[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-tl":3,"grammar-pages-tl":4,"grammar-page-tl-kata-at-kita-sa-lumang-tekstong-tagalog":837,"grammar-lesson-path-tl-kata-at-kita-sa-lumang-tekstong-tagalog-none":898,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-3e68-79fa-9a10-982753700861":899,"grammar-quick-check-01a1932e-3e68-79fa-9a10-982753700861":915,"grammar-lesson-body-01a1932e-3e68-79fa-9a10-982753700861-6e1ez34cq":937},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,681,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,782,787,792,797,802,807,812,817,822,827,832],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1932e-3daa-7070-acca-9703b115a46a","Alpabeto at mga tunog sa Tagalog","alpabeto-at-mga-tunog-sa-tagalog","tl","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1932e-400d-7c3a-8223-a09a258d6000","Pantig, diin at impit","pantig-diin-at-impit",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1932e-4008-7131-97be-c8dfccdef5f4","Pangungusap na walang pandiwa","pangungusap-na-walang-pandiwa",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1932e-3db0-71ae-892a-5c107b4271bd","Ang at si sa pagpapakilala","ang-at-si-sa-pagpapakilala",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1932e-3d9d-7b74-a7ef-70ff13d88681","Ako, ikaw, ka at siya","ako-ikaw-ka-at-siya",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1932e-3e4f-7a33-8109-0fe66cfae3f3","Kami at tayo: kasama ba ang kausap?","kami-at-tayo-kasama-ba-ang-kausap",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1932e-3e7a-797b-a91b-5b25e55f0229","Kayo at sila sa pagtukoy at paggalang","kayo-at-sila-sa-pagtukoy-at-paggalang",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1932e-3f34-7d05-af4f-bfd0de8b543b","Mga sa pagbabanggit ng marami","mga-sa-pagbabanggit-ng-marami",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1932e-3f2a-75a3-94f5-343dbe08ea70","Mga pang-uring naglalarawan","mga-pang-uring-naglalarawan",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1932e-3ff6-768b-a24b-4e4f9147aca1","Pang-angkop na na, -ng at -g","pang-angkop-na-na-ng-at-g",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1932e-3fd0-7407-a6ff-44e5972fa86b","Pagmamay-ari gamit ang ng at ni","pagmamay-ari-gamit-ang-ng-at-ni",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1932e-3e95-7dbe-abc7-58f3ae65ad15","Ko, mo at niya sa pagmamay-ari","ko-mo-at-niya-sa-pagmamay-ari",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1932e-3e30-7e0d-ada6-c8345121fb8e","Ito, iyan at iyon","ito-iyan-at-iyon",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1932e-3f10-712f-9ec1-c815f5506f98","May at wala sa pag-iral at pagmamay-ari","may-at-wala-sa-pag-iral-at-pagmamay-ari",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1932e-4098-7d49-b84d-d18a28d9cb66","Sa at nasa sa pagsasabi ng lugar","sa-at-nasa-sa-pagsasabi-ng-lugar",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1932e-3dfc-7b4a-9a1b-93d9a1aa5ac7","Dito, diyan at doon","dito-diyan-at-doon",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1932e-3f3e-7b33-9146-84ba16b9e628","Mga tanong na oo o hindi gamit ang ba","mga-tanong-na-oo-o-hindi-gamit-ang-ba",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1932e-40de-79d3-8895-bd97f524a050","Sino at ano sa pagkilala","sino-at-ano-sa-pagkilala",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1932e-40a3-70fe-9d1b-fd81acf5eb1b","Saan at nasaan","saan-at-nasaan",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1932e-3e27-7385-a350-8d155e2bd96b","Hindi sa pagtanggi","hindi-sa-pagtanggi",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1932e-4038-731b-b751-2a38256cd69f","Po, opo at magalang na kayo","po-opo-at-magalang-na-kayo",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1932e-3f18-7a73-bb8d-48a2ee39cc93","Mga bilang at pagbibilang ng bagay","mga-bilang-at-pagbibilang-ng-bagay",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1932e-3e2c-72f6-811e-fc0160bc8b39","Ilan at magkano","ilan-at-magkano",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1932e-3e06-70a3-b87f-3ae3d14dbeb7","Gusto at ayaw sa pang-araw-araw na usapan","gusto-at-ayaw-sa-pang-araw-araw-na-usapan",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1932e-40c2-758d-9842-1a214b931013","Salitang-ugat at karaniwang anyo ng pandiwa","salitang-ugat-at-karaniwang-anyo-ng-pandiwa",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1932e-40e3-7ab3-addd-62e4dd79d11f","Tagaganap at ang-parirala sa kilos","tagaganap-at-ang-parirala-sa-kilos",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1932e-3e8a-77cb-8939-7f9807f1e7a1","Kilos na tapos na gamit ang -um-","kilos-na-tapos-na-gamit-ang-um",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1932e-3e85-7397-90db-23a8cf8fb076","Kilos na nagpapatuloy gamit ang -um-","kilos-na-nagpapatuloy-gamit-ang-um",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1932e-3e7f-7a15-b1a8-cf1e5470e92c","Kilos na gagawin pa gamit ang -um-","kilos-na-gagawin-pa-gamit-ang-um",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1932e-3ed4-76dd-8d2f-e94377e492c8","Mag-, nag- at pag-uulit sa pang-araw-araw na kilos","mag-nag-at-pag-uulit-sa-pang-araw-araw-na-kilos",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1932e-3e3b-7953-9c11-0717876c5e90","Kahapon, ngayon at bukas","kahapon-ngayon-at-bukas",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1932e-3f55-7133-b9f2-6f4db3ce6cc2","Na at pa sa simpleng usapan","na-at-pa-sa-simpleng-usapan",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1932e-4026-762b-a341-b0479cd9af45","Payak na utos at pagbabawal gamit ang huwag","payak-na-utos-at-pagbabawal-gamit-ang-huwag",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1932e-3dc4-767f-8498-47b22bdc4a46","At, o at pero sa pag-uugnay","at-o-at-pero-sa-pag-uugnay",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1932e-3db5-7659-8205-1ec3747daee3","Ang, ng at sa: magkaibang papel sa pangungusap","ang-ng-at-sa-magkaibang-papel-sa-pangungusap","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1932e-40d9-7aa2-8961-c40ca6a1f4f4","Si, ni at kay; sina, nina at kina","si-ni-at-kay-sina-nina-at-kina",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1932e-3f6d-7b2d-b9a2-5965878ce46c","Namin, natin, ninyo at nila","namin-natin-ninyo-at-nila",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1932e-3d85-7230-8949-f671167e4df5","Akin, iyo at kaniya","akin-iyo-at-kaniya",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1932e-3d97-76c1-8ed7-31ce0d203515","Aking aklat at aklat ko","aking-aklat-at-aklat-ko",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1932e-3f14-7254-a73b-abdecc574c26","Mayroon at may: pagkakaiba sa ayos","mayroon-at-may-pagkakaiba-sa-ayos",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1932e-40f9-75d0-b2ad-d909acd6c4c1","Wala na at wala pa","wala-na-at-wala-pa",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1932e-3e59-71ab-a599-0dc1c0993655","Karaniwang ayos at pangungusap na may ay","karaniwang-ayos-at-pangungusap-na-may-ay",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1932e-3e44-785a-9794-cdeabfe8308e","Kailan at anong oras","kailan-at-anong-oras",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1932e-3dcd-7f87-95f7-e6915611d2b6","Bakit at paano","bakit-at-paano",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1932e-3e22-722a-ae6c-ac2e59cab54d","Hindi pa at hindi na","hindi-pa-at-hindi-na",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1932e-3f06-734b-aba5-72ece99e046f","Mas at kaysa sa paghahambing","mas-at-kaysa-sa-paghahambing",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1932e-4032-70b3-8f32-9cd613374d98","Pinaka- sa pagpili at paglalarawan","pinaka-sa-pagpili-at-paglalarawan",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1932e-3e62-7cdc-827f-3096217473aa","Kasing- at magkasing- sa pagkakatulad","kasing-at-magkasing-sa-pagkakatulad",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1932e-3f2f-7cc1-b69b-af3a65ddb36d","Mga panukat at dami: kilo, baso at piraso","mga-panukat-at-dami-kilo-baso-at-piraso",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1932e-40f4-70de-b6fc-4f8fcec0ea81","Una, ikalawa at pagkakasunod-sunod","una-ikalawa-at-pagkakasunod-sunod",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1932e-3f4a-75e9-8697-31a6d8642086","Mula sa, papunta sa at hanggang sa","mula-sa-papunta-sa-at-hanggang-sa",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1932e-3ebe-7d5b-8a53-872e1e1ce963","Loob, labas, ibabaw at ilalim","loob-labas-ibabaw-at-ilalim",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1932e-3e4a-70fc-91fa-4a939448fd13","Kailangan at dapat sa pang-araw-araw na gawain","kailangan-at-dapat-sa-pang-araw-araw-na-gawain",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1932e-4086-7f2b-a5f3-1a1ac2b74ceb","Puwede at bawal sa pahintulot","puwede-at-bawal-sa-pahintulot",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1932e-3feb-7ace-bbe3-4182d0f08136","Paki- at pakisuyo sa magalang na paghiling","paki-at-pakisuyo-sa-magalang-na-paghiling",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1932e-3df7-7ce1-a790-6706a2af205b","Din at rin; daw at raw","din-at-rin-daw-at-raw",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1932e-3eba-7c04-90a1-2d8b169397eb","Lang at lamang sa paglilimita","lang-at-lamang-sa-paglilimita",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1932e-3f67-745a-a16e-aa9e20e1c74d","Naman sa pagtugon at pakiusap","naman-sa-pagtugon-at-pakiusap",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1932e-4063-70fd-aa48-01f87a004436","Pokus sa layon: basahin at binasa","pokus-sa-layon-basahin-at-binasa",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1932e-3dd7-7e3a-80cb-bdcce75092a3","Binabasa at babasahin: aspekto sa -in","binabasa-at-babasahin-aspekto-sa-in",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1932e-4068-7dfd-9360-d5b94d3b9fa7","Pokus sa layon gamit ang i-","pokus-sa-layon-gamit-ang-i",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1932e-3e8f-7e58-b834-a16a8fefd311","Kita sa mga pangungusap na ako ang gumagawa","kita-sa-mga-pangungusap-na-ako-ang-gumagawa",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1932e-3ddd-729a-94fe-9807e13ac50c","Bumili ng aklat at binili ang aklat","bumili-ng-aklat-at-binili-ang-aklat",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1932e-3e5e-715d-ac53-6b0d46160601","Karaniwang pandiwang ma-: matulog at maligo","karaniwang-pandiwang-ma-matulog-at-maligo",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1932e-3efc-70b2-a5ef-dbb0dc91e17b","Mang- at pagbabago ng tunog sa mga karaniwang pandiwa","mang-at-pagbabago-ng-tunog-sa-mga-karaniwang-pandiwa",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1932e-3de2-76fb-b86e-51a430687a8b","Dahil at kaya sa sanhi at bunga","dahil-at-kaya-sa-sanhi-at-bunga",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1932e-3e54-7579-b7d3-7a11a69cb571","Kapag sa paulit-ulit na pangyayari","kapag-sa-paulit-ulit-na-pangyayari",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1932e-3eac-799e-8c6d-d9aca720aed2","Kung sa payak na kondisyon","kung-sa-payak-na-kondisyon",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1932e-3dc9-70f3-b70b-5a33a2746998","Bago at pagkatapos sa pagkakasunod ng gawain","bago-at-pagkatapos-sa-pagkakasunod-ng-gawain",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1932e-3f7d-7303-987d-80f6883ba68d","Nito, niyan at niyon sa pagtukoy","nito-niyan-at-niyon-sa-pagtukoy",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":181,"displayOrder":362},"01a1932e-3e17-7947-9731-e4bc848a2e6a","Hindi at wala: pagtanggi o kawalan?","hindi-at-wala-pagtanggi-o-kawalan",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":367,"displayOrder":368},"01a1932e-3dba-768d-bf3b-81275d555e86","Aspekto at panahon: hindi iisang sistema","aspekto-at-panahon-hindi-iisang-sistema","B1",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":367,"displayOrder":373},"01a1932e-3f91-7d9d-af4b-cd7fcacde666","Pag-uulit ng pantig sa mga anyo ng pandiwa","pag-uulit-ng-pantig-sa-mga-anyo-ng-pandiwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":367,"displayOrder":378},"01a1932e-4056-7b73-a982-413e73558d82","Pokus sa ganapan gamit ang -an","pokus-sa-ganapan-gamit-ang-an",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":367,"displayOrder":383},"01a1932e-407a-70b1-acb5-3153733f9ef0","Pokus sa tagatanggap: bigyan at padalhan","pokus-sa-tagatanggap-bigyan-at-padalhan",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":367,"displayOrder":388},"01a1932e-4074-74a7-8572-9054c81cbe17","Pokus sa tagakinabang gamit ang i- at ipag-","pokus-sa-tagakinabang-gamit-ang-i-at-ipag",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":367,"displayOrder":393},"01a1932e-405d-704e-8872-08da6ace5145","Pokus sa kagamitan gamit ang ipang-","pokus-sa-kagamitan-gamit-ang-ipang",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":367,"displayOrder":398},"01a1932e-3fdb-78af-8a2a-2936945606b2","Pagpili ng pokus ayon sa tinatanong","pagpili-ng-pokus-ayon-sa-tinatanong",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":367,"displayOrder":403},"01a1932e-3f23-79e3-8cc9-d42cbd269dbb","Mga pagbabago sa ugat: bili, bilhin at binili","mga-pagbabago-sa-ugat-bili-bilhin-at-binili",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":367,"displayOrder":408},"01a1932e-3fa5-74c4-bf39-e44b88ab4e63","Pagbuo ng pangngalang kilos gamit ang pag-","pagbuo-ng-pangngalang-kilos-gamit-ang-pag",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":367,"displayOrder":413},"01a1932e-3e36-733a-9ca7-05f032461024","Ka- at -an sa mga pangngalang abstrakto","ka-at-an-sa-mga-pangngalang-abstrakto",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":367,"displayOrder":418},"01a1932e-3eee-7b4a-9b8b-fc3158fa8c0d","Maka- at makapag- sa kakayahan","maka-at-makapag-sa-kakayahan",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":367,"displayOrder":423},"01a1932e-3ec2-7e61-883d-6c1a7b41409d","Ma- sa di-sinasadyang pangyayari","ma-sa-di-sinasadyang-pangyayari",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":367,"displayOrder":428},"01a1932e-3f01-73b6-a6d5-7698d1f40ce2","Marunong at alam sa kaalaman at kasanayan","marunong-at-alam-sa-kaalaman-at-kasanayan",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":367,"displayOrder":433},"01a1932e-3ec7-739e-8dbb-d8f4d18bb6f7","Maaari, baka at siguro sa posibilidad","maaari-baka-at-siguro-sa-posibilidad",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":367,"displayOrder":438},"01a1932e-40ce-7938-8921-55e6f72bacec","Sana sa hangarin at pakiusap","sana-sa-hangarin-at-pakiusap",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":367,"displayOrder":443},"01a1932e-3ff1-716c-b12e-b4cdef5bff1d","Pala at yata sa bagong kaalaman at pag-aalinlangan","pala-at-yata-sa-bagong-kaalaman-at-pag-aalinlangan",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":367,"displayOrder":448},"01a1932e-4080-73a6-812e-1cabcc499bf2","Posisyon ng maiikling panghalip at kataga","posisyon-ng-maiikling-panghalip-at-kataga",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":367,"displayOrder":453},"01a1932e-3e6f-73fa-8617-1e1d556335d7","Katatapos na kilos: kaka- at ka- na may pag-uulit","katatapos-na-kilos-kaka-at-ka-na-may-pag-uulit",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":367,"displayOrder":458},"01a1932e-3e12-7b45-a5b0-76735a15cbb4","Habang at nang sa pagsasalaysay","habang-at-nang-sa-pagsasalaysay",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":367,"displayOrder":463},"01a1932e-3f78-7401-9887-dd90de7d2670","Ng at nang sa pagsulat","ng-at-nang-sa-pagsulat",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":367,"displayOrder":468},"01a1932e-3f39-778d-8039-b9eea5898680","Mga sugnay na naglalarawan gamit ang na at -ng","mga-sugnay-na-naglalarawan-gamit-ang-na-at-ng",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":367,"displayOrder":473},"01a1932e-40a8-72cf-bed0-f2edfed15ab8","Sabi niya na: pag-uulat ng sinabi","sabi-niya-na-pag-uulat-ng-sinabi",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":367,"displayOrder":478},"01a1932e-3e0a-7aca-832a-d135165b656f","Gusto kong at kailangan kong: sugnay na pandagdag","gusto-kong-at-kailangan-kong-sugnay-na-pandagdag",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":367,"displayOrder":483},"01a1932e-4020-76bf-adbb-2f0dbf7d43ae","Para at upang sa layunin","para-at-upang-sa-layunin",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":367,"displayOrder":488},"01a1932e-3e3f-7f2f-99c3-973dd7af3874","Kahit at bagaman sa pagsalungat","kahit-at-bagaman-sa-pagsalungat",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":367,"displayOrder":493},"01a1932e-3ea6-7b82-8708-158c050200c4","Kung at kapag: kondisyon o inaasahang pangyayari?","kung-at-kapag-kondisyon-o-inaasahang-pangyayari",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":367,"displayOrder":498},"01a1932e-40fe-7ab0-a054-2a93327eba01","Walang sinuman at walang anuman","walang-sinuman-at-walang-anuman",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":367,"displayOrder":503},"01a1932e-3da3-7886-9f61-7ee2a674a4c3","Alin at sino sa pagpili sa isang pangkat","alin-at-sino-sa-pagpili-sa-isang-pangkat",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":367,"displayOrder":508},"01a1932e-3eb6-72f5-af90-7e5217cd70c3","Lalo, higit at di-gaanong sa paghahambing","lalo-higit-at-di-gaanong-sa-paghahambing",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":367,"displayOrder":513},"01a1932e-3dd2-78e1-ac3e-8729176770c8","Bawat, lahat, ilan at karamihan","bawat-lahat-ilan-at-karamihan",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":367,"displayOrder":518},"01a1932e-3fc4-7c88-96b2-0440b18a6a9c","Paglalarawan ng panahon at mga pangungusap na walang paksa","paglalarawan-ng-panahon-at-mga-pangungusap-na-walang-paksa",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":367,"displayOrder":523},"01a1932e-3fd5-7b20-95a3-65cec319f978","Pagpapanatili ng malinaw na tinutukoy sa salaysay","pagpapanatili-ng-malinaw-na-tinutukoy-sa-salaysay",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":367,"displayOrder":528},"01a1932e-3e01-77ce-9a94-f377af88a5ea","Ganito, ganiyan at ganoon sa paraan","ganito-ganiyan-at-ganoon-sa-paraan",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":367,"displayOrder":533},"01a1932e-3ed8-792d-a69d-3a9632eb796b","Magaganda at mababait: pang-uri sa maramihang pagtukoy","magaganda-at-mababait-pang-uri-sa-maramihang-pagtukoy",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":538,"displayOrder":539},"01a1932e-406e-7aa0-8615-59954be2596c","Pokus sa sanhi gamit ang ika-","pokus-sa-sanhi-gamit-ang-ika","B2",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":538,"displayOrder":544},"01a1932e-3ecf-7d22-bbdd-985304d800e9","Mag- at -um-: pagpili ayon sa pandiwa at kahulugan","mag-at-um-pagpili-ayon-sa-pandiwa-at-kahulugan",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":538,"displayOrder":549},"01a1932e-403e-7609-b955-62c2134c81f4","Pokus at pagiging tiyak ng layon","pokus-at-pagiging-tiyak-ng-layon",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":538,"displayOrder":554},"01a1932e-3ee1-725f-bd3c-fc2b24863ffa","Magkaibang papel ng mga ng-parirala","magkaibang-papel-ng-mga-ng-parirala",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":538,"displayOrder":559},"01a1932e-3eea-75e9-bf95-5fe68fd3a970","Magpa- at pa- sa pagpapagawa","magpa-at-pa-sa-pagpapagawa",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":538,"displayOrder":564},"01a1932e-401a-75a6-adbc-5578a4cf45a6","Papuntahin, ipagawa at pagawain: mga kalahok sa pagpapagawa","papuntahin-ipagawa-at-pagawain-mga-kalahok-sa-pagpapagawa",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":538,"displayOrder":569},"01a1932e-3ef3-7037-8893-89bfcfd15b84","Maki- at pakiki- sa pakikilahok","maki-at-pakiki-sa-pakikilahok",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":538,"displayOrder":574},"01a1932e-3ecb-77c7-badd-0f5e80a0f8a3","Mag- at magka- sa ugnayan at gantihang kilos","mag-at-magka-sa-ugnayan-at-gantihang-kilos",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":538,"displayOrder":579},"01a1932e-3ffb-7bae-8a45-101e63909562","Pang- at mang-: asimilasyon at hangganan ng tuntunin","pang-at-mang-asimilasyon-at-hangganan-ng-tuntunin",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":538,"displayOrder":584},"01a1932e-3f96-7ac6-ba9e-0a4cea1d3d67","Pag-uulit para sa dalas, tindi at pamamahagi","pag-uulit-para-sa-dalas-tindi-at-pamamahagi",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":538,"displayOrder":589},"01a1932e-3f61-71fd-8025-583ddb3b2064","Nakaraan at kasalukuyang gawi sa aspektong imperpektibo","nakaraan-at-kasalukuyang-gawi-sa-aspektong-imperpektibo",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":538,"displayOrder":594},"01a1932e-3faf-7089-8443-a2b9fe5364cc","Pagkakaiba ng natapos, resulta at karanasan","pagkakaiba-ng-natapos-resulta-at-karanasan",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":538,"displayOrder":599},"01a1932e-3f5a-7dd5-af35-45cb61b7195e","Nagawa, nakagawa at nagawa sana","nagawa-nakagawa-at-nagawa-sana",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":538,"displayOrder":604},"01a1932e-40b5-7983-a9a5-0712c308d6c8","Saklaw ng hindi sa modal at pandiwa","saklaw-ng-hindi-sa-modal-at-pandiwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":538,"displayOrder":609},"01a1932e-3fba-706e-80f7-5645a5e71fb7","Pagkakasunod ng na, pa, ba at mga panghalip","pagkakasunod-ng-na-pa-ba-at-mga-panghalip",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":538,"displayOrder":614},"01a1932e-3ef7-79a0-906d-5c43968cc31d","Man, nga at tuloy sa pagbuo ng kahulugan","man-nga-at-tuloy-sa-pagbuo-ng-kahulugan",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":538,"displayOrder":619},"01a1932e-3f44-74ce-b539-3545e577d218","Mga tanong sa gumagawa at sa layon","mga-tanong-sa-gumagawa-at-sa-layon",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":538,"displayOrder":624},"01a1932e-404a-78d2-b345-cf5e0c375e5e","Pokus ng pandiwa sa sugnay na panuring","pokus-ng-pandiwa-sa-sugnay-na-panuring",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":538,"displayOrder":629},"01a1932e-3f8c-7276-97c6-6fd326b5865d","Pag-uulat ng tanong at utos","pag-uulat-ng-tanong-at-utos",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":538,"displayOrder":634},"01a1932e-3eb1-74f6-9834-065196abc9fa","Kung sakali, maliban kung at basta","kung-sakali-maliban-kung-at-basta",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":538,"displayOrder":639},"01a1932e-3ea1-7107-b5c9-a3b8f0ab1d06","Kondisyong hindi natupad: kung at sana","kondisyong-hindi-natupad-kung-at-sana",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":538,"displayOrder":644},"01a1932e-409d-7d44-bc4e-de5acf013281","Sa halip na at imbes na sa pagpapalit ng plano","sa-halip-na-at-imbes-na-sa-pagpapalit-ng-plano",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":538,"displayOrder":649},"01a1932e-3e1c-7871-8c54-5d20423e552e","Hindi lamang kundi pati sa pagdaragdag","hindi-lamang-kundi-pati-sa-pagdaragdag",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":538,"displayOrder":654},"01a1932e-3f86-7efe-9b2a-4a059f354a7d","Pag-una ng paksa at pagbibigay-diin","pag-una-ng-paksa-at-pagbibigay-diin",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":538,"displayOrder":659},"01a1932e-3fb4-76ef-8d6d-373a6a03e6f6","Pagkakaltas ng nauunawaang bahagi ng pangungusap","pagkakaltas-ng-nauunawaang-bahagi-ng-pangungusap",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":538,"displayOrder":664},"01a1932e-3e75-74f6-aa3c-be97c238aa70","Kay, napaka- at pagka- sa masidhing paglalarawan","kay-napaka-at-pagka-sa-masidhing-paglalarawan",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":538,"displayOrder":669},"01a1932e-40ee-75f0-9925-39c4250faac0","Tig-, tig-iisa at pamamahagi ng dami","tig-tig-iisa-at-pamamahagi-ng-dami",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":538,"displayOrder":674},"01a1932e-3edc-7c4e-b52c-c5001d8bdf7b","Magalang na pagtutol at paglambot ng pahayag","magalang-na-pagtutol-at-paglambot-ng-pahayag",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":679,"displayOrder":680},"01a1932e-4044-76e7-b403-16e40032d6b1","Pokus ng pandiwa at daloy ng impormasyon sa talata","pokus-ng-pandiwa-at-daloy-ng-impormasyon-sa-talata","C1",134,{"id":682,"title":683,"slug":684,"language":9,"level":679,"displayOrder":685},"01a1932e-3f9b-746a-933e-4a9ee22818b1","Pagbabago ng pokus habang pinananatili ang tinutukoy","pagbabago-ng-pokus-habang-pinananatili-ang-tinutukoy",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":679,"displayOrder":690},"01a1932e-402b-7e85-b05e-b3a2c629158c","Pinagsamang panlapi at mga limitasyon ng pagbuo ng salita","pinagsamang-panlapi-at-mga-limitasyon-ng-pagbuo-ng-salita",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":679,"displayOrder":695},"01a1932e-3f1d-7b69-a382-a7c4c696a479","Mga nominalisasyon sa pormal na paglalahad","mga-nominalisasyon-sa-pormal-na-paglalahad",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":679,"displayOrder":700},"01a1932e-3ee5-7efe-a3cc-d997fe7289e8","Magkakasamang kataga: naman pala, nga ba at pa rin","magkakasamang-kataga-naman-pala-nga-ba-at-pa-rin",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":679,"displayOrder":705},"01a1932e-3ded-71ca-be3e-301bd6bed50f","Daw, umano at diumano sa pag-uulat ng impormasyon","daw-umano-at-diumano-sa-pag-uulat-ng-impormasyon",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":679,"displayOrder":710},"01a1932e-3f4f-7a52-bfb7-b2281b79f967","Na at pa sa inaasahan at ipinahihiwatig","na-at-pa-sa-inaasahan-at-ipinahihiwatig",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":679,"displayOrder":715},"01a1932e-3f82-70a2-8c57-f4407fcaa642","Obligasyon, hinuha at pahintulot sa dapat at maaari","obligasyon-hinuha-at-pahintulot-sa-dapat-at-maaari",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":679,"displayOrder":720},"01a1932e-3fe1-7040-8b41-73d29443e258","Pagtanggi sa palagay at pagwawasto ng ipinahiwatig","pagtanggi-sa-palagay-at-pagwawasto-ng-ipinahiwatig",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":679,"displayOrder":725},"01a1932e-3f0b-76e5-ad83-f6b43c1ef62a","Masalimuot na sugnay na panuring at malinaw na pagkakabit","masalimuot-na-sugnay-na-panuring-at-malinaw-na-pagkakabit",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":679,"displayOrder":730},"01a1932e-3fa9-7eaa-8800-aa24d37a485f","Pagkakaiba ng na at kung sa mga sugnay na pandagdag","pagkakaiba-ng-na-at-kung-sa-mga-sugnay-na-pandagdag",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":679,"displayOrder":735},"01a1932e-4104-718a-a322-ce142f721888","Yamang, sapagkat at palibhasa sa pagbibigay ng dahilan","yamang-sapagkat-at-palibhasa-sa-pagbibigay-ng-dahilan",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":679,"displayOrder":740},"01a1932e-40c8-73d3-b9ae-ba7c109ccc8b","Samantalang at gayong sa paghahambing at pagsalungat","samantalang-at-gayong-sa-paghahambing-at-pagsalungat",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":679,"displayOrder":745},"01a1932e-3fe6-763e-a801-e3b062aca6b8","Pagtuon gamit ang ang at pagbabago ng ayos ng pangungusap","pagtuon-gamit-ang-ang-at-pagbabago-ng-ayos-ng-pangungusap",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":679,"displayOrder":750},"01a1932e-40d4-73a7-9733-dbf58d712d95","Sarili, isa't isa at pagtukoy sa loob ng sugnay","sarili-isa-t-isa-at-pagtukoy-sa-loob-ng-sugnay",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":679,"displayOrder":755},"01a1932e-40bc-707b-a907-61c10f46ebee","Saklaw ng lahat, bawat at hindi sa pangangatwiran","saklaw-ng-lahat-bawat-at-hindi-sa-pangangatwiran",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":679,"displayOrder":760},"01a1932e-3fca-7610-849a-ea851f241c7f","Paglilipat ng tuwirang sinabi tungo sa di-tuwirang ulat","paglilipat-ng-tuwirang-sinabi-tungo-sa-di-tuwirang-ulat",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":679,"displayOrder":765},"01a1932e-3fbf-7705-9c69-d9b4467542f3","Pagkakaugnay ng pangungusap sa pormal na argumento","pagkakaugnay-ng-pangungusap-sa-pormal-na-argumento",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":679,"displayOrder":770},"01a1932e-3e9b-7274-9301-96488d823139","Kolokyal at pormal na anyo: meron, mayroon at mga pinaikling salita","kolokyal-at-pormal-na-anyo-meron-mayroon-at-mga-pinaikling-salita",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":679,"displayOrder":775},"01a1932e-40e8-7cac-b355-440dddf176ce","Tagalog at paghahalo ng wika: paglalabel ng rehistro","tagalog-at-paghahalo-ng-wika-paglalabel-ng-rehistro",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":780,"displayOrder":781},"01a1932e-3df2-78ea-95e9-c01e1392cb5b","Di at hindi sa pampanitikang pagtanggi at pagsalungat","di-at-hindi-sa-pampanitikang-pagtanggi-at-pagsalungat","C2",154,{"id":783,"title":784,"slug":785,"language":9,"level":780,"displayOrder":786},"01a1932e-3de7-7b45-94f4-fbff17cb192f","Datapwat, subalit at bagkus sa pormal at pampanitikang teksto","datapwat-subalit-at-bagkus-sa-pormal-at-pampanitikang-teksto",155,{"id":788,"title":789,"slug":790,"language":9,"level":780,"displayOrder":791},"01a1932e-40af-758b-9ef2-59fc759eb1bc","Sakali man, maging at ano man ang sa pagbibigay-palagay","sakali-man-maging-at-ano-man-ang-sa-pagbibigay-palagay",156,{"id":793,"title":794,"slug":795,"language":9,"level":780,"displayOrder":796},"01a1932e-3f73-7840-9b62-9040e7c5695c","Nawa at harinawa sa pormal na paghahangad","nawa-at-harinawa-sa-pormal-na-paghahangad",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":780,"displayOrder":801},"01a1932e-3e68-79fa-9a10-982753700861","Kata at kita sa lumang tekstong Tagalog","kata-at-kita-sa-lumang-tekstong-tagalog",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":780,"displayOrder":806},"01a1932e-3fa0-74ce-a677-d1d6ab625497","Pagbasa ng makalumang ayos at pagkakaltas sa tula","pagbasa-ng-makalumang-ayos-at-pagkakaltas-sa-tula",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":780,"displayOrder":811},"01a1932e-4013-797a-9955-c9025255c78b","Panuring at nominalisasyon sa masinsing akademikong teksto","panuring-at-nominalisasyon-sa-masinsing-akademikong-teksto",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":780,"displayOrder":816},"01a1932e-3dbf-77fa-aa5b-66a91880f68b","Aspekto at punto de bista sa masalimuot na salaysay","aspekto-at-punto-de-bista-sa-masalimuot-na-salaysay",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":780,"displayOrder":821},"01a1932e-4050-786c-b1f1-fd545fcc4822","Pokus, pananagutan at paglalayo ng sarili sa pormal na pahayag","pokus-pananagutan-at-paglalayo-ng-sarili-sa-pormal-na-pahayag",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":780,"displayOrder":826},"01a1932e-4002-70f6-88a6-6a611fafbe8c","Pang-uyam at di-tuwirang puna: papel ng mga kataga","pang-uyam-at-di-tuwirang-puna-papel-ng-mga-kataga",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":780,"displayOrder":831},"01a1932e-4093-7410-bb94-13a930554352","Retorikal na tanong at pagsalungat sa ipinapalagay","retorikal-na-tanong-at-pagsalungat-sa-ipinapalagay",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":780,"displayOrder":836},"01a1932e-408c-7e12-9343-9971b7aeffeb","Rehiyonal at makasaysayang anyo sa pagbasa: hangganan ng pamantayan","rehiyonal-at-makasaysayang-anyo-sa-pagbasa-hangganan-ng-pamantayan",165,{"id":798,"title":799,"slug":800,"seoDescription":838,"content":839,"language":9,"level":780,"displayOrder":801,"grammarTopics":840,"createdAt":845,"updatedAt":846,"totalExercises":16,"vocabularyLists":847,"readyImages":897},"Kilalanin ang kata at kita bilang mga panghalip na dalawahan sa lumang Tagalog, at ihiwalay ang mga ito sa karaniwang gamit ng kita sa kasalukuyan.","Sa lumang tekstong Tagalog, ang **kata** at **kita** ay maaaring tumukoy sa nagsasalita at sa iisang kausap bilang isang pares. Mahalaga sa pagbasa ang pagkilala sa ganitong *dalawahang* gamit: hindi lahat ng **kita** ay katumbas ng karaniwang gamit nito sa **Nakita kita**. Susuriin mo ang kayarian, tinutukoy na mga kalahok, at kaugaliang pangwika ng teksto bago magpasiya.\n\n## 1. Dalawahan: ikaw at ako lamang\n\nAng **dalawahan** ay bilang na tumutukoy sa dalawang kalahok. Sa gamit na tinatalakay rito, kabilang ang nagsasalita at ang iisang kinakausap: **ikaw at ako**, hindi ang nagsasalita at isang taong hindi kausap.\n\nSa mga lumang paglalarawan at tekstong gumagamit ng ganitong sistema, matatagpuan ang **kata** at **kita** bilang mga anyong tumutukoy sa pares na ito. Hindi nangangahulugang kapuwa ginagamit ang mga ito sa bawat akda o malayang nagpapalitan sa lahat ng pangungusap.\n\n| Anyo at gamit | Mga tinutukoy | Makabagong paglilinaw |\n| --- | --- | --- |\n| **kata**, sa lumang gamit na dalawahan, ang-pangkat | Nagsasalita at iisang kausap | tayong dalawa |\n| **kita**, sa lumang gamit na dalawahan, ang-pangkat | Nagsasalita at iisang kausap | tayong dalawa |\n| **nita \u002F ta**, sa lumang gamit na dalawahan, ng-pangkat | Nagsasalita at iisang kausap bilang tagaganap o may-ari, ayon sa kayarian | nating dalawa |\n| **kanita**, sa lumang gamit na dalawahan, sa-pangkat | Nagsasalita at iisang kausap | sa ating dalawa; ating dalawa sa pagpapahayag ng pagmamay-ari |\n| **tayo**, sa karaniwang gamit ngayon | Nagsasalita at kausap; maaaring may iba pang kasama | tayo; tayong dalawa kung kailangang tiyak |\n\n**Tala sa lumang teksto:** Lumilitaw ang **nita \u002F ta** at **kanita** sa mga lumang tekstong may dalawahang sistema. Mga anyo ito sa ibang pangkat ng panghalip, hindi mga pamalit sa **kata \u002F kita** sa anumang puwesto. Suriin ang gamit ng mismong akda upang matukoy ang baryante at papel nito.\n\nHindi sapat na sabihing ang **kata** ay basta lumang anyo ng **tayo**. Kapag mahalaga sa teksto ang bilang, kailangang mapanatili sa pagpapakahulugan ang **dalawa lamang**.\n\n:::note\n**Makaluma sa pamantayan:** Makaluma ang dalawahang gamit na ito sa kontemporaryong pamantayang Tagalog at sa karaniwang Filipino na nakabatay rito.\n\n**Rehiyonal na buháy pa:** Nananatili ang dalawahang **kita \u002F ta** sa ilang diyalekto ng Tagalog, kabilang ang ilang gamit sa Batangas at Marinduque. Halimbawa, ang **Kain ta na** ay maaaring mangahulugang **Kain na tayong dalawa**. Hindi kailangang makaluma o pampanitikan ang dating nito sa mga pamayanang gumagamit pa ng ganitong dalawahan. Hindi rin dapat ipalagay na kapareho ng lumang paradigma ang lahat ng rehiyonal na gamit ng **ta**.\n\nHindi ito panuntunan para sa lahat ng wikang Pilipino, na may kani-kaniyang sistema ng panghalip.\n:::\n\n## 2. Ang lumang kita at ang karaniwang kita ngayon\n\nMagkapareho ang anyo ngunit magkaiba ang ugnayang ipinapahayag ng dalawang gamit ng **kita**.\n\nSa lumang dalawahang gamit, ang **kita** ay tumutukoy sa **ikaw at ako bilang isang pares**. Sa karaniwang makabagong konstruksyong **Nakita kita**, ang nagsasalita ang nakakita at ang kausap ang nakita. Hindi sila pinagsasama bilang dalawang gumaganap ng iisang kilos.\n\nAng makabagong **kita** rito ay iisang anyong kumakatawan sa pinagsamang **ko** (tagaganap) at **ka** (layon o ang kalahok na nakita). Ito ang ginagamit sa halip na magkasunod na **ko ka**: **Nakita kita**, hindi **Nakita ko ka**. Kaya dalawang magkaibang papel ang saklaw ng makabagong **kita**; ang lumang dalawahang **kita** naman ay tumutukoy sa pares na magkasama sa iisang papel sa pangungusap.\n\n| Pangungusap | Pagbasa | Mahalagang kaibhan |\n| --- | --- | --- |\n| **Kita** ay magkasama. | Sa lumang dalawahang gamit: tayong dalawa ay magkasama. | Parehong kabilang sa inilalarawan ang nagsasalita at kausap. |\n| Nakita **kita**. | Ako ang nakakita sa iyo. | Magkaiba ang papel ng nagsasalita at kausap. |\n| Minamahal **kita**. | Ako ang nagmamahal sa iyo. | Hindi nito kusang sinasabing kapuwa tayo nagmamahalan. |\n\n:::warning\nAng pagiging luma ng isang akda ay hindi sapat upang ipakahulugang **tayong dalawa** ang bawat **kita**. Suriin muna ang pandiwa at ang papel ng bawat kalahok. Gayundin, hindi dapat awtomatikong basahin ang lumang dalawahang **kita** ayon sa karaniwang gamit ngayon.\n:::\n\n## 3. Pagbasa sa kayarian at konteksto\n\nGamitin ang magkakaugnay na palatandaan, hindi ang isang salita lamang.\n\n1. **Tukuyin ang nagsasalita at kausap.** Dalawa ba silang malinaw na magkaparis, o may iba pang kasali?\n2. **Suriin ang panaguri.** Pareho ba silang inilalarawan, o ang isa ay gumagawa ng kilos na nakatuon sa isa?\n3. **Tingnan ang papel ng panghalip.** Umaakma ba ang pagbasa bilang panghalip na tumutukoy sa pares, o bilang pinagsamang pagtukoy sa gumagawa at sa kausap na apektado ng kilos?\n4. **Ihambing ang ibang paglitaw sa akda.** Ang paulit-ulit na gamit ng may-akda ay mas matibay na batayan kaysa sa isang pangungusap na nakahiwalay.\n5. **Sangguniin ang tala ng edisyon kung mayroon.** Maaaring may paliwanag sa baybay, baryante, o pagbabagong ginawa ng patnugot.\n\n:::example\nMga halimbawang binuo para sa pagsusuri; hindi mga sipi mula sa lumang akda:\n\n- **Kata** ay magkasama. → Sa dalawahang pagbasa: **Tayong dalawa ay magkasama.**\n- **Kita** ay magkasama. → Sa tekstong gumagamit ng dalawahang **kita**: **Tayong dalawa ay magkasama.**\n- Hinihintay **kita** sa labas. → Sa karaniwang gamit: **Ako ang naghihintay sa iyo sa labas.**\n\nSa unang dalawang halimbawa, iisang paglalarawan ang sumasaklaw sa pares. Sa ikatlo, ang nagsasalita ang naghihintay at ang kausap ang hinihintay.\n\nDalawang dagdag na pangungusap na gumagamit ng anyong historikal, sa makabagong baybay:\n\n- **Paroroon kita.** → Sa lumang dalawahang pagbasa: **Paroroon tayong dalawa.** Ang pares ang pupunta; walang layong **ka** na pagsasamahin sa tagaganap na **ko**.\n- **Iniibig kita.** → Sa karaniwang pagbasa: **Iniibig ko ikaw.** Sa lumang dalawahang pagbasa: **Iniibig tayong dalawa.** Sa ikalawang pagbasa, ang pares ang iniibig at hindi binanggit ang umiibig. Kung nakahiwalay ang pangungusap, maaaring hindi agad matiyak kung alin ang nilalayon.\n:::\n\nAng **magkasama** ay malakas na pahiwatig ng magkaugnay na mga kalahok, ngunit hindi ito nag-iisang patunay ng makasaysayang gamit. Kailangang umayon pa rin ang pagbasa sa buong pangungusap at sa teksto.\n\n## 4. Pagpapakahulugan nang hindi binubura ang kaibhan\n\nSa paglilipat sa makabagong Tagalog, piliin ang pagpapahayag na nagpapanatili sa bilang at ugnayan ng mga kalahok.\n\n- Gamitin ang **tayong dalawa** kung mahalagang malinaw na walang ikatlong kasali.\n- Gamitin ang **ikaw at ako** kung kailangang lantad ang dalawang kalahok, halimbawa sa paliwanag o paghahambing.\n- Maaaring sapat ang **tayo** kung malinaw na sa konteksto na dalawa lamang ang tinutukoy, ngunit huwag mawala ang mahalagang kaibhan sa bilang.\n- Panatilihin ang orihinal na **kata** o **kita** sa tuwirang pagsipi; ilagay sa hiwalay na paliwanag ang makabagong pakahulugan.\n\nHindi likas na romantiko ang dalawahang panghalip. Maaari nitong tukuyin ang magkasintahan, magkaibigan, magkausap, o iba pang pares. Ang lambing, pakikiisa, o pagbubukod sa ibang tao ay nagmumula sa konteksto, hindi sa anyo lamang.\n\n:::tip\nKung dalawang pagbasa ang nananatiling posible, tahasang markahan ang pakahulugan bilang pansamantala; huwag gawing tiyak na tuntunin ang isang hinuha.\n:::\n\n## 5. Hangganan ng paggamit at buod\n\nAng layunin dito ay **maunawaan ang lumang teksto**. Sa kasalukuyang pamantayang gamit, **tayong dalawa** ang malinaw at karaniwang pagpili. Maaaring magbigay ng makaluma o pampanitikang epekto ang **kata** o dalawahang **kita** sa malikhaing pagsulat; naiiba rito ang likas na paggamit sa mga diyalektong nagpapanatili ng dalawahan.\n\nBago tapusin ang pagbasa, tiyakin ang tatlong bagay:\n\n- **Bilang:** ikaw at ako lamang ba ang tinutukoy?\n- **Papel:** isang pares ba ang inilalarawan, o magkaiba ang papel ng nagsasalita at kausap sa kilos?\n- **Batayan:** sinusuportahan ba ng kayarian at ng iba pang bahagi ng akda ang napiling kahulugan?\n\n**Kata \u002F lumang dalawahang kita → tayong dalawa.** Ngunit ang **kita** sa **Nakita kita** ay hindi dalawahang panghalip sa ganitong kahulugan: ako ang nakakita, at ikaw ang nakita.",[841],{"id":842,"name":799,"level":780,"language":9,"isCompleted":843,"completionPercentage":844,"totalExercises":16,"completedExercises":844},"01a1932e-3d1e-7bbb-9460-bfd9d7b19d9d",false,0,"2026-10-31T18:17:23+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",[848],{"id":849,"title":850,"vocabularyListWords":851,"isPublished":859},"01a1932e-8fe8-74ab-9687-058f7180b603","Mga panghalip na dalawahan sa lumang teksto",[852,861,867,875,883,891],{"id":853,"vocabularyWord":854,"displayOrder":11},"01a1932e-8fe8-7553-9687-058f71a276c2",{"id":855,"word":856,"frequency":11,"level":780,"language":9,"audioFilePath":857,"partsOfSpeech":858,"audio":859,"audioUrl":860},"01a1932e-7331-7d38-8666-26385510cb3b","kata","tts_366eba243161632c_fil-PH.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_366eba243161632c_fil-PH.mp3",{"id":862,"vocabularyWord":863,"displayOrder":16},"01a1932e-8fe8-75ab-9687-058f729b6c00",{"id":864,"word":865,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":866,"audio":843},"01a1932e-6fa9-79a3-a3ad-8965afb67e50","kita",[],{"id":868,"vocabularyWord":869,"displayOrder":21},"01a1932e-8fe8-75eb-9687-058f7371b585",{"id":870,"word":871,"frequency":11,"level":780,"language":9,"audioFilePath":872,"partsOfSpeech":873,"audio":859,"audioUrl":874},"01a1932e-7334-7100-96b0-027bbd89d2c5","nita","tts_525f8b2b8dee11de_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_525f8b2b8dee11de_fil-PH.mp3",{"id":876,"vocabularyWord":877,"displayOrder":26},"01a1932e-8fe8-7623-9687-058f741117dd",{"id":878,"word":879,"frequency":11,"level":780,"language":9,"audioFilePath":880,"partsOfSpeech":881,"audio":859,"audioUrl":882},"01a1932e-7335-7183-ba77-2cf0b190b4cf","ta","tts_336500247a91126e_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_336500247a91126e_fil-PH.mp3",{"id":884,"vocabularyWord":885,"displayOrder":31},"01a1932e-8fe8-7657-9687-058f74a3b1cf",{"id":886,"word":887,"frequency":11,"level":780,"language":9,"audioFilePath":888,"partsOfSpeech":889,"audio":859,"audioUrl":890},"01a1932e-7330-7c41-bb07-0b3f0b5ba872","kanita","tts_28456d7a35844754_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_28456d7a35844754_fil-PH.mp3",{"id":892,"vocabularyWord":893,"displayOrder":36},"01a1932e-8fe8-768b-9687-058f74ddaf3e",{"id":894,"word":895,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":896,"audio":843},"01a1932e-70a8-749c-af78-afb58c326d4f","tayo",[],[],null,[900,909],{"@id":901,"@type":902,"id":903,"grammarPage":904,"title":905,"instructions":906,"displayOrder":844,"type":907,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":843,"ogImageUrl":908},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4d47-7a01-9275-4d2818c3e30d","GrammarExercise","01a1932e-4d47-7a01-9275-4d2818c3e30d","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-3e68-79fa-9a10-982753700861","Kilalanin ang pares at papel ng panghalip","Piliin ang pakahulugang tumutugma sa ibinigay na kayarian at konteksto. Binuo para sa pagsasanay ang mga pangungusap; hindi mga siping historikal.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_32990fc5-ba45-4141-adb0-d6c4c1756af7_hero.webp?v=1793470647",{"@id":910,"@type":902,"id":911,"grammarPage":904,"title":912,"instructions":913,"displayOrder":11,"type":907,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":843,"ogImageUrl":914},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4d61-76eb-a1a4-08cab656d4ef","01a1932e-4d61-76eb-a1a4-08cab656d4ef","Magpasiya bilang mambabasa at patnugot","Piliin ang pasiyang sinusuportahan ng konteksto. Ang mga sitwasyon at linyang sinusuri ay binuo para sa pagsasanay, hindi hinango sa isang lumang akda.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_82f45cc4-0fad-45b6-9094-1f39375523f4_hero.webp?v=1793470647",{"id":903,"grammarPage":904,"title":905,"instructions":906,"seoTitle":916,"seoDescription":917,"displayOrder":844,"type":907,"questions":918,"ogImageUrl":908},"Kata at kita: pagpili ng bilang at papel","Magsanay sa dalawahang kata at kita sa pagpili ng sagot tungkol sa bilang, papel ng mga kalahok, pagmamay-ari at kaibhan sa karaniwang gamit ng kita.",[919],{"id":920,"sentenceTemplate":921,"displayOrder":844,"explanation":922,"exampleSentence":923,"blanks":924},"01a1932e-4d47-7c49-9275-4d281a6ad2dd","Sa tekstong gumagamit ng dalawahang kata, sinabi ni Rosa kay Lino: Kata ay kapuwa pagod. Ang tinutukoy ng kata ay __1__.","Ang kata sa tahasang dalawahang pagbasa ay ang nagsasalita at iisang kausap lamang: sina Rosa at Lino. Hindi nito isinasama ang ikatlong tao o pinapalitan ang kausap ng ibang tao.","Kung dalawahan ang kata sa Kata ay ligtas, kapuwa ligtas ang nagsasalita at ang kausap.",[925],{"id":926,"blankNumber":11,"options":927},"01a1932e-4d47-7bf1-9275-4d281a173799",[928,931,934],{"id":929,"optionText":930,"isCorrect":859,"displayOrder":844},"01a1932e-4d47-7b41-9275-4d281980c274","si Rosa at si Lino lamang",{"id":932,"optionText":933,"isCorrect":843,"displayOrder":11},"01a1932e-4d47-7b85-9275-4d2819bcf894","si Rosa at isang taong hindi niya kausap",{"id":935,"optionText":936,"isCorrect":843,"displayOrder":16},"01a1932e-4d47-7bc5-9275-4d2819cfdc90","si Rosa, si Lino at lahat ng kasama nila",{"html":938,"toc":939},"\u003Cp>Sa lumang tekstong Tagalog, ang \u003Cstrong>kata\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> ay maaaring tumukoy sa nagsasalita at sa iisang kausap bilang isang pares. Mahalaga sa pagbasa ang pagkilala sa ganitong \u003Cem>dalawahang\u003C\u002Fem> gamit: hindi lahat ng \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> ay katumbas ng karaniwang gamit nito sa \u003Cstrong>Nakita kita\u003C\u002Fstrong>. Susuriin mo ang kayarian, tinutukoy na mga kalahok, at kaugaliang pangwika ng teksto bago magpasiya.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"dalawahan-ikaw-at-ako-lamang\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Dalawahan: ikaw at ako lamang\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Ang \u003Cstrong>dalawahan\u003C\u002Fstrong> ay bilang na tumutukoy sa dalawang kalahok. Sa gamit na tinatalakay rito, kabilang ang nagsasalita at ang iisang kinakausap: \u003Cstrong>ikaw at ako\u003C\u002Fstrong>, hindi ang nagsasalita at isang taong hindi kausap.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa mga lumang paglalarawan at tekstong gumagamit ng ganitong sistema, matatagpuan ang \u003Cstrong>kata\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> bilang mga anyong tumutukoy sa pares na ito. Hindi nangangahulugang kapuwa ginagamit ang mga ito sa bawat akda o malayang nagpapalitan sa lahat ng pangungusap.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Anyo at gamit\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mga tinutukoy\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Makabagong paglilinaw\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kata\u003C\u002Fstrong>, sa lumang gamit na dalawahan, ang-pangkat\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Nagsasalita at iisang kausap\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>tayong dalawa\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong>, sa lumang gamit na dalawahan, ang-pangkat\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Nagsasalita at iisang kausap\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>tayong dalawa\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>nita \u002F ta\u003C\u002Fstrong>, sa lumang gamit na dalawahan, ng-pangkat\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Nagsasalita at iisang kausap bilang tagaganap o may-ari, ayon sa kayarian\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>nating dalawa\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kanita\u003C\u002Fstrong>, sa lumang gamit na dalawahan, sa-pangkat\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Nagsasalita at iisang kausap\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>sa ating dalawa; ating dalawa sa pagpapahayag ng pagmamay-ari\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>tayo\u003C\u002Fstrong>, sa karaniwang gamit ngayon\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Nagsasalita at kausap; maaaring may iba pang kasama\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>tayo; tayong dalawa kung kailangang tiyak\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Tala sa lumang teksto:\u003C\u002Fstrong> Lumilitaw ang \u003Cstrong>nita \u002F ta\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>kanita\u003C\u002Fstrong> sa mga lumang tekstong may dalawahang sistema. Mga anyo ito sa ibang pangkat ng panghalip, hindi mga pamalit sa \u003Cstrong>kata \u002F kita\u003C\u002Fstrong> sa anumang puwesto. Suriin ang gamit ng mismong akda upang matukoy ang baryante at papel nito.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hindi sapat na sabihing ang \u003Cstrong>kata\u003C\u002Fstrong> ay basta lumang anyo ng \u003Cstrong>tayo\u003C\u002Fstrong>. Kapag mahalaga sa teksto ang bilang, kailangang mapanatili sa pagpapakahulugan ang \u003Cstrong>dalawa lamang\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>\u003Cstrong>Makaluma sa pamantayan:\u003C\u002Fstrong> Makaluma ang dalawahang gamit na ito sa kontemporaryong pamantayang Tagalog at sa karaniwang Filipino na nakabatay rito.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Rehiyonal na buháy pa:\u003C\u002Fstrong> Nananatili ang dalawahang \u003Cstrong>kita \u002F ta\u003C\u002Fstrong> sa ilang diyalekto ng Tagalog, kabilang ang ilang gamit sa Batangas at Marinduque. Halimbawa, ang \u003Cstrong>Kain ta na\u003C\u002Fstrong> ay maaaring mangahulugang \u003Cstrong>Kain na tayong dalawa\u003C\u002Fstrong>. Hindi kailangang makaluma o pampanitikan ang dating nito sa mga pamayanang gumagamit pa ng ganitong dalawahan. Hindi rin dapat ipalagay na kapareho ng lumang paradigma ang lahat ng rehiyonal na gamit ng \u003Cstrong>ta\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hindi ito panuntunan para sa lahat ng wikang Pilipino, na may kani-kaniyang sistema ng panghalip.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"ang-lumang-kita-at-ang-karaniwang-kita-ngayon\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Ang lumang kita at ang karaniwang kita ngayon\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Magkapareho ang anyo ngunit magkaiba ang ugnayang ipinapahayag ng dalawang gamit ng \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa lumang dalawahang gamit, ang \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> ay tumutukoy sa \u003Cstrong>ikaw at ako bilang isang pares\u003C\u002Fstrong>. Sa karaniwang makabagong konstruksyong \u003Cstrong>Nakita kita\u003C\u002Fstrong>, ang nagsasalita ang nakakita at ang kausap ang nakita. Hindi sila pinagsasama bilang dalawang gumaganap ng iisang kilos.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ang makabagong \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> rito ay iisang anyong kumakatawan sa pinagsamang \u003Cstrong>ko\u003C\u002Fstrong> (tagaganap) at \u003Cstrong>ka\u003C\u002Fstrong> (layon o ang kalahok na nakita). Ito ang ginagamit sa halip na magkasunod na \u003Cstrong>ko ka\u003C\u002Fstrong>: \u003Cstrong>Nakita kita\u003C\u002Fstrong>, hindi \u003Cstrong>Nakita ko ka\u003C\u002Fstrong>. Kaya dalawang magkaibang papel ang saklaw ng makabagong \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong>; ang lumang dalawahang \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> naman ay tumutukoy sa pares na magkasama sa iisang papel sa pangungusap.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Pangungusap\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Pagbasa\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mahalagang kaibhan\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Kita\u003C\u002Fstrong> ay magkasama.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sa lumang dalawahang gamit: tayong dalawa ay magkasama.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Parehong kabilang sa inilalarawan ang nagsasalita at kausap.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Nakita \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ako ang nakakita sa iyo.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Magkaiba ang papel ng nagsasalita at kausap.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Minamahal \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ako ang nagmamahal sa iyo.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Hindi nito kusang sinasabing kapuwa tayo nagmamahalan.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Ang pagiging luma ng isang akda ay hindi sapat upang ipakahulugang \u003Cstrong>tayong dalawa\u003C\u002Fstrong> ang bawat \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong>. Suriin muna ang pandiwa at ang papel ng bawat kalahok. Gayundin, hindi dapat awtomatikong basahin ang lumang dalawahang \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> ayon sa karaniwang gamit ngayon.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"pagbasa-sa-kayarian-at-konteksto\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Pagbasa sa kayarian at konteksto\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Gamitin ang magkakaugnay na palatandaan, hindi ang isang salita lamang.\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tukuyin ang nagsasalita at kausap.\u003C\u002Fstrong> Dalawa ba silang malinaw na magkaparis, o may iba pang kasali?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Suriin ang panaguri.\u003C\u002Fstrong> Pareho ba silang inilalarawan, o ang isa ay gumagawa ng kilos na nakatuon sa isa?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tingnan ang papel ng panghalip.\u003C\u002Fstrong> Umaakma ba ang pagbasa bilang panghalip na tumutukoy sa pares, o bilang pinagsamang pagtukoy sa gumagawa at sa kausap na apektado ng kilos?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ihambing ang ibang paglitaw sa akda.\u003C\u002Fstrong> Ang paulit-ulit na gamit ng may-akda ay mas matibay na batayan kaysa sa isang pangungusap na nakahiwalay.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Sangguniin ang tala ng edisyon kung mayroon.\u003C\u002Fstrong> Maaaring may paliwanag sa baybay, baryante, o pagbabagong ginawa ng patnugot.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Mga halimbawang binuo para sa pagsusuri; hindi mga sipi mula sa lumang akda:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kata\u003C\u002Fstrong> ay magkasama. → Sa dalawahang pagbasa: \u003Cstrong>Tayong dalawa ay magkasama.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kita\u003C\u002Fstrong> ay magkasama. → Sa tekstong gumagamit ng dalawahang \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong>: \u003Cstrong>Tayong dalawa ay magkasama.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Hinihintay \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> sa labas. → Sa karaniwang gamit: \u003Cstrong>Ako ang naghihintay sa iyo sa labas.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Sa unang dalawang halimbawa, iisang paglalarawan ang sumasaklaw sa pares. Sa ikatlo, ang nagsasalita ang naghihintay at ang kausap ang hinihintay.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dalawang dagdag na pangungusap na gumagamit ng anyong historikal, sa makabagong baybay:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Paroroon kita.\u003C\u002Fstrong> → Sa lumang dalawahang pagbasa: \u003Cstrong>Paroroon tayong dalawa.\u003C\u002Fstrong> Ang pares ang pupunta; walang layong \u003Cstrong>ka\u003C\u002Fstrong> na pagsasamahin sa tagaganap na \u003Cstrong>ko\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Iniibig kita.\u003C\u002Fstrong> → Sa karaniwang pagbasa: \u003Cstrong>Iniibig ko ikaw.\u003C\u002Fstrong> Sa lumang dalawahang pagbasa: \u003Cstrong>Iniibig tayong dalawa.\u003C\u002Fstrong> Sa ikalawang pagbasa, ang pares ang iniibig at hindi binanggit ang umiibig. Kung nakahiwalay ang pangungusap, maaaring hindi agad matiyak kung alin ang nilalayon.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Ang \u003Cstrong>magkasama\u003C\u002Fstrong> ay malakas na pahiwatig ng magkaugnay na mga kalahok, ngunit hindi ito nag-iisang patunay ng makasaysayang gamit. Kailangang umayon pa rin ang pagbasa sa buong pangungusap at sa teksto.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"pagpapakahulugan-nang-hindi-binubura-ang-kaibhan\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Pagpapakahulugan nang hindi binubura ang kaibhan\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sa paglilipat sa makabagong Tagalog, piliin ang pagpapahayag na nagpapanatili sa bilang at ugnayan ng mga kalahok.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>Gamitin ang \u003Cstrong>tayong dalawa\u003C\u002Fstrong> kung mahalagang malinaw na walang ikatlong kasali.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Gamitin ang \u003Cstrong>ikaw at ako\u003C\u002Fstrong> kung kailangang lantad ang dalawang kalahok, halimbawa sa paliwanag o paghahambing.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Maaaring sapat ang \u003Cstrong>tayo\u003C\u002Fstrong> kung malinaw na sa konteksto na dalawa lamang ang tinutukoy, ngunit huwag mawala ang mahalagang kaibhan sa bilang.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>Panatilihin ang orihinal na \u003Cstrong>kata\u003C\u002Fstrong> o \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> sa tuwirang pagsipi; ilagay sa hiwalay na paliwanag ang makabagong pakahulugan.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Hindi likas na romantiko ang dalawahang panghalip. Maaari nitong tukuyin ang magkasintahan, magkaibigan, magkausap, o iba pang pares. Ang lambing, pakikiisa, o pagbubukod sa ibang tao ay nagmumula sa konteksto, hindi sa anyo lamang.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Kung dalawang pagbasa ang nananatiling posible, tahasang markahan ang pakahulugan bilang pansamantala; huwag gawing tiyak na tuntunin ang isang hinuha.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"hangganan-ng-paggamit-at-buod\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Hangganan ng paggamit at buod\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Ang layunin dito ay \u003Cstrong>maunawaan ang lumang teksto\u003C\u002Fstrong>. Sa kasalukuyang pamantayang gamit, \u003Cstrong>tayong dalawa\u003C\u002Fstrong> ang malinaw at karaniwang pagpili. Maaaring magbigay ng makaluma o pampanitikang epekto ang \u003Cstrong>kata\u003C\u002Fstrong> o dalawahang \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> sa malikhaing pagsulat; naiiba rito ang likas na paggamit sa mga diyalektong nagpapanatili ng dalawahan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Bago tapusin ang pagbasa, tiyakin ang tatlong bagay:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Bilang:\u003C\u002Fstrong> ikaw at ako lamang ba ang tinutukoy?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Papel:\u003C\u002Fstrong> isang pares ba ang inilalarawan, o magkaiba ang papel ng nagsasalita at kausap sa kilos?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Batayan:\u003C\u002Fstrong> sinusuportahan ba ng kayarian at ng iba pang bahagi ng akda ang napiling kahulugan?\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kata \u002F lumang dalawahang kita → tayong dalawa.\u003C\u002Fstrong> Ngunit ang \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> sa \u003Cstrong>Nakita kita\u003C\u002Fstrong> ay hindi dalawahang panghalip sa ganitong kahulugan: ako ang nakakita, at ikaw ang nakita.\u003C\u002Fp>\n",[940,944,948,952,956],{"id":941,"text":942,"depth":16,"number":943},"dalawahan-ikaw-at-ako-lamang","Dalawahan: ikaw at ako lamang","1",{"id":945,"text":946,"depth":16,"number":947},"ang-lumang-kita-at-ang-karaniwang-kita-ngayon","Ang lumang kita at ang karaniwang kita ngayon","2",{"id":949,"text":950,"depth":16,"number":951},"pagbasa-sa-kayarian-at-konteksto","Pagbasa sa kayarian at konteksto","3",{"id":953,"text":954,"depth":16,"number":955},"pagpapakahulugan-nang-hindi-binubura-ang-kaibhan","Pagpapakahulugan nang hindi binubura ang kaibhan","4",{"id":957,"text":958,"depth":16,"number":959},"hangganan-ng-paggamit-at-buod","Hangganan ng paggamit at buod","5"]