[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu":852,"grammar-lesson-path-sw-viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu-none":864,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822":865,"grammar-quick-check-01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822":914,"grammar-lesson-body-01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822-2bp1hug7tj":937},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":284,"title":285,"slug":286,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":181,"displayOrder":287,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":41,"vocabularyLists":862,"readyImages":863},"Jifunze kutumia viambishi vya yambwa kwa vitu kulingana na ngeli na idadi, kutaja kitu kinachojulikana na kuchagua maumbo kama -ki-, -vi-, -i- na -zi-.","## 1. Kutaja kitu kinachojulikana\n\nUnapozungumza kuhusu kitu kinachojulikana, unaweza kutumia kiambishi cha yambwa ndani ya kitenzi. Kiambishi hiki huonyesha kitu kinachopokea tendo. Unakichagua kulingana na **ngeli na idadi** ya vitu.\n\n:::example\n— Kitabu changu kiko wapi?\n— Nime**ki**weka mezani.\n\nKiambishi **-ki-** kinaonyesha kitabu. Huhitaji kurudia neno *kitabu* katika jibu hili.\n:::\n\n## 2. Kuchagua kiambishi\n\nNgeli ni kundi la nomino. Nomino za vitu hazitumii kiambishi kimoja: kwa mfano, *kitabu* hutumia **-ki-**, lakini *kalamu* moja hutumia **-i-**.\n\n| Kitu kimoja | Kiambishi chake | Vitu vingi | Kiambishi chake |\n| --- | --- | --- | --- |\n| kitabu | **-ki-** | vitabu | **-vi-** |\n| mti | **-u-** | miti | **-i-** |\n| gari | **-li-** | magari | **-ya-** |\n| kalamu | **-i-** | kalamu | **-zi-** |\n| ufunguo | **-u-** | funguo | **-zi-** |\n\n:::note\nNeno **kalamu** halibadiliki katika wingi, lakini kiambishi hubadilika: kalamu moja → **-i-**; kalamu nyingi → **-zi-**. Pia, **-i-** inaweza kuonyesha kalamu moja au miti mingi. Angalia nomino inayozungumziwa.\n:::\n\n## 3. Kuweka kiambishi katika kitenzi\n\nKatika mifano hii, kiambishi cha yambwa kinafuata kiambishi cha wakati na kutangulia sehemu ya kitenzi inayoonyesha tendo.\n\n**Ninakisoma** = ni-na-ki-soma.\n\n- **ni-**: mimi, ninayefanya tendo;\n- **-na-**: wakati wa sasa;\n- **-ki-**: kitabu, kinachopokea tendo;\n- **-soma**: tendo lenyewe.\n\nVistari vinaonyesha sehemu za kitenzi tu. Katika sentensi, andika **ninakisoma** kama neno moja.\n\n:::example\n— Unafanya nini na kitabu hicho?\n— Nina**ki**soma.\n\n— Utasoma vitabu hivi lini?\n— Nita**vi**soma kesho.\n\n— Gari liko safi?\n— Ndiyo, nime**li**osha.\n\n— Magari yako safi?\n— Ndiyo, nime**ya**osha.\n:::\n\n## 4. Kutofautisha vitu na idadi\n\nKiambishi kinaweza kufanana kwa nomino tofauti. Jambo muhimu ni kujua kitu kinachozungumziwa na kama ni kimoja au vingi.\n\n:::example\n— Umeona kalamu yangu?\n— Ndiyo, nime**i**ona mezani.\n\n— Umeona kalamu zangu?\n— Ndiyo, nime**zi**ona mezani.\n\n— Utapanda mti huu lini?\n— Nita**u**panda kesho.\n\n— Utapanda miti hii lini?\n— Nita**i**panda kesho.\n\n— Umeweka wapi ufunguo wangu?\n— Nime**u**weka mezani.\n\n— Umeweka wapi funguo zangu?\n— Nime**zi**weka mezani.\n:::\n\n:::warning\nUsitumie **-ki-** kwa kila kitu.\n\nUnapozungumzia **gari moja**:\n\n✓ Nime**li**osha.\n\n✗ Nime**ki**osha.\n\nUmbo **nimekiosha** linaweza kufaa kwa kitu kingine, kama kikombe, lakini si kwa gari.\n:::\n\nUnaweza pia kutaja kitu moja kwa moja: **Ninasoma kitabu.** Si kila sentensi yenye kitu inahitaji kiambishi cha yambwa. Katika majibu ya mifano hii, kiambishi kinakusaidia kutorudia jina la kitu kinachojulikana.\n\n## 5. Hatua za kukumbuka\n\n1. Tambua kitu kinachozungumziwa: kwa mfano, **vitabu**.\n2. Angalia ngeli yake na idadi: ni wingi wa **kitabu**.\n3. Chagua kiambishi: **-vi-**.\n4. Tumia kiambishi ndani ya kitenzi: **Nitavisoma kesho.**\n\nKumbuka: **kitabu → -ki-**, **vitabu → -vi-**; **gari → -li-**, **magari → -ya-**. Chagua kiambishi kwa nomino, si kwa sababu tu nomino hiyo inataja kitu.",[856],{"id":857,"name":285,"level":181,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":41,"completedExercises":859},"01a1c61d-25c7-711c-96ff-a9d28421217d",false,0,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[],[],null,[866,875,881,888,895,901,908],{"@id":867,"@type":868,"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"displayOrder":859,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":874},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5273-75c0-b696-8a2ce5a736e8","GrammarExercise","01a1c61d-5273-75c0-b696-8a2ce5a736e8","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Chagua kiambishi kwa kitu na idadi","Chagua jibu sahihi. Katika mazungumzo, jibu lihusu kitu kilichotajwa katika swali bila kurudia jina lake.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b61427f8-978e-40a8-8fda-d85718f0f79c_hero.webp?v=1794325172",{"@id":876,"@type":868,"id":877,"grammarPage":870,"title":878,"instructions":879,"displayOrder":11,"type":873,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":880},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-528b-7a11-810c-93504fb19746","01a1c61d-528b-7a11-810c-93504fb19746","Rejelea kitu kinachojulikana katika mazungumzo","Chagua jibu linalorejelea kitu kilichotajwa bila kubadili idadi yake. Mwishoni, chagua maelezo sahihi ya matumizi ya kiambishi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_d348df02-296e-4eda-a460-a470edec529a_hero.webp?v=1794325172",{"@id":882,"@type":868,"id":883,"grammarPage":870,"title":884,"instructions":885,"displayOrder":16,"type":886,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":858,"ogImageUrl":887},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-52a2-7159-8b66-b0036450bbf7","01a1c61d-52a2-7159-8b66-b0036450bbf7","Panga sentensi zinazorejelea vitu","Panga vipande kuunda sentensi yenye kiambishi cha yambwa kinachopatana na kitu au vitu vinavyotajwa. Kuna neno moja la ziada katika kila swali. Hifadhi herufi kubwa na alama za uakifishaji.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_046e459a-1952-4d31-9180-7a781a033fa0_hero.webp?v=1794325172",{"@id":889,"@type":868,"id":890,"grammarPage":870,"title":891,"instructions":892,"displayOrder":21,"type":893,"questionCount":46,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":894},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-52b4-70ff-a136-7228f313c808","01a1c61d-52b4-70ff-a136-7228f313c808","Sahihisha viambishi: vifaa vya nyumbani na shuleni","Tafuta neno moja lenye kosa katika kila sentensi, kisha chagua marekebisho yake.","find_and_fix","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3d37dabf-0585-4792-9cbe-eb26056fc34c_hero.webp?v=1794325172",{"@id":896,"@type":868,"id":897,"grammarPage":870,"title":898,"instructions":899,"displayOrder":26,"type":893,"questionCount":46,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":900},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-52bc-7695-994c-9f073be40691","01a1c61d-52bc-7695-994c-9f073be40691","Sahihisha viambishi: miti na magari","Soma kila sentensi, tafuta neno lenye kosa, kisha chagua neno sahihi la kulibadilisha.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5040e396-05c9-4ce4-a9b1-be6008afa1b6_hero.webp?v=1794325172",{"@id":902,"@type":868,"id":903,"grammarPage":870,"title":904,"instructions":905,"displayOrder":31,"type":906,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":907},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-52c4-792d-a5e7-7425884f3f9b","01a1c61d-52c4-792d-a5e7-7425884f3f9b","Panga vitu kwa kiambishi cha yambwa","Gusa kipande, kisha gusa kundi la kiambishi kinachofaa kurejelea kitu au vitu hivyo ndani ya kitenzi.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_64065135-9304-49f6-8b03-dd7445b4a07c_hero.webp?v=1794325172",{"@id":909,"@type":868,"id":910,"grammarPage":870,"title":911,"instructions":912,"displayOrder":36,"type":906,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":913},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-52ca-739f-9b34-1de5c7e388b5","01a1c61d-52ca-739f-9b34-1de5c7e388b5","Tambua viambishi ndani ya vitenzi","Gusa kipande, kisha gusa kundi linalofaa. Soma msingi wa kupanga katika kila swali kabla ya kuchagua.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3d9bfd01-d6e7-4d98-b543-32c0653796f9_hero.webp?v=1794325172",{"id":869,"grammarPage":870,"title":871,"instructions":872,"seoTitle":915,"seoDescription":916,"displayOrder":859,"type":873,"questions":917,"ogImageUrl":874},"Viambishi vya yambwa: vitu na idadi","Fanya mazoezi ya kuchagua viambishi vya yambwa kwa vitu katika sentensi kuhusu vitabu, miti, magari, kalamu na funguo; zingatia ngeli, idadi na mpangilio.",[918],{"id":919,"sentenceTemplate":920,"displayOrder":859,"explanation":921,"exampleSentence":922,"blanks":923},"01a1c61d-5273-778c-b696-8a2ce8f9c4ec","— Utafanya nini na kitabu hiki? — __1__ kwa rafiki yangu.","Kitabu hiki ni kimoja, kwa hiyo chagua -ki-. -vi- hurejelea vitabu vingi; -zi- si kiambishi cha kitabu.","Kitabu chako ni kizuri; ninakipenda.",[924],{"id":925,"blankNumber":11,"options":926},"01a1c61d-5273-7740-b696-8a2ce8e0516e",[927,930,934],{"id":928,"optionText":929,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-5273-76b0-b696-8a2ce65ddc85","Nitavipeleka",{"id":931,"optionText":932,"isCorrect":933,"displayOrder":11},"01a1c61d-5273-76ec-b696-8a2ce72120dc","Nitakipeleka",true,{"id":935,"optionText":936,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-5273-7718-b696-8a2ce7fdce01","Nitazipeleka",{"html":938,"toc":939},"\u003Ch2 id=\"kutaja-kitu-kinachojulikana\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kutaja kitu kinachojulikana\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapozungumza kuhusu kitu kinachojulikana, unaweza kutumia kiambishi cha yambwa ndani ya kitenzi. Kiambishi hiki huonyesha kitu kinachopokea tendo. Unakichagua kulingana na \u003Cstrong>ngeli na idadi\u003C\u002Fstrong> ya vitu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>— Kitabu changu kiko wapi?\u003Cbr>— Nime\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>weka mezani.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kiambishi \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong> kinaonyesha kitabu. Huhitaji kurudia neno \u003Cem>kitabu\u003C\u002Fem> katika jibu hili.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kuchagua-kiambishi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Kuchagua kiambishi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Ngeli ni kundi la nomino. Nomino za vitu hazitumii kiambishi kimoja: kwa mfano, \u003Cem>kitabu\u003C\u002Fem> hutumia \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong>, lakini \u003Cem>kalamu\u003C\u002Fem> moja hutumia \u003Cstrong>-i-\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitu kimoja\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kiambishi chake\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Vitu vingi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kiambishi chake\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kitabu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>vitabu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-vi-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>mti\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-u-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>miti\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-i-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>gari\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-li-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>magari\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-ya-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kalamu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-i-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kalamu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-zi-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ufunguo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-u-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>funguo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-zi-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Neno \u003Cstrong>kalamu\u003C\u002Fstrong> halibadiliki katika wingi, lakini kiambishi hubadilika: kalamu moja → \u003Cstrong>-i-\u003C\u002Fstrong>; kalamu nyingi → \u003Cstrong>-zi-\u003C\u002Fstrong>. Pia, \u003Cstrong>-i-\u003C\u002Fstrong> inaweza kuonyesha kalamu moja au miti mingi. Angalia nomino inayozungumziwa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kuweka-kiambishi-katika-kitenzi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Kuweka kiambishi katika kitenzi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika mifano hii, kiambishi cha yambwa kinafuata kiambishi cha wakati na kutangulia sehemu ya kitenzi inayoonyesha tendo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ninakisoma\u003C\u002Fstrong> = ni-na-ki-soma.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>ni-\u003C\u002Fstrong>: mimi, ninayefanya tendo;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>: wakati wa sasa;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong>: kitabu, kinachopokea tendo;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>-soma\u003C\u002Fstrong>: tendo lenyewe.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Vistari vinaonyesha sehemu za kitenzi tu. Katika sentensi, andika \u003Cstrong>ninakisoma\u003C\u002Fstrong> kama neno moja.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>— Unafanya nini na kitabu hicho?\u003Cbr>— Nina\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>soma.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— Utasoma vitabu hivi lini?\u003Cbr>— Nita\u003Cstrong>vi\u003C\u002Fstrong>soma kesho.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— Gari liko safi?\u003Cbr>— Ndiyo, nime\u003Cstrong>li\u003C\u002Fstrong>osha.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— Magari yako safi?\u003Cbr>— Ndiyo, nime\u003Cstrong>ya\u003C\u002Fstrong>osha.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kutofautisha-vitu-na-idadi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Kutofautisha vitu na idadi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kiambishi kinaweza kufanana kwa nomino tofauti. Jambo muhimu ni kujua kitu kinachozungumziwa na kama ni kimoja au vingi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>— Umeona kalamu yangu?\u003Cbr>— Ndiyo, nime\u003Cstrong>i\u003C\u002Fstrong>ona mezani.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— Umeona kalamu zangu?\u003Cbr>— Ndiyo, nime\u003Cstrong>zi\u003C\u002Fstrong>ona mezani.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— Utapanda mti huu lini?\u003Cbr>— Nita\u003Cstrong>u\u003C\u002Fstrong>panda kesho.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— Utapanda miti hii lini?\u003Cbr>— Nita\u003Cstrong>i\u003C\u002Fstrong>panda kesho.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— Umeweka wapi ufunguo wangu?\u003Cbr>— Nime\u003Cstrong>u\u003C\u002Fstrong>weka mezani.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— Umeweka wapi funguo zangu?\u003Cbr>— Nime\u003Cstrong>zi\u003C\u002Fstrong>weka mezani.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Usitumie \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong> kwa kila kitu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Unapozungumzia \u003Cstrong>gari moja\u003C\u002Fstrong>:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✓ Nime\u003Cstrong>li\u003C\u002Fstrong>osha.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✗ Nime\u003Cstrong>ki\u003C\u002Fstrong>osha.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Umbo \u003Cstrong>nimekiosha\u003C\u002Fstrong> linaweza kufaa kwa kitu kingine, kama kikombe, lakini si kwa gari.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Unaweza pia kutaja kitu moja kwa moja: \u003Cstrong>Ninasoma kitabu.\u003C\u002Fstrong> Si kila sentensi yenye kitu inahitaji kiambishi cha yambwa. Katika majibu ya mifano hii, kiambishi kinakusaidia kutorudia jina la kitu kinachojulikana.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"hatua-za-kukumbuka\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Hatua za kukumbuka\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>Tambua kitu kinachozungumziwa: kwa mfano, \u003Cstrong>vitabu\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Angalia ngeli yake na idadi: ni wingi wa \u003Cstrong>kitabu\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Chagua kiambishi: \u003Cstrong>-vi-\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Tumia kiambishi ndani ya kitenzi: \u003Cstrong>Nitavisoma kesho.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Kumbuka: \u003Cstrong>kitabu → -ki-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>vitabu → -vi-\u003C\u002Fstrong>; \u003Cstrong>gari → -li-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>magari → -ya-\u003C\u002Fstrong>. Chagua kiambishi kwa nomino, si kwa sababu tu nomino hiyo inataja kitu.\u003C\u002Fp>\n",[940,944,948,952,956],{"id":941,"text":942,"depth":16,"number":943},"kutaja-kitu-kinachojulikana","Kutaja kitu kinachojulikana","1",{"id":945,"text":946,"depth":16,"number":947},"kuchagua-kiambishi","Kuchagua kiambishi","2",{"id":949,"text":950,"depth":16,"number":951},"kuweka-kiambishi-katika-kitenzi","Kuweka kiambishi katika kitenzi","3",{"id":953,"text":954,"depth":16,"number":955},"kutofautisha-vitu-na-idadi","Kutofautisha vitu na idadi","4",{"id":957,"text":958,"depth":16,"number":959},"hatua-za-kukumbuka","Hatua za kukumbuka","5"]