[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-vishazi-rejeshi-kwa-amba":852,"grammar-lesson-path-sw-vishazi-rejeshi-kwa-amba-none":956,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c":957,"grammar-quick-check-01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c":999,"grammar-lesson-body-01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c-3gb1kwvv06":1018},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":460,"title":461,"slug":462,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":362,"displayOrder":463,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":36,"vocabularyLists":862,"readyImages":955},"Jifunze kutumia ambaye, ambao na ambacho kuunganisha sentensi, kuchagua umbo sahihi la amba- kwa nomino, na kueleza mtu au kitu kwa taarifa zaidi.","Kwa kutumia **amba-**, unaweza kuunganisha taarifa na kueleza unamzungumzia mtu gani au kitu gani. Utajifunza kuchagua maumbo kama **ambaye**, **ambao** na **ambacho**, kisha kuyatumia katika sentensi zenye taarifa zaidi.\n\n## 1. Kishazi rejeshi kina kazi gani?\n\n*Kishazi rejeshi* ni sehemu ya sentensi inayotoa maelezo kuhusu nomino. Mara nyingi, kinasaidia kutambua mtu au kitu tunachomaanisha.\n\n:::example\nKuna wanafunzi wawili. Mwanafunzi mmoja amevaa shati jekundu. Unataka kumtaja huyo:\n\nMwanafunzi **ambaye amevaa shati jekundu** ni rafiki yangu.\n\nManeno **ambaye amevaa shati jekundu** yanaeleza ni mwanafunzi gani.\n:::\n\nUnaweza pia kuunganisha sentensi mbili zinazohusu kitu kilekile:\n\n- Nimenunua kitabu.\n- Kitabu kina picha nyingi.\n- Nimenunua kitabu **ambacho kina picha nyingi**.\n\n## 2. Chagua umbo linalolingana na nomino\n\n**Amba-** haikai peke yake. Huongezewa kiambishi cha urejeshi, yaani sehemu inayoiunganisha na nomino inayorejelewa: **amba- + -cho → ambacho**.\n\nUmbo lake hutegemea ngeli na idadi ya nomino. Jedwali linaonyesha maumbo ya kawaida.\n\n| Nomino inayorejelewa | Umbo la amba- | Mfano |\n| --- | --- | --- |\n| mtu | **ambaye** | mtu ambaye anasoma |\n| watu | **ambao** | watu ambao wanasoma |\n| mti | **ambao** | mti ambao umeanguka |\n| miti | **ambayo** | miti ambayo imeanguka |\n| tunda | **ambalo** | tunda ambalo limeiva |\n| matunda | **ambayo** | matunda ambayo yameiva |\n| kitabu | **ambacho** | kitabu ambacho kimepotea |\n| vitabu | **ambavyo** | vitabu ambavyo vimepotea |\n| nyumba moja | **ambayo** | nyumba ambayo imejengwa |\n| nyumba nyingi | **ambazo** | nyumba ambazo zimejengwa |\n| ukuta | **ambao** | ukuta ambao umeanguka |\n| kuta | **ambazo** | kuta ambazo zimeanguka |\n\nUmbo moja linaweza kutumiwa na nomino za ngeli tofauti. Kwa mfano, **ambao** hutumiwa katika **watu ambao** na **mti ambao**. Angalia nomino, si umbo la amba- pekee.\n\n:::note\nMajina ya watu na wanyama kwa kawaida hufuata upatanisho wa viumbe hai katika urejeshi, hata kama umbo la nomino ni tofauti: **paka ambaye amelala**, **paka ambao wamelala**, **kiongozi ambaye amefika**. Usichague umbo kwa kuangalia herufi za mwanzo pekee.\n:::\n\n## 3. Weka amba- karibu na nomino\n\nMpangilio wa kawaida ni **nomino + umbo la amba- + taarifa inayoihusu nomino**. Umbo la amba- huandikwa kama neno tofauti na kitenzi.\n\n:::example\nNinamjua mwalimu **ambaye anafundisha hapa**.\n\nNimeona miti **ambayo ilianguka jana**.\n\nTutatumia chumba **ambacho kitakuwa tayari kesho**.\n:::\n\nAmba- yenyewe haionyeshi wakati. Kitenzi kinachofuata kinaonyesha wakati: **anafundisha**, **ilianguka**, **kitakuwa**.\n\nKishazi rejeshi kinaweza kufuata nomino iliyo mwanzoni au baadaye katika sentensi:\n\n- **Kitabu ambacho kimepotea** ni changu.\n- Ninatafuta **kitabu ambacho kimepotea**.\n\n## 4. Nani anatenda, na tendo linahusu nini?\n\nNomino inayorejelewa inaweza kuwa mtendaji wa tendo. Inaweza pia kuwa kitu kinachopokea tendo.\n\n| Kazi ya nomino | Mfano | Maelezo |\n| --- | --- | --- |\n| Mtendaji | Mtoto **ambaye anasoma** ni mdogo wangu. | Mtoto anafanya tendo la kusoma. |\n| Kinachopokea tendo | Kitabu **ambacho Asha amekinunua** ni kipya. | Asha amenunua kitabu. |\n\nKatika mfano wa pili, **ambacho** inalingana na **kitabu**, si Asha. Kitenzi **amekinunua** kina **a-** kwa Asha na **-ki-** kwa kitabu.\n\n:::example\nHiki ni kitabu **ambacho Asha amekinunua**.\n\nHivi ni vitabu **ambavyo Asha amevinunua**.\n\nNomino imebadilika kutoka **kitabu** kwenda **vitabu**. Kwa hiyo, **ambacho** imekuwa **ambavyo**, na **-ki-** imekuwa **-vi-**. Asha bado ndiye aliyenunua.\n:::\n\n:::tip\nJiulize maswali mawili tofauti: **Amba- inarejelea nomino gani?** na **Nani anafanya tendo?** Majibu si lazima yawe sawa.\n:::\n\n## 5. Epuka makosa na ukumbuke muundo\n\n:::warning\n✗ Kitabu **ambaye** kimepotea ni changu.\n\n✓ Kitabu **ambacho** kimepotea ni changu.\n\n**Ambacho** inalingana na **kitabu**; **ambaye** haitumiki hapa.\n\n✗ Vitabu **ambavyoimepotea** ni vyangu.\n\n✓ Vitabu **ambavyo vimepotea** ni vyangu.\n\nAndika umbo la amba- na kitenzi kama maneno tofauti. Kitenzi pia lazima kipatane na **vitabu** katika sentensi hii.\n:::\n\nUnapotunga sentensi:\n\n1. Tambua nomino unayotaka kuieleza.\n2. Chagua umbo la **amba-** linalopatana nayo.\n3. Weka kishazi rejeshi karibu na nomino hiyo.\n4. Hakikisha kitenzi kinaonyesha mtendaji na wakati unaokusudia.\n\nKumbuka: **mtu ambaye**, **watu ambao**, **kitabu ambacho**, **vitabu ambavyo**. Umbo la amba- hufuata nomino inayorejelewa, hata mtu mwingine anapofanya tendo.",[856],{"id":857,"name":461,"level":362,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":36,"completedExercises":859},"01a1c61d-25ea-7331-b6e9-73310e73156b",false,0,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":461,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-79ce-74e8-9074-045f38f2eaac",[866,878,892,906,916,926,941],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-79ce-7564-9074-045f3918b170",{"id":869,"word":870,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5bf7-78d4-a9af-06d39ec54122","ambaye",[872],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-00f0-7343-a402-683c1998249d","PRONOUN","Kiwakilishi kiambishi cha kirejeshi kinachotumiwa kumrejelea mtu (nafsi ya tatu, umoja, ngeli ya A-WA) aliyetajwa kabla yake, kwa kuunganisha sentensi mbili. Humaanisha 'yule ambaye'. Hubadilika kulingana na ngeli na wingi: ambao (wingi wa watu), ambacho, ambalo, ambayo, n.k.","Mwalimu ambaye anatufundisha Kiswahili ni mkarimu sana.\nYule ambaye alikuja jana ni rafiki yangu wa zamani.\nNilimwona mtoto ambaye alipotea sokoni.",true,{"id":879,"vocabularyWord":880,"displayOrder":16},"01a1c61d-79ce-75a0-9074-045f39cb87b9",{"id":881,"word":882,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":883,"audio":858},"01a1c61d-5bf6-790b-a861-1978fb406cdf","ambao",[884,888],{"id":885,"partOfSpeech":874,"definition":886,"exampleSentences":887,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-00f0-7207-a402-683c190b8c85","Kiwakilishi cha uhusiano kinachotumiwa katika wingi wa ngeli ya wa- (watu) na ngeli ya vi-, kuunganisha nomino na maelezo zaidi kuhusu nomino hiyo. Maana yake ni 'ambao' (who, which) na hutumika kwa watu au vitu vingi.","Watoto ambao wanasoma kwa bidii hufaulu mitihani.\nWalimu ambao walikuja jana wametufundisha mambo mengi.\nWageni ambao tuliwakaribisha wameondoka asubuhi.",{"id":889,"partOfSpeech":874,"definition":890,"exampleSentences":891,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-00f0-724f-a402-683c19137fff","Kiwakilishi cha uhusiano kinachotumiwa na nomino za ngeli ya pa-\u002Fku-\u002Fmu- (mahali) yenye mwisho -o, kinachoonyesha mahali au wakati ambapo jambo hutokea, kwa mfano 'ambako' na 'ambapo' ni maumbo yanayohusiana; 'ambao' pia hutumika kwa nomino za ngeli ya u-\u002Fma- zenye uwingi wa kuunganisha na kiambishi cha o cha rejeshi.","Miti ambao ulipandwa mwaka jana sasa umekua.\nMashamba ambao wakulima wanayalima ni makubwa sana.\nMarafiki ambao nilikutana nao jana ni wa kutegemewa.",{"id":893,"vocabularyWord":894,"displayOrder":21},"01a1c61d-79ce-75c4-9074-045f3a3e88b2",{"id":895,"word":896,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":897,"audio":858},"01a1c61d-5bf8-7887-9263-2bc70e1f51a9","ambayo",[898,902],{"id":899,"partOfSpeech":874,"definition":900,"exampleSentences":901,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-00f0-74b7-a402-683c19f8573a","Kiwakilishi cha uhusiano kinachotumika badala ya jina la awali na kuunganisha sentensi mbili; kinaonyesha kitu au jambo lililotajwa kabla, hasa kwa nomino za ngeli ya N (ya-\u002Fzi- ya wingi na umoja), kama 'ambayo' kwa 'nyumba', 'shida', 'safari'.","Hii ni nyumba ambayo baba alijenga mwaka jana.\nShida ambayo tulikuwa nayo imekwisha.\nSafari ambayo tulifanya Arusha ilikuwa nzuri sana.",{"id":903,"partOfSpeech":874,"definition":904,"exampleSentences":905,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-00f0-74fb-a402-683c1ab14d2e","Kiwakilishi cha uhusiano cha ngeli ya YA-YA (majina ya wingi kama 'maji', 'mafuta', 'maneno', 'matunda'), kinachoonyesha vitu vilivyotajwa awali na kuunganisha maelezo zaidi kuvihusu.","Maji ambayo tunakunywa yanatoka kisimani.\nMatunda ambayo mama alinunua ni matamu.\nManeno ambayo mwalimu alisema yalinifurahisha.",{"id":907,"vocabularyWord":908,"displayOrder":26},"01a1c61d-79ce-75e8-9074-045f3b24225e",{"id":909,"word":910,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":911,"audio":858},"01a1c61d-5bf5-78d4-8f94-2ae7f9b2a77d","ambalo",[912],{"id":913,"partOfSpeech":874,"definition":914,"exampleSentences":915,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-00f0-710f-a402-683c18c2e30d","Kiwakilishi cha kuunganisha sentensi ambacho hurejelea nomino ya ngeli ya LI-YA katika umoja, kama vile jambo, tunda au gari, na kutoa maelezo zaidi kuhusu nomino hiyo; humaanisha 'ambacho' kwa nomino za ngeli hii.","Hili ni jambo ambalo siwezi kulisahau.\nNimekula tunda ambalo mama alilinunua sokoni.\nGari ambalo liliegeshwa nje ni la baba yangu.",{"id":917,"vocabularyWord":918,"displayOrder":31},"01a1c61d-79ce-7608-9074-045f3b94b66b",{"id":919,"word":920,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":921,"audio":858},"01a1c61d-5bf4-786d-af44-1ad329c9e7aa","ambacho",[922],{"id":923,"partOfSpeech":874,"definition":924,"exampleSentences":925,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-00f0-700f-a402-683c17fc4bfe","Kiwakilishi kinachotumika kuunganisha sentensi mbili na kurejelea kitu au jambo lililotajwa kabla, hasa nomino ya ngeli ya KI-VI (kama kitabu) na ngeli ya JI-MA (kama jambo, tunda). Maana yake ni 'ambacho' au 'ambalo' kwa Kiswahili cha kawaida.","Kitabu ambacho nilikisoma jana ni kizuri sana.\nChakula ambacho mama alipika kilikuwa kitamu.\nHiki ndicho kiti ambacho nilikinunua sokoni.",{"id":927,"vocabularyWord":928,"displayOrder":36},"01a1c61d-79ce-7628-9074-045f3c154927",{"id":929,"word":930,"frequency":41,"level":362,"language":9,"partsOfSpeech":931,"audio":858},"01a1c61d-5d5a-7bc0-8191-6a602a1cf894","ambavyo",[932,936],{"id":933,"partOfSpeech":874,"definition":934,"exampleSentences":935,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-047a-7c0e-8fa7-a74ae7c3e174","Kiwakilishi cha uhusiano kinachotumiwa badala ya nomino za ngeli ya VI (wingi wa ki-\u002Fvi-) kuunganisha sentensi ndogo inayoeleza nomino hiyo; humaanisha 'ambavyo' au 'ambavyo hivyo'.","Vitabu ambavyo nilinunua jana ni vizuri sana.\nViatu ambavyo alivaa harusini vilikuwa vipya.\nNilipenda vyakula ambavyo mama alipika siku ya sikukuu.",{"id":937,"partOfSpeech":938,"definition":939,"exampleSentences":940,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-047a-7c56-8fa7-a74ae7f6dfaf","CONJUNCTION","Neno la kuunganisha linalotumiwa kuonyesha jinsi jambo lilivyo au lilivyofanyika; humaanisha 'kama' au 'jinsi'.","Alifanya kazi hiyo kama walivyomwagiza, ambavyo haikuwa rahisi.\nAliniambia mambo yalivyokuwa, ambavyo sikuyaamini mwanzoni.\nWanafunzi walijibu maswali kwa utulivu, ambavyo mwalimu aliwasifu.",{"id":942,"vocabularyWord":943,"displayOrder":41},"01a1c61d-79ce-7644-9074-045f3ccd0aba",{"id":944,"word":945,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":946,"audio":858},"01a1c61d-5bf9-7a11-a7f8-906a55badf43","ambazo",[947,951],{"id":948,"partOfSpeech":874,"definition":949,"exampleSentences":950,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-00f0-75f3-a402-683c1adf3a71","Kiwakilishi cha uhusiano kinachotumika badala ya nomino za wingi katika ngeli ya 8 (vi-), ngeli ya 10 (ny-\u002Fzi-) na ngeli ya 6 (ma-) ili kuunganisha sentensi mbili. Humaanisha 'ambavyo', 'ambazo' kwa vitu vingi, na hutumika hasa kwa nomino za ngeli ya 10 (zi-) kama vile 'nyumba', 'kalamu' na 'shule'.","Nyumba ambazo zimejengwa karibu na mto ni nzuri sana.\nKalamu ambazo nilinunua jana zimepotea.\nHizi ndizo shule ambazo watoto wetu husoma.",{"id":952,"partOfSpeech":938,"definition":953,"exampleSentences":954,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-00f0-763b-a402-683c1afe6f3a","Neno la kuunganisha kishazi kimoja na kingine linalotoa maelezo zaidi kuhusu nomino ya wingi iliyotajwa kabla yake; humaanisha 'ambazo' kwa maana ya 'zile ambazo' au 'vitu ambavyo'.","Kuna kazi nyingi ambazo sijazimaliza bado.\nAlinionyesha picha ambazo alipiga safarini.\nMimi napenda ndizi ambazo zimeiva vizuri.",[],null,[958,967,973,980,986,993],{"@id":959,"@type":960,"id":961,"grammarPage":962,"title":963,"instructions":964,"displayOrder":859,"type":965,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":966},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-53b1-71d8-8383-b8bd2236db1d","GrammarExercise","01a1c61d-53b1-71d8-8383-b8bd2236db1d","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Chagua amba- kulingana na nomino","Chagua umbo la amba- linalopatana na nomino inayoelezwa.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_aadcb882-2044-4682-8798-ec6a9292a289_hero.webp?v=1794325173",{"@id":968,"@type":960,"id":969,"grammarPage":962,"title":970,"instructions":971,"displayOrder":11,"type":965,"questionCount":66,"blankCount":76,"isCompleted":858,"ogImageUrl":972},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-53c9-73ef-807b-f2884edb12c7","01a1c61d-53c9-73ef-807b-f2884edb12c7","Unganisha taarifa kwa amba-","Soma taarifa zote, kisha chagua maneno yanayokamilisha kishazi rejeshi kwa usahihi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_224247af-ef3f-4ac9-b736-439496132fcd_hero.webp?v=1794325173",{"@id":974,"@type":960,"id":975,"grammarPage":962,"title":976,"instructions":977,"displayOrder":16,"type":978,"questionCount":46,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":979},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-53e3-7adb-a58c-1b13b8c6f351","01a1c61d-53e3-7adb-a58c-1b13b8c6f351","Tafuta kosa la amba- katika maelezo","Tafuta neno lenye kosa katika kila sentensi, kisha chagua marekebisho sahihi.","find_and_fix","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_058228c5-ae96-4aa7-b8ae-86be02923673_hero.webp?v=1794325173",{"@id":981,"@type":960,"id":982,"grammarPage":962,"title":983,"instructions":984,"displayOrder":21,"type":978,"questionCount":46,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":985},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-53ec-772a-b649-548db97565d6","01a1c61d-53ec-772a-b649-548db97565d6","Tafuta kosa: kinachoelezwa na mtendaji","Tafuta neno lenye kosa, kisha lichagulie marekebisho. Zingatia nomino inayoelezwa na kishazi rejeshi.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_45525f7f-7420-4eea-aa8e-84595cf55274_hero.webp?v=1794325173",{"@id":987,"@type":960,"id":988,"grammarPage":962,"title":989,"instructions":990,"displayOrder":26,"type":991,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":992},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-53f4-76dd-9e63-188619f883de","01a1c61d-53f4-76dd-9e63-188619f883de","Panga nomino kwa umbo la amba-","Gusa kila kipande, kisha gusa safu ya umbo la amba- linalopatana nacho.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5ffd6197-998a-414b-b3c3-5c54ae794340_hero.webp?v=1794325173",{"@id":994,"@type":960,"id":995,"grammarPage":962,"title":996,"instructions":997,"displayOrder":31,"type":991,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":998},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-53fa-78a8-8b11-9a262c6cb1a0","01a1c61d-53fa-78a8-8b11-9a262c6cb1a0","Tambua kazi na muundo wa kishazi rejeshi","Gusa kila kipande, kisha gusa safu inayolingana na kanuni iliyoelezwa katika swali.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c1f2375f-7644-4b21-b9ca-43408341c00f_hero.webp?v=1794325173",{"id":961,"grammarPage":962,"title":963,"instructions":964,"seoTitle":1000,"seoDescription":1001,"displayOrder":859,"type":965,"questions":1002,"ogImageUrl":966},"Vishazi vya amba-: chagua umbo la nomino","Fanya mazoezi ya vishazi rejeshi vya amba- kwa kuchagua maumbo yanayolingana na nomino katika sentensi kuhusu watu, mimea, matunda, vitabu na nyumba.",[1003],{"id":1004,"sentenceTemplate":1005,"displayOrder":859,"explanation":1006,"exampleSentence":1007,"blanks":1008},"01a1c61d-53b1-7468-8383-b8bd25734d53","Mtu __1__ anauza mikate sokoni ni jirani yangu.","Mtu ni kiumbe hai mmoja, hivyo tunatumia ambaye. Ambao ni kwa watu wengi; ambayo haipatani na mtu.","Nimemsaidia mgeni ambaye anatafuta kituo.",[1009],{"id":1010,"blankNumber":11,"options":1011},"01a1c61d-53b1-73d8-8383-b8bd25384846",[1012,1014,1016],{"id":1013,"optionText":882,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-53b1-72f4-8383-b8bd229c95de",{"id":1015,"optionText":870,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-53b1-733c-8383-b8bd238d3de4",{"id":1017,"optionText":896,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-53b1-738c-8383-b8bd245cb9e1",{"html":1019,"toc":1020},"\u003Cp>Kwa kutumia \u003Cstrong>amba-\u003C\u002Fstrong>, unaweza kuunganisha taarifa na kueleza unamzungumzia mtu gani au kitu gani. Utajifunza kuchagua maumbo kama \u003Cstrong>ambaye\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ambao\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>ambacho\u003C\u002Fstrong>, kisha kuyatumia katika sentensi zenye taarifa zaidi.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kishazi-rejeshi-kina-kazi-gani\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kishazi rejeshi kina kazi gani?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cem>Kishazi rejeshi\u003C\u002Fem> ni sehemu ya sentensi inayotoa maelezo kuhusu nomino. Mara nyingi, kinasaidia kutambua mtu au kitu tunachomaanisha.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Kuna wanafunzi wawili. Mwanafunzi mmoja amevaa shati jekundu. Unataka kumtaja huyo:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mwanafunzi \u003Cstrong>ambaye amevaa shati jekundu\u003C\u002Fstrong> ni rafiki yangu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Maneno \u003Cstrong>ambaye amevaa shati jekundu\u003C\u002Fstrong> yanaeleza ni mwanafunzi gani.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Unaweza pia kuunganisha sentensi mbili zinazohusu kitu kilekile:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Nimenunua kitabu.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kitabu kina picha nyingi.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Nimenunua kitabu \u003Cstrong>ambacho kina picha nyingi\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"chagua-umbo-linalolingana-na-nomino\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Chagua umbo linalolingana na nomino\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Amba-\u003C\u002Fstrong> haikai peke yake. Huongezewa kiambishi cha urejeshi, yaani sehemu inayoiunganisha na nomino inayorejelewa: \u003Cstrong>amba- + -cho → ambacho\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Umbo lake hutegemea ngeli na idadi ya nomino. Jedwali linaonyesha maumbo ya kawaida.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Nomino inayorejelewa\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Umbo la amba-\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mfano\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>mtu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambaye\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mtu ambaye anasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>watu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambao\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>watu ambao wanasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>mti\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambao\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mti ambao umeanguka\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>miti\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambayo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>miti ambayo imeanguka\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>tunda\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambalo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>tunda ambalo limeiva\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>matunda\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambayo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>matunda ambayo yameiva\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kitabu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambacho\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kitabu ambacho kimepotea\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>vitabu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambavyo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>vitabu ambavyo vimepotea\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>nyumba moja\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambayo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nyumba ambayo imejengwa\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>nyumba nyingi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambazo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nyumba ambazo zimejengwa\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ukuta\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambao\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ukuta ambao umeanguka\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuta\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ambazo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>kuta ambazo zimeanguka\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Umbo moja linaweza kutumiwa na nomino za ngeli tofauti. Kwa mfano, \u003Cstrong>ambao\u003C\u002Fstrong> hutumiwa katika \u003Cstrong>watu ambao\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>mti ambao\u003C\u002Fstrong>. Angalia nomino, si umbo la amba- pekee.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Majina ya watu na wanyama kwa kawaida hufuata upatanisho wa viumbe hai katika urejeshi, hata kama umbo la nomino ni tofauti: \u003Cstrong>paka ambaye amelala\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>paka ambao wamelala\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kiongozi ambaye amefika\u003C\u002Fstrong>. Usichague umbo kwa kuangalia herufi za mwanzo pekee.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"weka-amba-karibu-na-nomino\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Weka amba- karibu na nomino\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Mpangilio wa kawaida ni \u003Cstrong>nomino + umbo la amba- + taarifa inayoihusu nomino\u003C\u002Fstrong>. Umbo la amba- huandikwa kama neno tofauti na kitenzi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Ninamjua mwalimu \u003Cstrong>ambaye anafundisha hapa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nimeona miti \u003Cstrong>ambayo ilianguka jana\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Tutatumia chumba \u003Cstrong>ambacho kitakuwa tayari kesho\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Amba- yenyewe haionyeshi wakati. Kitenzi kinachofuata kinaonyesha wakati: \u003Cstrong>anafundisha\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ilianguka\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kitakuwa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kishazi rejeshi kinaweza kufuata nomino iliyo mwanzoni au baadaye katika sentensi:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kitabu ambacho kimepotea\u003C\u002Fstrong> ni changu.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Ninatafuta \u003Cstrong>kitabu ambacho kimepotea\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"nani-anatenda-na-tendo-linahusu-nini\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Nani anatenda, na tendo linahusu nini?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Nomino inayorejelewa inaweza kuwa mtendaji wa tendo. Inaweza pia kuwa kitu kinachopokea tendo.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kazi ya nomino\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mfano\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Maelezo\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Mtendaji\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mtoto \u003Cstrong>ambaye anasoma\u003C\u002Fstrong> ni mdogo wangu.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Mtoto anafanya tendo la kusoma.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Kinachopokea tendo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Kitabu \u003Cstrong>ambacho Asha amekinunua\u003C\u002Fstrong> ni kipya.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Asha amenunua kitabu.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Katika mfano wa pili, \u003Cstrong>ambacho\u003C\u002Fstrong> inalingana na \u003Cstrong>kitabu\u003C\u002Fstrong>, si Asha. Kitenzi \u003Cstrong>amekinunua\u003C\u002Fstrong> kina \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong> kwa Asha na \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong> kwa kitabu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Hiki ni kitabu \u003Cstrong>ambacho Asha amekinunua\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hivi ni vitabu \u003Cstrong>ambavyo Asha amevinunua\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nomino imebadilika kutoka \u003Cstrong>kitabu\u003C\u002Fstrong> kwenda \u003Cstrong>vitabu\u003C\u002Fstrong>. Kwa hiyo, \u003Cstrong>ambacho\u003C\u002Fstrong> imekuwa \u003Cstrong>ambavyo\u003C\u002Fstrong>, na \u003Cstrong>-ki-\u003C\u002Fstrong> imekuwa \u003Cstrong>-vi-\u003C\u002Fstrong>. Asha bado ndiye aliyenunua.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Jiulize maswali mawili tofauti: \u003Cstrong>Amba- inarejelea nomino gani?\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>Nani anafanya tendo?\u003C\u002Fstrong> Majibu si lazima yawe sawa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"epuka-makosa-na-ukumbuke-muundo\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Epuka makosa na ukumbuke muundo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>✗ Kitabu \u003Cstrong>ambaye\u003C\u002Fstrong> kimepotea ni changu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✓ Kitabu \u003Cstrong>ambacho\u003C\u002Fstrong> kimepotea ni changu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ambacho\u003C\u002Fstrong> inalingana na \u003Cstrong>kitabu\u003C\u002Fstrong>; \u003Cstrong>ambaye\u003C\u002Fstrong> haitumiki hapa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✗ Vitabu \u003Cstrong>ambavyoimepotea\u003C\u002Fstrong> ni vyangu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✓ Vitabu \u003Cstrong>ambavyo vimepotea\u003C\u002Fstrong> ni vyangu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Andika umbo la amba- na kitenzi kama maneno tofauti. Kitenzi pia lazima kipatane na \u003Cstrong>vitabu\u003C\u002Fstrong> katika sentensi hii.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Unapotunga sentensi:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>Tambua nomino unayotaka kuieleza.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Chagua umbo la \u003Cstrong>amba-\u003C\u002Fstrong> linalopatana nayo.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Weka kishazi rejeshi karibu na nomino hiyo.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Hakikisha kitenzi kinaonyesha mtendaji na wakati unaokusudia.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Kumbuka: \u003Cstrong>mtu ambaye\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>watu ambao\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kitabu ambacho\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>vitabu ambavyo\u003C\u002Fstrong>. Umbo la amba- hufuata nomino inayorejelewa, hata mtu mwingine anapofanya tendo.\u003C\u002Fp>\n",[1021,1025,1029,1033,1037],{"id":1022,"text":1023,"depth":16,"number":1024},"kishazi-rejeshi-kina-kazi-gani","Kishazi rejeshi kina kazi gani?","1",{"id":1026,"text":1027,"depth":16,"number":1028},"chagua-umbo-linalolingana-na-nomino","Chagua umbo linalolingana na nomino","2",{"id":1030,"text":1031,"depth":16,"number":1032},"weka-amba-karibu-na-nomino","Weka amba- karibu na nomino","3",{"id":1034,"text":1035,"depth":16,"number":1036},"nani-anatenda-na-tendo-linahusu-nini","Nani anatenda, na tendo linahusu nini?","4",{"id":1038,"text":1039,"depth":16,"number":1040},"epuka-makosa-na-ukumbuke-muundo","Epuka makosa na ukumbuke muundo","5"]