[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati":852,"grammar-lesson-path-sw-urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati-none":864,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c":865,"grammar-quick-check-01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c":894,"grammar-lesson-body-01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c-487zhalpk":917},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":611,"title":612,"slug":613,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":533,"displayOrder":614,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":26,"vocabularyLists":862,"readyImages":863},"Jifunze kuunda urejeshi wa jumla kwa viambishi tamati, kupatanisha ngeli na kutofautisha kiima na yambwa bila kuweka kiambishi cha wakati katika kitenzi.","Urejeshi wa jumla unaweza kueleza mtu au kitu bila kutaja wakati maalumu katika kitenzi. Hapa utajifunza kuweka kiambishi rejeshi mwishoni mwa kitenzi, kupatanisha ngeli na kutofautisha kiima na yambwa.\n\n## 1. Maana ya urejeshi wa jumla\n\nLinganisha sentensi hizi:\n\n:::example\n- Mwanafunzi **asomaye** kwa makini huelewa vizuri.\n- Mwanafunzi **anayesoma** sasa ameketi karibu na dirisha.\n:::\n\n**Asomaye** humtambulisha mwanafunzi kwa tendo la kusoma bila kiambishi cha wakati. **Anayesoma** lina kiambishi **-na-**, na katika mfano huu neno *sasa* linaweka tendo katika wakati wa sasa.\n\nMuundo huu huitwa *urejeshi wa jumla*. Unaweza kuutumia kueleza sifa au jambo la jumla. Kutokuwa na kiambishi cha wakati hakumaanishi kwamba sentensi nzima haiwezi kuwa na taarifa ya wakati; muktadha bado husaidia kueleza maana.\n\n## 2. Kiambishi rejeshi huwekwa mwisho\n\nKatika muundo huu, kiambishi rejeshi hufuata kitenzi, pamoja na irabu yake ya mwisho. Usiongeze kiambishi cha wakati kama **-na-**, **-li-** au **-ta-**.\n\nKwa kitenzi *kusoma*, muundo wa msingi ni:\n\n**kiambishi cha kiima + soma + kiambishi rejeshi**\n\n| Nomino inayorejelewa | Uchanganuzi | Umbo kamili |\n| --- | --- | --- |\n| mtu | a-soma-ye | **asomaye** |\n| watu | wa-soma-o | **wasomao** |\n\nVistari katika jedwali vinaonyesha sehemu za kitenzi tu. Katika sentensi, unaandika **asomaye** kama neno moja.\n\nVitenzi vyenye shina la silabi moja havihifadhi **-ku-** katika muundo huu. Tumia shina moja kwa moja kabla ya tamati rejeshi:\n\n| Kitenzi | Uchanganuzi | Umbo kamili |\n| --- | --- | --- |\n| kula | a-la-ye | **alaye** |\n| kunywa | a-nywa-ye | **anywaye** |\n| kuja | a-ja-ye | **ajaye** |\n\nKwa hiyo, **anayekula** hulingana na **alaye** katika urejeshi wa jumla, si **akulaye**.\n\n:::warning\nUsichanganye nafasi mbili za kiambishi rejeshi.\n\n- ✓ mwanafunzi **asomaye**\n- ✓ mwanafunzi **anayesoma**\n- ✗ mwanafunzi **anasomaye**\n\nKatika **anayesoma**, kiambishi rejeshi kiko ndani ya kitenzi. Katika **asomaye**, kiko mwishoni.\n:::\n\n### Ukanushi wa urejeshi wa jumla\n\nUrejeshi wa jumla wa kukanusha hautumii tamati rejeshi. Weka **-si-** baada ya kiambishi cha kiima, kisha kiambishi rejeshi kabla ya shina la kitenzi:\n\n**kiambishi cha kiima + si + kiambishi rejeshi + shina la kitenzi**\n\n:::example\n- mwanafunzi **asomaye** → mwanafunzi **asiyesoma**: a-si-ye-soma\n- watu **wafanyao** kazi → watu **wasiofanya** kazi: wa-si-o-fanya\n- kitu **kifaacho** → kitu **kisichofaa**: ki-si-cho-faa\n:::\n\n## 3. Tamati hufuata ngeli inayorejelewa\n\nChagua kiambishi rejeshi kulingana na ngeli ya nomino unayoieleza. Haya ni baadhi ya maumbo ya kawaida:\n\n| Nomino | Kiambishi rejeshi cha mwisho | Mfano |\n| --- | --- | --- |\n| mtu | **-ye** | mtu **afanyaye** kazi |\n| watu | **-o** | watu **wafanyao** kazi |\n| mti | **-o** | mti **uzaao** matunda |\n| miti | **-yo** | miti **izaayo** matunda |\n| tunda | **-lo** | tunda **liozalo** haraka |\n| matunda | **-yo** | matunda **yaozayo** haraka |\n| kitu | **-cho** | kitu **kifaacho** |\n| vitu | **-vyo** | vitu **vifaavyo** |\n| nyumba | **-yo** | nyumba **ifaayo** |\n| nyumba nyingi | **-zo** | nyumba **zifaazo** |\n\nKatika mifano hii, nomino inayorejelewa ndiyo kiima: ndiyo inayofanya tendo au yenye hali inayotajwa. Kwa hiyo, kiambishi cha kiima na kiambishi rejeshi vyote vinapatana nayo.\n\nMaumbo ya *kuja* pia hutumika katika misemo ya kawaida **mwaka ujao** (u-ja-o) na **wiki ijayo** (i-ja-yo). Yote mawili hayana **-ku-**; tofauti ya **-o** na **-yo** hutokana na ngeli za *mwaka* na *wiki*. Misemo hii hurejelea wakati ujao ingawa vitenzi vyake havina kiambishi cha wakati **-ta-**.\n\n## 4. Nomino inaweza kuwa yambwa\n\nNomino inayorejelewa si lazima iwe mtendaji. Inaweza kuwa **yambwa**, yaani kitu ambacho tendo linakihusu.\n\n:::example\n- Mtu **akitakaye kitabu** angoje hapa.\n- Kitabu **akitakacho mtu huyo** kiko mezani.\n:::\n\nKatika **akitakaye**, tamati **-ye** inamrejelea *mtu*: mtu huyo ndiye anayetaka. Kiambishi **-ki-** kinarejelea *kitabu* kama yambwa.\n\nKatika **akitakacho**, tamati **-cho** inarejelea *kitabu*. Kiambishi cha kiima **a-** kinamrejelea mtu huyo, na **-ki-** kinarejelea kitabu kama yambwa.\n\nUchanganuzi wa mfano wa pili ni **a-ki-taka-cho**. Hapa **-ki-** si kiambishi cha wakati au sharti; ni kiambishi cha yambwa.\n\n:::tip\nJiulize: “Ninaeleza mtu au kitu gani?” Jibu hilo hukusaidia kuchagua tamati. Kisha jiulize: “Nani anafanya tendo?” Jibu hili hukusaidia kuchagua kiambishi cha kiima.\n:::\n\n## 5. Matumizi na ukaguzi wa mwisho\n\nUrejeshi huu hutumika katika Kiswahili sanifu, hasa katika maandishi, kauli za jumla na methali. Katika mazungumzo ya kawaida, miundo mingine ya urejeshi mara nyingi huwa ya kawaida zaidi.\n\n:::example\n**Sajili ya methali:** Atakaye hachoki.\n\nMethali hii hueleza kwamba mwenye kutaka jambo huendelea kulijitahidi bila kuchoka. **Atakaye** imeundwa kwa **a-taka-ye**; hapa **ta** ni sehemu ya shina *taka*, si kiambishi cha wakati ujao.\n:::\n\n:::note\nUrejeshi wa jumla si mbadala wa kila kitenzi chenye wakati. Ukitaka kuonyesha wazi tendo lililopita, tumia muundo unaofaa, kama **mtu aliyefika jana**, badala ya kuondoa tu **-li-**.\n:::\n\nKabla ya kutumia muundo huu, hakikisha kwamba:\n\n- unataka urejeshi usio na kiambishi cha wakati;\n- kiambishi cha kiima kinapatana na mtendaji au mwenye hali;\n- tamati rejeshi inapatana na nomino unayoieleza;\n- umetofautisha kiima na yambwa;\n- umeandika kitenzi kizima kama neno moja.\n\nKumbuka tofauti kuu: **mtu atakaye msaada** humweleza mtu; **msaada autakao mtu** hueleza msaada.",[856],{"id":857,"name":612,"level":533,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":26,"completedExercises":859},"01a1c61d-2602-7c51-ab45-5d1a96c1183f",false,0,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[],[],null,[866,875,881,888],{"@id":867,"@type":868,"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"displayOrder":859,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":874},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4f5d-7e3d-b747-61a098933657","GrammarExercise","01a1c61d-4f5d-7e3d-b747-61a098933657","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Tamati rejeshi na upatanisho wa ngeli","Chagua umbo la urejeshi wa jumla lisilo na kiambishi cha wakati. Zingatia nomino inayoelezwa na uandike kitenzi kama neno moja.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_df02a015-dbd1-447e-b285-298804a35d40_hero.webp?v=1794325172",{"@id":876,"@type":868,"id":877,"grammarPage":870,"title":878,"instructions":879,"displayOrder":11,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":880},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4f73-7cd5-933e-6d660440fce7","01a1c61d-4f73-7cd5-933e-6d660440fce7","Ukanushi, yambwa na maana ya wakati","Chagua jibu linalokamilisha sentensi au uchanganuzi. Tumia urejeshi wa jumla isipokuwa swali linapoomba kiambishi cha wakati uliopita.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5853becf-a7b0-468f-80a6-fdbcf4df04dc_hero.webp?v=1794325172",{"@id":882,"@type":868,"id":883,"grammarPage":870,"title":884,"instructions":885,"displayOrder":16,"type":886,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":887},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4f8c-717a-afb8-e593f5e6d941","01a1c61d-4f8c-717a-afb8-e593f5e6d941","Panga nomino na urejeshi wake","Panga vipande ili kuunda sentensi sahihi. Kuna maneno ya ziada; zingatia nomino, upatanisho na alama za uakifishaji.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_03be9992-564c-415e-9f4b-fc20c6cd7e73_hero.webp?v=1794325172",{"@id":889,"@type":868,"id":890,"grammarPage":870,"title":891,"instructions":892,"displayOrder":21,"type":886,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":893},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-4fa1-7eaf-9a3c-d912fc99803f","01a1c61d-4fa1-7eaf-9a3c-d912fc99803f","Panga kauli za jumla na ukanushi","Panga vipande ili kuunda sentensi sahihi. Kuna maneno ya ziada; zingatia urejeshi, ukanushi na alama za uakifishaji.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_98ab8259-7cf3-45a4-aff9-d26a3c99935f_hero.webp?v=1794325172",{"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"seoTitle":895,"seoDescription":896,"displayOrder":859,"type":873,"questions":897,"ogImageUrl":874},"Urejeshi wa jumla: chagua tamati za ngeli","Fanya mazoezi ya urejeshi wa jumla kwa kuchagua maumbo yenye tamati sahihi katika sentensi kuhusu watu, mimea, matunda, vifaa na nyumba za kila siku.",[898],{"id":899,"sentenceTemplate":900,"displayOrder":859,"explanation":901,"exampleSentence":902,"blanks":903},"01a1c61d-4f5e-706b-8981-ec7b4b6f1069","Mlinzi __1__ lango hili huwasaidia wageni.","Mlinzi ni mtu mmoja na ndiye mtendaji; a- na tamati -ye zinamrejelea. Tamati -o na -cho hazipatani naye.","Anayeongoza hapa ni mtu ajitoleaye kwa wengine.",[904],{"id":905,"blankNumber":11,"options":906},"01a1c61d-4f5e-701b-8981-ec7b4a75d9e3",[907,910,914],{"id":908,"optionText":909,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-4f5d-7f25-b747-61a09975d06c","alindao",{"id":911,"optionText":912,"isCorrect":913,"displayOrder":11},"01a1c61d-4f5d-7f65-b747-61a09a0f8cff","alindaye",true,{"id":915,"optionText":916,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-4f5d-7f95-b747-61a09ab736fc","alindacho",{"html":918,"toc":919},"\u003Cp>Urejeshi wa jumla unaweza kueleza mtu au kitu bila kutaja wakati maalumu katika kitenzi. Hapa utajifunza kuweka kiambishi rejeshi mwishoni mwa kitenzi, kupatanisha ngeli na kutofautisha kiima na yambwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"maana-ya-urejeshi-wa-jumla\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Maana ya urejeshi wa jumla\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Linganisha sentensi hizi:\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Mwanafunzi \u003Cstrong>asomaye\u003C\u002Fstrong> kwa makini huelewa vizuri.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Mwanafunzi \u003Cstrong>anayesoma\u003C\u002Fstrong> sasa ameketi karibu na dirisha.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Asomaye\u003C\u002Fstrong> humtambulisha mwanafunzi kwa tendo la kusoma bila kiambishi cha wakati. \u003Cstrong>Anayesoma\u003C\u002Fstrong> lina kiambishi \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>, na katika mfano huu neno \u003Cem>sasa\u003C\u002Fem> linaweka tendo katika wakati wa sasa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Muundo huu huitwa \u003Cem>urejeshi wa jumla\u003C\u002Fem>. Unaweza kuutumia kueleza sifa au jambo la jumla. Kutokuwa na kiambishi cha wakati hakumaanishi kwamba sentensi nzima haiwezi kuwa na taarifa ya wakati; muktadha bado husaidia kueleza maana.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kiambishi-rejeshi-huwekwa-mwisho\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Kiambishi rejeshi huwekwa mwisho\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika muundo huu, kiambishi rejeshi hufuata kitenzi, pamoja na irabu yake ya mwisho. Usiongeze kiambishi cha wakati kama \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>-li-\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>-ta-\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kwa kitenzi \u003Cem>kusoma\u003C\u002Fem>, muundo wa msingi ni:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>kiambishi cha kiima + soma + kiambishi rejeshi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Nomino inayorejelewa\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Uchanganuzi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Umbo kamili\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>mtu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>a-soma-ye\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>asomaye\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>watu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>wa-soma-o\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>wasomao\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Vistari katika jedwali vinaonyesha sehemu za kitenzi tu. Katika sentensi, unaandika \u003Cstrong>asomaye\u003C\u002Fstrong> kama neno moja.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Vitenzi vyenye shina la silabi moja havihifadhi \u003Cstrong>-ku-\u003C\u002Fstrong> katika muundo huu. Tumia shina moja kwa moja kabla ya tamati rejeshi:\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitenzi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Uchanganuzi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Umbo kamili\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kula\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>a-la-ye\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>alaye\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kunywa\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>a-nywa-ye\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>anywaye\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuja\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>a-ja-ye\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ajaye\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Kwa hiyo, \u003Cstrong>anayekula\u003C\u002Fstrong> hulingana na \u003Cstrong>alaye\u003C\u002Fstrong> katika urejeshi wa jumla, si \u003Cstrong>akulaye\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Usichanganye nafasi mbili za kiambishi rejeshi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>✓ mwanafunzi \u003Cstrong>asomaye\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>✓ mwanafunzi \u003Cstrong>anayesoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>✗ mwanafunzi \u003Cstrong>anasomaye\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Katika \u003Cstrong>anayesoma\u003C\u002Fstrong>, kiambishi rejeshi kiko ndani ya kitenzi. Katika \u003Cstrong>asomaye\u003C\u002Fstrong>, kiko mwishoni.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch3 id=\"ukanushi-wa-urejeshi-wa-jumla\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.1\u003C\u002Fspan>Ukanushi wa urejeshi wa jumla\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Urejeshi wa jumla wa kukanusha hautumii tamati rejeshi. Weka \u003Cstrong>-si-\u003C\u002Fstrong> baada ya kiambishi cha kiima, kisha kiambishi rejeshi kabla ya shina la kitenzi:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>kiambishi cha kiima + si + kiambishi rejeshi + shina la kitenzi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>mwanafunzi \u003Cstrong>asomaye\u003C\u002Fstrong> → mwanafunzi \u003Cstrong>asiyesoma\u003C\u002Fstrong>: a-si-ye-soma\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>watu \u003Cstrong>wafanyao\u003C\u002Fstrong> kazi → watu \u003Cstrong>wasiofanya\u003C\u002Fstrong> kazi: wa-si-o-fanya\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>kitu \u003Cstrong>kifaacho\u003C\u002Fstrong> → kitu \u003Cstrong>kisichofaa\u003C\u002Fstrong>: ki-si-cho-faa\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"tamati-hufuata-ngeli-inayorejelewa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Tamati hufuata ngeli inayorejelewa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Chagua kiambishi rejeshi kulingana na ngeli ya nomino unayoieleza. Haya ni baadhi ya maumbo ya kawaida:\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Nomino\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kiambishi rejeshi cha mwisho\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mfano\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>mtu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-ye\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mtu \u003Cstrong>afanyaye\u003C\u002Fstrong> kazi\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>watu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-o\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>watu \u003Cstrong>wafanyao\u003C\u002Fstrong> kazi\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>mti\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-o\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mti \u003Cstrong>uzaao\u003C\u002Fstrong> matunda\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>miti\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-yo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>miti \u003Cstrong>izaayo\u003C\u002Fstrong> matunda\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>tunda\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-lo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>tunda \u003Cstrong>liozalo\u003C\u002Fstrong> haraka\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>matunda\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-yo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>matunda \u003Cstrong>yaozayo\u003C\u002Fstrong> haraka\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kitu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-cho\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kitu \u003Cstrong>kifaacho\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>vitu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-vyo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>vitu \u003Cstrong>vifaavyo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>nyumba\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-yo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nyumba \u003Cstrong>ifaayo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>nyumba nyingi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-zo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nyumba \u003Cstrong>zifaazo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika mifano hii, nomino inayorejelewa ndiyo kiima: ndiyo inayofanya tendo au yenye hali inayotajwa. Kwa hiyo, kiambishi cha kiima na kiambishi rejeshi vyote vinapatana nayo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Maumbo ya \u003Cem>kuja\u003C\u002Fem> pia hutumika katika misemo ya kawaida \u003Cstrong>mwaka ujao\u003C\u002Fstrong> (u-ja-o) na \u003Cstrong>wiki ijayo\u003C\u002Fstrong> (i-ja-yo). Yote mawili hayana \u003Cstrong>-ku-\u003C\u002Fstrong>; tofauti ya \u003Cstrong>-o\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>-yo\u003C\u002Fstrong> hutokana na ngeli za \u003Cem>mwaka\u003C\u002Fem> na \u003Cem>wiki\u003C\u002Fem>. Misemo hii hurejelea wakati ujao ingawa vitenzi vyake havina kiambishi cha wakati \u003Cstrong>-ta-\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"nomino-inaweza-kuwa-yambwa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Nomino inaweza kuwa yambwa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Nomino inayorejelewa si lazima iwe mtendaji. Inaweza kuwa \u003Cstrong>yambwa\u003C\u002Fstrong>, yaani kitu ambacho tendo linakihusu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Mtu \u003Cstrong>akitakaye kitabu\u003C\u002Fstrong> angoje hapa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kitabu \u003Cstrong>akitakacho mtu huyo\u003C\u002Fstrong> kiko mezani.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Katika \u003Cstrong>akitakaye\u003C\u002Fstrong>, tamati \u003Cstrong>-ye\u003C\u002Fstrong> inamrejelea \u003Cem>mtu\u003C\u002Fem>: mtu huyo ndiye anayetaka. Kiambishi \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong> kinarejelea \u003Cem>kitabu\u003C\u002Fem> kama yambwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Katika \u003Cstrong>akitakacho\u003C\u002Fstrong>, tamati \u003Cstrong>-cho\u003C\u002Fstrong> inarejelea \u003Cem>kitabu\u003C\u002Fem>. Kiambishi cha kiima \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> kinamrejelea mtu huyo, na \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong> kinarejelea kitabu kama yambwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Uchanganuzi wa mfano wa pili ni \u003Cstrong>a-ki-taka-cho\u003C\u002Fstrong>. Hapa \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong> si kiambishi cha wakati au sharti; ni kiambishi cha yambwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Jiulize: “Ninaeleza mtu au kitu gani?” Jibu hilo hukusaidia kuchagua tamati. Kisha jiulize: “Nani anafanya tendo?” Jibu hili hukusaidia kuchagua kiambishi cha kiima.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"matumizi-na-ukaguzi-wa-mwisho\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Matumizi na ukaguzi wa mwisho\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Urejeshi huu hutumika katika Kiswahili sanifu, hasa katika maandishi, kauli za jumla na methali. Katika mazungumzo ya kawaida, miundo mingine ya urejeshi mara nyingi huwa ya kawaida zaidi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Sajili ya methali:\u003C\u002Fstrong> Atakaye hachoki.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Methali hii hueleza kwamba mwenye kutaka jambo huendelea kulijitahidi bila kuchoka. \u003Cstrong>Atakaye\u003C\u002Fstrong> imeundwa kwa \u003Cstrong>a-taka-ye\u003C\u002Fstrong>; hapa \u003Cstrong>ta\u003C\u002Fstrong> ni sehemu ya shina \u003Cem>taka\u003C\u002Fem>, si kiambishi cha wakati ujao.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Urejeshi wa jumla si mbadala wa kila kitenzi chenye wakati. Ukitaka kuonyesha wazi tendo lililopita, tumia muundo unaofaa, kama \u003Cstrong>mtu aliyefika jana\u003C\u002Fstrong>, badala ya kuondoa tu \u003Cstrong>-li-\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kabla ya kutumia muundo huu, hakikisha kwamba:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>unataka urejeshi usio na kiambishi cha wakati;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>kiambishi cha kiima kinapatana na mtendaji au mwenye hali;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>tamati rejeshi inapatana na nomino unayoieleza;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>umetofautisha kiima na yambwa;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>umeandika kitenzi kizima kama neno moja.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Kumbuka tofauti kuu: \u003Cstrong>mtu atakaye msaada\u003C\u002Fstrong> humweleza mtu; \u003Cstrong>msaada autakao mtu\u003C\u002Fstrong> hueleza msaada.\u003C\u002Fp>\n",[920,924,928,932,936,940],{"id":921,"text":922,"depth":16,"number":923},"maana-ya-urejeshi-wa-jumla","Maana ya urejeshi wa jumla","1",{"id":925,"text":926,"depth":16,"number":927},"kiambishi-rejeshi-huwekwa-mwisho","Kiambishi rejeshi huwekwa mwisho","2",{"id":929,"text":930,"depth":21,"number":931},"ukanushi-wa-urejeshi-wa-jumla","Ukanushi wa urejeshi wa jumla","2.1",{"id":933,"text":934,"depth":16,"number":935},"tamati-hufuata-ngeli-inayorejelewa","Tamati hufuata ngeli inayorejelewa","3",{"id":937,"text":938,"depth":16,"number":939},"nomino-inaweza-kuwa-yambwa","Nomino inaweza kuwa yambwa","4",{"id":941,"text":942,"depth":16,"number":943},"matumizi-na-ukaguzi-wa-mwisho","Matumizi na ukaguzi wa mwisho","5"]