[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-sw-vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa":3,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff":351,"exercise-list-path-sw-none":380},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":350},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa","Jifunze kutumia vishazi tegemezi kuripoti habari, maswali, maombi na maagizo, huku ukihifadhi maana na kurekebisha nafsi, wakati na mahali kwa muktadha.","Unaposimulia alichosema au kuuliza mtu, unaweza kuweka ujumbe wake ndani ya sentensi yako. Kishazi tegemezi hubeba ujumbe huo; uchaguzi wa viunganishi, viwakilishi na nyakati husaidia kuuhifadhi bila kubadili maana.\n\n## 1. Tambua ujumbe unaoripotiwa\n\n*Kishazi tegemezi* ni sehemu ya sentensi inayotegemea sehemu nyingine ili kukamilisha ujumbe. Katika usemi wa taarifa, kinaweza kueleza jambo lililosemwa, swali lililoulizwa au ombi lililotolewa.\n\n| Aina ya ujumbe | Mfano wa taarifa | Kishazi tegemezi |\n| --- | --- | --- |\n| Habari | Asha alisema kwamba duka limefungwa. | **kwamba duka limefungwa** |\n| Swali | Asha aliuliza kama duka limefungwa. | **kama duka limefungwa** |\n| Ombi | Asha aliomba tufunge duka. | **tufunge duka** |\n\nKatika mifano hii, kishazi tegemezi kinajibu swali kama *Asha alisema nini?* au *Asha aliomba nini?* Usichague muundo kwa kuangalia maneno ya awali pekee: angalia pia kama msemaji anatoa habari, anauliza au anaomba.\n\n## 2. Tofautisha habari na swali\n\nKwa habari, unaweza kutumia **kwamba** au **kuwa** baada ya kitenzi kama *kusema*, *kueleza* au *kutangaza*.\n\n:::example\nMeneja alisema **kwamba mkutano umeahirishwa**.\n\nMeneja alieleza **kuwa mkutano utaanza saa nne**.\n:::\n\nKwa swali linaloweza kujibiwa kwa *ndiyo* au *hapana*, tumia **kama** au **ikiwa** baada ya kitenzi cha kuuliza.\n\n:::example\nUsemi halisi: Juma aliuliza, “Duka limefungwa?”\n\nTaarifa: Juma aliuliza **kama duka limefungwa**.\n\nPia: Juma aliuliza **ikiwa duka limefungwa**.\n:::\n\n:::note\nKatika **aliuliza kama duka limefungwa**, neno **kama** linaingiza swali linaloripotiwa, si sharti. Kitenzi **aliuliza** na muktadha vinasaidia kutambua matumizi hayo.\n:::\n\nSwali lenye neno la kuuliza huhifadhi neno hilo: **nani**, **nini**, **wapi**, **lini**, **kwa nini** au **vipi**.\n\n- “Mkutano utaanza lini?” → Aliuliza **mkutano utaanza lini**.\n- “Kwa nini duka limefungwa?” → Aliuliza **kwa nini duka limefungwa**.\n- “Nani ana ufunguo?” → Aliuliza **nani ana ufunguo**.\n\nSentensi hizi za taarifa huisha kwa nukta. Huhitaji alama ya kuuliza kwa sababu sentensi nzima inatoa taarifa kuhusu swali, badala ya kumuuliza msomaji moja kwa moja.\n\n## 3. Ripoti maombi na maagizo\n\nKwa ombi au agizo, mara nyingi tunatumia kitenzi katika **hali tegemezi**. Kwa vitenzi vingi vinavyoishia kwa **-a**, mwisho huo hubadilika kuwa **-e**: *funga → afunge*, *leta → alete*.\n\nTaja anayepokea ombi au agizo pale anapohitajika ili maana iwe wazi.\n\n:::example\nMwalimu alimwambia Amina, “Funga mlango.”\n\n→ Mwalimu alimwambia Amina **afunge mlango**.\n\nAmina alimwomba Juma, “Niletee maji.”\n\n→ Amina alimwomba Juma **amletee maji**.\n\nMwalimu aliwaambia wanafunzi, “Msipige kelele.”\n\n→ Mwalimu aliwaambia wanafunzi **wasipige kelele**.\n:::\n\nKatika mfano wa maji, **amletee** inaonyesha kwamba Juma ndiye anayeombwa kuleta maji, na Amina ndiye anayepaswa kuyapokea.\n\n:::warning\n**Hali tegemezi si wakati ujao.** Linganisha:\n\n- Alimwambia Amina **afunge mlango**: alimpa agizo.\n- Alimwambia Amina **kwamba atafunga mlango**: alimpa habari kuhusu kitendo cha baadaye; muktadha huonyesha nani ataufunga.\n\nPia, si kila kitenzi hubadili mwisho kuwa **-e**: tunasema **ajaribu** na **asijaribu**, si *ajaribie* kwa maana hii.\n:::\n\n## 4. Rekebisha anayezungumziwa\n\nUnaporipoti ujumbe, viwakilishi na viambishi vya nafsi hutegemea wewe ni nani katika mazungumzo. Usibadili **ni-** kuwa **a-** bila kuangalia anayezungumziwa.\n\n:::example\nAsha alimwambia Juma, “Nitakupigia simu.”\n\nMtu mwingine anaripoti: Asha alimwambia Juma kwamba **atampigia simu**.\n\nJuma anaripoti: Asha aliniambia kwamba **atanipigia simu**.\n\nAsha anaripoti maneno yake mwenyewe: Nilimwambia Juma kwamba **nitampigia simu**.\n:::\n\nVimilikishi navyo hufuata anayemiliki kitu, si msemaji wa sentensi ya awali kila wakati.\n\n:::example\nAsha alisema, “Kitabu changu kimepotea.”\n\n→ Asha alisema kwamba **kitabu chake** kimepotea.\n:::\n\nIkiwa watu wawili wanaweza kueleweka kuwa wahusika, unaweza kurudia jina badala ya kutumia kiwakilishi kisicho wazi: **Asha alisema kwamba kitabu cha Juma kimepotea**.\n\n## 5. Hifadhi uhusiano wa wakati na mahali\n\nKitenzi cha kuripoti kikiwa katika wakati uliopita, si lazima vitenzi vyote vya kishazi tegemezi vihamie wakati uliopita. Chagua umbo linalohifadhi maana na uhusiano wa matukio.\n\n:::example\nAsubuhi Asha alisema, “Nimepoteza ufunguo.”\n\nJioni, ufunguo bado haujapatikana: Asubuhi Asha alisema kwamba **amepoteza ufunguo**.\n\nJumatatu Asha alisema, “Nitaondoka kesho.”\n\nJumatano mtu anaripoti: Jumatatu Asha alisema kwamba **angeondoka siku iliyofuata**.\n:::\n\nKatika mfano wa pili, **angeondoka** linaonyesha jambo lililokuwa la baadaye kwa mtazamo wa Jumatatu. Sentensi hiyo peke yake haithibitishi kama Asha aliondoka kweli.\n\nManeno kama **leo**, **kesho** na **hapa** hubadilika ikiwa wakati au mahali pa kuripoti pamebadilika.\n\n| Maneno ya awali | Unaporipoti katika muktadha tofauti |\n| --- | --- |\n| leo | siku hiyo |\n| kesho | siku iliyofuata |\n| hapa | hapo au pale, kulingana na mahali |\n\n:::tip\nUsitumie jedwali hili kama sheria ya kubadili kila neno. Ukiripoti siku ileile, **leo** bado linaweza kufaa. Ukiwa mahali palepale, **hapa** bado linaweza kufaa. Unaweza pia kutaja siku au mahali moja kwa moja ili kuondoa shaka.\n:::\n\n## 6. Kagua taarifa yako\n\nKabla ya kukamilisha sentensi, fuata hatua hizi:\n\n1. **Tambua aina ya ujumbe:** habari, swali, ombi au agizo.\n2. **Chagua muundo:** *kwamba\u002Fkuwa*, *kama\u002Fikiwa*, neno la kuuliza au hali tegemezi.\n3. **Kagua wahusika:** nani alisema, nani alisikiliza, nani atatenda na nani atapokea kitendo?\n4. **Kagua wakati na mahali:** badili maneno pale muktadha unapohitaji, si kwa mazoea tu.\n5. **Soma maana tena:** taarifa yako ihifadhi ujumbe wa awali bila kuongeza dai kwamba jambo lilitokea kweli.\n\n**Alisema kwamba ataondoka**, **aliuliza kama ataondoka** na **alimwomba aondoke** zinaweza kuzungumzia kuondoka, lakini zinaripoti vitendo tofauti vya mawasiliano.","sw","B2",128,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1c61d-2606-7022-92f7-e30307ba9933",false,0,4,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[21],{"id":22,"title":5,"vocabularyListWords":23,"isPublished":37},"01a1c61d-79de-73b3-a2da-7e94e9f28ae8",[24,39,62,76,90,110,125,140,156,175,186,197,213,229,244,255,271,282,297,309,324,339],{"id":25,"vocabularyWord":26,"displayOrder":38},"01a1c61d-79de-7437-a2da-7e94eaaa2ac8",{"id":27,"word":28,"frequency":29,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":31,"audio":15},"01a1c61d-5cb0-7540-8699-320d451a9beb","kwamba",9,"A2",[32],{"id":33,"partOfSpeech":34,"definition":35,"exampleSentences":36,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c696-02c5-76fc-a01d-8f09f76028fe","CONJUNCTION","Neno linalotumiwa kuunganisha kauli kuu na maneno ya kitu kilichosemwa, kufikiriwa, kujulikana au kuaminiwa; maana yake ni 'ya kwamba' au 'eti'.","Mwalimu alisema kwamba kesho hakutakuwa na masomo.\nNafikiri kwamba mvua itanyesha leo jioni.\nJe, unajua kwamba Zanzibar ni kisiwa kizuri sana?",true,1,{"id":40,"vocabularyWord":41,"displayOrder":56},"01a1c61d-79de-7473-a2da-7e94eb1cd7d0",{"id":42,"word":43,"frequency":44,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":46,"audio":15},"01a1c61d-5b25-7380-b384-40e377de5a2a","kuwa",10,"A1",[47,52,57],{"id":48,"partOfSpeech":49,"definition":50,"exampleSentences":51,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-ff34-7ed1-9b88-f2f02f55a60d","VERB","Kitenzi kinachoonyesha hali, utambulisho au sifa ya mtu au kitu; kuwepo katika hali fulani. Mfano: kuwa mwalimu, kuwa mgonjwa.","Ninataka kuwa daktari siku moja.\nMtoto huyu atakuwa mrefu sana.\nJana nilikuwa nyumbani na familia yangu.",{"id":53,"partOfSpeech":49,"definition":54,"exampleSentences":55,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c695-ff34-7f19-9b88-f2f02f6cd699","Kuwa na kitu; kumiliki au kuwa na kitu fulani (hutumika pamoja na 'na': kuwa na).","Ninapenda kuwa na marafiki wengi.\nKuwa na subira ni jambo zuri.\nFamilia yetu inataka kuwa na nyumba kubwa.",2,{"id":58,"partOfSpeech":49,"definition":59,"exampleSentences":60,"isPrimary":15,"meaningOrder":61},"01a1c695-ff34-7f59-9b88-f2f0306b23c4","Kubadilika na kufikia hali au kitu kingine; kugeuka kuwa.","Maji yakichemka huwa mvuke.\nKijana yule amekuwa mwalimu mzuri.\nHali ya hewa imekuwa baridi leo.",3,{"id":63,"vocabularyWord":64,"displayOrder":61},"01a1c61d-79de-749b-a2da-7e94ebc026e6",{"id":65,"word":66,"frequency":44,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":67,"audio":15},"01a1c61d-5b1a-7b8a-850d-3442586ba53a","kusema",[68,72],{"id":69,"partOfSpeech":49,"definition":70,"exampleSentences":71,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-ff34-7135-9b88-f2f02336bc2a","Kutoa maneno kwa mdomo ili kumwambia mtu jambo au kueleza kitu.","Mwalimu anataka kusema na wazazi wa mwanafunzi.\nNinaweza kusema Kiswahili kidogo.\nMtoto alianza kusema maneno yake ya kwanza jana.",{"id":73,"partOfSpeech":49,"definition":74,"exampleSentences":75,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c695-ff34-717d-9b88-f2f02409fc8b","Kutaja au kutoa maoni, habari au ujumbe fulani kwa wengine.","Baba alisema kwamba atarudi nyumbani jioni.\nWatu wengi husema kuwa chai ya tangawizi ni nzuri kwa mwili.\nTafadhali usiseme siri hii kwa mtu yeyote.",{"id":77,"vocabularyWord":78,"displayOrder":17},"01a1c61d-79de-74bb-a2da-7e94ec8c697d",{"id":79,"word":80,"frequency":29,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":81,"audio":15},"01a1c61d-5c80-70ea-8d02-0cdf52ba97c9","kueleza",[82,86],{"id":83,"partOfSpeech":49,"definition":84,"exampleSentences":85,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c696-02c0-7180-8622-e8950771a1c4","Kusema au kuonyesha jambo kwa maneno ili mtu mwingine alielewe vizuri.","Mwalimu anaeleza somo la hesabu darasani.\nTafadhali nieleze jinsi ya kufika sokoni.\nBaba alituelezea kwa nini tunapaswa kuokoa pesa.",{"id":87,"partOfSpeech":49,"definition":88,"exampleSentences":89,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c696-02c0-7208-8622-e8950774723b","Kutoa sababu au maelezo kuhusu kitu kilichotokea, hasa unapoulizwa.","Mtoto alieleza kwa nini alichelewa shuleni.\nPolisi walimwomba shahidi aeleze kilichotokea.\nDaktari alieleza chanzo cha ugonjwa wake.",{"id":91,"vocabularyWord":92,"displayOrder":109},"01a1c61d-79de-74ef-a2da-7e94ed4c717a",{"id":93,"word":94,"frequency":44,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":95,"audio":15},"01a1c61d-5a91-7284-beaa-7b55caa43c85","kama",[96,100,104],{"id":97,"partOfSpeech":34,"definition":98,"exampleSentences":99,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-fd81-7e98-ad46-cbed44abd8e8","Neno linalotumiwa kuonyesha sharti au uwezekano; ikiwa. Pia hutumiwa kuuliza swali la kama jambo ni kweli au la.","Kama mvua itanyesha, tutabaki nyumbani.\nNijulishe kama utakuja kesho.\nSijui kama baba amefika.",{"id":101,"partOfSpeech":34,"definition":102,"exampleSentences":103,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c695-fd81-7ee4-ad46-cbed458c3d83","Neno linalotumiwa kulinganisha vitu viwili au kuonyesha jinsi jambo lilivyo; vile, jinsi, sawa na.","Fanya kama nilivyokuambia.\nAnaongea kama mwalimu.\nAlikimbia kama upepo.",{"id":105,"partOfSpeech":106,"definition":107,"exampleSentences":108,"isPrimary":15,"meaningOrder":61},"01a1c695-fd81-7f24-ad46-cbed4604a772","PREPOSITION","Neno linalotangulia nomino ili kutoa mfano au kuonyesha kufanana; mfano wa, sawa na.","Ana nguvu kama simba.\nNapenda matunda kama embe na papai.\nMtoto huyu ni mrefu kama baba yake.",5,{"id":111,"vocabularyWord":112,"displayOrder":124},"01a1c61d-79de-750f-a2da-7e94ede27c4a",{"id":113,"word":114,"frequency":29,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":115,"audio":15},"01a1c61d-5c15-75eb-8b39-09644f301c33","ikiwa",[116,120],{"id":117,"partOfSpeech":34,"definition":118,"exampleSentences":119,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c696-00f2-7857-b977-dfccb6f2915e","Neno linalotumiwa kuonyesha swali lisilo la moja kwa moja, kwa maana ya 'kama' au 'iwapo' (whether).","Sijui ikiwa baba atarudi leo au kesho.\nAliniuliza ikiwa nimemaliza kazi yangu.\nTutaangalia ikiwa duka bado liko wazi.",{"id":121,"partOfSpeech":34,"definition":122,"exampleSentences":123,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c696-00f2-780f-b977-dfccb6c87ab8","Neno linalotumiwa kutaja sharti au hali ambayo jambo jingine linategemea; maana yake ni 'kama' au 'endapo'.","Ikiwa mvua itanyesha, hatutaenda sokoni.\nIkiwa una njaa, kula chakula kilichopo mezani.\nIkiwa utasoma kwa bidii, utafaulu mtihani.",6,{"id":126,"vocabularyWord":127,"displayOrder":139},"01a1c61d-79de-752b-a2da-7e94eee1c88a",{"id":128,"word":129,"frequency":29,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":130,"audio":15},"01a1c61d-5b24-733b-a0bd-7dd866dd9471","kuuliza",[131,135],{"id":132,"partOfSpeech":49,"definition":133,"exampleSentences":134,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-ff34-7d8d-9b88-f2f02e706dff","Kumwambia mtu swali ili apate kujibu au kutoa habari unayotaka kujua.","Mwanafunzi anataka kuuliza swali kwa mwalimu.\nNilimwuliza mama yangu saa ngapi.\nUsiogope kuuliza kama hujaelewa.",{"id":136,"partOfSpeech":49,"definition":137,"exampleSentences":138,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c695-ff34-7dd5-9b88-f2f02f0d9289","Kutafuta habari kuhusu mtu, mahali au kitu kwa kuwauliza watu wengine.","Nitauliza njia ya kwenda sokoni.\nAlikuja kuuliza habari za mgonjwa.\nWageni waliuliza bei ya nyumba hii.",7,{"id":141,"vocabularyWord":142,"displayOrder":155},"01a1c61d-79de-754b-a2da-7e94ef11ed3a",{"id":143,"word":144,"frequency":29,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":145,"audio":15},"01a1c61d-5b4c-7adf-b974-70ee1a6afd44","nani",[146,151],{"id":147,"partOfSpeech":148,"definition":149,"exampleSentences":150,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-ff37-7d4d-a382-6ef7e1a21893","PRONOUN","Neno la kuuliza jina au utambulisho wa mtu; hutumika kuuliza 'ni mtu gani?'.","Wewe ni nani?\nNani amekuja nyumbani kwetu leo?\nUnamsubiri nani hapa?",{"id":152,"partOfSpeech":148,"definition":153,"exampleSentences":154,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c695-ff37-7d95-a382-6ef7e1bfbe7b","Neno linalotumika badala ya jina la mtu ambalo msemaji amelisahau au hataki kulitaja.","Jana nilimwona nani, yule rafiki wa Juma.\nAlisema nani huyu atakuja kesho.\nNimempa nani kile kitabu, sikumbuki jina lake.",8,{"id":157,"vocabularyWord":158,"displayOrder":29},"01a1c61d-79de-7567-a2da-7e94ef59d5c7",{"id":159,"word":160,"frequency":44,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":161,"audio":15},"01a1c61d-5b57-749c-b4ec-221f09f4d83a","nini",[162,166,171],{"id":163,"partOfSpeech":148,"definition":164,"exampleSentences":165,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-ff38-7a50-84a1-9fc739fecf79","Neno la kuulizia kitu au jambo usilolijua; hutumika kuuliza kitu gani.","Unataka nini?\nNini kimetokea hapa?\nUnafanya nini leo jioni?",{"id":167,"partOfSpeech":168,"definition":169,"exampleSentences":170,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c695-ff38-7a98-84a1-9fc73a8e925b","DETERMINER","Neno linalotumika kuuliza aina au jambo gani likiwa ndani ya swali, kwa mfano katika maneno 'kwa nini' na 'nini maana'.","Kwa nini umechelewa shuleni?\nNini maana ya neno hili?\nKwa nini mtoto analia?",{"id":172,"partOfSpeech":148,"definition":173,"exampleSentences":174,"isPrimary":15,"meaningOrder":61},"01a1c695-ff38-7ad8-84a1-9fc73aae5750","Neno linalotumika badala ya jina la kitu au jambo ambalo mzungumzaji amelisahau au hataki kulitaja, sawa na 'kadhalika' au 'jambo fulani'.","Alinunua sukari, mchele, nini, na vitu vingine sokoni.\nAliniambia kwamba nini, yaani, atakuja kesho.\nTulikula wali, maharage, nini, hadi tukashiba.",{"id":176,"vocabularyWord":177,"displayOrder":44},"01a1c61d-79de-7587-a2da-7e94f0108d0e",{"id":178,"word":179,"frequency":29,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":180,"audio":15},"01a1c61d-5bea-7123-87bb-3d3ea9486c3b","wapi",[181],{"id":182,"partOfSpeech":183,"definition":184,"exampleSentences":185,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c696-00ef-7420-9eb6-ea9bab2adb75","ADVERB","Neno la kuulizia mahali kitu au mtu alipo, au anapoelekea. Maana yake ni 'mahali gani?'.","Choo kiko wapi?\nUnakwenda wapi leo asubuhi?\nMama yako anaishi wapi?",{"id":187,"vocabularyWord":188,"displayOrder":196},"01a1c61d-79de-75a3-a2da-7e94f08b2076",{"id":189,"word":190,"frequency":155,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":191,"audio":15},"01a1c61d-5b2e-7aa3-87b1-57b0d3a7d62e","lini",[192],{"id":193,"partOfSpeech":183,"definition":194,"exampleSentences":195,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-ff35-7a5b-8c0e-fde8ec5da9e7","Neno la kuuliza wakati ambao jambo fulani linatokea, lilitokea au litatokea.","Utafika lini nyumbani?\nShule inafunguliwa lini?\nMama alirudi kutoka sokoni lini?",11,{"id":198,"vocabularyWord":199,"displayOrder":212},"01a1c61d-79de-75c3-a2da-7e94f1280122",{"id":200,"word":201,"frequency":29,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":202,"audio":15},"01a1c61d-5b27-742c-abba-dd1862c5e75a","kwa nini",[203,208],{"id":204,"partOfSpeech":205,"definition":206,"exampleSentences":207,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-ff35-71fb-8c0e-fde8e675d968","PHRASE","Neno la kuulizia sababu ya jambo; humaanisha 'ni sababu gani?' au 'ni kwa sababu gani?'.","Kwa nini unalia?\nKwa nini hukuja shuleni jana?\nKwa nini mnachelewa kila siku?",{"id":209,"partOfSpeech":183,"definition":210,"exampleSentences":211,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c695-ff35-7247-8c0e-fde8e6cdd8a3","Kiulizi kinachotumika kuuliza sababu au lengo la tendo; hutumiwa pia ndani ya sentensi ya swali la taarifa.","Sijui kwa nini mama amekasirika.\nNiambie kwa nini umechagua kitabu hiki.\nWalimu wanataka kujua kwa nini wanafunzi hawakufanya kazi ya nyumbani.",12,{"id":214,"vocabularyWord":215,"displayOrder":228},"01a1c61d-79de-75df-a2da-7e94f207b43f",{"id":216,"word":217,"frequency":29,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":218,"audio":15},"01a1c61d-5bcc-78cf-abec-4c11abfb9374","vipi",[219,223],{"id":220,"partOfSpeech":183,"definition":221,"exampleSentences":222,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c696-00ed-75ac-9e6f-96c4196d7b36","Neno la kuulizia hali, namna au jinsi jambo linavyofanyika au linavyokuwa; humaanisha 'je, kwa njia gani?' au 'hali yake ikoje?'.","Habari yako ya asubuhi? Hujambo, vipi kazi?\nUtafika vipi shuleni kama basi limeharibika?\nMtoto wako anaendeleaje? Vipi afya yake?",{"id":224,"partOfSpeech":225,"definition":226,"exampleSentences":227,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c696-00ed-75f4-9e6f-96c419e9ba5b","INTERJECTION","Neno la salamu isiyo rasmi linalotumiwa kumwuliza mtu hali yake au kinachoendelea, mfano 'mambo vipi?'.","Mambo vipi, rafiki yangu?\nVipi, umeamkaje leo?\nVipi jamani, mko tayari kwa safari?",13,{"id":230,"vocabularyWord":231,"displayOrder":243},"01a1c61d-79de-75ff-a2da-7e94f209d43a",{"id":232,"word":233,"frequency":29,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":234,"audio":15},"01a1c61d-5bd6-7d55-bb2d-b10b4ac8830c","kuomba",[235,239],{"id":236,"partOfSpeech":49,"definition":237,"exampleSentences":238,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c61d-5c1c-731e-b9e4-9f1afb822a0c","Kumwambia mtu akupe kitu au akusaidie; kuhitaji kitu kwa heshima.","Ninaomba maji, tafadhali.\nMtoto alimwomba mama yake pipi.\nTunaomba msaada wako.",{"id":240,"partOfSpeech":49,"definition":241,"exampleSentences":242,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c696-00ed-7f60-9e6f-96c41e97ccd2","Kumsemesha Mungu kwa sala au dua; kusali.","Waumini wanaomba msikitini kila Ijumaa.\nBibi yangu huomba kila asubuhi.\nTuombe Mungu atulinde.",14,{"id":245,"vocabularyWord":246,"displayOrder":254},"01a1c61d-79de-761b-a2da-7e94f2d7a308",{"id":247,"word":248,"frequency":29,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":249,"audio":15},"01a1c61d-5bd0-793d-93d9-dbbf8a8d582e","kuambia",[250],{"id":251,"partOfSpeech":49,"definition":252,"exampleSentences":253,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c61d-5c1b-7c0b-9957-a8646dcf3553","Kumwambia mtu jambo kwa maneno; kumpa mtu habari au ujumbe kwa kusema naye.","Nitakuambia ukweli kesho.\nMama alimwambia mtoto afunge mlango.\nTafadhali niambie jina lako.",15,{"id":256,"vocabularyWord":257,"displayOrder":270},"01a1c61d-79de-7637-a2da-7e94f389ae25",{"id":258,"word":259,"frequency":29,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":260,"audio":15},"01a1c61d-5b2c-774d-85da-d989451849aa","leo",[261,265],{"id":262,"partOfSpeech":183,"definition":263,"exampleSentences":264,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-ff35-77cb-8c0e-fde8ea3ceb98","Katika siku hii tuliyo nayo sasa, yaani siku ya sasa kabla ya kesho na baada ya jana.","Leo nitaenda sokoni kununua matunda.\nLeo hali ya hewa ni nzuri sana.\nMwalimu anatufundisha somo jipya leo.",{"id":266,"partOfSpeech":267,"definition":268,"exampleSentences":269,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c695-ff35-781f-8c0e-fde8ea916678","NOUN","Siku hii tuliyo nayo, au wakati wa sasa tofauti na jana na kesho.","Leo ni siku ya kuzaliwa kwangu.\nKesho yangu itakuwa bora kuliko leo.\nVijana wa leo wanapenda sana teknolojia.",16,{"id":272,"vocabularyWord":273,"displayOrder":281},"01a1c61d-79de-7653-a2da-7e94f467f2a8",{"id":274,"word":275,"frequency":155,"level":30,"language":9,"partsOfSpeech":276,"audio":15},"01a1c61d-5d48-7cd8-b5ad-a30e9f3c45e1","siku hiyo",[277],{"id":278,"partOfSpeech":205,"definition":279,"exampleSentences":280,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c61d-5d7a-7541-b8f5-92f58320d5c3","Maneno yanayotumika kuonyesha siku maalum iliyotajwa tayari au inayojulikana na msemaji na msikilizaji, iwe ni siku ya zamani au ya baadaye.","Siku hiyo nilikuwa nyumbani na familia yangu.\nTulikutana sokoni, na siku hiyo mvua ilinyesha sana.\nMkutano utafanyika Jumamosi, kwa hiyo siku hiyo sitaenda kazini.",17,{"id":283,"vocabularyWord":284,"displayOrder":296},"01a1c61d-79de-766f-a2da-7e94f4cfcf7b",{"id":285,"word":286,"frequency":29,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":287,"audio":15},"01a1c61d-5a92-7419-84cc-38012a5c9de3","kesho",[288,292],{"id":289,"partOfSpeech":183,"definition":290,"exampleSentences":291,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-fd82-707e-acf2-c6ddf21b5e6a","Siku inayofuata baada ya leo; wakati wa siku moja baada ya siku ya sasa.","Kesho nitaenda sokoni na mama.\nTutaonana kesho shuleni.\nMwalimu atafika kesho asubuhi.",{"id":293,"partOfSpeech":267,"definition":294,"exampleSentences":295,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c695-fd82-70ca-acf2-c6ddf2b35fa4","Wakati ujao; siku au maisha yajayo.","Kesho yako inategemea bidii yako ya leo.\nTunajenga kesho njema kwa watoto wetu.\nKila mtu ana matumaini ya kesho bora.",18,{"id":298,"vocabularyWord":299,"displayOrder":308},"01a1c61d-79de-768f-a2da-7e94f52b8e9a",{"id":300,"word":301,"frequency":139,"level":302,"language":9,"partsOfSpeech":303,"audio":15},"01a1c61d-5dea-7ce1-914c-078d8d88096d","siku iliyofuata","B1",[304],{"id":305,"partOfSpeech":205,"definition":306,"exampleSentences":307,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c696-0647-7f75-a3a6-083e08811696","Siku inayokuja mara baada ya siku inayozungumziwa katika hadithi au simulizi la matukio ya zamani; siku ya baadaye ikilinganishwa na siku iliyotajwa awali.","Tulifika Mombasa jioni, na siku iliyofuata tulikwenda kuogelea baharini.\nMvua kubwa ilinyesha usiku, lakini siku iliyofuata jua liliwaka tena.\nAlipata barua yangu Jumatatu, na siku iliyofuata alinipigia simu.",19,{"id":310,"vocabularyWord":311,"displayOrder":323},"01a1c61d-79de-76ab-a2da-7e94f546ceac",{"id":312,"word":313,"frequency":44,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":314,"audio":15},"01a1c61d-5a72-7813-b278-f626839c2e5b","hapa",[315,319],{"id":316,"partOfSpeech":183,"definition":317,"exampleSentences":318,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-fd7f-77c0-a052-4e514ddf1834","Neno linalotaja mahali alipo msemaji au mahali karibu naye; mahali pa karibu na anayesema.","Njoo hapa, tafadhali.\nKitabu changu kiko hapa mezani.\nTunaishi hapa tangu mwaka jana.",{"id":320,"partOfSpeech":183,"definition":321,"exampleSentences":322,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c695-fd7f-7808-a052-4e514e140043","Neno linalotaja wakati au hatua fulani katika jambo, hadithi au mazungumzo; wakati huu au pale jambo lilipofikia.","Hapa ndipo tatizo lilipoanzia.\nHadithi inakuwa ya kusisimua hapa.\nHapa nakubaliana nawe kabisa.",20,{"id":325,"vocabularyWord":326,"displayOrder":338},"01a1c61d-79de-76c3-a2da-7e94f600d1a5",{"id":327,"word":328,"frequency":44,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":329,"audio":15},"01a1c61d-5a74-7967-9519-8631f6dee52f","hapo",[330,334],{"id":331,"partOfSpeech":183,"definition":332,"exampleSentences":333,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-fd7f-7a3c-a052-4e514fca3341","Neno linaloonyesha mahali palipo karibu na msikilizaji au mahali ambapo tayari kumetajwa; mahali pale.","Kitabu kiko hapo mezani.\nSimama hapo, usisogee.\nNenda hapo na umsubiri baba yako.",{"id":335,"partOfSpeech":183,"definition":336,"exampleSentences":337,"isPrimary":15,"meaningOrder":56},"01a1c695-fd7f-7a84-a052-4e514fe309a3","Neno linaloonyesha wakati maalum uliotajwa; wakati ule, papo hapo, mara moja.","Nilimwita, na hapo akageuka.\nMwalimu aliingia darasani, na hapo wanafunzi wote wakanyamaza.\nAlisikia kengele, hapo akakimbia nyumbani.",21,{"id":340,"vocabularyWord":341,"displayOrder":349},"01a1c61d-79de-76df-a2da-7e94f66feac6",{"id":342,"word":343,"frequency":29,"level":45,"language":9,"partsOfSpeech":344,"audio":15},"01a1c61d-5b62-7cf5-a503-173961fa19fc","pale",[345],{"id":346,"partOfSpeech":183,"definition":347,"exampleSentences":348,"isPrimary":37,"meaningOrder":38},"01a1c695-ff39-77af-966e-6a0d4b37ab41","Neno linalotaja mahali ambapo si karibu sana na mzungumzaji, lakini mahali hapo panajulikana au pameshatajwa; mahali pale.","Kitabu changu kiko pale juu ya meza.\nTulikaa pale chini ya mti kwa muda mrefu.\nShule yetu iko pale, karibu na soko.",22,[],[352,361,367,374],{"@id":353,"@type":354,"id":355,"grammarPage":356,"title":357,"instructions":358,"displayOrder":16,"type":359,"questionCount":228,"blankCount":228,"isCompleted":15,"ogImageUrl":360},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5438-7ef4-b647-94406af84569","GrammarExercise","01a1c61d-5438-7ef4-b647-94406af84569","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Ripoti habari, maswali na maagizo","Chagua jibu linalohifadhi aina na maana ya ujumbe wa awali. Usibadilishe habari kuwa swali au agizo.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b3e33595-bf61-4176-8fab-4d05aaacb9ed_hero.webp?v=1794325173",{"@id":362,"@type":354,"id":363,"grammarPage":356,"title":364,"instructions":365,"displayOrder":38,"type":359,"questionCount":243,"blankCount":243,"isCompleted":15,"ogImageUrl":366},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-544d-72c2-80b7-d9a05d1ad7fc","01a1c61d-544d-72c2-80b7-d9a05d1ad7fc","Hifadhi wahusika, wakati na mahali","Chagua jibu linalohifadhi ujumbe wa awali kulingana na anayeripoti, wakati na mahali palipotajwa. Usiongeze habari mpya.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c722a877-158b-4075-91bc-916beb6a0d00_hero.webp?v=1794325173",{"@id":368,"@type":354,"id":369,"grammarPage":356,"title":370,"instructions":371,"displayOrder":56,"type":372,"questionCount":44,"blankCount":44,"isCompleted":15,"ogImageUrl":373},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5462-7ed5-ba6a-a430ea273314","01a1c61d-5462-7ed5-ba6a-a430ea273314","Panga taarifa na maswali yaliyoripotiwa","Panga vipande ili kuunda sentensi ya taarifa. Kuna neno moja la ziada katika kila swali; usilitumie. Hifadhi herufi kubwa na alama za uakifishaji.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_bc9b6ed6-7657-4a16-9553-778a68b1ae34_hero.webp?v=1794325173",{"@id":375,"@type":354,"id":376,"grammarPage":356,"title":377,"instructions":378,"displayOrder":61,"type":372,"questionCount":44,"blankCount":44,"isCompleted":15,"ogImageUrl":379},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5471-7098-9b54-d70dc4fcdcc9","01a1c61d-5471-7098-9b54-d70dc4fcdcc9","Panga taarifa za maombi na maagizo","Panga vipande ili kuunda sentensi inayoripoti ombi au agizo. Kuna neno moja la ziada katika kila swali; usilitumie. Hifadhi herufi kubwa na alama za uakifishaji.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c4868631-f5ab-4138-9225-3ffccf409af8_hero.webp?v=1794325173",null]