[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tl-daw-umano-at-diumano-sa-pag-uulat-ng-impormasyon":3,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-3ded-71ca-be3e-301bd6bed50f":65,"exercise-list-path-tl-none":82},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":64},"01a1932e-3ded-71ca-be3e-301bd6bed50f","Daw, umano at diumano sa pag-uulat ng impormasyon","daw-umano-at-diumano-sa-pag-uulat-ng-impormasyon","Gamitin ang daw, umano at diumano upang iulat ang sinabi ng iba, linawin ang pinagmulan at saklaw ng pahayag, at iwasang gawing katotohanan ang paratang.","Sa pag-uulat, mahalagang maihiwalay ang sinabi ng iba sa impormasyong ikaw mismo ang pinatutunayan. Ginagamit ang **daw**, **umano** at **diumano** upang ipakitang iniuugnay sa ibang pinagmulan ang isang pahayag. Magkakalapit ang mga ito, ngunit nagkakaiba ang karaniwang rehistro at maaaring ipahiwatig na paglayo ng nag-uulat sa pahayag.\n\n## 1. Pag-uulat, hindi pagpapatunay\n\nIhambing ang dalawang pangungusap:\n\n:::example\n- **Sarado ang tulay.** — Tuwirang inilalahad ng nagsasalita ang impormasyon.\n- **Sarado raw ang tulay.** — Iniuulat ng nagsasalita ang impormasyong nakuha niya sa iba.\n:::\n\nSa ikalawang pangungusap, hindi awtomatikong sinasabing mali o kaduda-duda ang balita. Ang malinaw na pagkakaiba ay **may ibang pinagmulan ang pahayag**. Maaaring naniniwala rito ang nagsasalita, ngunit hindi iyon ginagarantiyahan ng katagang **raw**.\n\nSa paggamit ng tatlong anyo, paghiwalayin ang sumusunod:\n\n- **Pinagmulan:** Sino ang nagsabi o naglahad ng impormasyon?\n- **Saklaw:** Aling bahagi ng pangungusap ang iniuulat mula sa iba?\n- **Katayuan:** Napatunayan na ba ang pahayag, o pahayag pa lamang ito ng isang panig?\n\n## 2. Pagpili ayon sa rehistro at konteksto\n\n| Anyo | Karaniwang gamit | Halimbawa |\n| --- | --- | --- |\n| **daw \u002F raw** | Karaniwan sa usapan; ginagamit din sa pagsulat upang mag-ulat ng sinabi ng iba | Aalis **daw** bukas ang direktor. |\n| **umano** | Madalas sa pormal na pag-uulat at balita | Aalis **umano** bukas ang direktor. |\n| **diumano** | Madalas sa pormal na pag-uulat, lalo na ng mga pahayag o paratang na hindi inaako bilang tiyak | Aalis **diumano** bukas ang direktor. |\n\nSa tatlong halimbawa, pareho ang pangunahing impormasyong iniuulat. Gayunman, maaaring maging mas kapansin-pansin ang paglayo ng nag-uulat sa pahayag kapag **diumano** ang ginamit, lalo na kung paratang ang paksa.\n\n:::note\nHindi ito mahigpit na antas mula sa pinakakatiyak hanggang sa pinakaduda. Hindi nangangahulugang tiyak na totoo ang may **daw**, at hindi nangangahulugang tiyak na mali ang may **diumano**. Malaki ang papel ng konteksto, pinagmulan at paraan ng paglalahad.\n:::\n\nAng **raw** ay baryante ng **daw**, hindi hiwalay na antas ng paniniwala. Dito, ang mahalaga ay ang tungkulin nila sa pag-uulat, hindi ang tuntunin ng pagpapalitan ng kanilang anyo.\n\n## 3. Paglalagay at saklaw ng iniulat\n\nKaraniwang sumusunod ang **daw\u002Fraw** sa unang bahagi ng sugnay na pinaglulugaran nito. Hindi ito malayang inililipat sa anumang puwesto. Maaari ring sumunod sa panaguri ang **umano** at **diumano**.\n\n:::example\n- Nagbitiw **daw** ang direktor.\n- Nagbitiw **umano** ang direktor.\n- Nagbitiw **diumano** ang direktor.\n:::\n\nKapag may higit sa isang sugnay, kailangang malinaw kung aling pahayag ang mula sa iba.\n\n:::example\n**Iniulat na sinabi ni Liza ang isang bagay:**\n\nSinabi **raw** ni Liza na sarado ang opisina.\n\n**Tiyak na dumating si Liza; ang dahilan niya ang mula sa ibang pinagmulan:**\n\nDumating si Liza, pero umalis siya agad dahil may sakit **daw** ang anak niya.\n:::\n\nSa unang halimbawa, maging ang pagsasabing may sinabi si Liza ay bahagi ng iniulat. Sa ikalawa, ang pagiging may sakit ng anak ang malinaw na minamarkahan bilang impormasyong mula sa iba.\n\n:::tip\nKung mahaba ang pangungusap at malabo ang saklaw, hatiin ito. Pangalanan din ang pinagmulan: **Dumating si Liza at umalis agad. Ayon sa kaniya, may sakit ang anak niya.**\n:::\n\n## 4. Pagbanggit sa pinagmulan\n\nHindi tinutukoy ng **daw**, **umano** o **diumano** lamang kung sino ang pinagmulan. Sapat ito kung malinaw na ang pinagmulan sa usapan. Sa maselang pag-uulat, mas mabuting sabihin kung kanino nanggaling ang impormasyon.\n\n:::example\n**Malinaw ang pinagmulan sa usapan:**\n\n— Ano ang sabi ng guwardiya?\n\n— Sarado **raw** ang gusali hanggang bukas.\n\n**Tahasang pinangalanan ang pinagmulan:**\n\nAyon sa reklamo ng mga residente, naningil **umano** ng dagdag na bayad ang tagapangasiwa.\n:::\n\nMaaaring magsama ang **ayon sa** at **umano**: pinapangalanan ng una ang pinagmulan, samantalang binibigyang-diin ng ikalawa na iniulat na pahayag ang kasunod. Hindi ito awtomatikong mali o labis, ngunit hindi rin kailangang pagsamahin sa bawat pangungusap.\n\nIwasang ipalit ang malabong **diumano** sa impormasyong kaya mong tukuyin nang mas malinaw. Ang **Ayon sa nakasulat na reklamo…** ay higit na nagbibigay ng konteksto kaysa sa isang paratang na walang pinangalanang pinagmulan.\n\n## 5. Pag-iingat sa paratang at sipi\n\nAng paglalagay ng **diumano** ay hindi sapat upang maging patas o mapanagot ang isang ulat. Kailangang malinaw pa rin kung ano ang paratang at kung ano ang napatunayan.\n\n:::example\n**Inilalahad bilang katotohanan:**\n\nNagnakaw ng pondo ang ingat-yaman.\n\n**Inilalahad bilang paratang ng isang panig:**\n\nAyon sa reklamo, kumuha **umano** ng pondo ang ingat-yaman nang walang pahintulot. Hindi pa napapatunayan ang paratang.\n:::\n\nHindi rin malayang maidaragdag ang mga katagang ito sa loob ng tuwirang sipi. Kapag idinagdag mo ang **daw** sa mismong siniping mga salita, maaaring magmukhang ang sinisipi ang nag-uulat lamang ng sinabi ng iba.\n\n:::warning\nKung ang eksaktong sinabi ni Ana ay **“Sarado ang opisina,”** huwag itong sipiin bilang **“Sarado raw ang opisina.”** Nagbabago ang ipinakikitang pinagmulan ng kaniyang impormasyon.\n\nSa di-tuwirang pag-uulat, maaari mong isulat: **Sinabi ni Ana na sarado ang opisina.** Hindi sapilitang magdagdag ng **daw** dahil malinaw na kung sino ang nagsabi.\n:::\n\n## 6. Bago ilahad ang impormasyon\n\n1. **Tukuyin ang pinagmulan.** Kung mahalaga sa pag-unawa, pangalanan ito.\n2. **Piliin ang angkop na rehistro.** Karaniwan ang **daw\u002Fraw**; mas pormal ang **umano** at **diumano**.\n3. **Linawin ang saklaw.** Ipakita kung aling pahayag ang mula sa iba.\n4. **Ihiwalay ang paratang sa napatunayan.** Huwag umasa sa isang kataga lamang.\n5. **Panatilihin ang eksaktong sipi.** Huwag baguhin ang pananagutan ng orihinal na nagsalita sa pamamagitan ng pagdaragdag ng kataga.\n\nAng pangunahing tanong ay hindi lamang **“Gaano ito katiyak?”** kundi **“Kanino nagmula ang pahayag, at paano ko ito inilalahad?”**","tl","C1",139,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1932e-3d0f-7280-af55-401559351c45",false,0,2,"2026-10-31T18:17:23+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",[21],{"id":22,"title":23,"vocabularyListWords":24,"isPublished":51},"01a1932e-8f62-7c84-b6de-2f04fdfff3de","Mga pananda ng iniulat na impormasyon",[25,34,42,54],{"id":26,"vocabularyWord":27,"displayOrder":33},"01a1932e-8f62-7cf0-b6de-2f04fe2b8125",{"id":28,"word":29,"frequency":30,"level":31,"language":9,"partsOfSpeech":32,"audio":15},"01a1932e-6f27-76b5-aa74-47df54664663","daw",10,"A1",[],1,{"id":35,"vocabularyWord":36,"displayOrder":17},"01a1932e-8f62-7d28-b6de-2f04fe777cac",{"id":37,"word":38,"frequency":39,"level":40,"language":9,"partsOfSpeech":41,"audio":15},"01a1932e-720e-7de5-a07b-2b01f24f0d52","raw",9,"A2",[],{"id":43,"vocabularyWord":44,"displayOrder":53},"01a1932e-8f62-7d4c-b6de-2f04feb5776b",{"id":45,"word":46,"frequency":47,"level":48,"language":9,"audioFilePath":49,"partsOfSpeech":50,"audio":51,"audioUrl":52},"01a1932e-7323-7855-9fa1-2d89e8b5f8e9","umano",6,"B2","tts_529c92e3168792cf_fil-PH.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_529c92e3168792cf_fil-PH.mp3",3,{"id":55,"vocabularyWord":56,"displayOrder":63},"01a1932e-8f62-7d70-b6de-2f04ff77aa17",{"id":57,"word":58,"frequency":59,"level":48,"language":9,"audioFilePath":60,"partsOfSpeech":61,"audio":51,"audioUrl":62},"01a1932e-72c4-7758-9957-e266e4c8d75a","diumano",5,"tts_b5f50cb23eff7f40_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_b5f50cb23eff7f40_fil-PH.mp3",4,[],[66,76],{"@id":67,"@type":68,"id":69,"grammarPage":70,"title":71,"instructions":72,"displayOrder":16,"type":73,"questionCount":74,"blankCount":74,"isCompleted":15,"ogImageUrl":75},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-46a0-7775-b877-3b954b6dde04","GrammarExercise","01a1932e-46a0-7775-b877-3b954b6dde04","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-3ded-71ca-be3e-301bd6bed50f","Pagkilala sa pinagmulan, rehistro at saklaw","Piliin ang kataga o pariralang angkop sa pangungusap. Ibatay ang sagot sa nakikitang konteksto, hindi sa ipinapalagay na antas ng katiyakan.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c5e1996b-9332-4703-acda-9ab5a340e3b4_hero.webp?v=1793470645",{"@id":77,"@type":68,"id":78,"grammarPage":70,"title":79,"instructions":80,"displayOrder":33,"type":73,"questionCount":74,"blankCount":74,"isCompleted":15,"ogImageUrl":81},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-46b5-7643-9f66-710b3aecdf16","01a1932e-46b5-7643-9f66-710b3aecdf16","Maingat na pag-edit ng ulat at sipi","Piliin ang sagot na sumusunod sa nakasaad na layunin ng pag-edit. Panatilihing malinaw ang pinagmulan, katayuan at saklaw ng impormasyon.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f175e7b4-87e8-4295-aa33-2e43d6eb56d1_hero.webp?v=1793470645",null]