[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tl-kilos-na-tapos-na-gamit-ang-um":3,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-3e8a-77cb-8939-7f9807f1e7a1":97,"exercise-list-path-tl-none":135},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":94,"readyImages":96},"01a1932e-3e8a-77cb-8939-7f9807f1e7a1","Kilos na tapos na gamit ang -um-","kilos-na-tapos-na-gamit-ang-um","Alamin ang anyong -um- para sa kilos na tapos na: kumain, uminom at umalis. Gamitin ang mga ito sa payak na pangungusap tungkol sa ginawa mo kahapon.","Ginagamit ang **kumain**, **uminom** at **umalis** sa pagsasabi ng kilos na tapos na. Matututuhan mong buuin ang mga anyong ito at sabihin ang ginawa mo kahapon.\n\n## 1. Ano ang ginawa mo?\n\nKapag nagkukuwento ka ng ginawa mo, maaari mong gamitin ang pandiwang may **-um-**. Ang pandiwa ay salitang nagsasaad ng kilos.\n\n:::example\n— Ano ang ginawa mo kahapon?\n\n— **Kumain** ako ng isda. **Uminom** ako ng tubig.\n:::\n\nSa sagot, tapos na ang pagkain at pag-inom. Ang **kahapon** ang nagsasabi kung kailan ginawa ang mga ito.\n\n## 2. Paano binubuo ang anyo?\n\nMagsimula sa salitang-ugat, gaya ng **kain** o **inom**.\n\n- Kung katinig ang unang titik, ilagay ang **-um-** pagkatapos ng unang katinig: **kain → kumain**.\n- Kung patinig ang unang titik, ilagay ang **um-** sa unahan: **inom → uminom**.\n\n| Salitang-ugat | Pagbuo | Anyong ginagamit sa kilos na tapos na |\n| --- | --- | --- |\n| kain | k + um + ain | **kumain** |\n| bili | b + um + ili | **bumili** |\n| sulat | s + um + ulat | **sumulat** |\n| inom | um + inom | **uminom** |\n| alis | um + alis | **umalis** |\n\n:::note\nPara ito sa mga pandiwang gumagamit ng **-um-**. Hindi lahat ng salitang-ugat ay nilalagyan ng **-um-**.\n:::\n\n## 3. Sino ang gumawa?\n\nSa mga halimbawang ito, ang **ako**, **si Ana** at **ang bata** ang nagsasabi kung sino ang gumawa ng kilos.\n\n:::example\n**Bumili** ako ng tinapay kahapon.\n\n**Sumulat** si Ana ng liham kahapon.\n\n**Uminom** ang bata ng tubig kanina.\n:::\n\nHindi nagbabago ang anyo dahil lamang nagbago ang gumawa:\n\n- **Kumain ako** ng saging.\n- **Kumain siya** ng saging.\n- **Kumain sila** ng saging.\n\n## 4. Pansinin ang buong pangungusap\n\nHindi kailangang laging may **kahapon** o **kanina**. Maaaring malinaw na sa usapan kung kailan nangyari ang kilos.\n\n:::example\n— Kumain ka na ba?\n\n— Oo, **kumain** na ako.\n:::\n\n:::warning\nMaaari ring gamitin ang parehong anyo sa utos: **Kumain ka na!** Dito, hindi sinasabing tapos na ang pagkain. Tingnan ang buong pangungusap at ang sitwasyon, hindi ang **-um-** lamang.\n:::\n\n## 5. Tandaan ang padron\n\nKapag nagsasabi ka ng kilos na tapos na:\n\n1. Piliin ang angkop na pandiwang gumagamit ng **-um-**.\n2. Buuin ang anyo: **kain → kumain**, **alis → umalis**.\n3. Sabihin kung sino ang gumawa.\n4. Idagdag ang **kahapon** o **kanina** kung kailangan mong linawin kung kailan.\n\n**Umalis si Ana kahapon.** Tapos na ang pag-alis; si Ana ang umalis; kahapon ito nangyari.","tl","A1",27,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1932e-3cc3-7f3d-b088-ac97a7f14896","Mula ugat tungo sa aspekto ng kilos",false,0,21,"2026-10-31T18:17:23+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",5,[23],{"id":24,"title":25,"vocabularyListWords":26,"isPublished":50},"01a1932e-8fff-7a89-93f5-68b42db157bf","Mga karaniwang pandiwang may um",[27,35,42,53,63,69,78,86],{"id":28,"vocabularyWord":29,"displayOrder":34},"01a1932e-8fff-7b15-93f5-68b42dc09a0e",{"id":30,"word":31,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":33,"audio":16},"01a1932e-6fab-78f3-8a07-21ed237771c0","kumain",9,[],1,{"id":36,"vocabularyWord":37,"displayOrder":41},"01a1932e-8fff-7b55-93f5-68b42e0702e0",{"id":38,"word":39,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":40,"audio":16},"01a1932e-6f1c-7bc8-94eb-6637fc63d9fe","bumili",[],2,{"id":43,"vocabularyWord":44,"displayOrder":52},"01a1932e-8fff-7b7d-93f5-68b42eaccf3b",{"id":45,"word":46,"frequency":47,"level":10,"language":9,"audioFilePath":48,"partsOfSpeech":49,"audio":50,"audioUrl":51},"01a1932e-70a2-7ea8-b15c-46147999b6de","sumulat",7,"tts_fdae407a94bacbf4_fil-PH.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_fdae407a94bacbf4_fil-PH.mp3",3,{"id":54,"vocabularyWord":55,"displayOrder":62},"01a1932e-8fff-7b9d-93f5-68b42f76ea2e",{"id":56,"word":57,"frequency":58,"level":10,"language":9,"audioFilePath":59,"partsOfSpeech":60,"audio":50,"audioUrl":61},"01a1932e-70b0-7ef4-9aec-d6377f23714a","uminom",8,"tts_79af7ea8ccdc58ca_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_79af7ea8ccdc58ca_fil-PH.mp3",4,{"id":64,"vocabularyWord":65,"displayOrder":21},"01a1932e-8fff-7bbd-93f5-68b4302764fc",{"id":66,"word":67,"frequency":32,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":68,"audio":16},"01a1932e-70b0-7104-9aec-d6377e8a1dd5","umalis",[],{"id":70,"vocabularyWord":71,"displayOrder":77},"01a1932e-8fff-7bdd-93f5-68b43123d58b",{"id":72,"word":73,"frequency":47,"level":10,"language":9,"audioFilePath":74,"partsOfSpeech":75,"audio":50,"audioUrl":76},"01a1932e-6f1b-7b09-8478-eacf3538c5df","bumasa","tts_14e4d7959bf640f8_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_14e4d7959bf640f8_fil-PH.mp3",6,{"id":79,"vocabularyWord":80,"displayOrder":47},"01a1932e-8fff-7bfd-93f5-68b4321bd8f6",{"id":81,"word":82,"frequency":58,"level":10,"language":9,"audioFilePath":83,"partsOfSpeech":84,"audio":50,"audioUrl":85},"01a1932e-70ab-7b70-a25e-73183d694022","tumakbo","tts_e90283d2b5637319_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_e90283d2b5637319_fil-PH.mp3",{"id":87,"vocabularyWord":88,"displayOrder":58},"01a1932e-8fff-7c1d-93f5-68b432a07986",{"id":89,"word":90,"frequency":58,"level":10,"language":9,"audioFilePath":91,"partsOfSpeech":92,"audio":50,"audioUrl":93},"01a1932e-70b2-7c42-8241-13009a073c3c","umupo","tts_0df0bf2efba58bda_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_0df0bf2efba58bda_fil-PH.mp3",{"name":15,"slug":95,"language":9},"ugat-at-aspekto-ng-kilos-a1",[],[98,108,114,122,129],{"@id":99,"@type":100,"id":101,"grammarPage":102,"title":103,"instructions":104,"displayOrder":17,"type":105,"questionCount":106,"blankCount":106,"isCompleted":16,"ogImageUrl":107},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4ec3-7955-95bd-56686c6a3bc4","GrammarExercise","01a1932e-4ec3-7955-95bd-56686c6a3bc4","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-3e8a-77cb-8939-7f9807f1e7a1","Buuin ang pandiwang may -um-","Piliin ang wastong anyong may -um- ayon sa salitang-ugat. Sa mga pangungusap, tapos na ang kilos.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c2cf1b64-6070-4167-8d95-16398136599b_hero.webp?v=1793470648",{"@id":109,"@type":100,"id":110,"grammarPage":102,"title":111,"instructions":112,"displayOrder":34,"type":105,"questionCount":106,"blankCount":106,"isCompleted":16,"ogImageUrl":113},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4edd-7aac-87cf-30f0ad25d41d","01a1932e-4edd-7aac-87cf-30f0ad25d41d","Unawain ang kilos at ang buong pangungusap","Basahin ang pangungusap o usapan. Piliin ang wastong anyo ng pandiwa o ang kahulugang angkop sa sitwasyon.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_d4e63514-8078-4c69-b4ec-1215db2724a4_hero.webp?v=1793470648",{"@id":115,"@type":100,"id":116,"grammarPage":102,"title":117,"instructions":118,"displayOrder":41,"type":119,"questionCount":120,"blankCount":120,"isCompleted":16,"ogImageUrl":121},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4ef9-72f9-89bb-4da5b936a0c3","01a1932e-4ef9-72f9-89bb-4da5b936a0c3","Ayusin ang kuwento ng natapos na kilos","Ayusin ang mga piraso upang makabuo ng pangungusap. May dagdag na pirasong hindi gagamitin. Ang mga pangungusap ay nagsasalaysay ng kilos na tapos na, hindi nagbibigay ng utos.","sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c9a876b5-ed38-498b-827a-118be5a4dc4e_hero.webp?v=1793470648",{"@id":123,"@type":100,"id":124,"grammarPage":102,"title":125,"instructions":126,"displayOrder":52,"type":127,"questionCount":62,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":128},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4f0e-7ef6-9cf9-9e2b2bed4489","01a1932e-4f0e-7ef6-9cf9-9e2b2bed4489","Kilalanin ang anyo at gamit ng -um-","Tapikin ang isang piraso, saka tapikin ang kolum na kinabibilangan nito.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3da5137a-5984-4a06-b17c-e5b6f4a29811_hero.webp?v=1793470648",{"@id":130,"@type":100,"id":131,"grammarPage":102,"title":132,"instructions":133,"displayOrder":62,"type":127,"questionCount":62,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":134},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-4f14-7ad2-9c02-26feb3e4053a","01a1932e-4f14-7ad2-9c02-26feb3e4053a","Unawain ang sitwasyon at gamit ng -um-","Basahin ang sitwasyon. Tapikin ang bawat piraso, saka ang tamang kolum.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_4e4d92d7-fb8c-4d9c-be0a-a3767d5d79ce_hero.webp?v=1793470648",null]