au ukoo; kundi la watu wa ukoo mmoja, hasa katika matumizi ya kitamaduni au ya kifalme.","Nyumba ya kifalme ilitawala nchi hiyo kwa miaka mingi.\nYeye anatoka katika nyumba ya watu wakarimu.\nNyumba hiyo ina historia ndefu katika kijiji chetu.",2,{"id":39,"partOfSpeech":34,"definition":40,"exampleSentences":41,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c695-ff39-7417-966e-6a0d48b2f1c8","Jengo ambalo watu huishi ndani yake pamoja na familia zao; makazi ya watu.","Nyumba yetu ina vyumba vitatu.\nBaba amejenga nyumba mpya karibu na soko.\nWatoto wanacheza mbele ya nyumba.",true,1,{"id":45,"vocabularyWord":46,"displayOrder":37},"01a1c61d-7948-700f-b91c-f54483033a16",{"id":47,"word":48,"frequency":49,"level":50,"language":9,"partsOfSpeech":51,"audio":15},"01a1c61d-5d6a-78cd-a6ef-8ff14ed1e713","kijumba",3,"B1",[52],{"id":53,"partOfSpeech":34,"definition":54,"exampleSentences":55,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c696-047c-7130-b5f2-fc129f61210c","Nyumba ndogo, mara nyingi ya kawaida au duni, inayotumiwa kwa kuishi, kuhifadhia vitu au kujihifadhi kwa muda mfupi.","Mzee huyo anaishi peke yake katika kijumba kidogo kando ya mto.\nWakulima walijenga kijumba shambani ili kuhifadhia zana zao.\nMvua ilipoanza kunyesha, tulikimbilia kwenye kijumba kilichokuwa karibu.",{"id":57,"vocabularyWord":58,"displayOrder":49},"01a1c61d-7948-703b-b91c-f544839892fa",{"id":59,"word":60,"frequency":61,"level":62,"language":9,"partsOfSpeech":63,"audio":15},"01a1c61d-5c68-7308-8186-500f242dbdce","jumba",7,"A2",[64],{"id":65,"partOfSpeech":34,"definition":66,"exampleSentences":67,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c696-02bc-79c2-ab5f-e1cae63d7953","Nyumba kubwa au jengo kubwa na la kuvutia, mara nyingi lenye vyumba vingi.","Tajiri huyo anaishi katika jumba kubwa karibu na bahari.\nJumba hili lina vyumba kumi na bustani nzuri.\nWatalii wengi walitembelea jumba la makumbusho jana.",{"id":69,"vocabularyWord":70,"displayOrder":83},"01a1c61d-7948-706b-b91c-f54484273bd4",{"id":71,"word":72,"frequency":73,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":74,"audio":15},"01a1c61d-5b46-7306-9497-24bf9a137c40","mtu",10,[75,79],{"id":76,"partOfSpeech":34,"definition":77,"exampleSentences":78,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c695-ff37-7551-a382-6ef7da659bf8","Binadamu, mwanamume au mwanamke, mtoto au mtu mzima; kiumbe chenye akili kinachoishi duniani.","Yule ni mtu mzuri sana.\nKila mtu anahitaji maji na chakula.\nMtu mmoja amesimama mlangoni.",{"id":80,"partOfSpeech":34,"definition":81,"exampleSentences":82,"isPrimary":15,"meaningOrder":37},"01a1c695-ff37-7599-a382-6ef7db33a1d9","Mtu mwenye tabia au sifa za utu, yaani mwenye huruma na ukarimu kwa wengine.","Babu yangu ni mtu kweli; huwasaidia watu wote.\nMtu ni watu, usimdharau mwenzako.\nTenda kama mtu, usiwe mkatili.",4,{"id":85,"vocabularyWord":86,"displayOrder":17},"01a1c61d-7948-708b-b91c-f54484a9d9cc",{"id":87,"word":88,"frequency":83,"level":50,"language":9,"partsOfSpeech":89,"audio":15},"01a1c61d-5d69-7b16-8690-2ef2c30a5599","kijitu",[90],{"id":91,"partOfSpeech":34,"definition":92,"exampleSentences":93,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c696-047c-7034-b5f2-fc129eace55d","Mtu au kiumbe mwenye kimo kifupi sana kuliko watu wa kawaida; kibete. Pia hutumika katika hadithi kumaanisha kiumbe mdogo kama jitu dogo.","Katika hadithi ile, kijitu kilimsaidia mkulima kuvuna mazao yake.\nWatoto walishangaa kumwona kijitu akicheza ngoma katika tamasha.\nBibi alitusimulia hadithi ya kijitu aliyeishi msituni peke yake.",{"id":95,"vocabularyWord":96,"displayOrder":108},"01a1c61d-7948-70ab-b91c-f54485856dbb",{"id":97,"word":98,"frequency":17,"level":50,"language":9,"partsOfSpeech":99,"audio":15},"01a1c61d-5d67-7e72-9ce9-d5e65536c393","jitu",[100,104],{"id":101,"partOfSpeech":34,"definition":102,"exampleSentences":103,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c696-047b-7d97-9561-4a2fbac6d15b","Mtu au kiumbe mwenye umbo kubwa sana na nguvu nyingi kuliko kawaida; kubwa la kutisha katika hadithi za kale.","Katika hadithi ya bibi, jitu lilikuwa likiishi msituni na kuwatisha watoto.\nMchezaji huyo wa mpira wa kikapu ni jitu kweli; urefu wake unazidi mita mbili.\nWatoto walishtuka walipomwona jitu lile likija kwa kasi kuelekea kijijini.",{"id":105,"partOfSpeech":34,"definition":106,"exampleSentences":107,"isPrimary":15,"meaningOrder":37},"01a1c696-047b-7ddf-9561-4a2fbb442963","Kitu au taasisi kubwa na yenye nguvu sana, hasa katika biashara, uchumi au michezo.","Kampuni ile ni jitu la biashara linalofanya kazi katika nchi nyingi za Afrika.\nTimu yetu ilikabiliana na jitu la soka na kushinda kwa mabao mawili.\nBenki hiyo imekuwa jitu katika sekta ya fedha ya Afrika Mashariki.",6,{"id":110,"vocabularyWord":111,"displayOrder":61},"01a1c61d-7948-70c7-b91c-f54486073098",{"id":112,"word":113,"frequency":114,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":115,"audio":15},"01a1c61d-5b43-7325-b1b6-926cc193f765","mti",8,[116,120],{"id":117,"partOfSpeech":34,"definition":118,"exampleSentences":119,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c695-ff37-71ad-a382-6ef7d94a8c2f","Mmea mkubwa wenye shina refu la mbao, matawi na majani, unaoota ardhini.","Kuna mti mkubwa mbele ya nyumba yetu.\nWatoto wanacheza chini ya mti.\nMkulima alipanda miti mingi shambani.",{"id":121,"partOfSpeech":34,"definition":122,"exampleSentences":123,"isPrimary":15,"meaningOrder":37},"01a1c695-ff37-71f5-a382-6ef7d997032b","Kipande cha mbao au gogo kinachotumika kwa ujenzi au kuni.","Fundi alitumia mti mrefu kujenga paa.\nBaba alikata mti kwa ajili ya kuni.\nWavuvi walibeba miti ya kujengea mashua.",{"id":125,"vocabularyWord":126,"displayOrder":114},"01a1c61d-7948-70e7-b91c-f5448615798d",{"id":127,"word":128,"frequency":108,"level":62,"language":9,"partsOfSpeech":129,"audio":15},"01a1c61d-5c6c-7a89-b35f-cc12dd85a56b","kijiti",[130,134],{"id":131,"partOfSpeech":34,"definition":132,"exampleSentences":133,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c696-02bd-755c-b05d-d7122124384b","Kipande kidogo cha mti au tawi kikavu, mfano wa fimbo fupi.","Mtoto aliokota kijiti na kuchora ardhini.\nBibi aliwasha moto kwa vijiti vikavu.\nTumia kijiti kukoroga uji kwenye sufuria.",{"id":135,"partOfSpeech":34,"definition":136,"exampleSentences":137,"isPrimary":15,"meaningOrder":37},"01a1c696-02bd-7610-b05d-d712220483cb","Kisiki kidogo cha mti au kichaka kinachobaki ardhini baada ya mti kukatwa.","Nilijikwaa kijiti shambani nikaanguka.\nMkulima aling'oa vijiti vyote kabla ya kulima.\nKuna kijiti kando ya njia, kuwa mwangalifu.",{"id":139,"vocabularyWord":140,"displayOrder":29},"01a1c61d-7948-7103-b91c-f54486805012",{"id":141,"word":142,"frequency":49,"level":50,"language":9,"partsOfSpeech":143,"audio":15},"01a1c61d-5d67-71ea-9ce9-d5e6548c72fe","jiti",[144],{"id":145,"partOfSpeech":34,"definition":146,"exampleSentences":147,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c696-047b-7c9b-9561-4a2fba0e9949","Mti mkubwa sana wenye shina nene na matawi mengi, mara nyingi unaotoa kivuli kikubwa.","Wazee wa kijiji hukutana chini ya jiti kubwa kila jioni.\nJiti hilo limesimama hapa kwa miaka mingi kuliko mtu yeyote kijijini anavyokumbuka.\nWatoto walipanda juu ya jiti kuchuma matunda.",{"id":149,"vocabularyWord":150,"displayOrder":73},"01a1c61d-7948-711f-b91c-f5448748c525",{"id":151,"word":152,"frequency":108,"level":62,"language":9,"partsOfSpeech":153,"audio":15},"01a1c61d-5d24-7093-b154-01dcafd3e3e6","kikapu",[154,158],{"id":155,"partOfSpeech":34,"definition":156,"exampleSentences":157,"isPrimary":15,"meaningOrder":37},"01a1c696-0477-7637-9410-cad6e35a3613","Mchezo wa mpira wa kikapu, ambapo wachezaji hujaribu kutumbukiza mpira kwenye kitanzi cha wavu kilichowekwa juu.","Kaka yangu anapenda kucheza kikapu kila jioni shuleni.\nTimu ya shule yetu ilishinda mechi ya kikapu jana.\nMchezo wa kikapu unahitaji wachezaji warefu na wepesi.",{"id":159,"partOfSpeech":34,"definition":160,"exampleSentences":161,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c61d-5d77-7c56-bbbc-cf881754ab14","Chombo kinachofumwa kwa nyuzi za migomba, makuti au majani kwa ajili ya kubebea au kuhifadhia vitu kama matunda, mboga au mikate.","Mama alinunua matunda sokoni na kuyaweka kwenye kikapu.\nKikapu hiki kimefumwa kwa makuti na ni imara sana.\nWatoto walibeba vikapu vyao kwenda shambani kuchuma maembe.",{"id":163,"vocabularyWord":164,"displayOrder":172},"01a1c61d-7948-713b-b91c-f544880ea6c5",{"id":165,"word":166,"frequency":17,"level":62,"language":9,"partsOfSpeech":167,"audio":15},"01a1c61d-5d22-7f11-814a-14a56caa6323","kapu",[168],{"id":169,"partOfSpeech":34,"definition":170,"exampleSentences":171,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c61d-5d77-7b32-bbbc-cf8816554fd2","Chombo kilichosukwa kwa makuti, miyaa au nyuzi, chenye mdomo mpana, kinachotumika kubebea au kuhifadhia vitu kama matunda, mboga au nguo.","Mama alinunua mboga sokoni na kuziweka kwenye kapu.\nMtoto alibeba kapu la machungwa hadi nyumbani.\nTafadhali tupa karatasi hizi kwenye kapu la taka.",11,{"id":174,"vocabularyWord":175,"displayOrder":187},"01a1c61d-7948-7157-b91c-f54488496953",{"id":176,"word":177,"frequency":29,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":178,"audio":15},"01a1c61d-5b3d-7bdd-891c-0012e54ea5ea","mkono",[179,183],{"id":180,"partOfSpeech":34,"definition":181,"exampleSentences":182,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c695-ff36-7af1-951d-475d5a7a6852","Sehemu ya mwili wa binadamu kuanzia bega hadi vidole, inayotumika kushika, kubeba na kufanya kazi mbalimbali.","Ninaandika kwa mkono wa kulia.\nMtoto alinipa mkono wake nivuke barabara.\nOsha mikono yako kabla ya kula chakula.",{"id":184,"partOfSpeech":34,"definition":185,"exampleSentences":186,"isPrimary":15,"meaningOrder":37},"01a1c695-ff36-7b39-951d-475d5aa817aa","Sehemu ya shati, koti au nguo nyingine inayofunika mkono.","Shati hili lina mkono mrefu.\nMama alishona mkono wa gauni langu.\nMikono ya koti hili imechanika.",12,{"id":189,"vocabularyWord":190,"displayOrder":202},"01a1c61d-7948-7173-b91c-f54489269f15",{"id":191,"word":192,"frequency":49,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":193,"audio":15},"01a1c61d-5e23-76fb-84ba-ead0cf2c8559","kono",[194,198],{"id":195,"partOfSpeech":34,"definition":196,"exampleSentences":197,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c61d-5e2f-72dd-8213-419deab93528","Sehemu ya ndani ya mkono, kuanzia kiganja hadi mwanzo wa vidole, ambayo hutumika kushika au kupokea kitu.","Mtoto alishika pipi ndani ya kono lake dogo.\nKono la mkono wake lilikuwa na jasho kwa woga.\nMzee alinyoosha kono lake ili apokee sarafu.",{"id":199,"partOfSpeech":34,"definition":200,"exampleSentences":201,"isPrimary":15,"meaningOrder":37},"01a1c696-064c-7878-bef8-4990f13f10ff","Kipande cha sega la nyuki chenye vyumba vidogo vya nta ambamo nyuki huhifadhi asali.","Mfugaji wa nyuki alitoa kono la asali kwenye mzinga.\nWatoto walifurahia kula kono la asali lililojaa utamu.\nNyuki hujenga makono mengi ndani ya mzinga wao.",13,{"id":204,"vocabularyWord":205,"displayOrder":213},"01a1c61d-7948-718f-b91c-f544893a8621",{"id":206,"word":207,"frequency":61,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":208,"audio":15},"01a1c61d-5bdb-72b6-86ed-f574356b93bd","mbuzi",[209],{"id":210,"partOfSpeech":34,"definition":211,"exampleSentences":212,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c61d-5c1c-77ae-b9e4-9f1afdcd33d1","Mnyama wa kufugwa mwenye pembe na manyoya, anayefugwa kwa ajili ya maziwa, nyama na ngozi.","Babu yangu ana mbuzi kumi shambani.\nMbuzi anakula majani karibu na nyumba.\nMama alinunua maziwa ya mbuzi sokoni.",14,{"id":215,"vocabularyWord":216,"displayOrder":228},"01a1c61d-7948-71af-b91c-f5448a212df9",{"id":217,"word":218,"frequency":49,"level":50,"language":9,"partsOfSpeech":219,"audio":15},"01a1c61d-5dfb-71a1-8dde-642ba32bd753","kibuzi",[220,224],{"id":221,"partOfSpeech":34,"definition":222,"exampleSentences":223,"isPrimary":15,"meaningOrder":37},"01a1c696-0649-784a-ab4b-11e00a15290f","Kifaa cha jikoni cha kukunia nazi, chenye chuma chenye meno kilichofungwa kwenye kigoda au kipande cha mbao.","Bibi alikuna nazi kwa kibuzi jikoni.\nKibuzi chetu kimeharibika, kwa hiyo tunahitaji kununua kipya.\nMama alikalia kibuzi na kukuna nazi nyingi kwa ajili ya pilau.",{"id":225,"partOfSpeech":34,"definition":226,"exampleSentences":227,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c61d-5e2c-7b1b-a151-1211c061f3ed","Mbuzi mdogo, hasa mtoto wa mbuzi.","Kibuzi kilifuata mama yake shambani.\nWatoto walicheza na kibuzi kidogo uani.\nBabu alinunua kibuzi sokoni ili akifuge nyumbani.",15,{"id":230,"vocabularyWord":231,"displayOrder":239},"01a1c61d-7948-71cb-b91c-f5448a7e3a98",{"id":232,"word":233,"frequency":49,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":234,"audio":15},"01a1c61d-5e20-71bf-a942-2cc4339c2b87","buzi",[235],{"id":236,"partOfSpeech":34,"definition":237,"exampleSentences":238,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c61d-5e2e-7f22-a743-181c8fc8d54e","Mtu mpumbavu au asiye na busara, anayefanya mambo bila kufikiri. Ni neno la dharau linalotumiwa kwa lugha ya mazungumzo.","Usimwite mwenzako buzi; hiyo ni lugha ya matusi.\nAlijifanya buzi kwa kukubali kudanganywa mara tatu.\nMabuzi wale hawakusikia ushauri wa wazee.",16,{"id":241,"vocabularyWord":242,"displayOrder":250},"01a1c61d-7948-71e7-b91c-f5448adca69d",{"id":243,"word":244,"frequency":29,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":245,"audio":15},"01a1c61d-5b45-738a-9c87-c935b461bc0e","mtoto",[246],{"id":247,"partOfSpeech":34,"definition":248,"exampleSentences":249,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c695-ff37-7451-a382-6ef7da5f877a","Mtu mdogo ambaye bado hajakua, au mwana wa mzazi yeyote bila kujali umri wake.","Mtoto anacheza uwanjani na marafiki zake.\nMama alimbeba mtoto mgongoni.\nHuyu ni mtoto wangu wa kwanza.",17,{"id":252,"vocabularyWord":253,"displayOrder":261},"01a1c61d-7948-7203-b91c-f5448b94bed3",{"id":254,"word":255,"frequency":108,"level":62,"language":9,"partsOfSpeech":256,"audio":15},"01a1c61d-5d25-712f-b136-db03059b2721","kitoto",[257],{"id":258,"partOfSpeech":34,"definition":259,"exampleSentences":260,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c61d-5d77-7d76-bbbc-cf8817e6fe51","Mtoto mdogo sana au mchanga ambaye bado ananyonya au hawezi kujitegemea.","Mama alimbeba kitoto mgongoni na kwenda sokoni.\nKitoto kile kililia usiku kucha kwa sababu ya njaa.\nVitoto vya paka vilicheza uani asubuhi.",18,{"id":263,"vocabularyWord":264,"displayOrder":276},"01a1c61d-7948-721f-b91c-f5448c629220",{"id":265,"word":266,"frequency":61,"level":62,"language":9,"partsOfSpeech":267,"audio":15},"01a1c61d-5c19-759b-bbd8-a1611ae1bb20","jiwe",[268,272],{"id":269,"partOfSpeech":34,"definition":270,"exampleSentences":271,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c696-00f2-7d07-b977-dfccba284531","Kipande kigumu cha mwamba au madini kinachopatikana ardhini, kama vile kokoto au mwamba mdogo.","Mtoto alichukua jiwe na kulitupa mtoni.\nNjiani kulikuwa na jiwe kubwa, kwa hiyo gari lilisimama.\nWajenzi walitumia mawe mengi kujenga ukuta wa nyumba.",{"id":273,"partOfSpeech":34,"definition":274,"exampleSentences":275,"isPrimary":15,"meaningOrder":37},"01a1c696-00f2-7d4b-b977-dfccba3a7680","Kitu kigumu kinachotumika kusagia au kunoa, kama vile jiwe la kusagia nafaka au jiwe la kunolea kisu.","Bibi anasaga mtama kwenye jiwe la kusagia.\nBaba alinoa kisu chake kwenye jiwe kabla ya kukata nyama.\nJiwe hili la kunolea ni la zamani lakini bado linafaa.",19,{"id":278,"vocabularyWord":279,"displayOrder":291},"01a1c61d-7948-7237-b91c-f5448cd47944",{"id":280,"word":281,"frequency":17,"level":50,"language":9,"partsOfSpeech":282,"audio":15},"01a1c61d-5dfc-70ac-b984-40a2f13295c2","kijiwe",[283,287],{"id":284,"partOfSpeech":34,"definition":285,"exampleSentences":286,"isPrimary":15,"meaningOrder":37},"01a1c696-0649-794e-ab4b-11e00adc1d97","Mahali pa kawaida pa watu, hasa vijana au wanaume, kukaa pamoja kupiga soga, kunywa kahawa au kusubiri kazi; pia kituo cha wafanyakazi wa kujitegemea kama madereva wa bodaboda.","Kila jioni wazee hukutana kwenye kijiwe cha kahawa kujadili habari za mtaani.\nMadereva wa bodaboda husubiri abiria kwenye kijiwe chao karibu na soko.\nVijana wengi hukaa kijiweni wakipiga soga badala ya kutafuta kazi.",{"id":288,"partOfSpeech":34,"definition":289,"exampleSentences":290,"isPrimary":42,"meaningOrder":43},"01a1c61d-5e2c-7c5f-a151-1211c08b716c","Jiwe dogo; kipande kidogo cha mwamba kinachoweza kushikwa mkononi.","Mtoto alichukua kijiwe na kukitupa mtoni.\nKuna kijiwe kidogo ndani ya kiatu changu.\nWalikusanya vijiwe vya rangi mbalimbali ufukweni.",20,[],[294,304,311,318,323],{"@id":295,"@type":296,"id":297,"grammarPage":298,"title":299,"instructions":300,"displayOrder":16,"type":301,"questionCount":187,"blankCount":302,"isCompleted":15,"ogImageUrl":303},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4655-7762-a27c-dbae72935c05","GrammarExercise","01a1c61d-4655-7762-a27c-dbae72935c05","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Maumbo ya udogo na ukubwa","Chagua umbo au maelezo yanayofaa katika kila nafasi. Zingatia maana na upatanisho wa maneno katika sentensi.","word_select",22,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_bd922d4d-ab3d-4379-9ee3-8d0ab0e7d482_hero.webp?v=1794325169",{"@id":305,"@type":296,"id":306,"grammarPage":298,"title":307,"instructions":308,"displayOrder":43,"type":301,"questionCount":187,"blankCount":309,"isCompleted":15,"ogImageUrl":310},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4676-7124-9a07-f43a83ca1750","01a1c61d-4676-7124-9a07-f43a83ca1750","Upatanisho na mtazamo katika udogo na ukubwa","Chagua jibu linalokamilisha sentensi au kueleza maana iliyowekwa wazi na muktadha.",28,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_dc30d937-c1ef-401e-aef9-cee5c7f60294_hero.webp?v=1794325169",{"@id":312,"@type":296,"id":313,"grammarPage":298,"title":314,"instructions":315,"displayOrder":37,"type":316,"questionCount":187,"blankCount":187,"isCompleted":15,"ogImageUrl":317},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-469b-7148-bdbb-4481d5d432a6","01a1c61d-469b-7148-bdbb-4481d5d432a6","Udogo na ukubwa: vivumishi na umilikaji","Panga vipande kuunda sentensi sahihi. Kuna neno la ziada katika kila swali; usilitumie. Hifadhi herufi kubwa na alama za uakifishaji.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_d2e84f7f-9613-4d7b-b546-fd0732dda945_hero.webp?v=1794325169",{"@id":319,"@type":296,"id":320,"grammarPage":298,"title":321,"instructions":315,"displayOrder":49,"type":316,"questionCount":73,"blankCount":73,"isCompleted":15,"ogImageUrl":322},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-46af-746e-83eb-9a5954acf479","01a1c61d-46af-746e-83eb-9a5954acf479","Udogo na ukubwa: viunganishi vya uhusiano","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e915e3d9-7b5b-4d59-a943-e3042d543f63_hero.webp?v=1794325169",{"@id":324,"@type":296,"id":325,"grammarPage":298,"title":326,"instructions":327,"displayOrder":83,"type":328,"questionCount":114,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":329},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-46c0-71dc-b7c6-2b2f0bd67036","01a1c61d-46c0-71dc-b7c6-2b2f0bd67036","Udogo: tafuta kosa la upatanisho","Tafuta neno moja lenye kosa katika kila sentensi, kisha chagua marekebisho yake.","find_and_fix","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_8a5de1a9-f0a5-4d51-a195-0c7e9e62f052_hero.webp?v=1794325169",null]