[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-ukanushi-wa-wakati-uliopo":852,"grammar-lesson-path-sw-ukanushi-wa-wakati-uliopo-none":1013,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775":1014,"grammar-quick-check-01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775":1055,"grammar-lesson-body-01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775-2bz1f8xh1w":1077},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":93,"title":94,"slug":95,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":10,"displayOrder":96,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":36,"vocabularyLists":862,"readyImages":1012},"Jifunze ukanushi wa wakati uliopo kwa vitenzi: sisomi, husomi na hasomi. Ondoa -na-, badili -a kuwa -i, na tambua pia maumbo ya sili na sijui.","Ukitaka kusema kwamba hufanyi jambo sasa, tumia ukanushi wa wakati uliopo: **Ninasoma → Sisomi**. Utajifunza kubadili mwanzo na mwisho wa kitenzi, pamoja na maumbo kama **sili** na **sijui**.\n\n## 1. Kusema kwamba hufanyi jambo\n\nLinganisha sentensi hizi:\n\n:::example\n- Ninasoma. → **Sisomi**.\n- Asha anapika. → Asha **hapiki**.\n- Tunacheza. → **Hatuchezi**.\n:::\n\nUkanushi huu unaweza kueleza jambo ambalo hulifanyi sasa au kwa kawaida. Maneno kama **sasa** na **kila siku** yanaonyesha maana hiyo.\n\n- **Sifanyi** kazi sasa; ninapumzika.\n- **Sinywi** kahawa; ninakunywa chai kila siku.\n\n## 2. Kubadili kitenzi\n\nKwa vitenzi vingi vinavyoishia kwa **-a**, kama *kusoma* na *kupika*, fuata hatua hizi:\n\n1. Tumia mwanzo wa ukanushi unaolingana na mtu.\n2. Ondoa **-na-** ya wakati uliopo.\n3. Badili **-a** ya mwisho kuwa **-i**.\n\nKwa mfano: **ninasoma → sisomi**.\n\n| Mtu | Kukubali | Kukanusha |\n| --- | --- | --- |\n| mimi | ninasoma | **sisomi** |\n| wewe | unasoma | **husomi** |\n| yeye | anasoma | **hasomi** |\n| sisi | tunasoma | **hatusomi** |\n| ninyi | mnasoma | **hamsomi** |\n| wao | wanasoma | **hawasomi** |\n\nSi lazima utaje *mimi*, *wewe* au *yeye*. Mwanzo wa kitenzi unaonyesha mtu: **Sisomi** ni sawa na **Mimi sisomi**.\n\n:::tip\nJifunze mwanzo wa kila umbo: **si-**, **hu-**, **ha-**, **hatu-**, **ham-**, **hawa-**. Jedwali hili linahusu watu.\n:::\n\n## 3. Vitenzi vyenye mwisho tofauti\n\nSi vitenzi vyote vinaishia kwa **-a**. Vitenzi kama *kujibu*, *kurudi* na *kufurahi* havibadili herufi ya mwisho katika ukanushi huu.\n\n| Kitenzi | Kukubali | Kukanusha |\n| --- | --- | --- |\n| kujibu | ninajibu | **sijibu** |\n| kurudi | unarudi | **hurudi** |\n| kufurahi | anafurahi | **hafurahi** |\n\n:::example\n- Simu inaita, lakini Asha **hajibu**.\n- Leo **sirudi** nyumbani; ninalala kwa rafiki.\n:::\n\n:::note\nKanuni ya kubadili **-a** kuwa **-i** inahusu mwisho wa kitenzi, si kila herufi **a** ndani yake: **ninafanya → sifanyi**.\n:::\n\n## 4. Maumbo mafupi ya kawaida\n\nKatika vitenzi vifupi kama *kula* na *kunywa*, **-ku-** inayoonekana katika **ninakula** na **ninakunywa** haibaki katika ukanushi huu.\n\n| Kitenzi | Kukubali | Kukanusha |\n| --- | --- | --- |\n| kula | ninakula | **sili** |\n| kunywa | ninakunywa | **sinywi** |\n| kujua | ninajua | **sijui** |\n\n:::example\n- Mimi **sili** nyama.\n- Watoto **hawanywi** kahawa.\n- **Sijui** jina lake.\n:::\n\nKwa *kujua*, badili **-a** ya mwisho kuwa **-i**: **jua → jui**. Hivyo: **sijui**, **hujui**, **hajui**.\n\n## 5. Kumbuka na epuka makosa\n\n:::warning\nUsiache **-na-** katika ukanushi huu, wala **-a** ya mwisho katika vitenzi kama *kusoma*.\n\n- ✗ **Sinasoma.** → ✓ **Sisomi.**\n- ✗ **Hasoma.** → ✓ **Hasomi.**\n- ✗ **Sikuli** nyama. → ✓ **Sili** nyama.\n:::\n\nKabla ya kutumia umbo la ukanushi, jiulize:\n\n1. Ni nani? Chagua mwanzo unaofaa: **si-**, **hu-**, **ha-**, **hatu-**, **ham-** au **hawa-**.\n2. Nimeondoa **-na-**?\n3. Kitenzi kinaishia kwa **-a**? Kwa kawaida, badili mwisho kuwa **-i**.\n\nKumbuka mifano hii: **ninasoma → sisomi**, **ninajibu → sijibu**, **ninakula → sili**.",[856],{"id":857,"name":94,"level":10,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":36,"completedExercises":859},"01a1c61d-25a3-7d10-83bf-0c238fb18057",false,0,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":94,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-7959-7521-b7da-b051dc3e0c74",[866,882,892,910,928,942,956,966,984,998],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-7959-757d-b7da-b051dd1c8436",{"id":869,"word":870,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5b1f-7ddb-9ec7-90d803b94da1","kusoma",[872,878],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-7831-9b88-f2f029c600e6","VERB","Kutazama maandishi na kuelewa maana yake, kwa mfano kitabu, gazeti au barua.","Ninapenda kusoma kitabu kila jioni.\nBaba anasoma gazeti asubuhi.\nWatoto wanajifunza kusoma na kuandika shuleni.",true,{"id":879,"partOfSpeech":874,"definition":880,"exampleSentences":881,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-7879-9b88-f2f02a991444","Kujifunza masomo shuleni, chuoni au chuo kikuu ili kupata elimu.","Dada yangu anasoma chuo kikuu cha Dar es Salaam.\nNinataka kusoma udaktari baadaye.\nWanafunzi wanasoma kwa bidii kwa ajili ya mtihani.",{"id":883,"vocabularyWord":884,"displayOrder":16},"01a1c61d-7959-75b1-b7da-b051ddc9f5ea",{"id":885,"word":886,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":887,"audio":858},"01a1c61d-5b14-7763-9ad3-bc26b1e2e1da","kupika",[888],{"id":889,"partOfSpeech":874,"definition":890,"exampleSentences":891,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-799f-8cf3-eca8a4d9a794","Kuandaa chakula kwa kukitia kwenye moto au joto ili kiive, kwa mfano kwa kuchemsha, kukaanga au kuoka.","Mama anapenda kupika wali na maharage kila siku.\nLeo tutapika chakula cha jioni pamoja.\nBaba yangu anajua kupika nyama vizuri sana.",{"id":893,"vocabularyWord":894,"displayOrder":21},"01a1c61d-7959-75d9-b7da-b051de3f8c50",{"id":895,"word":896,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":897,"audio":858},"01a1c61d-5aa9-743c-bc5e-ee9d9dd53613","kucheza",[898,902,906],{"id":899,"partOfSpeech":874,"definition":900,"exampleSentences":901,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd83-78a7-8cd4-8b89072e7bba","Kufanya michezo kwa furaha, hasa watoto, au kushiriki katika mchezo kama mpira.","Watoto wanacheza uwanjani kila jioni.\nNinapenda kucheza mpira wa miguu na marafiki zangu.\nPaka anacheza na mpira wa uzi.",{"id":903,"partOfSpeech":874,"definition":904,"exampleSentences":905,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd83-78eb-8cd4-8b8908211bd6","Kusogeza mwili kwa mpangilio wa muziki au ngoma; kudansi.","Wageni wote walicheza harusini hadi usiku.\nDada yangu anajua kucheza ngoma za kienyeji.\nTucheze pamoja muziki ukianza!",{"id":907,"partOfSpeech":874,"definition":908,"exampleSentences":909,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd83-792b-8cd4-8b8908cac9b9","Kupiga au kutumia chombo cha muziki, au kuonyesha igizo au mchezo wa kuigiza.","Baba yangu anacheza gitaa vizuri sana.\nMwanamuziki huyo atacheza kinanda kwenye tamasha.",{"id":911,"vocabularyWord":912,"displayOrder":26},"01a1c61d-7959-75f9-b7da-b051de7fc322",{"id":913,"word":914,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":915,"audio":858},"01a1c61d-5aad-78ee-b298-5a6ad7a97077","kufanya",[916,920,924],{"id":917,"partOfSpeech":874,"definition":918,"exampleSentences":919,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd83-7de3-8cd4-8b890c18c9c2","Kutenda jambo au kazi fulani; kutekeleza kitendo.","Ninataka kufanya kazi yangu leo.\nWatoto wanafanya nini shuleni?\nTutafanya mazoezi asubuhi kesho.",{"id":921,"partOfSpeech":874,"definition":922,"exampleSentences":923,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd83-7e2b-8cd4-8b890cf5d485","Kutengeneza au kuunda kitu; kukitoa kitu kutoka kwa vifaa fulani.","Mama anafanya chapati jikoni.\nFundi alifanya meza nzuri kwa mti wa mninga.\nWanafunzi walifanya ramani ya Afrika darasani.",{"id":925,"partOfSpeech":874,"definition":926,"exampleSentences":927,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd83-7e6b-8cd4-8b890d40dbaa","Kusababisha mtu au kitu kiwe katika hali fulani.","Habari hizo zilinifanya nifurahi sana.\nMvua kubwa ilifanya barabara iwe na matope.\nUsiniambie hivyo, utanifanya nilie.",{"id":929,"vocabularyWord":930,"displayOrder":31},"01a1c61d-7959-7619-b7da-b051df129dc1",{"id":931,"word":932,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":933,"audio":858},"01a1c61d-5ab7-77e7-8cba-cb480768d887","kujibu",[934,938],{"id":935,"partOfSpeech":874,"definition":936,"exampleSentences":937,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7a0b-8834-567e3b71c067","Kutoa jibu baada ya kuulizwa swali, kuitwa au kuandikiwa barua au ujumbe.","Mwalimu aliuliza swali, na mwanafunzi akajibu vizuri.\nTafadhali jibu barua yangu leo.\nNinapoitwa, ninajibu mara moja.",{"id":939,"partOfSpeech":874,"definition":940,"exampleSentences":941,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd84-7a5f-8834-567e3c133bdb","Kujitetea au kurudisha maneno kwa mtu aliyekushtaki au kukusema.","Mtoto alimjibu mama yake kwa ukali.\nUsimjibu mtu mzima kwa dharau.\nMshtakiwa alijibu mashtaka mahakamani.",{"id":943,"vocabularyWord":944,"displayOrder":36},"01a1c61d-7959-7635-b7da-b051e0014791",{"id":945,"word":946,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":947,"audio":858},"01a1c61d-5b16-77aa-9265-0a38c0725a71","kurudi",[948,952],{"id":949,"partOfSpeech":874,"definition":950,"exampleSentences":951,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-7c83-8cf3-eca8a724b37d","Kwenda au kufika tena mahali ulipotoka, kama nyumbani, kazini au shuleni.","Baba atarudi nyumbani jioni.\nWatoto wanarudi kutoka shuleni saa nane.\nNitarudi kesho asubuhi.",{"id":953,"partOfSpeech":874,"definition":954,"exampleSentences":955,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff33-7cd3-8cf3-eca8a79dd427","Kuwa tena katika hali au jambo la awali, au kufanya jambo upya.","Baada ya mvua, hali ya hewa ilirudi kuwa nzuri.\nMgonjwa amerudi katika afya yake ya kawaida.\nUsirudi kufanya kosa lilelile.",{"id":957,"vocabularyWord":958,"displayOrder":41},"01a1c61d-7959-7651-b7da-b051e072c356",{"id":959,"word":960,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":961,"audio":858},"01a1c61d-5ab3-7168-b3c6-31a0b178e27e","kufurahi",[962],{"id":963,"partOfSpeech":874,"definition":964,"exampleSentences":965,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7597-8834-567e392cd3d4","Kuwa na hisia nzuri za moyoni kwa sababu jambo jema limetokea; kuhisi furaha.","Watoto wanafurahi kwa sababu leo ni siku ya sikukuu.\nNilifurahi sana nilipopata zawadi kutoka kwa rafiki yangu.\nTutafurahi kukuona wiki ijayo.",{"id":967,"vocabularyWord":968,"displayOrder":46},"01a1c61d-7959-766d-b7da-b051e0e8eb41",{"id":969,"word":970,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":971,"audio":858},"01a1c61d-5abb-7ed2-8c88-50efabf61dc2","kujua",[972,976,980],{"id":973,"partOfSpeech":874,"definition":974,"exampleSentences":975,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7e83-8834-567e3e69e92c","Kuwa na habari au maarifa kuhusu kitu, mtu au jambo fulani; kuwa na ufahamu wa jambo.","Ninajua jina lako.\nJe, unajua kuogelea?\nHatujui jibu la swali hili.",{"id":977,"partOfSpeech":874,"definition":978,"exampleSentences":979,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd84-7ecb-8834-567e3ece2838","Kumfahamu mtu au kitu kwa sababu umewahi kukutana naye au kukiona; kuwa na urafiki au uhusiano wa kufahamiana.","Ninamjua mwalimu mpya.\nUnamjua yule mwanamke?\nWanajua mji wa Mombasa vizuri.",{"id":981,"partOfSpeech":874,"definition":982,"exampleSentences":983,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd84-7f0b-8834-567e3f5db5fe","Kuwa na ujuzi wa kufanya jambo; kuweza kufanya kitu kwa sababu umejifunza.","Dada yangu anajua kupika chakula kitamu.\nBaba yangu anajua kuendesha gari.\nWatoto wanajua kusoma na kuandika.",{"id":985,"vocabularyWord":986,"displayOrder":51},"01a1c61d-7959-7689-b7da-b051e1bcfa0a",{"id":987,"word":988,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":989,"audio":858},"01a1c61d-5b05-71b4-9b6b-8780615364db","kula",[990,994],{"id":991,"partOfSpeech":874,"definition":992,"exampleSentences":993,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff32-71f8-8c85-48669c95e77c","Kuweka chakula kinywani, kukitafuna na kukimeza ili mwili upate nguvu.","Watoto wanakula wali na maharagwe.\nNapenda kula matunda kila asubuhi.\nTulikula chakula cha mchana pamoja.",{"id":995,"partOfSpeech":874,"definition":996,"exampleSentences":997,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff32-7290-8c85-48669cfae15c","Kutumia au kuchukua pesa au mali ya mtu mwingine kwa njia isiyo halali.","Mtumishi huyo alikula pesa za kampuni.\nViongozi wasiokuwa waaminifu hula mali ya umma.\nAlishtakiwa kwa kula rushwa.",{"id":999,"vocabularyWord":1000,"displayOrder":56},"01a1c61d-7959-76a9-b7da-b051e213afb7",{"id":1001,"word":1002,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1003,"audio":858},"01a1c61d-5b0d-74b1-9f33-a5966d7221f9","kunywa",[1004,1008],{"id":1005,"partOfSpeech":874,"definition":1006,"exampleSentences":1007,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-7033-8cf3-eca89e90ee63","Kumeza kinywaji, kama maji, chai au maziwa, kupitia kinywani hadi tumboni.","Ninapenda kunywa maji mengi kila siku.\nWatoto wanakunywa maziwa asubuhi.\nTunakunywa chai pamoja kabla ya kwenda kazini.",{"id":1009,"partOfSpeech":874,"definition":1010,"exampleSentences":1011,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff33-7087-8cf3-eca89efa9085","Kutumia dawa ya maji au ya vidonge kwa kuimeza ili kutibu ugonjwa.","Daktari alisema nikanywe dawa mara tatu kwa siku.\nMgonjwa anakunywa dawa baada ya chakula.\nUsisahau kunywa dawa yako kabla ya kulala.",[],null,[1015,1024,1030,1037,1042,1049],{"@id":1016,"@type":1017,"id":1018,"grammarPage":1019,"title":1020,"instructions":1021,"displayOrder":859,"type":1022,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1023},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4956-7e92-a30a-dede709c1fe8","GrammarExercise","01a1c61d-4956-7e92-a30a-dede709c1fe8","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Kukanusha vitendo vya kila siku","Chagua umbo la ukanushi wa wakati uliopo la kitenzi kilicho kwenye mabano. Zingatia anayefanya kitendo.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_a95380fd-2ad9-4ed0-9a85-2a34418cf6a7_hero.webp?v=1794325170",{"@id":1025,"@type":1017,"id":1026,"grammarPage":1019,"title":1027,"instructions":1028,"displayOrder":11,"type":1022,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1029},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-496f-72e7-91d0-02e3d44c5c4a","01a1c61d-496f-72e7-91d0-02e3d44c5c4a","Miisho tofauti na maumbo mafupi","Chagua umbo la ukanushi wa wakati uliopo la kitenzi kilicho kwenye mabano. Zingatia mtu na mwisho wa kitenzi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_58ab00a7-2971-42a4-8e7a-bec073dd473f_hero.webp?v=1794325170",{"@id":1031,"@type":1017,"id":1032,"grammarPage":1019,"title":1033,"instructions":1034,"displayOrder":16,"type":1035,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1036},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4989-7cfc-a90b-7ec410b583fc","01a1c61d-4989-7cfc-a90b-7ec410b583fc","Kupanga sentensi za vitendo visivyofanyika","Panga vipande kuunda sentensi ya ukanushi wa wakati uliopo. Kuna maneno ya ziada; zingatia herufi kubwa na alama ya mwisho.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_8d386344-4412-4848-bc0b-f0d670b63ced_hero.webp?v=1794325170",{"@id":1038,"@type":1017,"id":1039,"grammarPage":1019,"title":1040,"instructions":1034,"displayOrder":21,"type":1035,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1041},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-49a2-7470-89da-6b92391f35c2","01a1c61d-49a2-7470-89da-6b92391f35c2","Kupanga maumbo tofauti ya ukanushi","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b2bf3ddd-7f09-483f-85f8-18533ebad98a_hero.webp?v=1794325170",{"@id":1043,"@type":1017,"id":1044,"grammarPage":1019,"title":1045,"instructions":1046,"displayOrder":26,"type":1047,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1048},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-49b8-730a-befe-47ed76cf8076","01a1c61d-49b8-730a-befe-47ed76cf8076","Ukanushi: watu na wakati wa kitendo","Gusa kipande, kisha gusa kundi linalofaa. Weka kila kipande katika kundi moja.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_0d85c20e-bf45-4e5c-86ac-f83009d236c7_hero.webp?v=1794325170",{"@id":1050,"@type":1017,"id":1051,"grammarPage":1019,"title":1052,"instructions":1053,"displayOrder":31,"type":1047,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1054},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-49be-78e4-aa69-10aff3599f5b","01a1c61d-49be-78e4-aa69-10aff3599f5b","Ukanushi: miisho na makosa ya maumbo","Gusa kila kipande, kisha gusa kundi linalokifaa. Zingatia kanuni iliyo katika kila swali.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5a60a046-d462-4711-bd0c-f79a8f5252c6_hero.webp?v=1794325170",{"id":1018,"grammarPage":1019,"title":1020,"instructions":1021,"seoTitle":1056,"seoDescription":1057,"displayOrder":859,"type":1022,"questions":1058,"ogImageUrl":1023},"Ukanushi wa wakati uliopo: watu na vitendo","Fanya mazoezi ya ukanushi wa wakati uliopo kwa kuchagua vitenzi vinavyofaa katika sentensi kuhusu watu, kazi za nyumbani, masomo na shughuli za kila siku.",[1059],{"id":1060,"sentenceTemplate":1061,"displayOrder":859,"explanation":1062,"exampleSentence":1063,"blanks":1064},"01a1c61d-4957-71e2-8209-452c76f3124c","Mimi __1__ nguo sasa; ninapumzika. (kufua)","Mimi huhitaji si-. Ondoa -na- na ubadili -a ya mwisho ya fua kuwa -i: sifui. Sifua hubakiza -a, na sinafua hubakiza -na-.","Sifungi duka sasa; bado kuna wateja.",[1065],{"id":1066,"blankNumber":11,"options":1067},"01a1c61d-4957-7142-8209-452c76023bc2",[1068,1071,1074],{"id":1069,"optionText":1070,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-4957-704e-8209-452c74a2c4de","sifua",{"id":1072,"optionText":1073,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-4957-70ae-8209-452c75460e76","sifui",{"id":1075,"optionText":1076,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-4957-70fe-8209-452c754baf98","sinafua",{"html":1078,"toc":1079},"\u003Cp>Ukitaka kusema kwamba hufanyi jambo sasa, tumia ukanushi wa wakati uliopo: \u003Cstrong>Ninasoma → Sisomi\u003C\u002Fstrong>. Utajifunza kubadili mwanzo na mwisho wa kitenzi, pamoja na maumbo kama \u003Cstrong>sili\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>sijui\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kusema-kwamba-hufanyi-jambo\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kusema kwamba hufanyi jambo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Linganisha sentensi hizi:\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Ninasoma. → \u003Cstrong>Sisomi\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Asha anapika. → Asha \u003Cstrong>hapiki\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Tunacheza. → \u003Cstrong>Hatuchezi\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Ukanushi huu unaweza kueleza jambo ambalo hulifanyi sasa au kwa kawaida. Maneno kama \u003Cstrong>sasa\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kila siku\u003C\u002Fstrong> yanaonyesha maana hiyo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Sifanyi\u003C\u002Fstrong> kazi sasa; ninapumzika.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Sinywi\u003C\u002Fstrong> kahawa; ninakunywa chai kila siku.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"kubadili-kitenzi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Kubadili kitenzi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kwa vitenzi vingi vinavyoishia kwa \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong>, kama \u003Cem>kusoma\u003C\u002Fem> na \u003Cem>kupika\u003C\u002Fem>, fuata hatua hizi:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>Tumia mwanzo wa ukanushi unaolingana na mtu.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Ondoa \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong> ya wakati uliopo.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Badili \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> ya mwisho kuwa \u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Kwa mfano: \u003Cstrong>ninasoma → sisomi\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Mtu\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukubali\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukanusha\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>mimi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ninasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sisomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>wewe\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>unasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>husomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>yeye\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>anasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hasomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>sisi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>tunasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hatusomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ninyi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mnasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hamsomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>wao\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>wanasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hawasomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Si lazima utaje \u003Cem>mimi\u003C\u002Fem>, \u003Cem>wewe\u003C\u002Fem> au \u003Cem>yeye\u003C\u002Fem>. Mwanzo wa kitenzi unaonyesha mtu: \u003Cstrong>Sisomi\u003C\u002Fstrong> ni sawa na \u003Cstrong>Mimi sisomi\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Jifunze mwanzo wa kila umbo: \u003Cstrong>si-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>hu-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ha-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>hatu-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ham-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>hawa-\u003C\u002Fstrong>. Jedwali hili linahusu watu.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"vitenzi-vyenye-mwisho-tofauti\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Vitenzi vyenye mwisho tofauti\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Si vitenzi vyote vinaishia kwa \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong>. Vitenzi kama \u003Cem>kujibu\u003C\u002Fem>, \u003Cem>kurudi\u003C\u002Fem> na \u003Cem>kufurahi\u003C\u002Fem> havibadili herufi ya mwisho katika ukanushi huu.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitenzi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukubali\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukanusha\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kujibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ninajibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sijibu\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kurudi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>unarudi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hurudi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kufurahi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>anafurahi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hafurahi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Simu inaita, lakini Asha \u003Cstrong>hajibu\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Leo \u003Cstrong>sirudi\u003C\u002Fstrong> nyumbani; ninalala kwa rafiki.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Kanuni ya kubadili \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> kuwa \u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong> inahusu mwisho wa kitenzi, si kila herufi \u003Cstrong>a\u003C\u002Fstrong> ndani yake: \u003Cstrong>ninafanya → sifanyi\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"maumbo-mafupi-ya-kawaida\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Maumbo mafupi ya kawaida\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika vitenzi vifupi kama \u003Cem>kula\u003C\u002Fem> na \u003Cem>kunywa\u003C\u002Fem>, \u003Cstrong>-ku-\u003C\u002Fstrong> inayoonekana katika \u003Cstrong>ninakula\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>ninakunywa\u003C\u002Fstrong> haibaki katika ukanushi huu.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitenzi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukubali\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukanusha\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kula\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ninakula\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sili\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kunywa\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ninakunywa\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sinywi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kujua\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ninajua\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sijui\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Mimi \u003Cstrong>sili\u003C\u002Fstrong> nyama.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Watoto \u003Cstrong>hawanywi\u003C\u002Fstrong> kahawa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Sijui\u003C\u002Fstrong> jina lake.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kwa \u003Cem>kujua\u003C\u002Fem>, badili \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> ya mwisho kuwa \u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong>: \u003Cstrong>jua → jui\u003C\u002Fstrong>. Hivyo: \u003Cstrong>sijui\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>hujui\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>hajui\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kumbuka-na-epuka-makosa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Kumbuka na epuka makosa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Usiache \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong> katika ukanushi huu, wala \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> ya mwisho katika vitenzi kama \u003Cem>kusoma\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>✗ \u003Cstrong>Sinasoma.\u003C\u002Fstrong> → ✓ \u003Cstrong>Sisomi.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>✗ \u003Cstrong>Hasoma.\u003C\u002Fstrong> → ✓ \u003Cstrong>Hasomi.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>✗ \u003Cstrong>Sikuli\u003C\u002Fstrong> nyama. → ✓ \u003Cstrong>Sili\u003C\u002Fstrong> nyama.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kabla ya kutumia umbo la ukanushi, jiulize:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>Ni nani? Chagua mwanzo unaofaa: \u003Cstrong>si-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>hu-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ha-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>hatu-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ham-\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>hawa-\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Nimeondoa \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kitenzi kinaishia kwa \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong>? Kwa kawaida, badili mwisho kuwa \u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Kumbuka mifano hii: \u003Cstrong>ninasoma → sisomi\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ninajibu → sijibu\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ninakula → sili\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n",[1080,1084,1088,1092,1096],{"id":1081,"text":1082,"depth":16,"number":1083},"kusema-kwamba-hufanyi-jambo","Kusema kwamba hufanyi jambo","1",{"id":1085,"text":1086,"depth":16,"number":1087},"kubadili-kitenzi","Kubadili kitenzi","2",{"id":1089,"text":1090,"depth":16,"number":1091},"vitenzi-vyenye-mwisho-tofauti","Vitenzi vyenye mwisho tofauti","3",{"id":1093,"text":1094,"depth":16,"number":1095},"maumbo-mafupi-ya-kawaida","Maumbo mafupi ya kawaida","4",{"id":1097,"text":1098,"depth":16,"number":1099},"kumbuka-na-epuka-makosa","Kumbuka na epuka makosa","5"]