[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita":852,"grammar-lesson-path-sw-urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita-none":864,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26":865,"grammar-quick-check-01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26":920,"grammar-lesson-body-01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26-3arvsnwf6":943},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":470,"title":471,"slug":472,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":362,"displayOrder":473,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":46,"vocabularyLists":862,"readyImages":863},"Jifunze kutumia -li- na viambishi rejeshi kueleza watu na vitu vya wakati uliopita, kutofautisha mtendaji na yambwa, na kupanga viambishi vya kitenzi.","Ukitaka kueleza ni mtu gani au kitu gani unachozungumzia, unaweza kutumia kitenzi chenye urejeshi: **mtoto aliyefika**, **kitabu nilichosoma**. Hapa utatumia **-li-** pamoja na kiambishi rejeshi kueleza tendo la wakati uliopita, na kutofautisha anayefanya tendo na anayelengwa na tendo.\n\n## 1. Kuunganisha taarifa mbili\n\nKishazi rejeshi ni sehemu ya sentensi inayotoa maelezo kuhusu nomino. Kwa mfano, kinaweza kukusaidia kutaja mtoto mmoja kati ya watoto kadhaa.\n\n:::example\nMtoto alifika jana. Mtoto huyo ni jirani yangu.\n\n→ Mtoto **aliyefika jana** ni jirani yangu.\n\nNilisoma kitabu. Kitabu hicho ni kizuri.\n\n→ Kitabu **nilichosoma** ni kizuri.\n:::\n\nKatika **aliyefika**, mtoto ndiye aliyefanya tendo. Katika **nilichosoma**, mimi ndiye niliyesoma; kitabu ndicho kilichosomwa. Tofauti hii inaathiri uchaguzi wa viambishi.\n\n## 2. Mpangilio wa viambishi\n\nKwa vitenzi kama *kusoma* na *kuandika*, mpangilio ni huu:\n\n**kiambishi cha kiima + -li- + kiambishi rejeshi + sehemu iliyobaki ya kitenzi**\n\nKiima ni mtu au kitu kinachofanya tendo katika mifano hii. Kiambishi rejeshi hulingana na nomino inayoelezwa.\n\n| Umbo | Uchanganuzi | Maelezo |\n| --- | --- | --- |\n| **aliyesoma** | a-li-ye-soma | Mtu mmoja alisoma. |\n| **waliosoma** | wa-li-o-soma | Watu wengi walisoma. |\n| **nilichosoma** | ni-li-cho-soma | Mimi nilisoma kitu cha ngeli ya KI–VI, kama kitabu. |\n| **ulivyoandika** | u-li-vyo-andika | Wewe uliandika vitu vya ngeli ya KI–VI, kama vitabu. |\n\nVistari katika jedwali vinaonyesha sehemu za kitenzi tu. Katika sentensi, unaandika kitenzi kama neno moja: **nilichosoma**.\n\n## 3. Chagua kiambishi kulingana na nomino\n\nUsichague kiambishi rejeshi kwa kuangalia mtendaji pekee. Angalia nomino unayoieleza. Jedwali hili linaonyesha baadhi ya ngeli za kawaida.\n\n| Ngeli | Umoja | Wingi |\n| --- | --- | --- |\n| A–WA | mtoto **aliyefika** | watoto **waliofika** |\n| KI–VI | kitabu **nilichosoma** | vitabu **nilivyosoma** |\n| U–I | mti **ulioanguka** | miti **iliyoanguka** |\n| LI–YA | tunda **lililoanguka** | matunda **yaliyoanguka** |\n| I–ZI | barua **iliyofika** | barua **zilizofika** |\n\n:::note\nViambishi rejeshi vinavyotumika hapa ni **-ye-, -o-, -cho-, -vyo-, -o-, -yo-, -lo-, -yo-, -yo-** na **-zo-**, kulingana na ngeli na idadi. Usiviunganishe na umbo la nomino pekee: kwa mfano, **paka aliyepotea** na **paka waliopotea** hutumia upatanisho wa viumbe hai.\n:::\n\n## 4. Tofautisha mtendaji na yambwa\n\n*Yambwa* ni mtu au kitu kinacholengwa na tendo. Linganisha sentensi hizi:\n\n:::example\nMwanafunzi **aliyesoma kitabu** amefika.\n\n→ Mwanafunzi ndiye aliyesoma. **a-** na **-ye-** vinamhusu mwanafunzi.\n\nKitabu **alichosoma mwanafunzi** kiko mezani.\n\n→ Mwanafunzi ndiye aliyesoma, lakini nomino inayoelezwa ni kitabu. **a-** inamhusu mwanafunzi; **-cho-** inahusu kitabu.\n\nKitabu **nilichosoma** kiko mezani.\n\n→ **ni-** inanihusu mimi; **-cho-** inahusu kitabu.\n:::\n\nYambwa inapokuwa mtu, tumia pia kiambishi cha yambwa katika mifano kama hii:\n\n- Mwalimu **niliyemwona** jana amefika: **ni-li-ye-mw-ona**.\n- Walimu **niliowaona** jana wamefika: **ni-li-o-wa-ona**.\n\nKiambishi cha yambwa huja **baada ya kiambishi rejeshi**. Katika **niliyemwona**, **-ye-** ni kiambishi rejeshi na **-mw-** ni kiambishi cha yambwa; vyote vinamhusu mwalimu.\n\n## 5. Maumbo ya kuzingatia\n\nVitenzi vya silabi moja kama *kula*, *kunywa* na *kuja* huhifadhi **-ku-** katika miundo hii.\n\n| Kitenzi | Mfano wenye urejeshi |\n| --- | --- |\n| kula | chakula **alichokula** |\n| kunywa | maji **aliyokunywa** |\n| kuja | mgeni **aliyekuja** |\n\n:::warning\nUsiondoe kiambishi rejeshi unapohitaji kishazi kinachoeleza nomino.\n\n**Mtoto alifika jana.** ni sentensi kamili inayotoa taarifa.\n\n**Mtoto aliyefika jana ni jirani yangu.** ina kishazi kinachomweleza mtoto.\n\nPia, katika muundo huu kiambishi rejeshi huja baada ya **-li-**: **a-li-ye-fika**, si **a-ye-li-fika**.\n:::\n\n## 6. Hatua za kukumbuka\n\nUnapounda kishazi rejeshi cha wakati uliopita:\n\n1. Tambua nomino unayoieleza na ngeli yake.\n2. Tambua mtendaji ili uchague kiambishi cha kiima.\n3. Weka **-li-**, kisha kiambishi rejeshi kinacholingana na nomino.\n4. Weka kiambishi cha yambwa kinapohitajika, kisha sehemu iliyobaki ya kitenzi.\n\nKumbuka tofauti kuu: **mtoto aliyesoma** humweleza msomaji; **kitabu alichosoma mtoto** hukieleza kitabu.",[856],{"id":857,"name":471,"level":362,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":46,"completedExercises":859},"01a1c61d-25e6-7194-8e52-12ea74e2b8d8",false,0,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[],[],null,[866,875,881,888,894,901,907,914],{"@id":867,"@type":868,"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"displayOrder":859,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":874},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4e3d-75b3-97b1-0fd316837b98","GrammarExercise","01a1c61d-4e3d-75b3-97b1-0fd316837b98","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Nomino na mtendaji katika kishazi rejeshi","Chagua kitenzi chenye urejeshi kinacholingana na nomino katika kila sentensi.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f755a1dd-b90c-4446-a2a1-3541611867cd_hero.webp?v=1794325171",{"@id":876,"@type":868,"id":877,"grammarPage":870,"title":878,"instructions":879,"displayOrder":11,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":880},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4e54-7407-8078-bc3016d371d2","01a1c61d-4e54-7407-8078-bc3016d371d2","Mtendaji, yambwa na mpangilio wa viambishi","Soma muktadha, kisha chagua umbo sahihi la kishazi rejeshi cha wakati uliopita.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_dc4a32bd-5f37-45ab-80bb-33f8555f8964_hero.webp?v=1794325171",{"@id":882,"@type":868,"id":883,"grammarPage":870,"title":884,"instructions":885,"displayOrder":16,"type":886,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":887},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4e6c-76f1-a63e-260047bc30b1","01a1c61d-4e6c-76f1-a63e-260047bc30b1","Panga urejeshi wa ngeli katika wakati uliopita","Panga vipande ili kuunda sentensi. Kuna neno moja la ziada; usilitumie. Zingatia ngeli na nafasi ya kiambishi rejeshi baada ya -li-.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_a8eec75d-2784-414d-8979-edf3164144a7_hero.webp?v=1794325171",{"@id":889,"@type":868,"id":890,"grammarPage":870,"title":891,"instructions":892,"displayOrder":21,"type":886,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":893},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4e7d-724a-a34c-15057a618654","01a1c61d-4e7d-724a-a34c-15057a618654","Tenganisha mtendaji na nomino inayorejelewa","Panga vipande ili kuunda sentensi. Kuna maneno ya ziada; usiyatumie. Zingatia mtendaji, nomino inayorejelewa na nafasi ya kishazi rejeshi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e1ce855b-7d74-4733-a2a8-abe6738c3c65_hero.webp?v=1794325171",{"@id":895,"@type":868,"id":896,"grammarPage":870,"title":897,"instructions":898,"displayOrder":26,"type":899,"questionCount":46,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":900},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4e8f-7955-93ff-dbd31e8446a0","01a1c61d-4e8f-7955-93ff-dbd31e8446a0","Tambua kosa katika urejeshi wa mtendaji","Tafuta neno moja lenye kosa katika kila sentensi, kisha uchague marekebisho sahihi.","find_and_fix","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_14f1fc95-1de3-44b5-acc9-2efc33a6d705_hero.webp?v=1794325171",{"@id":902,"@type":868,"id":903,"grammarPage":870,"title":904,"instructions":905,"displayOrder":31,"type":899,"questionCount":46,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":906},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4e97-78f2-aaf3-a958ae857c70","01a1c61d-4e97-78f2-aaf3-a958ae857c70","Sahihisha urejeshi wa yambwa na mtendaji","Soma sentensi, tafuta neno moja lenye kosa, kisha uchague marekebisho yanayopatana na nomino inayorejelewa.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_45f96ef6-d316-4ac2-847f-5de49c9973ca_hero.webp?v=1794325171",{"@id":908,"@type":868,"id":909,"grammarPage":870,"title":910,"instructions":911,"displayOrder":36,"type":912,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":913},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4e9f-7de6-87d1-17860ce3c4cb","01a1c61d-4e9f-7de6-87d1-17860ce3c4cb","Panga urejeshi kwa ngeli na idadi","Gusa kila kipande, kisha uguse kundi linalofaa. Weka vipande vyote kwa kuzingatia nomino inayorejelewa.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_7a96b0c1-c9c3-45f0-8949-cad52535545b_hero.webp?v=1794325171",{"@id":915,"@type":868,"id":916,"grammarPage":870,"title":917,"instructions":918,"displayOrder":41,"type":912,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":919},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4ea6-76d7-abb4-49974b316d4d","01a1c61d-4ea6-76d7-abb4-49974b316d4d","Tenganisha mtendaji, yambwa na sehemu za kitenzi","Gusa kipande, kisha uguse kundi lake. Soma msingi wa kupanga katika kila ubao kabla ya kuweka vipande vyote.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_9dddca9b-e918-450c-9cd7-c2f1690b8521_hero.webp?v=1794325171",{"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"seoTitle":921,"seoDescription":922,"displayOrder":859,"type":873,"questions":923,"ogImageUrl":874},"Urejeshi wa wakati uliopita: ngeli na idadi","Fanya mazoezi ya kuchagua vitenzi vyenye urejeshi wa wakati uliopita katika sentensi kuhusu watu, wanyama, mimea na vitu, ukizingatia ngeli na idadi.",[924],{"id":925,"sentenceTemplate":926,"displayOrder":859,"explanation":927,"exampleSentence":928,"blanks":929},"01a1c61d-4e3d-7783-97b1-0fd319dfdd36","Muuguzi __1__ usiku sasa amepumzika.","Muuguzi ndiye mtendaji mmoja; a- na -ye- vinamrejelea. -yo- na -cho- havilingani na mtu huyu.","Mpishi aliyefunga mgahawa alisahau funguo.",[930],{"id":931,"blankNumber":11,"options":932},"01a1c61d-4e3d-772f-97b1-0fd318fa865a",[933,936,940],{"id":934,"optionText":935,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-4e3d-769b-97b1-0fd31714e597","aliyofanya kazi",{"id":937,"optionText":938,"isCorrect":939,"displayOrder":11},"01a1c61d-4e3d-76db-97b1-0fd3179c8fde","aliyefanya kazi",true,{"id":941,"optionText":942,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-4e3d-7707-97b1-0fd3187951e8","alichofanya kazi",{"html":944,"toc":945},"\u003Cp>Ukitaka kueleza ni mtu gani au kitu gani unachozungumzia, unaweza kutumia kitenzi chenye urejeshi: \u003Cstrong>mtoto aliyefika\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kitabu nilichosoma\u003C\u002Fstrong>. Hapa utatumia \u003Cstrong>-li-\u003C\u002Fstrong> pamoja na kiambishi rejeshi kueleza tendo la wakati uliopita, na kutofautisha anayefanya tendo na anayelengwa na tendo.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kuunganisha-taarifa-mbili\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kuunganisha taarifa mbili\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kishazi rejeshi ni sehemu ya sentensi inayotoa maelezo kuhusu nomino. Kwa mfano, kinaweza kukusaidia kutaja mtoto mmoja kati ya watoto kadhaa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Mtoto alifika jana. Mtoto huyo ni jirani yangu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>→ Mtoto \u003Cstrong>aliyefika jana\u003C\u002Fstrong> ni jirani yangu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nilisoma kitabu. Kitabu hicho ni kizuri.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>→ Kitabu \u003Cstrong>nilichosoma\u003C\u002Fstrong> ni kizuri.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Katika \u003Cstrong>aliyefika\u003C\u002Fstrong>, mtoto ndiye aliyefanya tendo. Katika \u003Cstrong>nilichosoma\u003C\u002Fstrong>, mimi ndiye niliyesoma; kitabu ndicho kilichosomwa. Tofauti hii inaathiri uchaguzi wa viambishi.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"mpangilio-wa-viambishi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Mpangilio wa viambishi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kwa vitenzi kama \u003Cem>kusoma\u003C\u002Fem> na \u003Cem>kuandika\u003C\u002Fem>, mpangilio ni huu:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>kiambishi cha kiima + -li- + kiambishi rejeshi + sehemu iliyobaki ya kitenzi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kiima ni mtu au kitu kinachofanya tendo katika mifano hii. Kiambishi rejeshi hulingana na nomino inayoelezwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Umbo\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Uchanganuzi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Maelezo\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>aliyesoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>a-li-ye-soma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mtu mmoja alisoma.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>waliosoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>wa-li-o-soma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Watu wengi walisoma.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>nilichosoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ni-li-cho-soma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mimi nilisoma kitu cha ngeli ya KI–VI, kama kitabu.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ulivyoandika\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>u-li-vyo-andika\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Wewe uliandika vitu vya ngeli ya KI–VI, kama vitabu.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Vistari katika jedwali vinaonyesha sehemu za kitenzi tu. Katika sentensi, unaandika kitenzi kama neno moja: \u003Cstrong>nilichosoma\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"chagua-kiambishi-kulingana-na-nomino\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Chagua kiambishi kulingana na nomino\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Usichague kiambishi rejeshi kwa kuangalia mtendaji pekee. Angalia nomino unayoieleza. Jedwali hili linaonyesha baadhi ya ngeli za kawaida.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Ngeli\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Umoja\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Wingi\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>A–WA\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mtoto \u003Cstrong>aliyefika\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>watoto \u003Cstrong>waliofika\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>KI–VI\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kitabu \u003Cstrong>nilichosoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>vitabu \u003Cstrong>nilivyosoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>U–I\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mti \u003Cstrong>ulioanguka\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>miti \u003Cstrong>iliyoanguka\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>LI–YA\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>tunda \u003Cstrong>lililoanguka\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>matunda \u003Cstrong>yaliyoanguka\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>I–ZI\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>barua \u003Cstrong>iliyofika\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>barua \u003Cstrong>zilizofika\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Viambishi rejeshi vinavyotumika hapa ni \u003Cstrong>-ye-, -o-, -cho-, -vyo-, -o-, -yo-, -lo-, -yo-, -yo-\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>-zo-\u003C\u002Fstrong>, kulingana na ngeli na idadi. Usiviunganishe na umbo la nomino pekee: kwa mfano, \u003Cstrong>paka aliyepotea\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>paka waliopotea\u003C\u002Fstrong> hutumia upatanisho wa viumbe hai.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"tofautisha-mtendaji-na-yambwa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Tofautisha mtendaji na yambwa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cem>Yambwa\u003C\u002Fem> ni mtu au kitu kinacholengwa na tendo. Linganisha sentensi hizi:\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Mwanafunzi \u003Cstrong>aliyesoma kitabu\u003C\u002Fstrong> amefika.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>→ Mwanafunzi ndiye aliyesoma. \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>-ye-\u003C\u002Fstrong> vinamhusu mwanafunzi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kitabu \u003Cstrong>alichosoma mwanafunzi\u003C\u002Fstrong> kiko mezani.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>→ Mwanafunzi ndiye aliyesoma, lakini nomino inayoelezwa ni kitabu. \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> inamhusu mwanafunzi; \u003Cstrong>-cho-\u003C\u002Fstrong> inahusu kitabu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kitabu \u003Cstrong>nilichosoma\u003C\u002Fstrong> kiko mezani.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>→ \u003Cstrong>ni-\u003C\u002Fstrong> inanihusu mimi; \u003Cstrong>-cho-\u003C\u002Fstrong> inahusu kitabu.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Yambwa inapokuwa mtu, tumia pia kiambishi cha yambwa katika mifano kama hii:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Mwalimu \u003Cstrong>niliyemwona\u003C\u002Fstrong> jana amefika: \u003Cstrong>ni-li-ye-mw-ona\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Walimu \u003Cstrong>niliowaona\u003C\u002Fstrong> jana wamefika: \u003Cstrong>ni-li-o-wa-ona\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Kiambishi cha yambwa huja \u003Cstrong>baada ya kiambishi rejeshi\u003C\u002Fstrong>. Katika \u003Cstrong>niliyemwona\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>-ye-\u003C\u002Fstrong> ni kiambishi rejeshi na \u003Cstrong>-mw-\u003C\u002Fstrong> ni kiambishi cha yambwa; vyote vinamhusu mwalimu.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"maumbo-ya-kuzingatia\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Maumbo ya kuzingatia\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Vitenzi vya silabi moja kama \u003Cem>kula\u003C\u002Fem>, \u003Cem>kunywa\u003C\u002Fem> na \u003Cem>kuja\u003C\u002Fem> huhifadhi \u003Cstrong>-ku-\u003C\u002Fstrong> katika miundo hii.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitenzi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mfano wenye urejeshi\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kula\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>chakula \u003Cstrong>alichokula\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kunywa\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>maji \u003Cstrong>aliyokunywa\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuja\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mgeni \u003Cstrong>aliyekuja\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Usiondoe kiambishi rejeshi unapohitaji kishazi kinachoeleza nomino.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Mtoto alifika jana.\u003C\u002Fstrong> ni sentensi kamili inayotoa taarifa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Mtoto aliyefika jana ni jirani yangu.\u003C\u002Fstrong> ina kishazi kinachomweleza mtoto.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Pia, katika muundo huu kiambishi rejeshi huja baada ya \u003Cstrong>-li-\u003C\u002Fstrong>: \u003Cstrong>a-li-ye-fika\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cstrong>a-ye-li-fika\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"hatua-za-kukumbuka\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Hatua za kukumbuka\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapounda kishazi rejeshi cha wakati uliopita:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>Tambua nomino unayoieleza na ngeli yake.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Tambua mtendaji ili uchague kiambishi cha kiima.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Weka \u003Cstrong>-li-\u003C\u002Fstrong>, kisha kiambishi rejeshi kinacholingana na nomino.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Weka kiambishi cha yambwa kinapohitajika, kisha sehemu iliyobaki ya kitenzi.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Kumbuka tofauti kuu: \u003Cstrong>mtoto aliyesoma\u003C\u002Fstrong> humweleza msomaji; \u003Cstrong>kitabu alichosoma mtoto\u003C\u002Fstrong> hukieleza kitabu.\u003C\u002Fp>\n",[946,950,954,958,962,966],{"id":947,"text":948,"depth":16,"number":949},"kuunganisha-taarifa-mbili","Kuunganisha taarifa mbili","1",{"id":951,"text":952,"depth":16,"number":953},"mpangilio-wa-viambishi","Mpangilio wa viambishi","2",{"id":955,"text":956,"depth":16,"number":957},"chagua-kiambishi-kulingana-na-nomino","Chagua kiambishi kulingana na nomino","3",{"id":959,"text":960,"depth":16,"number":961},"tofautisha-mtendaji-na-yambwa","Tofautisha mtendaji na yambwa","4",{"id":963,"text":964,"depth":16,"number":965},"maumbo-ya-kuzingatia","Maumbo ya kuzingatia","5",{"id":967,"text":968,"depth":16,"number":969},"hatua-za-kukumbuka","Hatua za kukumbuka","6"]