[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai":852,"grammar-lesson-path-sw-upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai-none":1103,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185":1104,"grammar-quick-check-01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185":1159,"grammar-lesson-body-01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185-2cr1fn7xx5":1181},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":199,"title":200,"slug":201,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":181,"displayOrder":202,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":46,"vocabularyLists":862,"readyImages":1102},"Jifunze upatanisho wa nomino za watu na wanyama katika vitenzi na vioneshi, pamoja na mdogo na wadogo, bila kutegemea mwanzo wa nomino pekee.","## 1. Watu na wanyama katika sentensi\n\nMajina ya watu na wanyama yanaweza kuwa na mwanzo tofauti, lakini mara nyingi yanafuata upatanisho wa M-WA. Upatanisho ni namna maneno katika sentensi yanavyolingana na nomino. Hapa utatumia vitenzi, vioneshi **huyu\u002Fhawa** na maumbo **mdogo\u002Fwadogo**.\n\n:::example\n- Mtoto **huyu anacheza**.\n- Paka **huyu anacheza**.\n- Kipepeo **huyu anaruka**.\n\nMajina haya yana mwanzo tofauti, lakini yote yanatumia **huyu** na **a-** katika mifano hii.\n:::\n\n## 2. Kitenzi: a- kwa mmoja, wa- kwa wengi\n\nKwa mtu mmoja au mnyama mmoja, tumia **a-** katika kitenzi cha wakati wa sasa. Kwa watu au wanyama wengi, tumia **wa-**. Sehemu ya **-na-** inaonyesha wakati wa sasa.\n\n| Mmoja | Wengi |\n| --- | --- |\n| Mtoto **anacheza**. | Watoto **wanacheza**. |\n| Mwalimu **anasoma**. | Walimu **wanasoma**. |\n| Paka **anakula**. | Paka **wanakula**. |\n| Kifaru **anakunywa** maji. | Vifaru **wanakunywa** maji. |\n| Kipepeo **anaruka**. | Vipepeo **wanaruka**. |\n\nNomino **paka** haibadiliki katika wingi. Kitenzi kinasaidia kuonyesha kama ni paka mmoja au wengi.\n\n:::tip\nUsiangalie mwanzo wa nomino pekee. **Kifaru** huanza kwa **ki-**, lakini ni mnyama: kifaru **anakula**, vifaru **wanakula**.\n:::\n\n## 3. Huyu, hawa na mdogo, wadogo\n\nUnapoonyesha mtu au mnyama aliye karibu, tumia **huyu** kwa mmoja na **hawa** kwa wengi. Unapoeleza ukubwa mdogo, tumia **mdogo** kwa mmoja na **wadogo** kwa wengi.\n\n| Nomino | Mmoja | Wengi |\n| --- | --- | --- |\n| mtoto | mtoto **huyu mdogo** | watoto **hawa wadogo** |\n| paka | paka **huyu mdogo** | paka **hawa wadogo** |\n| kipepeo | kipepeo **huyu mdogo** | vipepeo **hawa wadogo** |\n\n:::example\nUnaonyesha paka walio karibu nawe.\n\n- Paka **huyu mdogo anakula**.\n- Paka **hawa wadogo wanacheza**.\n\nNomino **paka** inabaki vilevile. Maneno mengine yanaonyesha mmoja au wengi.\n:::\n\n## 4. Maana ni muhimu kuliko mwanzo wa nomino\n\nLinganisha majina haya yenye **ki-**:\n\n- **Kipepeo huyu anaruka.** Kipepeo ni mnyama.\n- **Kiti hiki kimevunjika.** Kiti si mtu wala mnyama.\n\nKwa hiyo, si kila nomino yenye **ki-** hutumia **hiki**. Pia, si kila nomino yenye **m-** hutumia **huyu**: tunasema **mti huu**, si *mti huyu*.\n\n:::note\nKatika kanuni hii, tunazungumzia watu na wanyama. Mimea pia ina uhai, lakini haifuati upatanisho huu: **mti huu unakua**, **miti hii inakua**.\n\nKwa majina ya jamaa **baba** na **mama**, tunasema **baba yangu** na **mama yangu**, lakini kwa **mtoto** tunasema **mtoto wangu**. Kitenzi bado hutumia **a-** kwa mmoja: **Baba yangu anasoma.**\n:::\n\n:::warning\nUnapozungumzia mnyama katika matumizi ya kawaida:\n\n✗ Kipepeo **hiki kinaruka**.\n\n✓ Kipepeo **huyu anaruka**.\n\nWingi wake ni: Vipepeo **hawa wanaruka**.\n:::\n\n## 5. Hatua za kukumbuka\n\n1. Angalia maana: je, nomino ni jina la mtu au mnyama?\n2. Angalia idadi: ni mmoja au wengi?\n3. Kwa mifano tuliyojifunza, chagua **huyu, mdogo, a-** kwa mmoja; chagua **hawa, wadogo, wa-** kwa wengi.\n4. Hifadhi umbo sahihi la nomino: **kipepeo → vipepeo**, lakini **paka → paka**.\n\n**Paka huyu mdogo anakula. → Paka hawa wadogo wanakula.**",[856],{"id":857,"name":200,"level":181,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":46,"completedExercises":859},"01a1c61d-25c5-7269-8202-5b582ca3925b",false,0,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":200,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-7988-7cbe-8056-bc9d501bba4e",[866,878,892,902,912,926,942,965,980,998,1012,1022,1036,1046,1060,1074,1088],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-7988-7d2e-8056-bc9d506b31c9",{"id":869,"word":870,"frequency":41,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5b61-7cb4-81f8-7adb45542735","paka",[872],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff39-76b3-966e-6a0d4ae0ade3","NOUN","Mnyama mdogo wa kufugwa nyumbani, mwenye manyoya laini na masharubu, anayekamata panya.","Paka wangu ana rangi nyeusi.\nPaka analala kwenye kiti jikoni.\nWatoto wanapenda kucheza na paka mdogo.",true,{"id":879,"vocabularyWord":880,"displayOrder":16},"01a1c61d-7988-7d66-8056-bc9d51252a22",{"id":881,"word":882,"frequency":31,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":883,"audio":858},"01a1c61d-5c6b-7722-b6db-159db37d4c44","kifaru",[884,888],{"id":885,"partOfSpeech":874,"definition":886,"exampleSentences":887,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02bd-7224-b05d-d7121ff11f33","Mnyama mkubwa mwenye pembe moja au mbili juu ya pua, mwenye ngozi nzito ya kijivu, anayeishi porini barani Afrika na Asia.","Tuliona kifaru mmoja katika hifadhi ya Ngorongoro.\nKifaru ana pembe ndefu na ngozi nene sana.\nVifaru wako hatarini kutoweka kwa sababu ya ujangili.",{"id":889,"partOfSpeech":874,"definition":890,"exampleSentences":891,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02bd-72bc-b05d-d71220496aa1","Gari kubwa la kivita lenye silaha nzito na magurudumu ya minyororo, linalotumiwa na jeshi vitani; kifaru cha vita.","Jeshi lilituma vifaru mpakani.\nKifaru cha vita kilipita barabarani kwa kelele nyingi.\nAskari walikuwa ndani ya kifaru wakati wa mapigano.",{"id":893,"vocabularyWord":894,"displayOrder":21},"01a1c61d-7988-7d8a-8056-bc9d516d0269",{"id":895,"word":896,"frequency":36,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":897,"audio":858},"01a1c61d-5c6f-7c37-90e9-b98618db4d2b","kipepeo",[898],{"id":899,"partOfSpeech":874,"definition":900,"exampleSentences":901,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02bd-7d00-b05d-d712249b7ee2","Mdudu mdogo mwenye mabawa makubwa yenye rangi nyingi, anayeruka na kutua juu ya maua.","Kipepeo mzuri alitua juu ya ua jekundu bustanini.\nWatoto walikimbia kumfuata kipepeo shambani.\nKipepeo huanza maisha yake kama kiwavi.",{"id":903,"vocabularyWord":904,"displayOrder":26},"01a1c61d-7988-7dae-8056-bc9d519629c4",{"id":905,"word":906,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":907,"audio":858},"01a1c61d-5b45-738a-9c87-c935b461bc0e","mtoto",[908],{"id":909,"partOfSpeech":874,"definition":910,"exampleSentences":911,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff37-7451-a382-6ef7da5f877a","Mtu mdogo ambaye bado hajakua, au mwana wa mzazi yeyote bila kujali umri wake.","Mtoto anacheza uwanjani na marafiki zake.\nMama alimbeba mtoto mgongoni.\nHuyu ni mtoto wangu wa kwanza.",{"id":913,"vocabularyWord":914,"displayOrder":31},"01a1c61d-7988-7dca-8056-bc9d51f52a9b",{"id":915,"word":916,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":917,"audio":858},"01a1c61d-5b47-7634-8a60-37aace5aa9d9","mwalimu",[918,922],{"id":919,"partOfSpeech":874,"definition":920,"exampleSentences":921,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff37-7691-a382-6ef7dbbde9b0","Mtu anayefundisha wanafunzi shuleni au mahali pengine pa kujifunzia.","Mwalimu wetu anafundisha Kiswahili kila asubuhi.\nMwalimu aliwapa wanafunzi kazi ya nyumbani.\nBaba yangu ni mwalimu wa shule ya msingi.",{"id":923,"partOfSpeech":874,"definition":924,"exampleSentences":925,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff37-76dd-a382-6ef7dc0d94ec","Mtu anayeheshimiwa kwa kuwa na elimu au ujuzi na anayewaongoza wengine katika jambo fulani, kama vile dini au ufundi.","Yeye ni mwalimu wangu wa kuendesha gari.\nWanafunzi wa madrasa wanamheshimu mwalimu wao sana.\nFundi mkubwa alikuwa mwalimu wa vijana wengi mtaani.",{"id":927,"vocabularyWord":928,"displayOrder":36},"01a1c61d-7988-7dea-8056-bc9d52087cfe",{"id":929,"word":930,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":931,"audio":858},"01a1c61d-5a81-7625-927e-1e51033ecf69","huyu",[932,937],{"id":933,"partOfSpeech":934,"definition":935,"exampleSentences":936,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd80-7bf4-b0bf-7c6435997d58","DETERMINER","Kielezi cha kuonyesha mtu au kiumbe hai mmoja aliye karibu na msemaji; hutumika kabla au baada ya nomino ya ngeli ya A-WA umoja, kwa maana ya 'huyu' (mtu huyu).","Huyu mtoto anaitwa Amina.\nMwalimu huyu anafundisha Kiswahili.\nHuyu paka ni mweupe sana.",{"id":938,"partOfSpeech":939,"definition":940,"exampleSentences":941,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd80-7c38-b0bf-7c64360c91b9","PRONOUN","Kiwakilishi cha kuonyesha mtu mmoja aliye karibu, kinachosimama peke yake badala ya jina lake; humaanisha 'mtu huyu'.","Huyu ni rafiki yangu Juma.\nHuyu anatoka Tanzania, na yule anatoka Kenya.\nWewe ni nani, na huyu ni nani?",{"id":943,"vocabularyWord":944,"displayOrder":41},"01a1c61d-7988-7e0a-8056-bc9d528c20e2",{"id":945,"word":946,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":947,"audio":858},"01a1c61d-5a75-79fb-94b8-3e28ac3e0db2","hawa",[948,952,956,961],{"id":949,"partOfSpeech":934,"definition":950,"exampleSentences":951,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd7f-7b7c-a052-4e5150051c1f","Neno linaloonyesha watu au viumbe walio karibu na msemaji; wingi wa 'huyu' (kwa nomino za ngeli ya A-WA).","Watoto hawa wanasoma shuleni kila siku.\nWageni hawa wametoka Kenya.\nWalimu hawa wanafundisha vizuri sana.",{"id":953,"partOfSpeech":939,"definition":954,"exampleSentences":955,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd7f-7bc4-a052-4e51503567e5","Kiwakilishi kinachoonyesha watu walio karibu bila kutaja nomino; watu hawa.","Hawa ni marafiki zangu wa shule.\nHawa wanakuja kutoka sokoni.\nHawa si wanafunzi, ni walimu.",{"id":957,"partOfSpeech":958,"definition":959,"exampleSentences":960,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd7f-7c04-a052-4e5151310180","PROPER_NOUN","Jina la mwanamke; pia jina la mke wa kwanza wa Adamu katika imani za Kiislamu na Kikristo.","Hawa ni dada yangu mkubwa.\nHawa anapika chakula jikoni.\nTunamwita Hawa kwa jina la utani.",{"id":962,"partOfSpeech":874,"definition":963,"exampleSentences":964,"isPrimary":858,"meaningOrder":26},"01a1c695-fd7f-7c44-a052-4e5152080bc1","Tamaa kubwa ya moyo au nafsi ya kutaka kitu fulani.","Hawa ya kupata mali ilimpoteza njia.\nAlifuata hawa za nafsi yake bila kufikiri.\nUsiache hawa ikutawale.",{"id":966,"vocabularyWord":967,"displayOrder":46},"01a1c61d-7988-7e26-8056-bc9d52c823f4",{"id":968,"word":969,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":970,"audio":858},"01a1c61d-5bdc-72d1-9eff-977bec7cff85","mdogo",[971,975],{"id":972,"partOfSpeech":874,"definition":973,"exampleSentences":974,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-00ee-74e1-a7c9-417e96ef1336","Ndugu au mtu aliyezaliwa baada ya mtu mwingine katika familia; mtu mwenye umri mdogo kuliko mwingine.","Mdogo wangu anasoma shule ya msingi.\nNina wadogo wawili nyumbani.\nMama anampenda sana mdogo wake.",{"id":976,"partOfSpeech":977,"definition":978,"exampleSentences":979,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c61d-5c1c-78d6-b9e4-9f1afe7bafa7","ADJECTIVE","Kitu au mtu asiye mkubwa kwa umbo, kimo au umri; hutumika na nomino za ngeli ya M-\u002FWA- na ya U-\u002FI- (kwa mfano mtoto mdogo, mti mdogo).","Mtoto mdogo analala kitandani.\nTuna mti mdogo mbele ya nyumba yetu.\nKaka yangu ana mbwa mdogo.",{"id":981,"vocabularyWord":982,"displayOrder":51},"01a1c61d-7988-7e42-8056-bc9d533e657a",{"id":983,"word":984,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":985,"audio":858},"01a1c61d-5a5a-7cbf-b9f9-0b10c8da2193","baba",[986,990,994],{"id":987,"partOfSpeech":874,"definition":988,"exampleSentences":989,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd7d-7b81-b320-c0393ba73b3f","Mwanamume ambaye ni mzazi wa mtoto; mzazi wa kiume.","Baba yangu anafanya kazi benki.\nBaba anampenda mtoto wake sana.\nKila jioni baba hurudi nyumbani na kula chakula pamoja nasi.",{"id":991,"partOfSpeech":874,"definition":992,"exampleSentences":993,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd7d-7bd1-b320-c0393c89f2c9","Neno la heshima analoitwa mwanamume mzee au mtu mkubwa kwa umri, hata kama si mzazi wako.","Baba, naomba unisaidie kubeba mzigo huu.\nTulimsalimu baba mzee aliyekaa chini ya mti.\nBaba yule ni jirani yetu mwema.",{"id":995,"partOfSpeech":874,"definition":996,"exampleSentences":997,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd7d-7c15-b320-c0393cb6c9c6","Kiongozi wa dini, kama kasisi au padri, anayeitwa baba kama heshima.","Baba Paulo anaongoza misa kanisani kila Jumapili.\nWaumini walimsikiliza baba kwa makini.\nBaba wa kanisa letu ni mkarimu sana.",{"id":999,"vocabularyWord":1000,"displayOrder":56},"01a1c61d-7988-7e62-8056-bc9d53f35739",{"id":1001,"word":1002,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1003,"audio":858},"01a1c61d-5b2f-7abe-a48a-2c119e17b566","mama",[1004,1008],{"id":1005,"partOfSpeech":874,"definition":1006,"exampleSentences":1007,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff35-7b5b-8c0e-fde8ed34cb96","Mwanamke aliyemzaa mtoto au anayemlea mtoto kama mzazi wake; mzazi wa kike.","Mama yangu ni mwalimu.\nMama anapika chakula jikoni.\nNinampenda mama yangu sana.",{"id":1009,"partOfSpeech":874,"definition":1010,"exampleSentences":1011,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff35-7b9f-8c0e-fde8ed99c423","Neno la heshima la kumwita au kumtaja mwanamke mtu mzima, hasa aliyeolewa au mwenye umri mkubwa.","Mama, unauza nini hapa?\nMama mmoja amekaa sokoni akiuza matunda.\nMama, karibu ndani.",{"id":1013,"vocabularyWord":1014,"displayOrder":61},"01a1c61d-7988-7e92-8056-bc9d54b3f9dc",{"id":1015,"word":1016,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1017,"audio":858},"01a1c61d-5b32-7edf-92be-6b8d5481f33b","mbwa",[1018],{"id":1019,"partOfSpeech":874,"definition":1020,"exampleSentences":1021,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff35-7edb-8c0e-fde8f028993d","Mnyama wa kufugwa mwenye miguu minne anayelinda nyumba, kuwinda au kuwa rafiki wa binadamu. Hubweka.","Mbwa wangu anapenda kucheza uwanjani.\nMbwa alibweka usiku kucha kwa sababu aliona mgeni.\nWatoto wanamlisha mbwa mfupa.",{"id":1023,"vocabularyWord":1024,"displayOrder":66},"01a1c61d-7988-7eae-8056-bc9d55954707",{"id":1025,"word":1026,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1027,"audio":858},"01a1c61d-5b4f-7a6a-a546-ed0b2be537da","ndege",[1028,1032],{"id":1029,"partOfSpeech":874,"definition":1030,"exampleSentences":1031,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff38-7184-84a1-9fc7347886be","Kiumbe chenye mabawa na manyoya kinachoweza kuruka angani, kama njiwa au kuku.","Ndege ameketi juu ya mti.\nWatoto wanaangalia ndege wakiimba asubuhi.\nNdege huyu ana rangi nzuri sana.",{"id":1033,"partOfSpeech":874,"definition":1034,"exampleSentences":1035,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff38-71cc-84a1-9fc734d6471f","Chombo kikubwa cha usafiri kinachopaa angani na kubeba abiria au mizigo; eropleni.","Ndege itatua Nairobi saa tano asubuhi.\nTulisafiri kwa ndege kutoka Dar es Salaam hadi Zanzibar.\nNdege nyingi zinatua uwanjani kila siku.",{"id":1037,"vocabularyWord":1038,"displayOrder":71},"01a1c61d-7988-7ece-8056-bc9d55c168be",{"id":1039,"word":1040,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1041,"audio":858},"01a1c61d-5b69-724a-87cb-e85418d2b151","samaki",[1042],{"id":1043,"partOfSpeech":874,"definition":1044,"exampleSentences":1045,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff39-7ec3-966e-6a0d508fd3ca","Mnyama anayeishi majini, ana mapezi na huogelea; watu wengi humvua na kumla.","Baba yangu anapenda kula samaki wa kukaanga.\nWavuvi walipata samaki wengi baharini asubuhi.\nSamaki huogelea ziwani.",{"id":1047,"vocabularyWord":1048,"displayOrder":76},"01a1c61d-7988-7eea-8056-bc9d565deb70",{"id":1049,"word":1050,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1051,"audio":858},"01a1c61d-5abe-7100-92ba-6c9663ea0038","kuku",[1052,1056],{"id":1053,"partOfSpeech":874,"definition":1054,"exampleSentences":1055,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd85-71f2-b6d1-9a52523b275f","Ndege wa kufugwa nyumbani anayetaga mayai na kuliwa nyama yake.","Bibi anafuga kuku wengi nyumbani.\nKuku wangu ametaga mayai matatu leo.\nWatoto wanalisha kuku asubuhi.",{"id":1057,"partOfSpeech":874,"definition":1058,"exampleSentences":1059,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd85-723a-b6d1-9a52528f9b66","Nyama ya ndege huyo inayopikwa na kuliwa kama chakula.","Leo tunakula wali na kuku.\nMama amepika kuku wa nazi kwa chakula cha jioni.\nNinapenda kuku wa kuchoma.",{"id":1061,"vocabularyWord":1062,"displayOrder":81},"01a1c61d-7988-7f06-8056-bc9d56b4106f",{"id":1063,"word":1064,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1065,"audio":858},"01a1c61d-5b53-7f95-b568-5af291486e50","ng'ombe",[1066,1070],{"id":1067,"partOfSpeech":874,"definition":1068,"exampleSentences":1069,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff38-7670-84a1-9fc737859162","Mnyama mkubwa anayefugwa nyumbani, mwenye pembe na kwato, anayetoa maziwa na nyama.","Ng'ombe wetu anatoa maziwa mengi kila asubuhi.\nBaba yangu ana ng'ombe watano shambani.\nMchungaji anapeleka ng'ombe malishoni.",{"id":1071,"partOfSpeech":874,"definition":1072,"exampleSentences":1073,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff38-76bc-84a1-9fc7382f66c4","Nyama ya ng'ombe inayoliwa kama chakula.","Leo tunakula wali na nyama ya ng'ombe.\nMama amenunua ng'ombe kilo mbili sokoni.\nSupu ya ng'ombe ni tamu sana.",{"id":1075,"vocabularyWord":1076,"displayOrder":86},"01a1c61d-7988-7f26-8056-bc9d577fedfb",{"id":1077,"word":1078,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1079,"audio":858},"01a1c61d-5aa2-7b53-8743-c2b846522e08","kiti",[1080,1084],{"id":1081,"partOfSpeech":874,"definition":1082,"exampleSentences":1083,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd83-715b-8cd4-8b88ff8b60b8","Samani ya kukalia yenye miguu minne na mgongo, inayotumiwa na mtu mmoja.","Tafadhali keti kwenye kiti hiki.\nMwalimu ana kiti kipya darasani.\nKuna viti vinne kuzunguka meza.",{"id":1085,"partOfSpeech":874,"definition":1086,"exampleSentences":1087,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd83-71a3-8cd4-8b88ffb9356f","Nafasi au wadhifa wa uongozi, kama vile nafasi ya mbunge bungeni au ya mwenyekiti.","Chama chetu kilishinda kiti cha ubunge katika jimbo hilo.\nMama Amina alichukua kiti cha mwenyekiti wa kamati.\nVyama hivyo vilishindania viti vingi bungeni.",{"id":1089,"vocabularyWord":1090,"displayOrder":91},"01a1c61d-7988-7f42-8056-bc9d57cca52e",{"id":1091,"word":1092,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1093,"audio":858},"01a1c61d-5b43-7325-b1b6-926cc193f765","mti",[1094,1098],{"id":1095,"partOfSpeech":874,"definition":1096,"exampleSentences":1097,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff37-71ad-a382-6ef7d94a8c2f","Mmea mkubwa wenye shina refu la mbao, matawi na majani, unaoota ardhini.","Kuna mti mkubwa mbele ya nyumba yetu.\nWatoto wanacheza chini ya mti.\nMkulima alipanda miti mingi shambani.",{"id":1099,"partOfSpeech":874,"definition":1100,"exampleSentences":1101,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff37-71f5-a382-6ef7d997032b","Kipande cha mbao au gogo kinachotumika kwa ujenzi au kuni.","Fundi alitumia mti mrefu kujenga paa.\nBaba alikata mti kwa ajili ya kuni.\nWavuvi walibeba miti ya kujengea mashua.",[],null,[1105,1114,1120,1127,1133,1140,1146,1153],{"@id":1106,"@type":1107,"id":1108,"grammarPage":1109,"title":1110,"instructions":1111,"displayOrder":859,"type":1112,"questionCount":66,"blankCount":86,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1113},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4d00-7173-92f0-3e191f97171d","GrammarExercise","01a1c61d-4d00-7173-92f0-3e191f97171d","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Watu na wanyama nyumbani na shuleni","Chagua jibu linalolingana na mtu au mnyama na idadi yake katika kila sentensi.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_bc6f4e33-3b7e-4e3b-97d8-90a14b608c62_hero.webp?v=1794325171",{"@id":1115,"@type":1107,"id":1116,"grammarPage":1109,"title":1117,"instructions":1118,"displayOrder":11,"type":1112,"questionCount":66,"blankCount":76,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1119},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4d1b-79d9-8812-cf1cc659d1ee","01a1c61d-4d1b-79d9-8812-cf1cc659d1ee","Maana ya nomino, mimea na majina ya jamaa","Angalia maana na idadi ya nomino, kisha chagua umbo linalokamilisha sentensi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e3bb2e17-33a5-4b7c-9b78-8e5048f4d1a2_hero.webp?v=1794325171",{"@id":1121,"@type":1107,"id":1122,"grammarPage":1109,"title":1123,"instructions":1124,"displayOrder":16,"type":1125,"questionCount":61,"blankCount":61,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1126},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4d35-7a86-a64e-4952791e268a","01a1c61d-4d35-7a86-a64e-4952791e268a","Viumbe hai, vitu na mimea iliyo karibu","Panga vipande ili kuunda sentensi. Kuna neno la ziada katika kila swali. Zungumzia watu, wanyama, vitu na mimea kwa maana ya kawaida.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b343662d-370d-4522-aa52-dce9774aafba_hero.webp?v=1794325171",{"@id":1128,"@type":1107,"id":1129,"grammarPage":1109,"title":1130,"instructions":1131,"displayOrder":21,"type":1125,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1132},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4d47-7e9d-a539-f8d78e698924","01a1c61d-4d47-7e9d-a539-f8d78e698924","Wadogo na watu wa familia","Panga vipande ili kuunda sentensi kuhusu wanyama na familia. Kuna neno la ziada katika kila swali; zingatia upatanisho wa maneno yanayoeleza nomino.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_2c6a1865-f225-47e7-8d42-6db503594ac6_hero.webp?v=1794325171",{"@id":1134,"@type":1107,"id":1135,"grammarPage":1109,"title":1136,"instructions":1137,"displayOrder":26,"type":1138,"questionCount":46,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1139},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4d59-755f-866d-64d478619c1f","01a1c61d-4d59-755f-866d-64d478619c1f","Viumbe hai: rekebisha upatanisho","Tafuta neno moja lenye kosa katika kila sentensi, kisha uchague marekebisho sahihi.","find_and_fix","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c7fb258e-9ac6-4606-badb-05579c1f45c4_hero.webp?v=1794325171",{"@id":1141,"@type":1107,"id":1142,"grammarPage":1109,"title":1143,"instructions":1144,"displayOrder":31,"type":1138,"questionCount":46,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1145},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4d61-7568-9d9a-22fd8de3d08f","01a1c61d-4d61-7568-9d9a-22fd8de3d08f","Wanyama, vitu na mimea: tafuta kosa","Tafuta neno moja lenye kosa, kisha uchague marekebisho sahihi. Zingatia tofauti kati ya wanyama, vitu na mimea.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3e1b10a3-7bac-4790-a49f-4ff8238d33d8_hero.webp?v=1794325171",{"@id":1147,"@type":1107,"id":1148,"grammarPage":1109,"title":1149,"instructions":1150,"displayOrder":36,"type":1151,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1152},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4d6a-79ca-85f3-f22fc00ba5e1","01a1c61d-4d6a-79ca-85f3-f22fc00ba5e1","Tambua umoja na wingi wa viumbe hai","Gusa kipande, kisha gusa kundi lake. Tumia upatanisho kutambua umoja au wingi.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_81f97077-bb4c-498b-9333-7bb8035fd929_hero.webp?v=1794325171",{"@id":1154,"@type":1107,"id":1155,"grammarPage":1109,"title":1156,"instructions":1157,"displayOrder":41,"type":1151,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1158},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4d71-73e5-82f2-db35776e6257","01a1c61d-4d71-73e5-82f2-db35776e6257","Chagua upatanisho kwa maana ya nomino","Gusa kila kipande, kisha gusa kundi linalofaa. Soma msingi wa kupanga katika kila swali.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5f1a90f2-39aa-485a-8daf-fb6909b6e55a_hero.webp?v=1794325171",{"id":1108,"grammarPage":1109,"title":1110,"instructions":1111,"seoTitle":1160,"seoDescription":1161,"displayOrder":859,"type":1112,"questions":1162,"ogImageUrl":1113},"Upatanisho wa viumbe hai: vitenzi na idadi","Fanya mazoezi ya upatanisho wa nomino za viumbe hai kwa kuchagua vitenzi, vioneshi na vivumishi katika sentensi kuhusu watu na wanyama nyumbani na shuleni.",[1163],{"id":1164,"sentenceTemplate":1165,"displayOrder":859,"explanation":1166,"exampleSentence":1167,"blanks":1168},"01a1c61d-4d00-7393-92f0-3e192398a758","Mtoto huyu __1__ mikono kabla ya kula.","Mtoto huyu ni mtu mmoja, hivyo kitenzi kinahitaji a-. Wa- ni kwa wengi; ki- hakilingani na mtoto.","Mwalimu anafungua dirisha.",[1169],{"id":1170,"blankNumber":11,"options":1171},"01a1c61d-4d00-7317-92f0-3e1922a577a2",[1172,1175,1178],{"id":1173,"optionText":1174,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-4d00-726f-92f0-3e192080957a","wanaosha",{"id":1176,"optionText":1177,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-4d00-72bf-92f0-3e1921102cfe","anaosha",{"id":1179,"optionText":1180,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-4d00-72eb-92f0-3e1922016873","kinaosha",{"html":1182,"toc":1183},"\u003Ch2 id=\"watu-na-wanyama-katika-sentensi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Watu na wanyama katika sentensi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Majina ya watu na wanyama yanaweza kuwa na mwanzo tofauti, lakini mara nyingi yanafuata upatanisho wa M-WA. Upatanisho ni namna maneno katika sentensi yanavyolingana na nomino. Hapa utatumia vitenzi, vioneshi \u003Cstrong>huyu\u002Fhawa\u003C\u002Fstrong> na maumbo \u003Cstrong>mdogo\u002Fwadogo\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Mtoto \u003Cstrong>huyu anacheza\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Paka \u003Cstrong>huyu anacheza\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kipepeo \u003Cstrong>huyu anaruka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Majina haya yana mwanzo tofauti, lakini yote yanatumia \u003Cstrong>huyu\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> katika mifano hii.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kitenzi-a-kwa-mmoja-wa-kwa-wengi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Kitenzi: a- kwa mmoja, wa- kwa wengi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kwa mtu mmoja au mnyama mmoja, tumia \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> katika kitenzi cha wakati wa sasa. Kwa watu au wanyama wengi, tumia \u003Cstrong>wa-\u003C\u002Fstrong>. Sehemu ya \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong> inaonyesha wakati wa sasa.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Mmoja\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Wengi\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Mtoto \u003Cstrong>anacheza\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Watoto \u003Cstrong>wanacheza\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Mwalimu \u003Cstrong>anasoma\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Walimu \u003Cstrong>wanasoma\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Paka \u003Cstrong>anakula\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Paka \u003Cstrong>wanakula\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Kifaru \u003Cstrong>anakunywa\u003C\u002Fstrong> maji.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Vifaru \u003Cstrong>wanakunywa\u003C\u002Fstrong> maji.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Kipepeo \u003Cstrong>anaruka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Vipepeo \u003Cstrong>wanaruka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Nomino \u003Cstrong>paka\u003C\u002Fstrong> haibadiliki katika wingi. Kitenzi kinasaidia kuonyesha kama ni paka mmoja au wengi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Usiangalie mwanzo wa nomino pekee. \u003Cstrong>Kifaru\u003C\u002Fstrong> huanza kwa \u003Cstrong>ki-\u003C\u002Fstrong>, lakini ni mnyama: kifaru \u003Cstrong>anakula\u003C\u002Fstrong>, vifaru \u003Cstrong>wanakula\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"huyu-hawa-na-mdogo-wadogo\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Huyu, hawa na mdogo, wadogo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapoonyesha mtu au mnyama aliye karibu, tumia \u003Cstrong>huyu\u003C\u002Fstrong> kwa mmoja na \u003Cstrong>hawa\u003C\u002Fstrong> kwa wengi. Unapoeleza ukubwa mdogo, tumia \u003Cstrong>mdogo\u003C\u002Fstrong> kwa mmoja na \u003Cstrong>wadogo\u003C\u002Fstrong> kwa wengi.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Nomino\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mmoja\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Wengi\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>mtoto\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mtoto \u003Cstrong>huyu mdogo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>watoto \u003Cstrong>hawa wadogo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>paka\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>paka \u003Cstrong>huyu mdogo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>paka \u003Cstrong>hawa wadogo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kipepeo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kipepeo \u003Cstrong>huyu mdogo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>vipepeo \u003Cstrong>hawa wadogo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Unaonyesha paka walio karibu nawe.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Paka \u003Cstrong>huyu mdogo anakula\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Paka \u003Cstrong>hawa wadogo wanacheza\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Nomino \u003Cstrong>paka\u003C\u002Fstrong> inabaki vilevile. Maneno mengine yanaonyesha mmoja au wengi.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"maana-ni-muhimu-kuliko-mwanzo-wa-nomino\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Maana ni muhimu kuliko mwanzo wa nomino\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Linganisha majina haya yenye \u003Cstrong>ki-\u003C\u002Fstrong>:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kipepeo huyu anaruka.\u003C\u002Fstrong> Kipepeo ni mnyama.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kiti hiki kimevunjika.\u003C\u002Fstrong> Kiti si mtu wala mnyama.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Kwa hiyo, si kila nomino yenye \u003Cstrong>ki-\u003C\u002Fstrong> hutumia \u003Cstrong>hiki\u003C\u002Fstrong>. Pia, si kila nomino yenye \u003Cstrong>m-\u003C\u002Fstrong> hutumia \u003Cstrong>huyu\u003C\u002Fstrong>: tunasema \u003Cstrong>mti huu\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cem>mti huyu\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Katika kanuni hii, tunazungumzia watu na wanyama. Mimea pia ina uhai, lakini haifuati upatanisho huu: \u003Cstrong>mti huu unakua\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>miti hii inakua\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kwa majina ya jamaa \u003Cstrong>baba\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>mama\u003C\u002Fstrong>, tunasema \u003Cstrong>baba yangu\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>mama yangu\u003C\u002Fstrong>, lakini kwa \u003Cstrong>mtoto\u003C\u002Fstrong> tunasema \u003Cstrong>mtoto wangu\u003C\u002Fstrong>. Kitenzi bado hutumia \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> kwa mmoja: \u003Cstrong>Baba yangu anasoma.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Unapozungumzia mnyama katika matumizi ya kawaida:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✗ Kipepeo \u003Cstrong>hiki kinaruka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✓ Kipepeo \u003Cstrong>huyu anaruka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wingi wake ni: Vipepeo \u003Cstrong>hawa wanaruka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"hatua-za-kukumbuka\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Hatua za kukumbuka\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>Angalia maana: je, nomino ni jina la mtu au mnyama?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Angalia idadi: ni mmoja au wengi?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kwa mifano tuliyojifunza, chagua \u003Cstrong>huyu, mdogo, a-\u003C\u002Fstrong> kwa mmoja; chagua \u003Cstrong>hawa, wadogo, wa-\u003C\u002Fstrong> kwa wengi.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Hifadhi umbo sahihi la nomino: \u003Cstrong>kipepeo → vipepeo\u003C\u002Fstrong>, lakini \u003Cstrong>paka → paka\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Paka huyu mdogo anakula. → Paka hawa wadogo wanakula.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n",[1184,1188,1192,1196,1200],{"id":1185,"text":1186,"depth":16,"number":1187},"watu-na-wanyama-katika-sentensi","Watu na wanyama katika sentensi","1",{"id":1189,"text":1190,"depth":16,"number":1191},"kitenzi-a-kwa-mmoja-wa-kwa-wengi","Kitenzi: a- kwa mmoja, wa- kwa wengi","2",{"id":1193,"text":1194,"depth":16,"number":1195},"huyu-hawa-na-mdogo-wadogo","Huyu, hawa na mdogo, wadogo","3",{"id":1197,"text":1198,"depth":16,"number":1199},"maana-ni-muhimu-kuliko-mwanzo-wa-nomino","Maana ni muhimu kuliko mwanzo wa nomino","4",{"id":1201,"text":1202,"depth":16,"number":1203},"hatua-za-kukumbuka","Hatua za kukumbuka","5"]