[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tl-katatapos-na-kilos-kaka-at-ka-na-may-pag-uulit":3,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-3e6f-73fa-8617-1e1d556335d7":26,"exercise-list-path-tl-none":68},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":23,"readyImages":25},"01a1932e-3e6f-73fa-8617-1e1d556335d7","Katatapos na kilos: kaka- at ka- na may pag-uulit","katatapos-na-kilos-kaka-at-ka-na-may-pag-uulit","Kilalanin ang katatapos na kilos gamit ang kaka- at ka- na may pag-uulit, kasama ang lang, pa lang, at mga panghalip na ko, mo at niya sa pangungusap.","## 1. Kilos na katatapos lamang\n\nGamitin ang **kaka-** at **ka- na may pag-uulit** kapag nais mong sabihing katatapos lamang ng isang kilos. Madalas kasama ng mga anyong ito ang **lang**, **lamang**, o **pa lang**. Matututuhan mo rin kung paano gamitin ang **ko**, **mo**, at **niya** sa ganitong pangungusap.\n\n:::example\nBusog pa ako. **Kakakain ko lang.**\n\nBasa pa ang buhok ni Liza. **Kaliligo lang niya.**\n:::\n\nTinatawag itong **aspektong katatapos**. Hindi lamang nito sinasabing tapos na ang kilos: ipinapakita rin nitong malapit pa ang pagkakatapos sa sandaling tinutukoy.\n\n## 2. Dalawang paraan ng pagbuo\n\nSa mga karaniwang ugat sa talahanayan, maaari mong gamitin ang dalawang padron:\n\n- **kaka- + salitang-ugat**;\n- **ka- + inuulit na unang katinig at patinig + salitang-ugat**.\n\n| Salitang-ugat | Gamit ang kaka- | Gamit ang ka- at pag-uulit |\n| --- | --- | --- |\n| kain | **kakakain** | **kakakain** |\n| bili | **kakabili** | **kabibili** |\n| sulat | **kakasulat** | **kasusulat** |\n| ligo | **kakaligo** | **kaliligo** |\n| tapos | **kakatapos** | **katatapos** |\n\nHalimbawa, ang **kasusulat** ay binubuo ng **ka + su + sulat**. Ang **kakasulat** naman ay **kaka + sulat**. Sa ugat na *kain*, magkapareho ang kinalalabasang anyo: **kakakain**.\n\nIsinusulat nang magkakadikit ang mga bahaging ito. Ang mga tandang **+** sa paliwanag ay para lamang makita mo ang pagbuo.\n\n:::note\nKapuwa ginagamit ang dalawang padron sa kontemporaryong Tagalog. Karaniwan ang mga anyong may **kaka-** sa usapan. Hindi kailangang ituring na mali ang **kakabili** dahil mayroon ding **kabibili**. Maaaring mag-iba ang nakagawiang anyo ayon sa salita at nagsasalita.\n:::\n\n## 3. Sino ang gumawa ng kilos?\n\nSa karaniwang padrong ito, ginagamit ang **ko, mo, niya, namin, natin, ninyo, nila** para sa gumawa ng kilos. Kung pangalan ang gagamitin, karaniwan itong may **ni** o **nina**.\n\n| Gumawa ng kilos | Halimbawa |\n| --- | --- |\n| ako | **Kakakain ko lang.** |\n| ikaw | **Kakakain mo lang.** |\n| siya | **Kakakain lang niya.** |\n| si Liza | **Kakakain lang ni Liza.** |\n| sina Liza at Ben | **Kakakain lang nina Liza at Ben.** |\n\nSa mga payak na pangungusap na ito, nauuna ang **ko** at **mo** sa **lang**. Likas naman ang **lang niya**. Hindi kailangang pare-pareho ang puwesto ng lahat ng panghalip.\n\nMaaari ring banggitin ang bagay na kaugnay ng kilos:\n\n:::example\n**Kabibili ko lang ng tinapay.** Mainit pa ito.\n\n**Kasusulat lang ni Ben ng liham.** Hindi pa niya ito naipapadala.\n:::\n\n## 4. Lang, pa lang, at karaniwang kilos na tapos na\n\nAng **lang** at **lamang** ay magkapareho ng pangunahing kahulugan dito. Mas karaniwan ang **lang** sa usapan. Binibigyang-diin ng **pa lang** na napakaikli pa ng panahong lumipas.\n\n:::example\n**Kakaligo ko lamang.**\n\n**Kakaligo ko pa lang.** Basa pa ang buhok ko.\n:::\n\nIhambing ang karaniwang anyong nagsasaad ng tapos na kilos at ang aspektong katatapos:\n\n| Pangungusap | Ipinahihiwatig |\n| --- | --- |\n| **Kumain ako.** | Tapos na ang pagkain; hindi nito sinasabi kung gaano kamakailan. |\n| **Kakakain ko lang.** | Katatapos lamang ng pagkain. |\n\n:::warning\nHindi lahat ng kilos na nangyari na ay katatapos lamang. Kung pagkain noong isang linggo ang tinutukoy mo, sabihin ang **Kumain ako roon noong isang linggo**, hindi **Kakakain ko lang doon** para sa parehong kahulugan.\n:::\n\nWalang tiyak na bilang ng minuto para sa *katatapos*. Nakabatay ito sa sitwasyon. Halimbawa, maaaring sabihin ang **Katatapos ko lang ng pag-aaral** kahit hindi ilang minuto lamang ang lumipas mula nang matapos ang buong pag-aaral.\n\n## 5. Mabilis na gabay\n\n1. Tiyaking **kamakailan lamang natapos** ang kilos, hindi basta nangyari na.\n2. Pumili ng angkop na anyo: **kakabili** o **kabibili**, halimbawa.\n3. Tukuyin ang gumawa gamit ang **ko, mo, niya**, o pariralang may **ni\u002Fnina**.\n4. Idagdag ang **lang**, **lamang**, o **pa lang** kung nais mong idiin ang pagiging katatapos.\n\nTandaan ang paghahambing: **Bumili ako ng tinapay** — tapos na ang pagbili. **Kabibili ko lang ng tinapay** — katatapos lamang nito.","tl","B1",89,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1932e-3ce7-778c-9c08-5da61d337dd6","Aspekto: kahulugan, anyo at katatapos na kilos",false,0,15,"2026-10-31T18:17:23+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",5,[],{"name":15,"slug":24,"language":9},"aspekto-kahulugan-anyo-at-katatapos-b1",[],[27,37,44,53,62],{"@id":28,"@type":29,"id":30,"grammarPage":31,"title":32,"instructions":33,"displayOrder":17,"type":34,"questionCount":35,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":36},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4d79-7e12-92e2-d3a0c3721595","GrammarExercise","01a1932e-4d79-7e12-92e2-d3a0c3721595","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-3e6f-73fa-8617-1e1d556335d7","Pagbuo at kahulugan ng aspektong katatapos","Piliin ang anyo o paliwanag na angkop sa nakasaad na padron at sitwasyon. Kapuwa tanggap ang kaka- at ka- na may pag-uulit.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3deab570-f86b-4bd0-b578-052aeec44398_hero.webp?v=1793470647",{"@id":38,"@type":29,"id":39,"grammarPage":31,"title":40,"instructions":41,"displayOrder":42,"type":34,"questionCount":35,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":43},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4d92-7ef0-a6cb-027f1b71a3cd","01a1932e-4d92-7ef0-a6cb-027f1b71a3cd","Ang gumawa ng katatapos na kilos","Punan ang bawat patlang. Gamitin ang tahasang tinutukoy na gumawa ng kilos at ang kahulugang hinihingi sa pangungusap.",1,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_601e8ba9-8638-442d-ae73-c981cdd5a2e0_hero.webp?v=1793470647",{"@id":45,"@type":29,"id":46,"grammarPage":31,"title":47,"instructions":48,"displayOrder":49,"type":50,"questionCount":51,"blankCount":51,"isCompleted":16,"ogImageUrl":52},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4da7-7ca8-a948-aa79731b663c","01a1932e-4da7-7ca8-a948-aa79731b663c","Ayos ng pangungusap sa katatapos na kilos","Ayusin ang mga piraso upang bumuo ng pangungusap. May dagdag na salitang hindi gagamitin. Panatilihin ang malaking titik at bantas.",2,"sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_33ee0db3-630d-409b-9004-5cb51b241c7a_hero.webp?v=1793470647",{"@id":54,"@type":29,"id":55,"grammarPage":31,"title":56,"instructions":57,"displayOrder":58,"type":59,"questionCount":60,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":61},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4db6-724d-8669-aca1f2158cc5","01a1932e-4db6-724d-8669-aca1f2158cc5","Katatapos na kilos: anyo at gumawa","Pindutin ang bawat piraso, saka ang kolum na kinabibilangan nito.",3,"word_sort",4,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_92f1087f-8f33-42b5-8b3c-ddf52d66f9c5_hero.webp?v=1793470647",{"@id":63,"@type":29,"id":64,"grammarPage":31,"title":65,"instructions":66,"displayOrder":60,"type":59,"questionCount":60,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":67},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4dbb-798c-ac32-f09c6130c894","01a1932e-4dbb-798c-ac32-f09c6130c894","Katatapos na kilos: anyo at kahulugan","Basahin ang batayan ng pagpapangkat. Pindutin ang bawat piraso, saka ang angkop na kolum.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b3e553ca-9474-418c-90d2-d824669f875a_hero.webp?v=1793470647",null]