[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-sw-vioneshi-vya-karibu-na-mbali":3,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37":313,"exercise-list-path-sw-none":362},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":312},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali","Jifunze kutumia vioneshi vya karibu na mbali kama huyu, yule, hiki na kile, na kuchagua umbo linalofaa kwa watu na vitu katika umoja na wingi.","## 1. Karibu na wewe au mbali nawe\n\nUnatumia **vioneshi** kuonyesha mtu au kitu. Kwa mfano, **mtoto huyu** yuko karibu nawe. **Mtoto yule** yuko mbali nawe. Umbo la kioneshi hutegemea nomino na kama ni umoja au wingi.\n\n:::example\nUko karibu na mtoto mmoja: **Mtoto huyu** anacheza.\n\nUnaonyesha mtoto mwingine aliye mbali nawe: **Mtoto yule** anacheza.\n:::\n\n## 2. Chagua umbo linalofaa\n\nAngalia mifano hii. Kila mstari unaonyesha umbo la karibu na umbo la mbali.\n\n| Nomino | Karibu nawe | Mbali nawe |\n| --- | --- | --- |\n| mtoto | mtoto **huyu** | mtoto **yule** |\n| watoto | watoto **hawa** | watoto **wale** |\n| mti | mti **huu** | mti **ule** |\n| miti | miti **hii** | miti **ile** |\n| kitabu | kitabu **hiki** | kitabu **kile** |\n| vitabu | vitabu **hivi** | vitabu **vile** |\n| gari | gari **hili** | gari **lile** |\n| magari | magari **haya** | magari **yale** |\n| nyumba moja | nyumba **hii** | nyumba **ile** |\n| nyumba nyingi | nyumba **hizi** | nyumba **zile** |\n\n:::note\nNeno **nyumba** halibadiliki katika umoja na wingi. Kioneshi kinabadilika: **nyumba hii** ni moja; **nyumba hizi** ni zaidi ya moja.\n:::\n\n## 3. Weka kioneshi pamoja na nomino\n\nKatika mifano hii, kioneshi kinafuata nomino: **kitabu hiki**, **watoto wale**.\n\n:::example\nKitabu kiko karibu nawe. Unasema: Ninasoma **kitabu hiki**.\n\nKitabu kiko mbali nawe. Unakionyesha na kusema: Ninataka **kitabu kile**.\n\nMagari yako karibu nawe. Unasema: Ninaona **magari haya**.\n\nMagari yako mbali nawe. Unasema: Ninaona **magari yale**.\n:::\n\nUnaweza pia kutumia kioneshi bila kurudia nomino ikiwa mtu au kitu kinaeleweka.\n\n:::example\nKuna vitabu viwili: kimoja karibu nawe na kingine mbali nawe.\n\n— Unataka kitabu gani?\n\n— Ninataka **hiki**.\n\nUkichagua kitabu kilicho mbali nawe, unasema: Ninataka **kile**.\n:::\n\n## 4. Linganisha nomino na kioneshi\n\nUsitumie umbo moja kwa kila nomino. **Mtoto** na **mti** zinaanza kwa **m**, lakini vioneshi vyake ni tofauti.\n\n- Kwa mtoto: **mtoto huyu** au **mtoto yule**.\n- Kwa mti: **mti huu** au **mti ule**.\n- Kwa kitabu kimoja: **kitabu hiki** au **kitabu kile**.\n- Kwa vitabu vingi: **vitabu hivi** au **vitabu vile**.\n\n:::warning\n✗ kitabu huyu\n\n✓ **kitabu hiki**\n\nKwa **kitabu**, tumia **hiki** kuonyesha karibu, si **huyu**.\n\n✗ vitabu kile\n\n✓ **vitabu vile**\n\n**Vitabu** ni wingi. Tumia **vile**, si **kile**.\n:::\n\n## 5. Kumbuka hatua hizi\n\n1. Tambua nomino: mtoto, mti, kitabu, gari au nyumba.\n2. Angalia kama ni umoja au wingi.\n3. Chagua kioneshi cha karibu au cha mbali.\n\nKwa mfano: **kitabu hiki → kitabu kile**; **vitabu hivi → vitabu vile**. Umbali unabadilika, lakini umoja au wingi unabaki uleule.","sw","A1",23,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1c61d-25a8-7746-8d1b-342ffbc3c02a",false,0,7,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[21],{"id":22,"title":5,"vocabularyListWords":23,"isPublished":36},"01a1c61d-79c7-7902-b55a-09f89b938e1a",[24,44,58,84,98,113,124,139,154,168,182,198,213,228,243,267,282,297],{"id":25,"vocabularyWord":26,"displayOrder":37},"01a1c61d-79c7-7982-b55a-09f89c43f79d",{"id":27,"word":28,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":30,"audio":15},"01a1c61d-5a81-7625-927e-1e51033ecf69","huyu",9,[31,38],{"id":32,"partOfSpeech":33,"definition":34,"exampleSentences":35,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd80-7bf4-b0bf-7c6435997d58","DETERMINER","Kielezi cha kuonyesha mtu au kiumbe hai mmoja aliye karibu na msemaji; hutumika kabla au baada ya nomino ya ngeli ya A-WA umoja, kwa maana ya 'huyu' (mtu huyu).","Huyu mtoto anaitwa Amina.\nMwalimu huyu anafundisha Kiswahili.\nHuyu paka ni mweupe sana.",true,1,{"id":39,"partOfSpeech":40,"definition":41,"exampleSentences":42,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-fd80-7c38-b0bf-7c64360c91b9","PRONOUN","Kiwakilishi cha kuonyesha mtu mmoja aliye karibu, kinachosimama peke yake badala ya jina lake; humaanisha 'mtu huyu'.","Huyu ni rafiki yangu Juma.\nHuyu anatoka Tanzania, na yule anatoka Kenya.\nWewe ni nani, na huyu ni nani?",2,{"id":45,"vocabularyWord":46,"displayOrder":43},"01a1c61d-79c7-79be-b55a-09f89cca33c2",{"id":47,"word":48,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":49,"audio":15},"01a1c61d-5bf0-789a-93ff-0de496ce805a","yule",[50,54],{"id":51,"partOfSpeech":33,"definition":52,"exampleSentences":53,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c696-00ef-7a3c-9eb6-ea9badb1c8dc","Kielezi cha kuonyesha mtu au mnyama aliye mbali na msemaji na msikilizaji, katika ngeli ya A-WA (umoja). Hukaa baada ya nomino, kwa mfano 'mtoto yule' humaanisha 'mtoto yule pale'.","Mtoto yule anacheza uwanjani.\nMwalimu yule ni mkarimu sana.\nNataka kuzungumza na mwanamke yule.",{"id":55,"partOfSpeech":40,"definition":56,"exampleSentences":57,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c696-00ef-7a8c-9eb6-ea9bade5d3e5","Kiwakilishi kinachoonyesha mtu au mnyama aliye mbali, bila kutaja jina lake; humaanisha 'yule mtu pale'. Wingi wake ni 'wale'.","Yule ni baba yangu.\nYule anaishi Mombasa.\nYule alikuja nyumbani kwetu jana.",{"id":59,"vocabularyWord":60,"displayOrder":77},"01a1c61d-79c7-79e6-b55a-09f89dae1ccf",{"id":61,"word":62,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":63,"audio":15},"01a1c61d-5a75-79fb-94b8-3e28ac3e0db2","hawa",[64,68,72,78],{"id":65,"partOfSpeech":33,"definition":66,"exampleSentences":67,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd7f-7b7c-a052-4e5150051c1f","Neno linaloonyesha watu au viumbe walio karibu na msemaji; wingi wa 'huyu' (kwa nomino za ngeli ya A-WA).","Watoto hawa wanasoma shuleni kila siku.\nWageni hawa wametoka Kenya.\nWalimu hawa wanafundisha vizuri sana.",{"id":69,"partOfSpeech":40,"definition":70,"exampleSentences":71,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-fd7f-7bc4-a052-4e51503567e5","Kiwakilishi kinachoonyesha watu walio karibu bila kutaja nomino; watu hawa.","Hawa ni marafiki zangu wa shule.\nHawa wanakuja kutoka sokoni.\nHawa si wanafunzi, ni walimu.",{"id":73,"partOfSpeech":74,"definition":75,"exampleSentences":76,"isPrimary":15,"meaningOrder":77},"01a1c695-fd7f-7c04-a052-4e5151310180","PROPER_NOUN","Jina la mwanamke; pia jina la mke wa kwanza wa Adamu katika imani za Kiislamu na Kikristo.","Hawa ni dada yangu mkubwa.\nHawa anapika chakula jikoni.\nTunamwita Hawa kwa jina la utani.",3,{"id":79,"partOfSpeech":80,"definition":81,"exampleSentences":82,"isPrimary":15,"meaningOrder":83},"01a1c695-fd7f-7c44-a052-4e5152080bc1","NOUN","Tamaa kubwa ya moyo au nafsi ya kutaka kitu fulani.","Hawa ya kupata mali ilimpoteza njia.\nAlifuata hawa za nafsi yake bila kufikiri.\nUsiache hawa ikutawale.",4,{"id":85,"vocabularyWord":86,"displayOrder":83},"01a1c61d-79c7-7a0a-b55a-09f89dfd5755",{"id":87,"word":88,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":89,"audio":15},"01a1c61d-5be8-70ff-b54a-a9eea7d31ebf","wale",[90,94],{"id":91,"partOfSpeech":33,"definition":92,"exampleSentences":93,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c696-00ef-718c-9eb6-ea9ba9aef5df","Neno la kuonyesha watu au viumbe wengi walio mbali na msemaji na msikilizaji, linalotumika pamoja na nomino ya wingi ya ngeli ya A-WA, kwa mfano 'wale watoto'.","Wale watoto wanacheza uwanjani.\nWalimu wale wanafundisha katika shule yetu.\nWanafunzi wale wanapenda kusoma vitabu.",{"id":95,"partOfSpeech":40,"definition":96,"exampleSentences":97,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c696-00ef-71d4-9eb6-ea9ba9c9d6cd","Kiwakilishi cha kuonyesha watu wengi walio mbali, kinachosimama peke yake badala ya nomino, kwa maana ya 'watu wale'.","Wale ni marafiki zangu.\nWale wanakuja kesho asubuhi.\nWale waliofika jana wamerudi nyumbani.",{"id":99,"vocabularyWord":100,"displayOrder":112},"01a1c61d-79c7-7a2a-b55a-09f89e77a93a",{"id":101,"word":102,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":103,"audio":15},"01a1c61d-5a7f-77ec-9e9c-f699945cc65f","huu",[104,108],{"id":105,"partOfSpeech":33,"definition":106,"exampleSentences":107,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd80-7978-b0bf-7c6432cff625","Kiashiria cha karibu kinachotumiwa pamoja na nomino za umoja za ngeli ya U-I (mti, mlango) na ngeli ya U (ukuta, uzi) kuonyesha kitu kilicho karibu na msemaji; humaanisha 'huu wa hapa'.","Mti huu ni mrefu sana.\nMwaka huu nitasafiri kwenda Zanzibar.\nNinapenda mkate huu kwa sababu ni mtamu.",{"id":109,"partOfSpeech":40,"definition":110,"exampleSentences":111,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-fd80-79c0-b0bf-7c64339fd203","Kiwakilishi cha kuonyesha kinachosimama peke yake badala ya nomino ya ngeli ya U-I au ngeli ya U, kuonyesha kitu kilicho karibu.","Huu ni mto mkubwa.\nHuu ndio mlango wa nyumba yangu.\nHuu ni uzi wa kushonea shati.",5,{"id":114,"vocabularyWord":115,"displayOrder":123},"01a1c61d-79c7-7a4a-b55a-09f89f4ce5c0",{"id":116,"word":117,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":118,"audio":15},"01a1c61d-5bc7-7741-a52a-854812501626","ule",[119],{"id":120,"partOfSpeech":33,"definition":121,"exampleSentences":122,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c696-00ec-7f35-9a60-486ccf468154","Kiashiria cha mbali kinachotumiwa pamoja na nomino za umoja za ngeli ya U-I (mti, mkono) na ngeli ya U (ukuta, uzi) kuonyesha kitu kilicho mbali na msemaji na msikilizaji. Maana yake ni 'huo wa mbali' au 'ule ule ulioko pale'.","Mti ule ni mrefu sana.\nUle ukuta umeanguka jana usiku.\nMto ule una maji mengi wakati wa mvua.",6,{"id":125,"vocabularyWord":126,"displayOrder":17},"01a1c61d-79c7-7a66-b55a-09f89f81a0f5",{"id":127,"word":128,"frequency":129,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":130,"audio":15},"01a1c61d-5a77-788d-9131-230719dc9317","hii",10,[131,135],{"id":132,"partOfSpeech":33,"definition":133,"exampleSentences":134,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd7f-7f00-a052-4e51542353f5","Kiashiria cha karibu kinachoonyesha kitu kilicho karibu na mzungumzaji. Hutumika baada ya nomino za ngeli ya N (umoja na wingi, kwa mfano nyumba hii, nyumba hizi si sawa) na nomino za ngeli ya U-I katika wingi (miti hii).","Nyumba hii ni kubwa sana.\nNinapenda kazi hii.\nMiti hii ni mirefu.",{"id":136,"partOfSpeech":40,"definition":137,"exampleSentences":138,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-fd7f-7f50-a052-4e5154fce756","Kiwakilishi kinachosimama badala ya kitu kilicho karibu na mzungumzaji, bila kutaja nomino yake.","Hii ni kalamu yangu.\nHii ni nzuri sana.\nUnataka hii au ile?",{"id":140,"vocabularyWord":141,"displayOrder":153},"01a1c61d-79c7-7a82-b55a-09f89fb22224",{"id":142,"word":143,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":144,"audio":15},"01a1c61d-5a82-752a-a873-d9bedbe1d560","ile",[145,149],{"id":146,"partOfSpeech":33,"definition":147,"exampleSentences":148,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd80-7d30-b0bf-7c6436f16d94","Kielezi cha kuonyesha kitu kilicho mbali na mzungumzaji au kilichokwisha tajwa, kinachotumiwa na nomino za ngeli ya I-ZI (umoja, k.m. nyumba) na ngeli ya U-I (wingi, k.m. miti): yule, ule wa mbali.","Nyumba ile ni kubwa sana.\nMiti ile ilikatwa jana.\nTaa ile haifanyi kazi.",{"id":150,"partOfSpeech":40,"definition":151,"exampleSentences":152,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-fd80-7d80-b0bf-7c64377c4b2f","Kiwakilishi cha kuonyesha kitu cha mbali kinachowakilisha nomino ya ngeli ya I-ZI (umoja) au ya U-I (wingi): ile ile iliyo mbali au iliyotajwa.","Ile ni ya nani?\nIle ni bora kuliko hii.\nIle imeanguka chini.",8,{"id":155,"vocabularyWord":156,"displayOrder":29},"01a1c61d-79c7-7ab6-b55a-09f8a02d7212",{"id":157,"word":158,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":159,"audio":15},"01a1c61d-5a78-77c7-9ef3-eccf5487187f","hiki",[160,164],{"id":161,"partOfSpeech":33,"definition":162,"exampleSentences":163,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd80-70a8-b0bf-7c642cbd3982","Neno la kuonyesha kitu kilicho karibu na msemaji, linalotumika na nomino za ngeli ya KI-VI zenye umoja, kama kitabu, kiti na kikombe; humaanisha 'hiki kilicho karibu'.","Kitabu hiki ni kizuri sana.\nNataka kukaa kwenye kiti hiki.\nKikombe hiki kina chai moto.",{"id":165,"partOfSpeech":40,"definition":166,"exampleSentences":167,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-fd80-70f4-b0bf-7c642da0ac45","Kiwakilishi cha kuonyesha kinachosimama badala ya nomino ya ngeli ya KI-VI yenye umoja kilicho karibu, bila kutaja jina la kitu hicho.","Hiki ni kitabu changu.\nHiki ni nini?\nHiki ndicho nilichokuwa nakitafuta.",{"id":169,"vocabularyWord":170,"displayOrder":129},"01a1c61d-79c7-7ad2-b55a-09f8a05f2f47",{"id":171,"word":172,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":173,"audio":15},"01a1c61d-5a9e-77ce-be77-83db86359546","kile",[174,178],{"id":175,"partOfSpeech":33,"definition":176,"exampleSentences":177,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd82-7c66-acf2-c6ddf87822a1","Kionyeshi kinachotumiwa na nomino za ngeli ya KI-\u002FVI- (umoja) kuonyesha kitu kilicho mbali na msemaji na msikilizaji; humaanisha 'ule' au 'hicho kilicho mbali'.","Kitabu kile ni cha mwalimu.\nKiti kile ni kikubwa sana.\nNinapenda kikombe kile cha bluu.",{"id":179,"partOfSpeech":40,"definition":180,"exampleSentences":181,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-fd82-7cae-acf2-c6ddf8bc5797","Kiwakilishi cha kuonyesha kinachosimama badala ya kitu cha ngeli ya KI-\u002FVI- kilicho mbali; humaanisha 'kitu kile kilicho mbali'.","Kile ni kitu gani?\nKile ni changu, usikichukue.\nNipe kile, tafadhali.",{"id":183,"vocabularyWord":184,"displayOrder":197},"01a1c61d-79c7-7af2-b55a-09f8a12d3046",{"id":185,"word":186,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":187,"audio":15},"01a1c61d-5a7a-7748-8e2c-3b7b0dbec256","hivi",[188,192],{"id":189,"partOfSpeech":33,"definition":190,"exampleSentences":191,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd80-7334-b0bf-7c642ee33f47","Kiashiria cha vitu vingi vilivyo karibu na msemaji, kinachotumiwa na nomino za ngeli ya KI-VI (wingi); humaanisha 'hivi hapa'.","Vitabu hivi ni vya shule yetu.\nNinataka kununua viatu hivi.\nWatoto wanapenda vikombe hivi vipya.",{"id":193,"partOfSpeech":194,"definition":195,"exampleSentences":196,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-fd80-7388-b0bf-7c642f367e7e","ADVERB","Kwa njia au namna hii; kama inavyoonyeshwa au kusemwa sasa.","Fanya hivi, usifanye vile.\nAndika hivi: jina lako kwanza, kisha anwani.\nKwa nini unazungumza hivi leo?",11,{"id":199,"vocabularyWord":200,"displayOrder":212},"01a1c61d-79c7-7b0e-b55a-09f8a17f315d",{"id":201,"word":202,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":203,"audio":15},"01a1c61d-5bcb-78ea-9511-42f60777a2f8","vile",[204,208],{"id":205,"partOfSpeech":33,"definition":206,"exampleSentences":207,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c696-00ed-7470-9e6f-96c418c505bf","Neno la kuonyesha vitu vilivyo mbali na msemaji na msikilizaji, katika ngeli ya ki-\u002Fvi- (wingi). Kwa Kiingereza: 'those'.","Vitabu vile ni vya mwalimu.\nNinapenda viatu vile vyekundu.\nVikombe vile viko mezani.",{"id":209,"partOfSpeech":194,"definition":210,"exampleSentences":211,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c696-00ed-74b8-9e6f-96c418ccfa15","Kwa namna ile; kwa jinsi ile iliyotajwa au iliyoonekana. Pia hutumika katika 'vile vile' (pia, kadhalika) na 'kama vile' (mfano wa).","Usiseme vile mbele ya watoto.\nAlifanya vile kwa haraka sana.\nMimi vile vile nina njaa.",12,{"id":214,"vocabularyWord":215,"displayOrder":227},"01a1c61d-79c7-7b2e-b55a-09f8a213a411",{"id":216,"word":217,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":218,"audio":15},"01a1c61d-5a79-7793-9a82-a062d8236505","hili",[219,223],{"id":220,"partOfSpeech":33,"definition":221,"exampleSentences":222,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd80-71f0-b0bf-7c642de1cb50","Neno la kuonyesha kitu kilicho karibu na msemaji. Hutumika pamoja na nomino za ngeli ya LI-YA (umoja), kwa mfano jicho, jina, jiwe. Maana yake ni 'huu', 'hii' kwa kitu cha ngeli hii.","Jicho hili linaniuma.\nTunda hili ni tamu sana.\nJina hili ni zuri.",{"id":224,"partOfSpeech":40,"definition":225,"exampleSentences":226,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-fd80-7238-b0bf-7c642ea53049","Kiwakilishi cha kuonyesha kitu au jambo lililo karibu, bila kutaja nomino. Hutumika kwa kitu cha ngeli ya LI-YA au kwa jambo ambalo linazungumzwa.","Hili ni langu, na lile ni lako.\nHili ni jambo muhimu sana.\nNataka hili, si lile.",13,{"id":229,"vocabularyWord":230,"displayOrder":242},"01a1c61d-79c7-7b4a-b55a-09f8a284e53d",{"id":231,"word":232,"frequency":153,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":233,"audio":15},"01a1c61d-5b2d-7abc-9d0c-719e9640da1a","lile",[234,238],{"id":235,"partOfSpeech":33,"definition":236,"exampleSentences":237,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-ff35-7917-8c0e-fde8ead87ba3","Kielezi cha kuonyesha kitu cha ngeli ya JI-\u002FMA- (umoja) kilicho mbali na msemaji na msikilizaji, kinachoonekana kwa mbali. Maana yake ni 'lile kule'.","Tunda lile ni tamu sana.\nJiwe lile ni kubwa kuliko nyumba yetu.\nJicho lile la mtoto lina maumivu.",{"id":239,"partOfSpeech":40,"definition":240,"exampleSentences":241,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-ff35-7963-8c0e-fde8eb639dd5","Kiwakilishi cha kuonyesha kitu cha ngeli ya JI-\u002FMA- (umoja) kilicho mbali, kinachotumika badala ya nomino.","Lile ni shamba la babu yangu.\nNipe lile, tafadhali.\nLile ndilo duka jipya la mjini.",14,{"id":244,"vocabularyWord":245,"displayOrder":266},"01a1c61d-79c7-7b66-b55a-09f8a2cceee9",{"id":246,"word":247,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":248,"audio":15},"01a1c61d-5a76-7953-b7fe-cbb938b4ffe9","haya",[249,253,257,262],{"id":250,"partOfSpeech":33,"definition":251,"exampleSentences":252,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd7f-7d3c-a052-4e51521154af","Neno la kuonyesha vitu vingi vilivyo karibu na mzungumzaji, hasa nomino za ngeli ya li-ya (ma-). Humaanisha 'hawa' kwa vitu.","Haya maembe ni matamu sana.\nNinapenda haya maua mekundu.\nHaya matunda yanatoka shambani kwetu.",{"id":254,"partOfSpeech":40,"definition":255,"exampleSentences":256,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-fd7f-7d88-a052-4e51526c67fd","Kiwakilishi cha kuonyesha vitu au mambo yaliyo karibu, bila kutaja nomino yake. Humaanisha 'vitu hivi' au 'mambo haya'.","Haya ni mapya, yale ni ya zamani.\nHaya ndiyo niliyotaka kukuambia.\nJe, haya ni yako?",{"id":258,"partOfSpeech":259,"definition":260,"exampleSentences":261,"isPrimary":15,"meaningOrder":77},"01a1c695-fd7f-7dc8-a052-4e51528c1eb9","INTERJECTION","Neno la kukubali jambo, kuhimiza mtu, au kuanza kufanya kitu. Humaanisha 'sawa' au 'basi'.","Haya, tuanze kazi sasa!\nHaya, nitakuja kesho asubuhi.\nHaya basi, nenda salama.",{"id":263,"partOfSpeech":80,"definition":264,"exampleSentences":265,"isPrimary":15,"meaningOrder":83},"01a1c695-fd7f-7e08-a052-4e51536c8981","Hali ya kuona aibu au kutojiamini mbele ya watu; unyenyekevu na staha katika tabia.","Mtoto huyu ana haya sana mbele ya wageni.\nHaya ni tabia nzuri kwa watoto.\nMsichana alijibu kwa haya kubwa.",15,{"id":268,"vocabularyWord":269,"displayOrder":281},"01a1c61d-79c7-7ba6-b55a-09f8a312ff7d",{"id":270,"word":271,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":272,"audio":15},"01a1c61d-5bee-73a0-9935-2bc7faf45b43","yale",[273,277],{"id":274,"partOfSpeech":33,"definition":275,"exampleSentences":276,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c696-00ef-7804-9eb6-ea9bacf85ab6","Kielezi cha kuonyesha kinachotumiwa pamoja na nomino za ngeli ya LI-YA (wingi) kuonyesha vitu vilivyo mbali na msemaji na msikilizaji, au vilivyotajwa awali; maana yake ni 'hayo yaliyo mbali'.","Yale maembe ni matamu sana.\nTazama yale majengo marefu.\nWatoto wanacheza chini ya yale miti.",{"id":278,"partOfSpeech":40,"definition":279,"exampleSentences":280,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c696-00ef-784c-9eb6-ea9bad637be5","Kiwakilishi cha kuonyesha cha ngeli ya LI-YA (wingi) kinachosimama badala ya vitu vilivyo mbali au vilivyotajwa tayari; maana yake ni 'vile vitu vya mbali' au 'mambo yale'.","Yale ni yangu, na haya ni yako.\nYale uliyoniambia jana nimeyakumbuka.\nSitaki haya, nataka yale.",16,{"id":283,"vocabularyWord":284,"displayOrder":296},"01a1c61d-79c7-7bde-b55a-09f8a391e660",{"id":285,"word":286,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":287,"audio":15},"01a1c61d-5a7c-7757-995f-27e0b31a727b","hizi",[288,292],{"id":289,"partOfSpeech":33,"definition":290,"exampleSentences":291,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c695-fd80-75bc-b0bf-7c64304d0167","Kielezi cha kuonyesha kinachotumiwa pamoja na nomino za wingi za ngeli ya N (ngeli ya 10) kuonyesha vitu vilivyo karibu na msemaji.","Nyumba hizi ni kubwa sana.\nNinapenda kalamu hizi mpya.\nNguo hizi ni safi na nzuri.",{"id":293,"partOfSpeech":40,"definition":294,"exampleSentences":295,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c695-fd80-7604-b0bf-7c6430a7b7d8","Kiwakilishi cha kuonyesha kinachosimama badala ya vitu vingi vilivyo karibu na msemaji, kinachotumiwa bila nomino.","Hizi ni zawadi zako.\nNipe hizi, tafadhali.\nHizi ni tamu kuliko zile.",17,{"id":298,"vocabularyWord":299,"displayOrder":311},"01a1c61d-79c7-7c0e-b55a-09f8a41cc7d4",{"id":300,"word":301,"frequency":29,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":302,"audio":15},"01a1c61d-5bf1-78d7-9976-214202326ef9","zile",[303,307],{"id":304,"partOfSpeech":33,"definition":305,"exampleSentences":306,"isPrimary":36,"meaningOrder":37},"01a1c696-00ef-7b84-9eb6-ea9baec34a49","Kielezi cha kuonyesha kinachotumiwa na nomino za ngeli ya N (wingi, ngeli ya 10) kuonyesha vitu vilivyo mbali na msemaji na msikilizaji, au vilivyokwisha tajwa. Maana yake ni 'zile' kwa Kiswahili cha kawaida, kama 'those' kwa Kiingereza.","Nyumba zile ni kubwa sana.\nNinapenda kalamu zile za bluu.\nNdizi zile zimeiva.",{"id":308,"partOfSpeech":40,"definition":309,"exampleSentences":310,"isPrimary":15,"meaningOrder":43},"01a1c696-00ef-7bcc-9eb6-ea9baf7a4f9e","Kiwakilishi cha kuonyesha kinachosimama badala ya nomino ya ngeli ya N (wingi) iliyo mbali au iliyokwisha tajwa. Humaanisha 'vile vitu' au 'wale wanyama' vya ngeli hiyo.","Zile ni ndizi tamu.\nZile ni zangu, si zako.\nZile ni mbuzi wa baba yangu.",18,[],[314,323,329,336,343,349,356],{"@id":315,"@type":316,"id":317,"grammarPage":318,"title":319,"instructions":320,"displayOrder":16,"type":321,"questionCount":212,"blankCount":242,"isCompleted":15,"ogImageUrl":322},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5355-7521-a8ca-845e7c430489","GrammarExercise","01a1c61d-5355-7521-a8ca-845e7c430489","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Chagua kioneshi pamoja na nomino","Soma hali iliyoelezwa. Chagua kioneshi kinachofaa nomino, idadi na umbali kutoka kwako.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3086133e-2128-45ca-a3f2-aa48edbcc6e7_hero.webp?v=1794325173",{"@id":324,"@type":316,"id":325,"grammarPage":318,"title":326,"instructions":327,"displayOrder":37,"type":321,"questionCount":212,"blankCount":212,"isCompleted":15,"ogImageUrl":328},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-536d-739c-bfa5-02a0aecba17c","01a1c61d-536d-739c-bfa5-02a0aecba17c","Jibu bila kurudia nomino na ubadili umbali","Chagua kioneshi katika majibu na sentensi. Zingatia kitu kinachotajwa, idadi yake na umbali kutoka kwako.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_32d67bb2-1f8a-4fb4-96c8-fef7645f523e_hero.webp?v=1794325173",{"@id":330,"@type":316,"id":331,"grammarPage":318,"title":332,"instructions":333,"displayOrder":43,"type":334,"questionCount":129,"blankCount":129,"isCompleted":15,"ogImageUrl":335},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5382-703f-9b54-64217fa8752b","01a1c61d-5382-703f-9b54-64217fa8752b","Tambua watu na vitu kwa vioneshi","Panga vipande utengeneze sentensi kuhusu watu au vitu. Kuna neno moja la ziada katika kila swali. Hifadhi herufi kubwa na alama za uakifishaji.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_78194203-1790-4956-9678-ac058c4e48ca_hero.webp?v=1794325173",{"@id":337,"@type":316,"id":338,"grammarPage":318,"title":339,"instructions":340,"displayOrder":77,"type":341,"questionCount":153,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":342},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5393-7b24-b180-134c6de8174b","01a1c61d-5393-7b24-b180-134c6de8174b","Rekebisha vioneshi vya karibu","Tafuta neno lenye kosa katika kila sentensi, kisha uchague marekebisho yake.","find_and_fix","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_acecf0a5-868a-455d-886f-ee682801bb8c_hero.webp?v=1794325173",{"@id":344,"@type":316,"id":345,"grammarPage":318,"title":346,"instructions":347,"displayOrder":83,"type":341,"questionCount":153,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":348},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-539b-77a4-bf0b-f3cf186e7b57","01a1c61d-539b-77a4-bf0b-f3cf186e7b57","Rekebisha vioneshi vya mbali","Soma kila sentensi. Tafuta neno lenye kosa, kisha uchague kioneshi kinachopatana na nomino na idadi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_da8dadf6-ced6-4aff-b03d-de0658623c51_hero.webp?v=1794325173",{"@id":350,"@type":316,"id":351,"grammarPage":318,"title":352,"instructions":353,"displayOrder":112,"type":354,"questionCount":83,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":355},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-53a4-73d7-b0d7-1690639e24ce","01a1c61d-53a4-73d7-b0d7-1690639e24ce","Panga vioneshi kwa umbali","Gusa kipande, kisha uguse kundi lake. Panga vipande vyote kwa umbali unaoonyeshwa na kioneshi.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_0e4e50bb-96e9-4a53-83a8-1cc15bd732f8_hero.webp?v=1794325173",{"@id":357,"@type":316,"id":358,"grammarPage":318,"title":359,"instructions":360,"displayOrder":123,"type":354,"questionCount":83,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":361},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-53aa-7924-8fa5-54d3f4aa7baa","01a1c61d-53aa-7924-8fa5-54d3f4aa7baa","Linganisha vioneshi na nomino na idadi","Gusa kipande, kisha uguse kundi lake. Soma kila agizo ili ujue kama unapanga kwa nomino, idadi au mabadiliko ya umbali.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_72494df1-48a6-482e-9f5d-ce94fb93fead_hero.webp?v=1794325173",null]