[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni":852,"grammar-lesson-path-sw-vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni-none":973,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff":974,"grammar-quick-check-01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff":1003,"grammar-lesson-body-01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff-2ny3ld0fx":1025},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":274,"title":275,"slug":276,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":181,"displayOrder":277,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":26,"vocabularyLists":862,"readyImages":972},"Jifunze kutumia vitenzi vyenye asili ya kigeni kama kusafiri, kujibu na kusamehe katika nyakati za msingi na kukanusha bila kubadili irabu ya mwisho.","Vitenzi vyenye asili ya kigeni vimetokana na lugha nyingine na sasa vinatumika katika Kiswahili. Utajifunza kutumia **kusafiri**, **kujibu** na **kusamehe** katika nyakati za msingi, na kukanusha bila kubadili irabu ya mwisho.\n\n## 1. Tambua vitenzi hivi\n\nVitenzi vingi vyenye asili ya kigeni huishia kwa **-i**, **-u** au **-e**, badala ya **-a**. Hivi ni baadhi ya vitenzi vya kawaida:\n\n| Kitenzi | Irabu ya mwisho | Mfano |\n| --- | --- | --- |\n| kusafiri | **-i** | Ninasafiri kwa basi. |\n| kukubali | **-i** | Ninakubali jibu lako. |\n| kujibu | **-u** | Anajibu swali. |\n| kujaribu | **-u** | Tunajaribu tena. |\n| kusamehe | **-e** | Ninakusamehe. |\n\nHapa, *irabu ya mwisho* ni herufi ya mwisho yenye sauti kama **a, e, i, o, u**.\n\n:::note\nSi vitenzi vyote vyenye asili ya kigeni vinavyoishia kwa -i, -u au -e. Mifano hapa inakusaidia kutumia vitenzi vya kawaida vyenye miisho hiyo; mwisho pekee hauonyeshi asili ya kila kitenzi.\n:::\n\n## 2. Tumia viambishi vya kawaida\n\nVitenzi hivi hutumia viambishi vya nafsi na wakati kama vitenzi vingine. Ondoa **ku-** ya kitenzi-jina, kisha ongeza viambishi vinavyohitajika. Usiongeze **-a** mwishoni.\n\nKwa mfano, **kusafiri** huwa **ninasafiri**. Uchanganuzi wake ni **ni-na-safiri**. Katika sentensi, andika kitenzi kama neno moja.\n\n| Kitenzi-jina | Sasa: -na- | Wakati uliopita: -li- | Wakati ujao: -ta- |\n| --- | --- | --- | --- |\n| kusafiri | ninasafiri | nilisafiri | nitasafiri |\n| kujibu | ninajibu | nilijibu | nitajibu |\n| kusamehe | ninasamehe | nilisamehe | nitasamehe |\n\nIrabu ya mwisho inabaki ileile katika maumbo haya.\n\n:::example\n- Sasa Asha **anajibu** swali la mwalimu.\n- Jana **tulisafiri** kwenda Tanga.\n- Kesho **nitajaribu** kupika wali.\n:::\n\n## 3. Kanusha wakati wa sasa\n\nKatika ukanushi wa wakati wa sasa, tumia kiambishi cha ukanushi cha nafsi na usitumie **-na-**. Kwa vitenzi hivi vinavyoishia kwa **-i, -u, -e**, irabu ya mwisho haibadiliki.\n\n| Nafsi | Kukubali | Kukanusha |\n| --- | --- | --- |\n| mimi | ninajibu | **sijibu** |\n| wewe | unajibu | **hujibu** |\n| yeye | anajibu | **hajibu** |\n| sisi | tunajibu | **hatujibu** |\n| ninyi | mnajibu | **hamjibu** |\n| wao | wanajibu | **hawajibu** |\n\nLinganisha na kitenzi kinachoishia kwa **-a**:\n\n- **Ninasoma → sisomi:** mwisho **-a** unakuwa **-i**.\n- **Ninajibu → sijibu:** mwisho **-u** unabaki.\n- **Ninasamehe → sisamehe:** mwisho **-e** unabaki.\n- **Ninasafiri → sisafiri:** mwisho **-i** unabaki.\n\n:::warning\nUsibadili kila mwisho kuwa **-i** unapokanusha.\n\n✓ Leo **sijibu** maswali.\n\n✗ Leo **sijibi** maswali.\n\nKitenzi **kujibu** kinabaki na **-u** katika ukanushi huu.\n:::\n\n## 4. Kanusha wakati uliopita na ujao\n\nTumia **-ku-** katika ukanushi wa wakati uliopita na **-ta-** katika ukanushi wa wakati ujao. Mwisho wa vitenzi hivi unabaki uleule.\n\n| Wakati | Kukubali | Kukanusha |\n| --- | --- | --- |\n| Uliopita | nilisafiri | **sikusafiri** |\n| Uliopita | alijibu | **hakujibu** |\n| Ujao | nitasafiri | **sitasafiri** |\n| Ujao | atajibu | **hatajibu** |\n\n:::example\nJana ulimwuliza Juma swali, lakini **hakujibu**.\n\nKesho nina kazi nyingi. **Sitasafiri** kwenda Tanga.\n:::\n\n## 5. Kumbuka mwisho wa kitenzi\n\nUnapotumia vitenzi hivi:\n\n1. Tambua mwisho wake: **kusafiri**, **kujibu**, **kusamehe**.\n2. Chagua viambishi vya nafsi na wakati.\n3. Unapokanusha wakati wa sasa, ondoa **-na-**, lakini hifadhi **-i, -u** au **-e** ya mwisho.\n\nKumbuka mifano hii: **ninajibu → sijibu**, **nilijibu → sikujibu**, **nitajibu → sitajibu**.",[856],{"id":857,"name":275,"level":181,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":26,"completedExercises":859},"01a1c61d-25ca-7b40-8395-804b055fd923",false,0,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":275,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-7cbd-7338-8452-542a83c63f6d",[866,878,892,906,920,934,948,958],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-7cbd-73ec-8452-542a84aebeaf",{"id":869,"word":870,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5b17-782f-b1e0-e88d1ddd5b45","kusafiri",[872],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-7dcf-8cf3-eca8a7cba1cc","VERB","Kwenda kutoka mahali pamoja hadi pengine, hasa umbali mrefu, kwa gari, basi, treni, ndege au meli.","Kesho nitasafiri kwenda Mombasa kwa treni.\nFamilia yetu hupenda kusafiri wakati wa likizo.\nWanafunzi walisafiri kwa basi hadi Arusha.",true,{"id":879,"vocabularyWord":880,"displayOrder":16},"01a1c61d-7cbd-7454-8452-542a8548a496",{"id":881,"word":882,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":883,"audio":858},"01a1c61d-5ab7-77e7-8cba-cb480768d887","kujibu",[884,888],{"id":885,"partOfSpeech":874,"definition":886,"exampleSentences":887,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7a0b-8834-567e3b71c067","Kutoa jibu baada ya kuulizwa swali, kuitwa au kuandikiwa barua au ujumbe.","Mwalimu aliuliza swali, na mwanafunzi akajibu vizuri.\nTafadhali jibu barua yangu leo.\nNinapoitwa, ninajibu mara moja.",{"id":889,"partOfSpeech":874,"definition":890,"exampleSentences":891,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd84-7a5f-8834-567e3c133bdb","Kujitetea au kurudisha maneno kwa mtu aliyekushtaki au kukusema.","Mtoto alimjibu mama yake kwa ukali.\nUsimjibu mtu mzima kwa dharau.\nMshtakiwa alijibu mashtaka mahakamani.",{"id":893,"vocabularyWord":894,"displayOrder":21},"01a1c61d-7cbd-74a0-8452-542a8581c00d",{"id":895,"word":896,"frequency":41,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":897,"audio":858},"01a1c61d-5ca4-764b-a8bd-ce79e63e2ba2","kusamehe",[898,902],{"id":899,"partOfSpeech":874,"definition":900,"exampleSentences":901,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c4-77d4-a7af-9f20ff17411f","Kusamehe ni kuacha kumlaumu au kumwadhibu mtu aliyekukosea; kutoendelea kuwa na hasira naye kwa kosa alilofanya.","Nakuomba unisamehe kwa kuchelewa kwenye mkutano.\nMama alimsamehe mtoto wake baada ya kuomba radhi.\nNi vizuri kusamehe watu wanaokukosea.",{"id":903,"partOfSpeech":874,"definition":904,"exampleSentences":905,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c4-781c-a7af-9f20ff21603f","Kusamehe ni kumwondolea mtu wajibu wa kulipa deni au adhabu au kodi.","Benki ilimsamehe mkulima deni lake lote.\nSerikali imesamehe kodi kwa wafanyabiashara wadogo.\nHakimu alimsamehe mfungwa sehemu ya adhabu yake.",{"id":907,"vocabularyWord":908,"displayOrder":26},"01a1c61d-7cbd-74e0-8452-542a865ec585",{"id":909,"word":910,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":911,"audio":858},"01a1c61d-5c8a-7f6d-b87a-1146517c6e4f","kujaribu",[912,916],{"id":913,"partOfSpeech":874,"definition":914,"exampleSentences":915,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c1-7f10-a392-37a51669aefe","Kufanya juhudi ili kutimiza jambo fulani, hata kama huna uhakika wa kufanikiwa.","Nitajaribu kufika mapema kesho asubuhi.\nMtoto alijaribu kufungua mlango lakini hakuweza.\nUsikate tamaa, jaribu tena!",{"id":917,"partOfSpeech":874,"definition":918,"exampleSentences":919,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c2-7012-8c8e-38fd376535ba","Kutumia, kupima au kuonja kitu ili kujua kama kinafaa au kinafanya kazi vizuri.","Fundi alijaribu mashine kabla ya kuiuza.\nNilijaribu viatu vipya dukani kabla ya kuvinunua.\nTulijaribu chakula cha kienyeji kwa mara ya kwanza.",{"id":921,"vocabularyWord":922,"displayOrder":31},"01a1c61d-7cbd-751c-8452-542a872b46a2",{"id":923,"word":924,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":925,"audio":858},"01a1c61d-5aaf-7d56-b6b8-38e987086831","kufikiri",[926,930],{"id":927,"partOfSpeech":874,"definition":928,"exampleSentences":929,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7103-8834-567e3442c4a4","Kutumia akili kuwaza jambo, kutafakari au kupanga mawazo kichwani.","Ninahitaji muda wa kufikiri kabla ya kujibu.\nMwalimu aliwaambia wanafunzi waanze kufikiri kwa makini.\nWatoto hujifunza kufikiri wanapocheza michezo ya akili.",{"id":931,"partOfSpeech":874,"definition":932,"exampleSentences":933,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd84-7153-8834-567e35170f50","Kuwa na maoni au kudhani kwamba jambo fulani ni kweli au linaweza kutokea.","Ninafikiri kwamba mvua itanyesha leo jioni.\nUnafikiri nini kuhusu mpango huu?\nSikufikiri kwamba angekuja mapema hivyo.",{"id":935,"vocabularyWord":936,"displayOrder":36},"01a1c61d-7cbd-755c-8452-542a8751e358",{"id":937,"word":938,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":939,"audio":858},"01a1c61d-5b16-77aa-9265-0a38c0725a71","kurudi",[940,944],{"id":941,"partOfSpeech":874,"definition":942,"exampleSentences":943,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-7c83-8cf3-eca8a724b37d","Kwenda au kufika tena mahali ulipotoka, kama nyumbani, kazini au shuleni.","Baba atarudi nyumbani jioni.\nWatoto wanarudi kutoka shuleni saa nane.\nNitarudi kesho asubuhi.",{"id":945,"partOfSpeech":874,"definition":946,"exampleSentences":947,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff33-7cd3-8cf3-eca8a79dd427","Kuwa tena katika hali au jambo la awali, au kufanya jambo upya.","Baada ya mvua, hali ya hewa ilirudi kuwa nzuri.\nMgonjwa amerudi katika afya yake ya kawaida.\nUsirudi kufanya kosa lilelile.",{"id":949,"vocabularyWord":950,"displayOrder":41},"01a1c61d-7cbd-759c-8452-542a880b29b8",{"id":951,"word":952,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":953,"audio":858},"01a1c61d-5ab3-7168-b3c6-31a0b178e27e","kufurahi",[954],{"id":955,"partOfSpeech":874,"definition":956,"exampleSentences":957,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7597-8834-567e392cd3d4","Kuwa na hisia nzuri za moyoni kwa sababu jambo jema limetokea; kuhisi furaha.","Watoto wanafurahi kwa sababu leo ni siku ya sikukuu.\nNilifurahi sana nilipopata zawadi kutoka kwa rafiki yangu.\nTutafurahi kukuona wiki ijayo.",{"id":959,"vocabularyWord":960,"displayOrder":46},"01a1c61d-7cbd-75dc-8452-542a8848398f",{"id":961,"word":962,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":963,"audio":858},"01a1c61d-5ca2-74dc-9dc7-07e44808a907","kusahau",[964,968],{"id":965,"partOfSpeech":874,"definition":966,"exampleSentences":967,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c4-758c-a7af-9f20fe7deab7","Kutokukumbuka kitu, jambo au mtu ambaye ulikuwa unamjua au ulitakiwa kukumbuka; kushindwa kuwa na kumbukumbu ya jambo fulani.","Nilisahau funguo zangu nyumbani asubuhi hii.\nUsisahau kumpigia mama simu leo jioni.\nMwalimu alisahau jina la mwanafunzi mpya.",{"id":969,"partOfSpeech":874,"definition":970,"exampleSentences":971,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c4-75d4-a7af-9f20fe7fe876","Kuacha kufikiria au kujali jambo lililotokea, hasa jambo la kuumiza au kukera; kuliweka nyuma na kuendelea na maisha.","Tumeamua kusahau ugomvi wetu wa zamani.\nNi vigumu kusahau maumivu ya kumpoteza rafiki mpendwa.\nSahau yaliyopita, tuanze upya.",[],null,[975,984,990,997],{"@id":976,"@type":977,"id":978,"grammarPage":979,"title":980,"instructions":981,"displayOrder":859,"type":982,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":983},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5558-7cfe-a631-10e5793181ff","GrammarExercise","01a1c61d-5558-7cfe-a631-10e5793181ff","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Miisho na nyakati katika shughuli za kila siku","Chagua umbo sahihi la kitenzi kilichotajwa. Fuata nafsi na wakati ulioonyeshwa.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_96042187-dce7-48bf-a259-bc325636717a_hero.webp?v=1794325173",{"@id":985,"@type":977,"id":986,"grammarPage":979,"title":987,"instructions":988,"displayOrder":11,"type":982,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":989},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5571-7b8a-b376-789d4ff0237d","01a1c61d-5571-7b8a-b376-789d4ff0237d","Kukanusha bila kubadili mwisho","Chagua umbo la ukanushi la kitenzi kilichotajwa. Fuata nafsi na wakati ulioonyeshwa.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5107b056-1d3d-43e7-957a-52c0ddedfc7b_hero.webp?v=1794325173",{"@id":991,"@type":977,"id":992,"grammarPage":979,"title":993,"instructions":994,"displayOrder":16,"type":995,"questionCount":31,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":996},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5588-714f-b028-5f6f870bf9c3","01a1c61d-5588-714f-b028-5f6f870bf9c3","Miisho, nyakati na ukanushi wa vitenzi","Gusa kipande, kisha gusa kundi linalofaa. Weka kila kipande katika kundi moja.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_1f3989bf-d594-4bcb-a538-57492294c93e_hero.webp?v=1794325173",{"@id":998,"@type":977,"id":999,"grammarPage":979,"title":1000,"instructions":1001,"displayOrder":21,"type":995,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1002},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-558f-72bf-b1c5-7310c9bab738","01a1c61d-558f-72bf-b1c5-7310c9bab738","Kutambua ukanushi na wakati wake","Gusa kipande, kisha gusa kundi linalofaa. Fuata msingi wa kupanga uliotajwa katika kila swali.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_d50694d5-ef90-48db-ac4e-01692a44b2ca_hero.webp?v=1794325173",{"id":978,"grammarPage":979,"title":980,"instructions":981,"seoTitle":1004,"seoDescription":1005,"displayOrder":859,"type":982,"questions":1006,"ogImageUrl":983},"Vitenzi vya kigeni: miisho na nyakati","Fanya mazoezi ya vitenzi vyenye asili ya kigeni kwa kuchagua maumbo sahihi katika sentensi kuhusu safari, majibu, mapishi na msamaha katika maisha.",[1007],{"id":1008,"sentenceTemplate":1009,"displayOrder":859,"explanation":1010,"exampleSentence":1011,"blanks":1012},"01a1c61d-5558-7f9a-a631-10e57bed1ec4","Tumia kusafiri katika wakati wa sasa: Mimi __1__ kwenda kazini kwa treni.","Mimi huchukua ni-, na wakati wa sasa huchukua -na-. Ondoa ku- ya kusafiri na uhifadhi mwisho -i; usiugeuze kuwa -a.","Wageni wanasafiri kuelekea kijijini.",[1013],{"id":1014,"blankNumber":11,"options":1015},"01a1c61d-5558-7f16-a631-10e57b9ca4d1",[1016,1019,1022],{"id":1017,"optionText":1018,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-5558-7e2e-a631-10e579a587af","ninakusafiri",{"id":1020,"optionText":1021,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-5558-7e86-a631-10e579cf2461","ninasafiri",{"id":1023,"optionText":1024,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-5558-7ece-a631-10e57abb3259","ninasafira",{"html":1026,"toc":1027},"\u003Cp>Vitenzi vyenye asili ya kigeni vimetokana na lugha nyingine na sasa vinatumika katika Kiswahili. Utajifunza kutumia \u003Cstrong>kusafiri\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kujibu\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kusamehe\u003C\u002Fstrong> katika nyakati za msingi, na kukanusha bila kubadili irabu ya mwisho.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"tambua-vitenzi-hivi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Tambua vitenzi hivi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Vitenzi vingi vyenye asili ya kigeni huishia kwa \u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>-u\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>-e\u003C\u002Fstrong>, badala ya \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong>. Hivi ni baadhi ya vitenzi vya kawaida:\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitenzi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Irabu ya mwisho\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mfano\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kusafiri\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ninasafiri kwa basi.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kukubali\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ninakubali jibu lako.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kujibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-u\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Anajibu swali.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kujaribu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-u\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tunajaribu tena.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kusamehe\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>-e\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ninakusamehe.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Hapa, \u003Cem>irabu ya mwisho\u003C\u002Fem> ni herufi ya mwisho yenye sauti kama \u003Cstrong>a, e, i, o, u\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Si vitenzi vyote vyenye asili ya kigeni vinavyoishia kwa -i, -u au -e. Mifano hapa inakusaidia kutumia vitenzi vya kawaida vyenye miisho hiyo; mwisho pekee hauonyeshi asili ya kila kitenzi.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"tumia-viambishi-vya-kawaida\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Tumia viambishi vya kawaida\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Vitenzi hivi hutumia viambishi vya nafsi na wakati kama vitenzi vingine. Ondoa \u003Cstrong>ku-\u003C\u002Fstrong> ya kitenzi-jina, kisha ongeza viambishi vinavyohitajika. Usiongeze \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> mwishoni.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kwa mfano, \u003Cstrong>kusafiri\u003C\u002Fstrong> huwa \u003Cstrong>ninasafiri\u003C\u002Fstrong>. Uchanganuzi wake ni \u003Cstrong>ni-na-safiri\u003C\u002Fstrong>. Katika sentensi, andika kitenzi kama neno moja.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitenzi-jina\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Sasa: -na-\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Wakati uliopita: -li-\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Wakati ujao: -ta-\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kusafiri\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ninasafiri\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nilisafiri\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nitasafiri\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kujibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ninajibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nilijibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nitajibu\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kusamehe\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ninasamehe\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nilisamehe\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nitasamehe\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Irabu ya mwisho inabaki ileile katika maumbo haya.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Sasa Asha \u003Cstrong>anajibu\u003C\u002Fstrong> swali la mwalimu.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Jana \u003Cstrong>tulisafiri\u003C\u002Fstrong> kwenda Tanga.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kesho \u003Cstrong>nitajaribu\u003C\u002Fstrong> kupika wali.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kanusha-wakati-wa-sasa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Kanusha wakati wa sasa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika ukanushi wa wakati wa sasa, tumia kiambishi cha ukanushi cha nafsi na usitumie \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>. Kwa vitenzi hivi vinavyoishia kwa \u003Cstrong>-i, -u, -e\u003C\u002Fstrong>, irabu ya mwisho haibadiliki.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Nafsi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukubali\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukanusha\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>mimi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ninajibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sijibu\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>wewe\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>unajibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hujibu\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>yeye\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>anajibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hajibu\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>sisi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>tunajibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hatujibu\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ninyi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mnajibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hamjibu\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>wao\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>wanajibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hawajibu\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Linganisha na kitenzi kinachoishia kwa \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong>:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ninasoma → sisomi:\u003C\u002Fstrong> mwisho \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong> unakuwa \u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ninajibu → sijibu:\u003C\u002Fstrong> mwisho \u003Cstrong>-u\u003C\u002Fstrong> unabaki.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ninasamehe → sisamehe:\u003C\u002Fstrong> mwisho \u003Cstrong>-e\u003C\u002Fstrong> unabaki.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ninasafiri → sisafiri:\u003C\u002Fstrong> mwisho \u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong> unabaki.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Usibadili kila mwisho kuwa \u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong> unapokanusha.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✓ Leo \u003Cstrong>sijibu\u003C\u002Fstrong> maswali.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>✗ Leo \u003Cstrong>sijibi\u003C\u002Fstrong> maswali.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kitenzi \u003Cstrong>kujibu\u003C\u002Fstrong> kinabaki na \u003Cstrong>-u\u003C\u002Fstrong> katika ukanushi huu.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kanusha-wakati-uliopita-na-ujao\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Kanusha wakati uliopita na ujao\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Tumia \u003Cstrong>-ku-\u003C\u002Fstrong> katika ukanushi wa wakati uliopita na \u003Cstrong>-ta-\u003C\u002Fstrong> katika ukanushi wa wakati ujao. Mwisho wa vitenzi hivi unabaki uleule.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Wakati\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukubali\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kukanusha\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Uliopita\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nilisafiri\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sikusafiri\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Uliopita\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>alijibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hakujibu\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Ujao\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nitasafiri\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sitasafiri\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Ujao\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>atajibu\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hatajibu\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Jana ulimwuliza Juma swali, lakini \u003Cstrong>hakujibu\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kesho nina kazi nyingi. \u003Cstrong>Sitasafiri\u003C\u002Fstrong> kwenda Tanga.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kumbuka-mwisho-wa-kitenzi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Kumbuka mwisho wa kitenzi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Unapotumia vitenzi hivi:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>Tambua mwisho wake: \u003Cstrong>kusafiri\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kujibu\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kusamehe\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Chagua viambishi vya nafsi na wakati.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Unapokanusha wakati wa sasa, ondoa \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>, lakini hifadhi \u003Cstrong>-i, -u\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>-e\u003C\u002Fstrong> ya mwisho.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Kumbuka mifano hii: \u003Cstrong>ninajibu → sijibu\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>nilijibu → sikujibu\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>nitajibu → sitajibu\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n",[1028,1032,1036,1040,1044],{"id":1029,"text":1030,"depth":16,"number":1031},"tambua-vitenzi-hivi","Tambua vitenzi hivi","1",{"id":1033,"text":1034,"depth":16,"number":1035},"tumia-viambishi-vya-kawaida","Tumia viambishi vya kawaida","2",{"id":1037,"text":1038,"depth":16,"number":1039},"kanusha-wakati-wa-sasa","Kanusha wakati wa sasa","3",{"id":1041,"text":1042,"depth":16,"number":1043},"kanusha-wakati-uliopita-na-ujao","Kanusha wakati uliopita na ujao","4",{"id":1045,"text":1046,"depth":16,"number":1047},"kumbuka-mwisho-wa-kitenzi","Kumbuka mwisho wa kitenzi","5"]