[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-sw-ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali":3,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028":22,"exercise-list-path-sw-none":56},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":21},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali","Tumia -singe- na -singali- kukanusha masharti na matokeo yake, kutofautisha hali za sasa na zilizopita, na kuunda vitenzi kwa viambishi sahihi.","Kwa **-singe-** na **-singali-**, unaweza kukanusha sharti au matokeo yake katika hali inayowaziwa. Utajifunza kuunda vitenzi hivi na kutofautisha hali ya sasa au ijayo na hali iliyopita ambayo haiwezi kubadilishwa.\n\n## 1. Maana ya ukanushi wa masharti\n\n**-Singe-** ni umbo la kukanusha **-nge-**, na **-singali-** ni umbo la kukanusha **-ngali-**. Miundo hii haielezi tu kwamba jambo halitokei; inalihusisha na sharti linalowaziwa.\n\n:::example\nSina gari, kwa hiyo ninatembea kwenda kazini.\n\nNingekuwa na gari, **nisingetembea** kwenda kazini.\n\nSentensi ya pili inawazia hali tofauti na hali ya sasa: kuwa na gari kungebadilisha namna ya kwenda kazini.\n:::\n\nUkanushi unaweza kuwa katika sehemu inayotaja sharti, sehemu inayotaja matokeo, au zote mbili.\n\n## 2. Jinsi ya kuunda kitenzi\n\nMpangilio wa msingi ni **kiambishi cha kiima + si + nge\u002Fngali + shina la kitenzi**. Kiambishi cha kiima kinaonyesha mtendaji au kitu kinachozungumziwa.\n\nVistari hapa vinaonyesha sehemu za kitenzi tu: **tu-si-nge-soma → tusingesoma**.\n\n| Kiima | Kwa -singe- | Kwa -singali- |\n| --- | --- | --- |\n| mimi | nisingesoma | nisingalisoma |\n| wewe | usingesoma | usingalisoma |\n| yeye | asingesoma | asingalisoma |\n| sisi | tusingesoma | tusingalisoma |\n| ninyi | msingesoma | msingalisoma |\n| wao | wasingesoma | wasingalisoma |\n\nKiambishi cha kiima hufuata pia ngeli ya nomino: **Mti usingeanguka**; **miti isingeanguka**.\n\n- Usibadilishe **-a** ya mwisho kuwa **-i**: **nisingesoma**, si *nisingesomi*.\n- Vitenzi kama **kula** na **kwenda** huhifadhi **ku-**: **asingekula**, **asingalikwenda**.\n- Kitenzi cha mkopo huhifadhi mwisho wake: **tusingesafiri**, **tusingalisafiri**.\n- Kiambishi cha yambwa kikihitajika, huja baada ya **-nge-** au **-ngali-**: **nisingekusaidia**, **nisingalikusaidia**.\n\n:::warning\nUsiongeze ukanushi wa mwanzo kama **ha-** katika muundo huu.\n\n✓ **Asingekubali** bei hiyo.\n\n✗ **Hasingekubali** bei hiyo.\n\nUkanushi tayari unaonyeshwa na **-si-** ndani ya kitenzi.\n:::\n\n## 3. Kuchagua kati ya -singe- na -singali-\n\nTumia **-singe-** hasa unapowazia hali ya sasa au ijayo. Tumia **-singali-** kuonyesha kwa uwazi hali tofauti na jambo lililokwisha kutokea.\n\n| Muktadha | Mfano | Maana |\n| --- | --- | --- |\n| Sasa: nina kazi nyingi | Nisingekuwa na kazi nyingi, ningekutembelea leo. | Kazi nyingi zinanizuia kukutembelea. |\n| Baadaye: safari inawaziwa | Tungeondoka kesho, tusingefika kabla ya Jumatatu. | Kuondoka kesho kungezuia kufika mapema zaidi. |\n| Zamani: nilichelewa | Nisingalichelewa jana, ningalipata basi. | Nilichelewa, kwa hiyo sikupata basi. |\n\n:::note\nTofauti hii si mpaka usiovukwa. Katika matumizi ya kisasa, **-nge-** na **-singe-** hutumiwa pia kuhusu yaliyopita, hasa wakati unapoonyeshwa na muktadha: **Nisingechelewa jana, ningepata basi.** Usihukumu wakati kwa kiambishi pekee. **-Ngali-** na **-singali-** huweka wazi zaidi maana ya hali iliyopita isiyotimia.\n:::\n\n## 4. Kukanusha sharti au matokeo\n\nAngalia kila sehemu ya sentensi peke yake. Si lazima sehemu zote mbili ziwe na ukanushi.\n\n:::example\n**Sharti limekanushwa:**\n\nMvua **isingenyesha** kesho, tungecheza nje.\n\nTunawazia kutokunyesha kwa mvua kuwa sharti la kucheza nje.\n\n**Matokeo yamekanushwa:**\n\nMvua ingenyesha kesho, **tusingecheza** nje.\n\nTunawazia kunyesha kwa mvua na kutocheza nje kama matokeo yake.\n\n**Sehemu zote zimekanushwa:**\n\nJana uliniamsha, nami nikafika kazini kwa wakati. **Usingaliniamsha**, **nisingalifika** kazini kwa wakati.\n:::\n\nUnaweza pia kutanguliza matokeo: **Nisingalifika kazini kwa wakati usingaliniamsha.** Maana ya msingi haibadiliki.\n\n## 5. Ukaguzi wa haraka\n\nUnapotunga sentensi:\n\n1. Tambua hali unayowazia: ya sasa, ijayo au iliyopita.\n2. Chagua **-singe-**, au **-singali-** ili kuweka wazi hali iliyopita isiyotimia.\n3. Amua kama unakanusha sharti, matokeo au yote mawili.\n4. Hakikisha kiambishi cha kiima kinafaa na mwisho wa kitenzi haujabadilishwa kimakosa.\n\nKumbuka: **ningefanya → nisingefanya**; **ningalifanya → nisingalifanya**. Muktadha unaonyesha wakati, na **-si-** inaonyesha ukanushi.","sw","B2",112,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1c61d-2600-7750-a5c4-460cebe2cc9e",false,0,4,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[],[],[23,33,41,50],{"@id":24,"@type":25,"id":26,"grammarPage":27,"title":28,"instructions":29,"displayOrder":16,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":32},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-47fc-7d24-bde3-283896388f57","GrammarExercise","01a1c61d-47fc-7d24-bde3-283896388f57","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Jenga vitenzi vya masharti yaliyokanushwa","Chagua umbo sahihi la kitenzi kulingana na kiima na muundo uliotajwa katika kila swali.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e6e89fd2-17ac-4b09-8cbd-f663e0299c7e_hero.webp?v=1794325170",{"@id":34,"@type":25,"id":35,"grammarPage":27,"title":36,"instructions":37,"displayOrder":38,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":39,"isCompleted":15,"ogImageUrl":40},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4813-7b9f-a603-e16eeee0bd80","01a1c61d-4813-7b9f-a603-e16eeee0bd80","Tofautisha sharti, matokeo na wakati","Soma maana au hali iliyoelezwa, kisha chagua jibu linaloiwakilisha. Usihukumu wakati kwa kiambishi pekee.",1,14,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_23339f1c-a73c-42cf-8a15-27ee072ab923_hero.webp?v=1794325170",{"@id":42,"@type":25,"id":43,"grammarPage":27,"title":44,"instructions":45,"displayOrder":46,"type":47,"questionCount":48,"blankCount":48,"isCompleted":15,"ogImageUrl":49},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4828-7ef0-8029-558ec00d5a1f","01a1c61d-4828-7ef0-8029-558ec00d5a1f","Panga masharti ya maisha ya kila siku","Panga vipande kuunda sentensi. Kuna neno la ziada katika kila swali; zingatia herufi kubwa na alama za uakifishaji.",2,"sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e0e340ee-fbba-4da8-8e5d-abb2e2f63706_hero.webp?v=1794325170",{"@id":51,"@type":25,"id":52,"grammarPage":27,"title":53,"instructions":45,"displayOrder":54,"type":47,"questionCount":48,"blankCount":48,"isCompleted":15,"ogImageUrl":55},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4838-7353-adf4-160d238a5f12","01a1c61d-4838-7353-adf4-160d238a5f12","Panga hali zilizopita zisizotimia",3,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_2fb5cd7a-874e-4595-bb6f-b30eabc982ca_hero.webp?v=1794325170",null]