[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tl-maka-at-makapag-sa-kakayahan":3,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-3eee-7b4a-9b8b-fc3158fa8c0d":69,"exercise-list-path-tl-none":106},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"totalExercises":21,"vocabularyLists":22,"primaryTopicHub":66,"readyImages":68},"01a1932e-3eee-7b4a-9b8b-fc3158fa8c0d","Maka- at makapag- sa kakayahan","maka-at-makapag-sa-kakayahan","Gamitin ang maka- at makapag- upang sabihin ang kakayahan at pagkakataong kumilos, at piliin ang wastong anyo ayon sa aspekto at diwa ng pangungusap.","## 1. Kakayahan at pagkakataong kumilos\n\nGinagamit ang **maka-** at **makapag-** upang sabihin na kaya ng isang tao ang isang kilos o may pagkakataon siyang gawin ito. Matututuhan mong piliin ang karaniwang anyo at ipakita kung naganap na, nagaganap o hindi pa nasisimulan ang kilos.\n\nHindi lamang lakas o kasanayan ang tinutukoy. Maaari ring nakasalalay ang pagkilos sa oras, kalusugan o ibang kalagayan.\n\n:::example\n- Magaling na ang paa ni Liza. **Nakakatakbo** na siya.\n- Tahimik dito. **Nakakapag-aral** ako nang mabuti.\n- Wala akong pasok bukas. **Makakapagluto** ako para sa pamilya.\n:::\n\nSa unang halimbawa, kalusugan ang dahilan. Sa ikalawa at ikatlo, ang lugar at oras ang nagbibigay ng pagkakataon.\n\n## 2. Pagpili ng maka- o makapag-\n\nIsang kapaki-pakinabang na gabay: maraming pandiwang may **-um-** ang may katumbas na **maka-**, at maraming pandiwang may **mag-** ang may katumbas na **makapag-**.\n\n| Karaniwang pandiwa | Anyo para sa kakayahan o pagkakataon |\n| --- | --- |\n| tumakbo | **makatakbo** |\n| kumain | **makakain** |\n| mag-aral | **makapag-aral** |\n| magluto | **makapagluto** |\n\nHindi idinadagdag ang panlapi sa buong pandiwang nasa kaliwa. Halimbawa, **makatakbo**, hindi *makatumakbo*; **makapag-aral**, hindi *makapagmag-aral*.\n\n:::note\nGabay lamang ang pagtutugmang ito, hindi tuntunin para sa lahat ng pandiwa. Hindi laging mapagpapalit ang **maka-** at **makapag-**. Alamin ang karaniwang anyo kasama ng kahulugan nito.\n:::\n\n## 3. Mga anyo ayon sa aspekto\n\nIpinapakita ng *aspekto* kung paano tinitingnan ang kilos: natapos na ba, nagpapatuloy o nauulit, o hindi pa nasisimulan? Hindi ito simpleng pagtukoy sa nakaraan, kasalukuyan at hinaharap.\n\n| Gamit o aspekto | Makatakbo | Makapag-aral |\n| --- | --- | --- |\n| Batayang anyo | **makatakbo** | **makapag-aral** |\n| Perpektibo: naganap na | **nakatakbo** | **nakapag-aral** |\n| Imperpektibo: nagpapatuloy o nauulit | **nakakatakbo** | **nakakapag-aral** |\n| Kontemplatibo: hindi pa nasisimulan | **makakatakbo** | **makakapag-aral** |\n\n:::example\n- Gusto kong **makatakbo** ulit.\n- **Nakatakbo** ako kahapon kahit kaunti lang.\n- **Nakakatakbo** ako tuwing umaga dahil maaga akong gumigising.\n- **Makakatakbo** ako bukas kung hindi uulan.\n\n- Kailangan kong **makapag-aral** sa tahimik na lugar.\n- **Nakapag-aral** ako kagabi dahil walang ingay.\n- **Nakakapag-aral** ako tuwing gabi habang natutulog ang mga bata.\n- **Makakapag-aral** ako mamaya kapag tapos na ang trabaho.\n:::\n\nSa mga halimbawang perpektibo, talagang naganap ang kilos: tumakbo ako at nag-aral ako. Hindi lamang sinasabing kaya ko itong gawin.\n\n:::note\nMakikita rin ang **nakatatakbo \u002F makatatakbo** at **nakapag-aaral \u002F makapag-aaral**. Mga tinatanggap na baryante ang mga ito ng mga anyong imperpektibo at kontemplatibo sa talahanayan. Karaniwan sa usapan ang mga anyong may **nakaka- \u002F makaka-**.\n:::\n\n## 4. Kakayahan, pagkakataon at aktuwal na kilos\n\nIhambing ang mga pangungusap. Pareho ang pangunahing kilos, ngunit magkaiba ang impormasyong idinadagdag.\n\n| Pangungusap | Ipinahahayag |\n| --- | --- |\n| **Nagluto** si Ben kagabi. | Naganap ang pagluluto. |\n| **Nakapagluto** si Ben kagabi kahit abala siya. | Naganap ang pagluluto sa kabila ng kanyang kalagayan. |\n| **Nakapagluluto** si Ben tuwing Linggo. | May kakayahan o pagkakataon siyang magluto nang regular. |\n\nSa mga halimbawang ito, si Ben ang gumagawa ng kilos. Hindi binabago ng **makapag-** ang papel niya bilang tagaganap.\n\nPara sa pagtanggi, gamitin ang **hindi**:\n\n- **Hindi ako makatakbo ngayon** dahil masakit ang paa ko.\n- **Hindi ako nakapag-aral kagabi** dahil nawalan ng ilaw.\n- **Hindi ako makakapagluto bukas** dahil wala ako sa bahay.\n\n:::warning\nHindi awtomatikong kawalan ng kasanayan ang **hindi makapag-**. Ang “Hindi ako makapagluto ngayon” ay maaaring mangahulugang wala akong oras o sangkap, kahit marunong akong magluto.\n:::\n\n## 5. Gabay sa pagpili\n\n1. Tukuyin ang kilos at ang karaniwang anyo nito: **makatakbo**, **makakain**, **makapag-aral** o **makapagluto**.\n2. Piliin ang aspekto: **nakapag-aral** kung naganap na; **nakakapag-aral** kung nauulit; **makakapag-aral** kung hindi pa nasisimulan.\n3. Magdagdag ng malinaw na kalagayan kung kailangan: **dahil tahimik**, **kapag may oras** o **kahit abala**.\n\nTandaan: ang **maka-** at **makapag-** ay maaaring magpahayag ng kakayahan o pagkakataon. Ang anyo ng pandiwa at ang buong pangungusap ang nagpapalinaw kung ano ang ibig sabihin.","tl","B1",82,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a1932e-3ceb-7c1c-9469-e54bb6c2910c","Kaalaman, kasanayan at pagkakataong makakilos",false,0,11,"2026-10-31T18:17:23+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",5,[23],{"id":24,"title":25,"vocabularyListWords":26,"isPublished":36},"01a1932e-9086-722d-845d-e2b52f02ae48","Mga pandiwa sa kakayahan at pagkakataon",[27,39,47,57],{"id":28,"vocabularyWord":29,"displayOrder":38},"01a1932e-9086-72e9-845d-e2b52fda11de",{"id":30,"word":31,"frequency":32,"level":33,"language":9,"audioFilePath":34,"partsOfSpeech":35,"audio":36,"audioUrl":37},"01a1932e-71d3-76a5-a726-379365141252","makatakbo",6,"A2","tts_02b5ce66a7f89cb1_fil-PH.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_02b5ce66a7f89cb1_fil-PH.mp3",1,{"id":40,"vocabularyWord":41,"displayOrder":46},"01a1932e-9086-733d-845d-e2b5304d55fa",{"id":42,"word":43,"frequency":44,"level":33,"language":9,"partsOfSpeech":45,"audio":16},"01a1932e-71cf-7326-a29a-e724cc975f61","makakain",8,[],2,{"id":48,"vocabularyWord":49,"displayOrder":56},"01a1932e-9086-73ad-845d-e2b5306c0ec5",{"id":50,"word":51,"frequency":52,"level":33,"language":9,"audioFilePath":53,"partsOfSpeech":54,"audio":36,"audioUrl":55},"01a1932e-71d0-7457-ab78-612089932894","makapag-aral",7,"tts_8bc56b0b937ac0d9_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_8bc56b0b937ac0d9_fil-PH.mp3",3,{"id":58,"vocabularyWord":59,"displayOrder":65},"01a1932e-9086-73e1-845d-e2b530fcadb8",{"id":60,"word":61,"frequency":32,"level":33,"language":9,"audioFilePath":62,"partsOfSpeech":63,"audio":36,"audioUrl":64},"01a1932e-71d1-751c-a5b2-51649b6b7c9c","makapagluto","tts_a1b5a1f3cbb12935_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_a1b5a1f3cbb12935_fil-PH.mp3",4,{"name":15,"slug":67,"language":9},"kaalaman-kasanayan-at-pagkakataon-b1",[],[70,80,86,93,100],{"@id":71,"@type":72,"id":73,"grammarPage":74,"title":75,"instructions":76,"displayOrder":17,"type":77,"questionCount":78,"blankCount":78,"isCompleted":16,"ogImageUrl":79},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-54ae-789b-8c76-c6a2c08de830","GrammarExercise","01a1932e-54ae-789b-8c76-c6a2c08de830","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-3eee-7b4a-9b8b-fc3158fa8c0d","Pagbuo at aspekto ng maka- at makapag-","Piliin ang anyo ayon sa pandiwa at sa paglalarawan ng kilos. Huwag idagdag ang panlapi sa buong pandiwang may -um- o mag-.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_aef90971-689b-4c89-9de0-8e5392b2c6bf_hero.webp?v=1793470649",{"@id":81,"@type":72,"id":82,"grammarPage":74,"title":83,"instructions":84,"displayOrder":38,"type":77,"questionCount":78,"blankCount":78,"isCompleted":16,"ogImageUrl":85},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-54c9-78b6-b0df-d0e0b795b234","01a1932e-54c9-78b6-b0df-d0e0b795b234","Kakayahan, pagkakataon at naganap na kilos","Piliin ang sagot na tumutugma sa malinaw na kalagayan o kahulugang hinihingi. Sa mga tanong tungkol sa kahulugan, gamitin lamang ang impormasyong ibinigay.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_c40451b4-84f1-4a7c-9b0c-aa9158e130ba_hero.webp?v=1793470649",{"@id":87,"@type":72,"id":88,"grammarPage":74,"title":89,"instructions":90,"displayOrder":46,"type":91,"questionCount":78,"blankCount":78,"isCompleted":16,"ogImageUrl":92},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-54e3-7df2-b428-fa14d2a453f4","01a1932e-54e3-7df2-b428-fa14d2a453f4","Ayusin ang mga pangungusap ng kakayahan","Ayusin ang mga piraso upang makabuo ng pangungusap. May dagdag na maling piraso na hindi gagamitin. Panatilihin ang malaking titik at bantas.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5e8bc756-5cf9-4b53-92b7-d3610d1d0c3f_hero.webp?v=1793470649",{"@id":94,"@type":72,"id":95,"grammarPage":74,"title":96,"instructions":97,"displayOrder":56,"type":98,"questionCount":65,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":99},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-54f7-7e42-b44a-3e14731cf0a6","01a1932e-54f7-7e42-b44a-3e14731cf0a6","Igrupo ang mga anyo ng maka- at makapag-","Pindutin ang bawat piraso, saka ang kolum na angkop dito. Ilagay ang lahat ng piraso.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_31ce8bf5-89f7-426e-b62e-f3c07bff7ec7_hero.webp?v=1793470649",{"@id":101,"@type":72,"id":102,"grammarPage":74,"title":103,"instructions":104,"displayOrder":65,"type":98,"questionCount":65,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":105},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-54fd-7813-ae25-e68380937e5c","01a1932e-54fd-7813-ae25-e68380937e5c","Igrupo ang kahulugan ng kakayahan at pagkakataon","Basahin ang buong piraso. Pindutin ito, saka ang kolum na tumutugma sa kahulugan nito.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_a67e9d77-d67c-4737-9faf-df6d8dab02f5_hero.webp?v=1793470649",null]