[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-sw":3,"grammar-pages-sw":4,"grammar-page-sw-wakati-uliopo-kwa-na":852,"grammar-lesson-path-sw-wakati-uliopo-kwa-na-none":999,"grammar-exercises-by-page-01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788":1000,"grammar-quick-check-01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788":1041,"grammar-lesson-body-01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788-2nu1otg7d5":1063},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,781,786,791,797,802,807,812,817,822,827,832,837,842,847],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1c61d-2686-7e1d-90ce-ac64e1561816","Irabu na matamshi yake","irabu-na-matamshi-yake","sw","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1c61d-26b7-7995-9d90-320c37e9dea5","Konsonanti na miandiko sh, ch, dh na gh","konsonanti-na-miandiko-sh-ch-dh-na-gh",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1c61d-284b-73f8-ab03-7925e17e7b20","Silabi na mkazo wa neno","silabi-na-mkazo-wa-neno",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1c61d-27b4-7ebb-8a6f-5e3d87d02330","Mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi na wao","mimi-wewe-yeye-sisi-ninyi-na-wao",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1c61d-294d-7830-819f-3e772d4c8280","Viambishi vya nafsi katika kitenzi","viambishi-vya-nafsi-katika-kitenzi",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1c61d-26a5-790d-ae6b-5d7f8eb2efc8","Kitenzi kuwa na kiunganishi ni","kitenzi-kuwa-na-kiunganishi-ni",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1c61d-289c-7bd1-bfc5-d2d15ba863fa","Ukanushi wa ni kwa si","ukanushi-wa-ni-kwa-si",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1c61d-2824-7db5-9ac5-dd4c27e18946","Ngeli ya M-WA: watu","ngeli-ya-m-wa-watu",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1c61d-28d0-7dd3-baf0-d224dc0e6d7e","Upatanisho wa M-WA katika sentensi","upatanisho-wa-m-wa-katika-sentensi",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1c61d-2820-7049-9e8a-5a3b407cc730","Ngeli ya M-MI: miti na vitu vingine","ngeli-ya-m-mi-miti-na-vitu-vingine",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1c61d-2814-7628-b854-a994b9d20bd9","Ngeli ya KI-VI: vitu na lugha","ngeli-ya-ki-vi-vitu-na-lugha",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1c61d-2829-706d-b9b0-ca4223b89bd2","Ngeli ya N-N: nomino zisizobadilika","ngeli-ya-n-n-nomino-zisizobadilika",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1c61d-280e-762d-94e5-ccc319d706a1","Ngeli ya JI-MA: nomino za kawaida","ngeli-ya-ji-ma-nomino-za-kawaida",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1c61d-2994-7dad-877c-76aa8937e9e9","Vivumishi vya msingi na upatanisho","vivumishi-vya-msingi-na-upatanisho",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1c61d-28c1-7267-8148-f7455ddaf2a2","Umilikaji kwa -angu, -ako na -ake","umilikaji-kwa-angu-ako-na-ake",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1c61d-28c6-7133-b7dc-d83ba27e73ea","Umilikaji kwa -etu, -enu na -ao","umilikaji-kwa-etu-enu-na-ao",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Wakati uliopo kwa -na-","wakati-uliopo-kwa-na",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1c61d-28ab-7ce0-8117-085345472775","Ukanushi wa wakati uliopo","ukanushi-wa-wakati-uliopo",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1c61d-2744-7237-8402-24e377d48f19","Kuwa na kitu: nina na una","kuwa-na-kitu-nina-na-una",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1c61d-2736-7bc0-b69d-e68f8a214aa8","Kutokuwa na kitu: sina na huna","kutokuwa-na-kitu-sina-na-huna",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1c61d-276f-7ae8-893e-b47f0a2ad710","Mahali kwa hapa, hapo na pale","mahali-kwa-hapa-hapo-na-pale",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1c61d-2749-7986-8647-a34a3568a5b9","Kuwepo mahali: yuko, iko na viko","kuwepo-mahali-yuko-iko-na-viko",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1c61d-2963-77bf-8d22-0d389e96fd37","Vioneshi vya karibu na mbali","vioneshi-vya-karibu-na-mbali",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1c61d-27f7-7b1f-86f9-23cd244585ee","Namba moja hadi kumi","namba-moja-hadi-kumi",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1c61d-27f2-7dcc-b0ab-b60e952d8340","Namba kubwa katika hesabu za kawaida","namba-kubwa-katika-hesabu-za-kawaida",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1c61d-273b-70c0-8fe3-3784dac30270","Kuuliza kiasi kwa ngapi","kuuliza-kiasi-kwa-ngapi",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1c61d-278f-7672-a665-096a05f35eb5","Maswali ya nani, nini na wapi","maswali-ya-nani-nini-na-wapi",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1c61d-278b-7842-8ff6-714f8effee78","Maswali ya lini, kwa nini na namna gani","maswali-ya-lini-kwa-nini-na-namna-gani",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1c61d-2793-7413-89a4-7e18e4bddc08","Maswali ya ndiyo au hapana","maswali-ya-ndiyo-au-hapana",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1c61d-2803-700a-8f8c-1356dbbbad43","Ndani ya, juu ya na chini ya","ndani-ya-juu-ya-na-chini-ya",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1c61d-299a-766a-ab57-7947eb8fad1b","Vivumishi vya rangi","vivumishi-vya-rangi",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1c61d-273f-79b6-b998-7546aaf05470","Kuunganisha kwa na, lakini na au","kuunganisha-kwa-na-lakini-na-au",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1c61d-2700-7dce-a172-c9e012a8ee40","Kutaka na kupenda pamoja na kitenzi-jina","kutaka-na-kupenda-pamoja-na-kitenzi-jina",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1c61d-2757-748f-8a5c-428081730207","Maagizo ya kawaida katika umoja","maagizo-ya-kawaida-katika-umoja",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1c61d-2861-7a54-9961-c12b23d349f4","Tofauti ya n, ng na ng'","tofauti-ya-n-ng-na-ng","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1c61d-282d-7061-a1b7-d38b8c3fe574","Ngeli ya U: nomino za hali na vitu","ngeli-ya-u-nomino-za-hali-na-vitu",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1c61d-281a-72c5-962b-e41d59deb3b1","Ngeli ya KU: vitenzi-jina","ngeli-ya-ku-vitenzi-jina",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1c61d-26aa-7352-a516-43bad817857b","Kiunganishi -a cha uhusiano kwa ngeli","kiunganishi-a-cha-uhusiano-kwa-ngeli",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1c61d-28ec-7801-a163-6dbee90d0185","Upatanisho wa nomino za viumbe hai","upatanisho-wa-nomino-za-viumbe-hai",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1c61d-295c-794a-8913-212362ca5e0e","Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo","vioneshi-vya-hapo-awali-kwa-huyo-hicho-na-hiyo",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1c61d-26ae-7a70-a5f9-e386a85443c0","Kiwakilishi chenyewe na maumbo yake","kiwakilishi-chenyewe-na-maumbo-yake",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1c61d-2681-7625-8a31-a5aa959b9cc0","Idadi kwa -ote, kila na baadhi ya","idadi-kwa-ote-kila-na-baadhi-ya",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1c61d-2697-73a4-9bd2-d9127b10ecbb","Kiasi kwa -ingi na -chache","kiasi-kwa-ingi-na-chache",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1c61d-27fc-7c74-a606-a70ce2aad945","Namba za mpangilio kwa -a kwanza","namba-za-mpangilio-kwa-a-kwanza",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1c61d-29af-75ee-9338-838807215d7e","Wakati uliopita kwa -li-","wakati-uliopita-kwa-li",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1c61d-28a6-74a1-a86c-d258fec97c84","Ukanushi wa wakati uliopita kwa -ku-","ukanushi-wa-wakati-uliopita-kwa-ku",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1c61d-29a5-7596-9256-1e8c35f7028b","Wakati ujao kwa -ta-","wakati-ujao-kwa-ta",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1c61d-28a1-78af-a789-f1fe43531f3b","Ukanushi wa wakati ujao","ukanushi-wa-wakati-ujao",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1c61d-2670-7d54-acde-bc2d90b90155","Hali timilifu kwa -me-","hali-timilifu-kwa-me",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1c61d-2665-7968-9ba7-6525e14732a8","Bado na ukanushi kwa -ja-","bado-na-ukanushi-kwa-ja",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1c61d-279c-7083-82be-c333f14e58f9","Mazoea kwa hu-","mazoea-kwa-hu",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1c61d-285d-77c6-96a2-6222b41aee66","Tofauti ya -li- na -me-","tofauti-ya-li-na-me",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1c61d-2984-75c3-ab32-542faca42571","Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi","vitenzi-vya-silabi-moja-katika-nyakati-za-msingi",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1c61d-2989-79ef-8feb-4c47b560e1ff","Vitenzi vyenye asili ya kigeni","vitenzi-vyenye-asili-ya-kigeni",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1c61d-2957-7262-b9c9-996161c8b92d","Viambishi vya yambwa kwa watu","viambishi-vya-yambwa-kwa-watu",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1c61d-2952-7678-913b-9cc68fe07822","Viambishi vya yambwa kwa vitu","viambishi-vya-yambwa-kwa-vitu",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1c61d-26da-7cd0-b226-049e5ab357ac","Kujirejelea kwa -ji-","kujirejelea-kwa-ji",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1c61d-275b-7267-8eef-f7f27994e8ed","Maagizo ya wingi kwa -eni","maagizo-ya-wingi-kwa-eni",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1c61d-2753-75a4-872a-93a44dd055f5","Maagizo hasi kwa usi- na msi-","maagizo-hasi-kwa-usi-na-msi",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1c61d-2774-746b-bdd5-199db4bb31c9","Maombi ya heshima kwa naomba na tafadhali","maombi-ya-heshima-kwa-naomba-na-tafadhali",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1c61d-28b6-78cc-8044-695cb699fa05","Ulinganisho kwa kuliko","ulinganisho-kwa-kuliko",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1c61d-2933-75df-896e-871a1b261cb7","Usawa kwa kama na sawa na","usawa-kwa-kama-na-sawa-na",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1c61d-26b3-74b3-85f8-152411bc8096","Kiwango kwa sana na mno","kiwango-kwa-sana-na-mno",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1c61d-2691-7f4f-bc74-0b81bc7a41e0","Kiambishi cha mahali -ni","kiambishi-cha-mahali-ni",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1c61d-2831-7272-bbbc-15914a70f2e8","Ngeli za mahali PA, KU na MU","ngeli-za-mahali-pa-ku-na-mu",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1c61d-26c5-7692-a70f-5ad9bcb069e1","Kuelekea na kutoka mahali","kuelekea-na-kutoka-mahali",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1c61d-283d-7bd4-8556-9f0dac0d6cd8","Sababu kwa kwa sababu","sababu-kwa-kwa-sababu",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1c61d-277d-7c0b-a1f4-976fe38ad8a9","Masharti ya msingi kwa kama","masharti-ya-msingi-kwa-kama",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1c61d-27e3-7420-99ee-cdce59f21cd3","Muda kwa kabla ya na baada ya","muda-kwa-kabla-ya-na-baada-ya",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1c61d-26fb-74bd-a8db-1cbe3465a9e4","Kusimulia kwa kwanza, halafu na mwisho","kusimulia-kwa-kwanza-halafu-na-mwisho",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":362,"displayOrder":363},"01a1c61d-28dd-7089-ba6c-68dbb94b9702","Upatanisho wa ngeli za mahali katika vitenzi","upatanisho-wa-ngeli-za-mahali-katika-vitenzi","B1",71,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":9,"level":362,"displayOrder":368},"01a1c61d-28e7-7b35-ae75-ca64f1f6689b","Upatanisho wa nomino za U zenye wingi tofauti","upatanisho-wa-nomino-za-u-zenye-wingi-tofauti",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":362,"displayOrder":373},"01a1c61d-299f-7b79-b666-06bdead8bee0","Viwakilishi vya kurejelea vilivyotajwa","viwakilishi-vya-kurejelea-vilivyotajwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":362,"displayOrder":378},"01a1c61d-29c5-79a9-b27d-74380af68e57","Yoyote na maumbo yake kwa ngeli","yoyote-na-maumbo-yake-kwa-ngeli",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":362,"displayOrder":383},"01a1c61d-2865-7a2b-aebb-045beaed713a","Tofauti ya -ote na -o-ote","tofauti-ya-ote-na-o-ote",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":362,"displayOrder":388},"01a1c61d-2854-70bf-b002-8754f7fcf555","Tofauti ya -ingine na -ingineyo","tofauti-ya-ingine-na-ingineyo",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":362,"displayOrder":393},"01a1c61d-266b-76bc-bfd3-a4d0d6c370f0","Hali tegemezi yenye kiishio -e","hali-tegemezi-yenye-kiishio-e",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":362,"displayOrder":398},"01a1c61d-2883-77c3-aa3b-c78004ff1e58","Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-","ukanushi-wa-hali-tegemezi-kwa-si",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":362,"displayOrder":403},"01a1c61d-27aa-7254-9d1f-3d661ea1bd0e","Mfuatano wa matukio kwa -ka-","mfuatano-wa-matukio-kwa-ka",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":362,"displayOrder":408},"01a1c61d-2676-71e9-934e-4baacc2d99ff","Hali ya -ki- kwa wakati na sharti","hali-ya-ki-kwa-wakati-na-sharti",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":362,"displayOrder":413},"01a1c61d-29aa-786f-8657-847e2ce8c128","Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-","wakati-uliopita-endelevu-kwa-alikuwa-ana",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":362,"displayOrder":418},"01a1c61d-29b5-70b2-b834-9f4253124fe7","Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-","wakati-uliopita-timilifu-kwa-alikuwa-ame",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":362,"displayOrder":423},"01a1c61d-274e-7aa3-8c98-f512bc5a22f9","Kuweza, kupaswa na kulazimika","kuweza-kupaswa-na-kulazimika",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":362,"displayOrder":428},"01a1c61d-26ce-7d56-b832-1961071dd2c0","Kuendelea na kuanza kufanya jambo","kuendelea-na-kuanza-kufanya-jambo",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":362,"displayOrder":433},"01a1c61d-2711-7ea2-bdb9-7d1e50e041ba","Kutendea kwa -ia na -ea","kutendea-kwa-ia-na-ea",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":362,"displayOrder":438},"01a1c61d-2731-7c2d-b3d3-43b9d3a9b04e","Kutendwa kwa -wa","kutendwa-kwa-wa",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":362,"displayOrder":443},"01a1c61d-2706-7426-9da1-dedd05080b35","Kutendana kwa -ana","kutendana-kwa-ana",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":362,"displayOrder":448},"01a1c61d-2722-7d27-9b16-777642cc102a","Kutendesha kwa -isha na -esha","kutendesha-kwa-isha-na-esha",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":362,"displayOrder":453},"01a1c61d-271d-7499-8a59-dcb4475d285a","Kutendeka kwa -ika na -eka","kutendeka-kwa-ika-na-eka",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":362,"displayOrder":458},"01a1c61d-272c-7a29-9915-947fceb39a1f","Kutendua kwa -ua na -oa","kutendua-kwa-ua-na-oa",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":362,"displayOrder":463},"01a1c61d-2969-7258-a008-75d156b2094c","Vishazi rejeshi kwa amba-","vishazi-rejeshi-kwa-amba",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":362,"displayOrder":468},"01a1c61d-2906-75be-b926-f8128a27804a","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopo","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopo",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":362,"displayOrder":473},"01a1c61d-2901-7680-9bec-b847623eee26","Urejeshi ndani ya kitenzi katika wakati uliopita","urejeshi-ndani-ya-kitenzi-katika-wakati-uliopita",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":362,"displayOrder":478},"01a1c61d-2928-72af-94ca-228137ab5435","Urejeshi wa wakati ujao kwa -taka-","urejeshi-wa-wakati-ujao-kwa-taka",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":362,"displayOrder":483},"01a1c61d-2916-7f29-8f39-3443704faa96","Urejeshi wa mahali kwa ambapo","urejeshi-wa-mahali-kwa-ambapo",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":362,"displayOrder":488},"01a1c61d-27ee-7317-ad8a-550f0dc0dff2","Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi","nafasi-ya-kiambishi-cha-yambwa-katika-kitenzi",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":362,"displayOrder":493},"01a1c61d-28fc-7a07-81be-ecae8553364f","Urejeshi na kiambishi cha yambwa","urejeshi-na-kiambishi-cha-yambwa",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":362,"displayOrder":498},"01a1c61d-276a-7686-b122-8b9e50fd4064","Madhumuni kwa ili","madhumuni-kwa-ili",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":362,"displayOrder":503},"01a1c61d-2797-72ce-963c-5e782e6cc2ca","Matokeo kwa hivyo na kwa hiyo","matokeo-kwa-hivyo-na-kwa-hiyo",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":362,"displayOrder":508},"01a1c61d-26e4-7d88-bc3d-1ff1b71415f0","Kukubali kikwazo kwa ingawa","kukubali-kikwazo-kwa-ingawa",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":362,"displayOrder":513},"01a1c61d-268c-75df-866c-c4e4f832d7fa","Kauli taarifa kwa kwamba","kauli-taarifa-kwa-kwamba",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":362,"displayOrder":518},"01a1c61d-26d5-7019-acff-140b728b3f0f","Kuhamisha yambwa mbele kwa msisitizo","kuhamisha-yambwa-mbele-kwa-msisitizo",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":362,"displayOrder":523},"01a1c61d-26ea-7f4c-a57f-c477afd8e11f","Kurejelea watu katika simulizi","kurejelea-watu-katika-simulizi",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":362,"displayOrder":528},"01a1c61d-267b-7c17-bb91-dccee62c273e","Heshima katika maombi na mapendekezo","heshima-katika-maombi-na-mapendekezo",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":533,"displayOrder":534},"01a1c61d-2874-7ae1-8993-bce7a671ba3f","Udogo kwa KI-VI na ukubwa kwa JI-MA","udogo-kwa-ki-vi-na-ukubwa-kwa-ji-ma","B2",105,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":9,"level":533,"displayOrder":539},"01a1c61d-2808-76d0-a659-bc51832ae9e1","Ngeli na nomino za mkopo","ngeli-na-nomino-za-mkopo",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":533,"displayOrder":544},"01a1c61d-28d6-731a-9871-8eb41911cb5f","Upatanisho wa majina ya uhusiano wa kifamilia","upatanisho-wa-majina-ya-uhusiano-wa-kifamilia",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":533,"displayOrder":549},"01a1c61d-292d-7e7d-8544-4a4015f1d9e2","Usambazaji wa kiasi kwa kila mmoja na wote wawili","usambazaji-wa-kiasi-kwa-kila-mmoja-na-wote-wawili",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":533,"displayOrder":554},"01a1c61d-27ca-71a3-8986-8fb5cf0d75b3","Mpangilio wa viambishi katika kitenzi changamano","mpangilio-wa-viambishi-katika-kitenzi-changamano",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":533,"displayOrder":559},"01a1c61d-2782-7992-a902-46de04995d88","Masharti yasiyo hakika kwa -nge-","masharti-yasiyo-hakika-kwa-nge",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":533,"displayOrder":564},"01a1c61d-2787-765e-bf10-724fcb22e544","Masharti yasiyotimia zamani kwa -ngali-","masharti-yasiyotimia-zamani-kwa-ngali",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":533,"displayOrder":569},"01a1c61d-2892-7cef-8faa-a36955f8a028","Ukanushi wa masharti kwa -singe- na -singali-","ukanushi-wa-masharti-kwa-singe-na-singali",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":533,"displayOrder":574},"01a1c61d-27af-7660-ac17-a1028e499373","Mfuatano wa wakati ujao kwa atakuwa ame-","mfuatano-wa-wakati-ujao-kwa-atakuwa-ame",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":533,"displayOrder":579},"01a1c61d-26c9-7b31-a045-f51daf5a3214","Kueleza kitendo kinachokaribia kwa -karibia","kueleza-kitendo-kinachokaribia-kwa-karibia",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":533,"displayOrder":584},"01a1c61d-2888-77d3-88c3-512a32376d12","Ukanushi wa jumla na ukanushi wa sehemu","ukanushi-wa-jumla-na-ukanushi-wa-sehemu",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":533,"displayOrder":589},"01a1c61d-2858-755f-9608-97f28697c8b9","Tofauti ya kutendwa na kutendeka","tofauti-ya-kutendwa-na-kutendeka",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":533,"displayOrder":594},"01a1c61d-2717-7a74-878a-01d907d8a78e","Kutendea: mnufaika, mahali na sababu","kutendea-mnufaika-mahali-na-sababu",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":533,"displayOrder":599},"01a1c61d-2727-7d64-a78d-c413aaccf7e9","Kutendesha na ushiriki wa mtendaji","kutendesha-na-ushiriki-wa-mtendaji",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":533,"displayOrder":604},"01a1c61d-27a0-7a00-9687-20fe354c3aee","Mchanganyiko wa kutendea na kutendwa","mchanganyiko-wa-kutendea-na-kutendwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":533,"displayOrder":609},"01a1c61d-26f0-79bf-9918-7be25f7391ee","Kurudia kitenzi kwa matendo yanayojirudia","kurudia-kitenzi-kwa-matendo-yanayojirudia",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":533,"displayOrder":614},"01a1c61d-2910-7dad-a045-2fdc5c34ba5c","Urejeshi wa jumla wenye kiambishi tamati","urejeshi-wa-jumla-wenye-kiambishi-tamati",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":533,"displayOrder":619},"01a1c61d-287e-794b-9fb2-db490084b4d0","Ukanushi katika vishazi rejeshi","ukanushi-katika-vishazi-rejeshi",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":533,"displayOrder":624},"01a1c61d-2922-7566-928b-f5f247246ab2","Urejeshi wa wakati kwa wakati ambapo","urejeshi-wa-wakati-kwa-wakati-ambapo",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":533,"displayOrder":629},"01a1c61d-291c-79f6-9475-c61e46012735","Urejeshi wa namna kwa jinsi","urejeshi-wa-namna-kwa-jinsi",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":533,"displayOrder":634},"01a1c61d-2778-7eae-a42d-3bf1015e68b6","Masharti kwa isipokuwa na mradi","masharti-kwa-isipokuwa-na-mradi",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":533,"displayOrder":639},"01a1c61d-27e8-756f-8d65-2b8b6c94b29e","Muda kwa tangu na mpaka","muda-kwa-tangu-na-mpaka",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":533,"displayOrder":644},"01a1c61d-297e-7bf4-ad41-3c60c975bfb9","Vishazi vya bila kufanya na bila ya kufanya","vishazi-vya-bila-kufanya-na-bila-ya-kufanya",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":533,"displayOrder":649},"01a1c61d-2973-7c4b-a79b-7a0ecfe642ff","Vishazi tegemezi katika usemi wa taarifa","vishazi-tegemezi-katika-usemi-wa-taarifa",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":533,"displayOrder":654},"01a1c61d-27dc-74f5-beb3-579302c4a0f0","Msisitizo kwa ndiye na ndicho","msisitizo-kwa-ndiye-na-ndicho",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":533,"displayOrder":659},"01a1c61d-2897-7ab5-ae63-62657a1bcc32","Ukanushi wa msisitizo kwa siye na sicho","ukanushi-wa-msisitizo-kwa-siye-na-sicho",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":533,"displayOrder":664},"01a1c61d-26bb-7e42-9f24-2e33c4712f82","Kuacha kiima kilicho wazi katika muktadha","kuacha-kiima-kilicho-wazi-katika-muktadha",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":533,"displayOrder":669},"01a1c61d-298f-7166-a592-e6a98fc17023","Viunganishi vya kuongeza na kupinga hoja","viunganishi-vya-kuongeza-na-kupinga-hoja",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":533,"displayOrder":674},"01a1c61d-26c0-7e69-9b6a-12bc24795540","Kubadilisha mtazamo katika simulizi","kubadilisha-mtazamo-katika-simulizi",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":533,"displayOrder":679},"01a1c61d-286a-7598-be78-79ddfef8dd5b","Tofauti za mazungumzo na maandishi rasmi","tofauti-za-mazungumzo-na-maandishi-rasmi",134,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":9,"level":684,"displayOrder":685},"01a1c61d-2948-7a91-9177-1b57a548623d","Uundaji wa nomino dhahania kwa u-","uundaji-wa-nomino-dhahania-kwa-u","C1",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":684,"displayOrder":690},"01a1c61d-28e2-7751-be3a-3977f0656b61","Upatanisho wa nomino ambatani na vifupisho","upatanisho-wa-nomino-ambatani-na-vifupisho",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":684,"displayOrder":695},"01a1c61d-2839-7970-aa68-df666626d065","Rejea tata za viwakilishi katika matini","rejea-tata-za-viwakilishi-katika-matini",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":684,"displayOrder":700},"01a1c61d-28f1-7aa0-a9e6-4dc123b2e1be","Upeo wa kila, wote na hata","upeo-wa-kila-wote-na-hata",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":684,"displayOrder":705},"01a1c61d-27a5-74e7-b0a6-ba67656699cc","Mfuatano wa -ka- katika simulizi changamano","mfuatano-wa-ka-katika-simulizi-changamano",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":684,"displayOrder":710},"01a1c61d-2835-758f-9edd-d13c8f40a9b2","Nyakati ambatani na mahali pa mtazamo","nyakati-ambatani-na-mahali-pa-mtazamo",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":684,"displayOrder":715},"01a1c61d-28b0-7ed9-b475-abcd8503df26","Ukanushi wenye maana ya kusisitiza","ukanushi-wenye-maana-ya-kusisitiza",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":684,"displayOrder":720},"01a1c61d-29bf-7b45-9be5-3bcb5451e7b4","Yambwa linalotajwa wazi na kiambishi chake","yambwa-linalotajwa-wazi-na-kiambishi-chake",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":684,"displayOrder":725},"01a1c61d-27d0-7573-ac25-3a8eeb7a8c79","Mpangilio wa viambishi vya unyambulishaji","mpangilio-wa-viambishi-vya-unyambulishaji",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":684,"displayOrder":730},"01a1c61d-275f-7258-9d9e-3dd10192ba69","Maana za kileksika zisizotabirika katika unyambulishaji","maana-za-kileksika-zisizotabirika-katika-unyambulishaji",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":684,"displayOrder":735},"01a1c61d-270b-7f0c-87ec-0825608059f8","Kutendana na uwiano wa washiriki","kutendana-na-uwiano-wa-washiriki",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":684,"displayOrder":740},"01a1c61d-296e-75ed-a4d0-80792475d8ba","Vishazi rejeshi vilivyopachikwa","vishazi-rejeshi-vilivyopachikwa",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":684,"displayOrder":745},"01a1c61d-290b-73cc-b18f-44291d7768f3","Urejeshi wa jumla na maana ya mazoea","urejeshi-wa-jumla-na-maana-ya-mazoea",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":684,"displayOrder":750},"01a1c61d-26f6-7209-9e43-843ee160eee2","Kushurutisha kwa hata kama na hata ikiwa","kushurutisha-kwa-hata-kama-na-hata-ikiwa",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":684,"displayOrder":755},"01a1c61d-2841-7b62-adfa-191a0e9788ee","Sababu ya tukio na sababu ya kauli","sababu-ya-tukio-na-sababu-ya-kauli",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":684,"displayOrder":760},"01a1c61d-28bb-7ebd-b8e2-6d6f6e5b299b","Ulinganisho wa hali kwa kana kwamba","ulinganisho-wa-hali-kwa-kana-kwamba",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":684,"displayOrder":765},"01a1c61d-27d6-7272-8cd1-a6b2837758f7","Msisitizo kwa ndi- pamoja na urejeshi","msisitizo-kwa-ndi-pamoja-na-urejeshi",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":684,"displayOrder":770},"01a1c61d-286f-782d-92b2-6eee58b95b1e","Ubadilishaji wa mpangilio kwa mada na taarifa mpya","ubadilishaji-wa-mpangilio-kwa-mada-na-taarifa-mpya",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":684,"displayOrder":775},"01a1c61d-293e-76cf-9a4c-7259f0a3f03f","Ushikamani kwa urejeshi na udondoshaji","ushikamani-kwa-urejeshi-na-udondoshaji",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":684,"displayOrder":780},"01a1c61d-284f-7bc9-83b7-eb0ece8a9eb7","Tahadhari katika madai kwa huenda na yaelekea","tahadhari-katika-madai-kwa-huenda-na-yaelekea",154,{"id":782,"title":783,"slug":784,"language":9,"level":684,"displayOrder":785},"01a1c61d-269b-7e72-84fa-756057a927b0","Kiswahili sanifu na tofauti za kikanda","kiswahili-sanifu-na-tofauti-za-kikanda",155,{"id":787,"title":788,"slug":789,"language":9,"level":684,"displayOrder":790},"01a1c61d-27bf-758e-89c2-f59d8ccf1676","Miundo ya methali katika mawasiliano","miundo-ya-methali-katika-mawasiliano",156,{"id":792,"title":793,"slug":794,"language":9,"level":795,"displayOrder":796},"01a1c61d-26a1-70ad-9a01-1da8fe52c1c9","Kitenzi kuwa katika miundo ya kifasihi","kitenzi-kuwa-katika-miundo-ya-kifasihi","C2",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":795,"displayOrder":801},"01a1c61d-2764-7e63-b29c-b4b75a6ac2cb","Mabadiliko ya mtazamo wa wakati katika fasihi","mabadiliko-ya-mtazamo-wa-wakati-katika-fasihi",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":795,"displayOrder":806},"01a1c61d-288d-766f-9ab5-4c060a9071ef","Ukanushi wa kimbalagha na tafsiri yake","ukanushi-wa-kimbalagha-na-tafsiri-yake",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":795,"displayOrder":811},"01a1c61d-28ca-7ee4-ab7b-a001f56c43e3","Unyambulishaji ulioganda na mipaka ya uchanganuzi","unyambulishaji-ulioganda-na-mipaka-ya-uchanganuzi",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":795,"displayOrder":816},"01a1c61d-28f7-72b1-be5c-83bac87e50a8","Urejeshi mfupi katika sajili rasmi na fasihi","urejeshi-mfupi-katika-sajili-rasmi-na-fasihi",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":795,"displayOrder":821},"01a1c61d-2979-740b-87b2-32ba10a29c84","Vishazi vinavyokatiza sentensi na uwazi wa maana","vishazi-vinavyokatiza-sentensi-na-uwazi-wa-maana",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":795,"displayOrder":826},"01a1c61d-2943-7bde-840e-4d2de117ea02","Utata wa muundo katika sentensi ndefu","utata-wa-muundo-katika-sentensi-ndefu",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":795,"displayOrder":831},"01a1c61d-2879-79aa-a793-bc3001b6694a","Udondoshaji na usambamba katika hotuba","udondoshaji-na-usambamba-katika-hotuba",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":795,"displayOrder":836},"01a1c61d-27c4-7608-86ff-1052c33d3374","Mpangilio wa kishairi na mipaka ya matumizi","mpangilio-wa-kishairi-na-mipaka-ya-matumizi",165,{"id":838,"title":839,"slug":840,"language":9,"level":795,"displayOrder":841},"01a1c61d-2938-7f41-af34-d6729787fff5","Usemi wa taarifa na sauti ya msimulizi","usemi-wa-taarifa-na-sauti-ya-msimulizi",166,{"id":843,"title":844,"slug":845,"language":9,"level":795,"displayOrder":846},"01a1c61d-2845-7d11-92b3-e8cd2d1bf4f5","Sarufi ya methali: maana halisi na matumizi","sarufi-ya-methali-maana-halisi-na-matumizi",167,{"id":848,"title":849,"slug":850,"language":9,"level":795,"displayOrder":851},"01a1c61d-27b9-7cf1-8ded-e2e88e3149a8","Miundo ya kale katika usomaji wa matini","miundo-ya-kale-katika-usomaji-wa-matini",168,{"id":88,"title":89,"slug":90,"seoDescription":853,"content":854,"language":9,"level":10,"displayOrder":91,"grammarTopics":855,"createdAt":860,"updatedAt":861,"totalExercises":36,"vocabularyLists":862,"readyImages":998},"Tumia -na- kueleza vitendo vya sasa kwa Kiswahili. Jifunze viambishi vya watu, vitenzi kama kula na kunywa, na namna ya kukanusha wakati uliopo.","Kwa **-na-**, unaweza kusema unafanya nini sasa: **Ninasoma.** Utajifunza kuchagua mwanzo wa kitenzi kulingana na mtu, kutumia vitenzi kama **kula** na **kunywa**, na kukanusha kitendo cha sasa.\n\n## 1. Kueleza kitendo cha sasa\n\nTumia **-na-** kueleza kitendo kinachoendelea sasa.\n\n:::example\n- Mimi **ninasoma** kitabu sasa.\n- Asha **anapika** chakula.\n- Watoto **wanacheza** nje.\n:::\n\nUnaweza pia kutumia **-na-** kwa jambo la kawaida katika maisha yako: **Ninaishi Arusha.** Si lazima kila sentensi iwe na neno **sasa**.\n\n## 2. Kuunda kitenzi chenye -na-\n\nKitenzi kina sehemu hizi: **kiambishi cha mtu + -na- + sehemu ya kitenzi inayobaki baada ya kuondoa ku-**.\n\nKwa mfano, katika **kusoma**, ondoa **ku-**. Unapata **soma**. Kisha: **ni- + -na- + soma → ninasoma**.\n\n*Kiambishi cha mtu* ni sehemu ya mwanzo inayoonyesha anayefanya kitendo.\n\n| Mtu | Kiambishi cha mtu | Mfano |\n| --- | --- | --- |\n| mimi | **ni-** | **ninasoma** |\n| wewe | **u-** | **unasoma** |\n| yeye | **a-** | **anasoma** |\n| sisi | **tu-** | **tunasoma** |\n| ninyi | **m-** | **mnasoma** |\n| wao | **wa-** | **wanasoma** |\n\nAndika kitenzi kama neno moja: **tunasoma**, si *tu na soma*.\n\n:::tip\nSi lazima utaje **mimi**, **wewe** au **yeye** kila mara. **Ninasoma** na **Mimi ninasoma** zote ni sahihi. **Anasoma** inaweza kumhusu mwanamume au mwanamke.\n:::\n\n## 3. Kula, kunywa na vitenzi vingine\n\nKwa vitenzi vingi, unaondoa **ku-** kabla ya kuongeza kiambishi cha mtu na **-na-**. Lakini vitenzi vifupi kama **kula**, **kunywa**, **kuja** na **kufa** hubaki na **ku-** baada ya **-na-**.\n\n| Kitenzi | Umbo la mimi |\n| --- | --- |\n| kusoma | **ninasoma** |\n| kupika | **ninapika** |\n| kufanya | **ninafanya** |\n| kula | **ninakula** |\n| kunywa | **ninakunywa** |\n| kuja | **ninakuja** |\n\n:::example\n- Wewe **unakula** wali.\n- Sisi **tunakunywa** maji.\n- Mama **anakuja** sasa.\n:::\n\n:::warning\nKwa **kula**, sema **ninakula**, si *ninala*. Kwa **kunywa**, sema **ninakunywa**, si *ninanywa*.\n:::\n\n## 4. Kuuliza kuhusu kitendo cha sasa\n\nKatika swali, **-na-** haibadiliki. Unaweza kutumia **nini** kuuliza kuhusu kitendo au kitu.\n\n:::example\n— **Unafanya nini** sasa?\n\n— **Ninapika**.\n\n— Asha **anakunywa nini**?\n\n— **Anakunywa** chai.\n:::\n\n## 5. Kukanusha wakati uliopo\n\nKukanusha ni kusema kwamba kitendo hakifanyiki. Katika maumbo haya, **-na-** huondoka na mwanzo wa kitenzi hubadilika. Kwa vitenzi vinavyoishia kwa **-a**, mwisho hubadilika kuwa **-i**.\n\n| Mtu | Kitendo kinafanyika | Kitendo hakifanyiki |\n| --- | --- | --- |\n| mimi | ninasoma | **sisomi** |\n| wewe | unasoma | **husomi** |\n| yeye | anasoma | **hasomi** |\n| sisi | tunasoma | **hatusomi** |\n| ninyi | mnasoma | **hamsomi** |\n| wao | wanasoma | **hawasomi** |\n\nKwa vitenzi vifupi tulivyoona, **ku-** pia huondoka: **ninakula → sili**, **ninakunywa → sinywi**, **ninakuja → siji**.\n\nVitenzi kama **kusafiri** na **kujibu** havibadilishi herufi ya mwisho: **ninasafiri → sisafiri**, **ninajibu → sijibu**.\n\n:::example\n- **Sisomi** sasa; **ninapika**.\n- Mtoto **hali** wali; **anakula** ndizi.\n- Sisi **hatusafiri** leo.\n:::\n\n## 6. Kumbuka hatua hizi\n\n1. Chagua mwanzo unaolingana na mtu: **ni-**, **u-**, **a-**, **tu-**, **m-** au **wa-**.\n2. Ongeza **-na-**: **unasoma**.\n3. Kwa vitenzi vifupi kama **kula**, hifadhi **ku-**: **unakula**.\n4. Ukikanusha, usitumie **-na-**: **husomi**, **huli**.\n\n**Ninasoma sasa. Sisomi sasa.** Sentensi ya kwanza inasema kitendo kinafanyika; ya pili inasema hakifanyiki.",[856],{"id":857,"name":89,"level":10,"language":9,"isCompleted":858,"completionPercentage":859,"totalExercises":36,"completedExercises":859},"01a1c61d-25ab-72f0-abf0-38b7ce3e3732",false,0,"2026-11-10T15:39:22+00:00","2026-11-10T17:57:01+00:00",[863],{"id":864,"title":89,"vocabularyListWords":865,"isPublished":877},"01a1c61d-7cd5-7c31-814a-1ac5aede0901",[866,882,892,910,924,942,956,970,980],{"id":867,"vocabularyWord":868,"displayOrder":11},"01a1c61d-7cd5-7c91-814a-1ac5af55039e",{"id":869,"word":870,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":871,"audio":858},"01a1c61d-5b1f-7ddb-9ec7-90d803b94da1","kusoma",[872,878],{"id":873,"partOfSpeech":874,"definition":875,"exampleSentences":876,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff34-7831-9b88-f2f029c600e6","VERB","Kutazama maandishi na kuelewa maana yake, kwa mfano kitabu, gazeti au barua.","Ninapenda kusoma kitabu kila jioni.\nBaba anasoma gazeti asubuhi.\nWatoto wanajifunza kusoma na kuandika shuleni.",true,{"id":879,"partOfSpeech":874,"definition":880,"exampleSentences":881,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff34-7879-9b88-f2f02a991444","Kujifunza masomo shuleni, chuoni au chuo kikuu ili kupata elimu.","Dada yangu anasoma chuo kikuu cha Dar es Salaam.\nNinataka kusoma udaktari baadaye.\nWanafunzi wanasoma kwa bidii kwa ajili ya mtihani.",{"id":883,"vocabularyWord":884,"displayOrder":16},"01a1c61d-7cd5-7cc5-814a-1ac5afedd733",{"id":885,"word":886,"frequency":46,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":887,"audio":858},"01a1c61d-5b14-7763-9ad3-bc26b1e2e1da","kupika",[888],{"id":889,"partOfSpeech":874,"definition":890,"exampleSentences":891,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-799f-8cf3-eca8a4d9a794","Kuandaa chakula kwa kukitia kwenye moto au joto ili kiive, kwa mfano kwa kuchemsha, kukaanga au kuoka.","Mama anapenda kupika wali na maharage kila siku.\nLeo tutapika chakula cha jioni pamoja.\nBaba yangu anajua kupika nyama vizuri sana.",{"id":893,"vocabularyWord":894,"displayOrder":21},"01a1c61d-7cd5-7ced-814a-1ac5b0d9eac9",{"id":895,"word":896,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":897,"audio":858},"01a1c61d-5aa9-743c-bc5e-ee9d9dd53613","kucheza",[898,902,906],{"id":899,"partOfSpeech":874,"definition":900,"exampleSentences":901,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd83-78a7-8cd4-8b89072e7bba","Kufanya michezo kwa furaha, hasa watoto, au kushiriki katika mchezo kama mpira.","Watoto wanacheza uwanjani kila jioni.\nNinapenda kucheza mpira wa miguu na marafiki zangu.\nPaka anacheza na mpira wa uzi.",{"id":903,"partOfSpeech":874,"definition":904,"exampleSentences":905,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd83-78eb-8cd4-8b8908211bd6","Kusogeza mwili kwa mpangilio wa muziki au ngoma; kudansi.","Wageni wote walicheza harusini hadi usiku.\nDada yangu anajua kucheza ngoma za kienyeji.\nTucheze pamoja muziki ukianza!",{"id":907,"partOfSpeech":874,"definition":908,"exampleSentences":909,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd83-792b-8cd4-8b8908cac9b9","Kupiga au kutumia chombo cha muziki, au kuonyesha igizo au mchezo wa kuigiza.","Baba yangu anacheza gitaa vizuri sana.\nMwanamuziki huyo atacheza kinanda kwenye tamasha.",{"id":911,"vocabularyWord":912,"displayOrder":26},"01a1c61d-7cd5-7d0d-814a-1ac5b1695d61",{"id":913,"word":914,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":915,"audio":858},"01a1c61d-5ab5-7562-a98b-fe15b49e4926","kuishi",[916,920],{"id":917,"partOfSpeech":874,"definition":918,"exampleSentences":919,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-77d3-8834-567e3a5487a3","Kukaa au kuwa na makazi mahali fulani, kama nyumbani, mjini au kijijini.","Ninaishi Nairobi na familia yangu.\nBabu na bibi wanaishi kijijini.\nUnaishi wapi?",{"id":921,"partOfSpeech":874,"definition":922,"exampleSentences":923,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd84-781b-8834-567e3ad07201","Kuwa hai, yaani kuwa na uhai na kutokufa.","Samaki huishi majini.\nBibi yangu aliishi miaka tisini.\nMimea haiwezi kuishi bila maji.",{"id":925,"vocabularyWord":926,"displayOrder":31},"01a1c61d-7cd5-7d2d-814a-1ac5b1f6a307",{"id":927,"word":928,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":929,"audio":858},"01a1c61d-5aad-78ee-b298-5a6ad7a97077","kufanya",[930,934,938],{"id":931,"partOfSpeech":874,"definition":932,"exampleSentences":933,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd83-7de3-8cd4-8b890c18c9c2","Kutenda jambo au kazi fulani; kutekeleza kitendo.","Ninataka kufanya kazi yangu leo.\nWatoto wanafanya nini shuleni?\nTutafanya mazoezi asubuhi kesho.",{"id":935,"partOfSpeech":874,"definition":936,"exampleSentences":937,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-fd83-7e2b-8cd4-8b890cf5d485","Kutengeneza au kuunda kitu; kukitoa kitu kutoka kwa vifaa fulani.","Mama anafanya chapati jikoni.\nFundi alifanya meza nzuri kwa mti wa mninga.\nWanafunzi walifanya ramani ya Afrika darasani.",{"id":939,"partOfSpeech":874,"definition":940,"exampleSentences":941,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c695-fd83-7e6b-8cd4-8b890d40dbaa","Kusababisha mtu au kitu kiwe katika hali fulani.","Habari hizo zilinifanya nifurahi sana.\nMvua kubwa ilifanya barabara iwe na matope.\nUsiniambie hivyo, utanifanya nilie.",{"id":943,"vocabularyWord":944,"displayOrder":36},"01a1c61d-7cd5-7d4d-814a-1ac5b25ea0dc",{"id":945,"word":946,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":947,"audio":858},"01a1c61d-5b05-71b4-9b6b-8780615364db","kula",[948,952],{"id":949,"partOfSpeech":874,"definition":950,"exampleSentences":951,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff32-71f8-8c85-48669c95e77c","Kuweka chakula kinywani, kukitafuna na kukimeza ili mwili upate nguvu.","Watoto wanakula wali na maharagwe.\nNapenda kula matunda kila asubuhi.\nTulikula chakula cha mchana pamoja.",{"id":953,"partOfSpeech":874,"definition":954,"exampleSentences":955,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff32-7290-8c85-48669cfae15c","Kutumia au kuchukua pesa au mali ya mtu mwingine kwa njia isiyo halali.","Mtumishi huyo alikula pesa za kampuni.\nViongozi wasiokuwa waaminifu hula mali ya umma.\nAlishtakiwa kwa kula rushwa.",{"id":957,"vocabularyWord":958,"displayOrder":41},"01a1c61d-7cd5-7d69-814a-1ac5b2c68f7c",{"id":959,"word":960,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":961,"audio":858},"01a1c61d-5b0d-74b1-9f33-a5966d7221f9","kunywa",[962,966],{"id":963,"partOfSpeech":874,"definition":964,"exampleSentences":965,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-ff33-7033-8cf3-eca89e90ee63","Kumeza kinywaji, kama maji, chai au maziwa, kupitia kinywani hadi tumboni.","Ninapenda kunywa maji mengi kila siku.\nWatoto wanakunywa maziwa asubuhi.\nTunakunywa chai pamoja kabla ya kwenda kazini.",{"id":967,"partOfSpeech":874,"definition":968,"exampleSentences":969,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c695-ff33-7087-8cf3-eca89efa9085","Kutumia dawa ya maji au ya vidonge kwa kuimeza ili kutibu ugonjwa.","Daktari alisema nikanywe dawa mara tatu kwa siku.\nMgonjwa anakunywa dawa baada ya chakula.\nUsisahau kunywa dawa yako kabla ya kulala.",{"id":971,"vocabularyWord":972,"displayOrder":46},"01a1c61d-7cd5-7d85-814a-1ac5b3b2b503",{"id":973,"word":974,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":975,"audio":858},"01a1c61d-5ab6-767f-a7ce-3433c86a6cc1","kuja",[976],{"id":977,"partOfSpeech":874,"definition":978,"exampleSentences":979,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c695-fd84-7913-8834-567e3b573a5f","Kufika mahali alipo mtu anayesema au mahali panapozungumziwa; kusogea karibu na mzungumzaji.","Rafiki yangu atakuja nyumbani kwetu kesho.\nNjoo hapa, mwanangu!\nBasi linakuja sasa hivi.",{"id":981,"vocabularyWord":982,"displayOrder":51},"01a1c61d-7cd5-7da5-814a-1ac5b4160b39",{"id":983,"word":984,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":985,"audio":858},"01a1c61d-5c83-7465-9ec7-cf2f62737ccb","kufa",[986,990,994],{"id":987,"partOfSpeech":874,"definition":988,"exampleSentences":989,"isPrimary":877,"meaningOrder":11},"01a1c696-02c0-7928-8622-e8950896c07d","Kuacha kuwa hai; uhai wa mtu, mnyama au mmea kuisha.","Babu yangu alikufa mwaka jana baada ya kuugua kwa muda mrefu.\nMaua yote yalikufa kwa sababu ya ukame.\nSamaki wengi hufa wakati maji ya ziwa yanapochafuka.",{"id":991,"partOfSpeech":874,"definition":992,"exampleSentences":993,"isPrimary":858,"meaningOrder":16},"01a1c696-02c0-79a8-8622-e895089e820f","Kuacha kufanya kazi; kuzimika au kuharibika (kwa mashine, injini, simu, taa n.k.).","Injini ya gari ilikufa katikati ya safari.\nSimu yangu imekufa kwa sababu betri imeisha chaji.\nRedio ilikufa baada ya kuanguka sakafuni.",{"id":995,"partOfSpeech":874,"definition":996,"exampleSentences":997,"isPrimary":858,"meaningOrder":21},"01a1c696-02c0-7a18-8622-e895091abc48","Kupoteza hisia au nguvu katika sehemu ya mwili; kufa ganzi.","Mguu wangu ulikufa ganzi nilipokaa muda mrefu.\nMkono wake ulikufa ganzi kwa baridi kali.",[],null,[1001,1010,1016,1023,1028,1035],{"@id":1002,"@type":1003,"id":1004,"grammarPage":1005,"title":1006,"instructions":1007,"displayOrder":859,"type":1008,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1009},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5842-71a2-a18f-38830e0a527a","GrammarExercise","01a1c61d-5842-71a2-a18f-38830e0a527a","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1c61d-29ba-745e-b573-7ca3d594f788","Vitendo vya sasa na viambishi vya mtu","Chagua kitenzi kinacholingana na mtu na kueleza kitendo cha sasa.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f741204d-2421-4417-9fd3-9b2021c281dc_hero.webp?v=1794325174",{"@id":1011,"@type":1003,"id":1012,"grammarPage":1005,"title":1013,"instructions":1014,"displayOrder":11,"type":1008,"questionCount":66,"blankCount":71,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1015},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5854-7cdd-975b-c401d13bec04","01a1c61d-5854-7cdd-975b-c401d13bec04","Kukanusha vitendo vya sasa","Chagua umbo sahihi la kukanusha. Katika swali la mwisho, linganisha kitendo kisichofanyika na kinachofanyika.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_da7324f6-7e2f-4ffe-ac40-cfca508b2d0d_hero.webp?v=1794325174",{"@id":1017,"@type":1003,"id":1018,"grammarPage":1005,"title":1019,"instructions":1020,"displayOrder":16,"type":1021,"questionCount":46,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1022},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5868-7cf6-b805-004af5e8d168","01a1c61d-5868-7cf6-b805-004af5e8d168","Vitendo vya pamoja: tafuta kosa","Tafuta neno lenye kosa katika kila sentensi, kisha chagua marekebisho sahihi.","find_and_fix","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_418010ae-c9f7-42f6-90a8-2af5bf4d5ba8_hero.webp?v=1794325174",{"@id":1024,"@type":1003,"id":1025,"grammarPage":1005,"title":1026,"instructions":1020,"displayOrder":21,"type":1021,"questionCount":46,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1027},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-586f-79c1-ac78-47585c3de3e6","01a1c61d-586f-79c1-ac78-47585c3de3e6","Ukanushi wa sasa: tafuta kosa","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_a5c9e0ee-bf8b-42ea-ab67-be4d0975809f_hero.webp?v=1794325174",{"@id":1029,"@type":1003,"id":1030,"grammarPage":1005,"title":1031,"instructions":1032,"displayOrder":26,"type":1033,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1034},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-5876-7843-affa-be99b4984b8c","01a1c61d-5876-7843-affa-be99b4984b8c","Wakati uliopo: tambua mtu","Gusa kipande, kisha gusa kundi la mtu anayefanya au asiyefanya kitendo hicho.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_fc1b0061-a800-4316-bd40-90801df7e6e6_hero.webp?v=1794325174",{"@id":1036,"@type":1003,"id":1037,"grammarPage":1005,"title":1038,"instructions":1039,"displayOrder":31,"type":1033,"questionCount":26,"blankCount":859,"isCompleted":858,"ogImageUrl":1040},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1c61d-587c-7b5b-92ff-956dd3578ebb","01a1c61d-587c-7b5b-92ff-956dd3578ebb","Wakati uliopo: maumbo na ukanushi","Gusa kipande, kisha gusa kundi linalofaa. Fuata kanuni ya kupanga iliyo katika kila ubao.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_72649456-b079-4f40-93d7-656e2021f3a9_hero.webp?v=1794325174",{"id":1004,"grammarPage":1005,"title":1006,"instructions":1007,"seoTitle":1042,"seoDescription":1043,"displayOrder":859,"type":1008,"questions":1044,"ogImageUrl":1009},"Wakati uliopo kwa -na-: chagua kitenzi","Fanya mazoezi ya wakati uliopo kwa -na- kwa kuchagua vitenzi vinavyofaa katika sentensi kuhusu kazi za nyumbani, chakula, maswali na maisha ya kila siku.",[1045],{"id":1046,"sentenceTemplate":1047,"displayOrder":859,"explanation":1048,"exampleSentence":1049,"blanks":1050},"01a1c61d-5842-73ba-a18f-388310034609","Mimi __1__ nguo sasa.","Mimi huhitaji ni-; ukiunganisha ni-, -na- na fua, unapata ninafua. U- ni ya wewe na a- ni ya yeye.","Ninafungua dirisha la chumba.",[1051],{"id":1052,"blankNumber":11,"options":1053},"01a1c61d-5842-7322-a18f-38830f9c823e",[1054,1057,1060],{"id":1055,"optionText":1056,"isCorrect":858,"displayOrder":859},"01a1c61d-5842-7292-a18f-38830e494142","unafua",{"id":1058,"optionText":1059,"isCorrect":877,"displayOrder":11},"01a1c61d-5842-72ce-a18f-38830ed7dbc3","ninafua",{"id":1061,"optionText":1062,"isCorrect":858,"displayOrder":16},"01a1c61d-5842-72fa-a18f-38830f1096f6","anafua",{"html":1064,"toc":1065},"\u003Cp>Kwa \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>, unaweza kusema unafanya nini sasa: \u003Cstrong>Ninasoma.\u003C\u002Fstrong> Utajifunza kuchagua mwanzo wa kitenzi kulingana na mtu, kutumia vitenzi kama \u003Cstrong>kula\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kunywa\u003C\u002Fstrong>, na kukanusha kitendo cha sasa.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kueleza-kitendo-cha-sasa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Kueleza kitendo cha sasa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Tumia \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong> kueleza kitendo kinachoendelea sasa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Mimi \u003Cstrong>ninasoma\u003C\u002Fstrong> kitabu sasa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Asha \u003Cstrong>anapika\u003C\u002Fstrong> chakula.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Watoto \u003Cstrong>wanacheza\u003C\u002Fstrong> nje.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Unaweza pia kutumia \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong> kwa jambo la kawaida katika maisha yako: \u003Cstrong>Ninaishi Arusha.\u003C\u002Fstrong> Si lazima kila sentensi iwe na neno \u003Cstrong>sasa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kuunda-kitenzi-chenye-na-\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Kuunda kitenzi chenye -na-\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kitenzi kina sehemu hizi: \u003Cstrong>kiambishi cha mtu + -na- + sehemu ya kitenzi inayobaki baada ya kuondoa ku-\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kwa mfano, katika \u003Cstrong>kusoma\u003C\u002Fstrong>, ondoa \u003Cstrong>ku-\u003C\u002Fstrong>. Unapata \u003Cstrong>soma\u003C\u002Fstrong>. Kisha: \u003Cstrong>ni- + -na- + soma → ninasoma\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cem>Kiambishi cha mtu\u003C\u002Fem> ni sehemu ya mwanzo inayoonyesha anayefanya kitendo.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Mtu\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kiambishi cha mtu\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mfano\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>mimi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ni-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ninasoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>wewe\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>u-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>unasoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>yeye\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>anasoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>sisi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>tu-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>tunasoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ninyi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>m-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>mnasoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>wao\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>wa-\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>wanasoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Andika kitenzi kama neno moja: \u003Cstrong>tunasoma\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cem>tu na soma\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Si lazima utaje \u003Cstrong>mimi\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>wewe\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>yeye\u003C\u002Fstrong> kila mara. \u003Cstrong>Ninasoma\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>Mimi ninasoma\u003C\u002Fstrong> zote ni sahihi. \u003Cstrong>Anasoma\u003C\u002Fstrong> inaweza kumhusu mwanamume au mwanamke.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kula-kunywa-na-vitenzi-vingine\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Kula, kunywa na vitenzi vingine\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kwa vitenzi vingi, unaondoa \u003Cstrong>ku-\u003C\u002Fstrong> kabla ya kuongeza kiambishi cha mtu na \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>. Lakini vitenzi vifupi kama \u003Cstrong>kula\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kunywa\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>kuja\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kufa\u003C\u002Fstrong> hubaki na \u003Cstrong>ku-\u003C\u002Fstrong> baada ya \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kitenzi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Umbo la mimi\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>kusoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ninasoma\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kupika\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ninapika\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kufanya\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ninafanya\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kula\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ninakula\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kunywa\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ninakunywa\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>kuja\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ninakuja\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>Wewe \u003Cstrong>unakula\u003C\u002Fstrong> wali.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Sisi \u003Cstrong>tunakunywa\u003C\u002Fstrong> maji.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Mama \u003Cstrong>anakuja\u003C\u002Fstrong> sasa.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Kwa \u003Cstrong>kula\u003C\u002Fstrong>, sema \u003Cstrong>ninakula\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cem>ninala\u003C\u002Fem>. Kwa \u003Cstrong>kunywa\u003C\u002Fstrong>, sema \u003Cstrong>ninakunywa\u003C\u002Fstrong>, si \u003Cem>ninanywa\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kuuliza-kuhusu-kitendo-cha-sasa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Kuuliza kuhusu kitendo cha sasa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Katika swali, \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong> haibadiliki. Unaweza kutumia \u003Cstrong>nini\u003C\u002Fstrong> kuuliza kuhusu kitendo au kitu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>— \u003Cstrong>Unafanya nini\u003C\u002Fstrong> sasa?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— \u003Cstrong>Ninapika\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— Asha \u003Cstrong>anakunywa nini\u003C\u002Fstrong>?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— \u003Cstrong>Anakunywa\u003C\u002Fstrong> chai.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kukanusha-wakati-uliopo\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Kukanusha wakati uliopo\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kukanusha ni kusema kwamba kitendo hakifanyiki. Katika maumbo haya, \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong> huondoka na mwanzo wa kitenzi hubadilika. Kwa vitenzi vinavyoishia kwa \u003Cstrong>-a\u003C\u002Fstrong>, mwisho hubadilika kuwa \u003Cstrong>-i\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Mtu\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kitendo kinafanyika\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Kitendo hakifanyiki\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>mimi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ninasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sisomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>wewe\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>unasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>husomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>yeye\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>anasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hasomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>sisi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>tunasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hatusomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>ninyi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>mnasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hamsomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>wao\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>wanasoma\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>hawasomi\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Kwa vitenzi vifupi tulivyoona, \u003Cstrong>ku-\u003C\u002Fstrong> pia huondoka: \u003Cstrong>ninakula → sili\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ninakunywa → sinywi\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ninakuja → siji\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Vitenzi kama \u003Cstrong>kusafiri\u003C\u002Fstrong> na \u003Cstrong>kujibu\u003C\u002Fstrong> havibadilishi herufi ya mwisho: \u003Cstrong>ninasafiri → sisafiri\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>ninajibu → sijibu\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Sisomi\u003C\u002Fstrong> sasa; \u003Cstrong>ninapika\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Mtoto \u003Cstrong>hali\u003C\u002Fstrong> wali; \u003Cstrong>anakula\u003C\u002Fstrong> ndizi.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Sisi \u003Cstrong>hatusafiri\u003C\u002Fstrong> leo.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"kumbuka-hatua-hizi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Kumbuka hatua hizi\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>Chagua mwanzo unaolingana na mtu: \u003Cstrong>ni-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>u-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>a-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>tu-\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>m-\u003C\u002Fstrong> au \u003Cstrong>wa-\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Ongeza \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>: \u003Cstrong>unasoma\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Kwa vitenzi vifupi kama \u003Cstrong>kula\u003C\u002Fstrong>, hifadhi \u003Cstrong>ku-\u003C\u002Fstrong>: \u003Cstrong>unakula\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Ukikanusha, usitumie \u003Cstrong>-na-\u003C\u002Fstrong>: \u003Cstrong>husomi\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>huli\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ninasoma sasa. Sisomi sasa.\u003C\u002Fstrong> Sentensi ya kwanza inasema kitendo kinafanyika; ya pili inasema hakifanyiki.\u003C\u002Fp>\n",[1066,1070,1074,1078,1082,1086],{"id":1067,"text":1068,"depth":16,"number":1069},"kueleza-kitendo-cha-sasa","Kueleza kitendo cha sasa","1",{"id":1071,"text":1072,"depth":16,"number":1073},"kuunda-kitenzi-chenye-na-","Kuunda kitenzi chenye -na-","2",{"id":1075,"text":1076,"depth":16,"number":1077},"kula-kunywa-na-vitenzi-vingine","Kula, kunywa na vitenzi vingine","3",{"id":1079,"text":1080,"depth":16,"number":1081},"kuuliza-kuhusu-kitendo-cha-sasa","Kuuliza kuhusu kitendo cha sasa","4",{"id":1083,"text":1084,"depth":16,"number":1085},"kukanusha-wakati-uliopo","Kukanusha wakati uliopo","5",{"id":1087,"text":1088,"depth":16,"number":1089},"kumbuka-hatua-hizi","Kumbuka hatua hizi","6"]