[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tl-mga-pagbabago-sa-ugat-bili-bilhin-at-binili":3,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-3f23-79e3-8cc9-d42cbd269dbb":22,"exercise-list-path-tl-none":64},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":21},"01a1932e-3f23-79e3-8cc9-d42cbd269dbb","Mga pagbabago sa ugat: bili, bilhin at binili","mga-pagbabago-sa-ugat-bili-bilhin-at-binili","Alamin kung paano nagiging bilhin at binili ang ugat na bili, at piliin ang tamang anyo ayon sa aspekto, gamit sa pangungusap, at bagay na binibili.","Mula sa ugat na **bili**, nabubuo ang **bilhin**, **binili**, **binibili**, at **bibilhin**. Matututuhan mong kilalanin ang pagbabago sa anyo at piliin ang angkop na pandiwa ayon sa aspekto at gamit nito sa pangungusap.\n\n## 1. Ugat at buong pandiwa\n\nAng **bili** ang ugat: taglay nito ang pangunahing kahulugan ng pagbabayad upang makuha ang isang bagay. Kapag nilagyan ng panlapi, nabubuo ang mga pandiwang magagamit sa iba’t ibang pangungusap.\n\nSa mga anyong pag-aaralan dito, ang bagay na binibili ang tinutukoy ng **ang-parirala**. Tinatawag itong *pokus sa layon*.\n\n:::example\n**Bilhin** mo ang isda.\n\n**Binili** ni Rosa ang isda.\n\nSa dalawang pangungusap, ang **isda** ang bagay na binibili. Ang **mo** at **ni Rosa** naman ang tumutukoy sa bumibili.\n:::\n\n## 2. Bakit bilhin, hindi bilihin?\n\nSa pagbuo ng **bilhin**, nawawala ang huling **i** ng ugat na **bili**, at ginagamit ang hulaping **-hin**:\n\n**bili → bil- + -hin → bilhin**\n\nHindi lahat ng anyo ng pandiwang ito ay nawawalan ng huling **i**. Makikita itong muli sa **binili** at **binibili**.\n\n:::warning\nPara sa pandiwang nangangahulugang kumuha ng bagay kapalit ng bayad, gamitin ang **bilhin**: “Bilhin mo ang tinapay.”\n\nMay salita ring **bilihin**, ngunit karaniwan itong pangngalan para sa mga bagay na ipinagbibili: “Mahal ang mga bilihin.” Hindi ito ang pandiwang kailangan sa unang pangungusap.\n:::\n\n## 3. Mga anyo ayon sa aspekto\n\nIpinapakita ng *aspekto* kung natapos na, nagpapatuloy o nauulit, o hindi pa nasisimulan ang kilos. Hindi lamang ito pagtukoy sa nakaraan, kasalukuyan, o hinaharap.\n\n| Gamit o aspekto | Anyo | Pagbuo mula sa ugat |\n| --- | --- | --- |\n| Batayang anyo; ginagamit din sa utos | **bilhin** | Nawawala ang huling **i**; may **-hin**. |\n| Perpektibo: natapos na | **binili** | Ipinapasok ang **-in-** pagkatapos ng **b**: **b-in-ili**. |\n| Imperpektibo: nagpapatuloy o nauulit | **binibili** | Inuulit ang **bi** at ipinapasok ang **-in-**: **b-in-i-bili**. |\n| Kontemplatibo: hindi pa nasisimulan | **bibilhin** | Inuulit ang **bi** sa anyong **bilhin**: **bi-bilhin**. |\n\nAng mga gitling sa talahanayan ay nagpapakita lamang ng mga bahagi. Sa karaniwang pagsulat, magkakadikit ang mga ito: **binili**, **binibili**, **bibilhin**.\n\n:::note\nHuwag idagdag ang **-in-** sa buong salitang **bilhin** upang buuin ang perpektibo. Ang wastong anyo ay **binili**, hindi **binilhin**. Gayundin, **binibili**, hindi **binibilhin**, ang imperpektibo.\n:::\n\n## 4. Pagpili sa isang sitwasyon\n\nIsipin mong may kailangan kang aklat para sa klase. Nagbabago ang pandiwa ayon sa kalagayan ng pagbili.\n\n:::example\n- **Bilhin** mo ang aklat na ito. — Utos o mungkahi.\n- Gusto kong **bilhin** ang aklat na ito. — Hangarin; hindi pahayag na natapos na ang pagbili.\n- **Binili** ko na ang aklat kahapon. — Natapos na ang pagbili.\n- **Binibili** ko ngayon ang aklat sa tindahan. — Isinasagawa ang pagbili.\n- **Bibilhin** ko ang aklat bukas. — Hindi pa nasisimulan ang pagbili.\n:::\n\nMaaari ring tumukoy sa nakagawiang kilos ang **binibili**:\n\n**Binibili** ni Liza ang diyaryo tuwing Linggo.\n\nHindi kailangang nangyayari mismo sa sandali ng pagsasalita ang kilos. Ang **tuwing Linggo** ang nagpapakitang nauulit ito.\n\n## 5. Hangganan ng padron\n\nHuwag ipalagay na nawawala ang huling patinig ng lahat ng ugat kapag nilalagyan ng hulapi. Halimbawa, mula sa **sabi** ay nabubuo ang **sabihin**, hindi **sabhin**. Kailangang matutuhan ang wastong anyo ng bawat pandiwa.\n\nPara sa **bili**, tandaan ang dalawang pares:\n\n- **bilhin — bibilhin**: wala ang huling **i** ng ugat at may **-hin**;\n- **binili — binibili**: naroon ang huling **i** ng ugat at may gitlaping **-in-**.\n\n## 6. Mabilis na gabay\n\n1. Kung utos o kasunod ng hangaring gaya ng **gusto kong**, piliin ang **bilhin**.\n2. Kung natapos na ang pagbili, gamitin ang **binili**.\n3. Kung nagpapatuloy o nauulit ang pagbili, gamitin ang **binibili**.\n4. Kung hindi pa nasisimulan ang pagbili, gamitin ang **bibilhin**.\n\nTandaan: **bili** ang ugat, ngunit hindi lahat ng anyo nito ay nabubuo sa simpleng pagdaragdag ng panlapi. Mahalaga rin ang pagkawala ng patinig at pag-uulit ng unang pantig.","tl","B1",79,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1932e-3cf1-7f62-82ed-d3e8c96df9c6",false,0,5,"2026-10-31T18:17:24+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",[],[],[23,33,40,49,58],{"@id":24,"@type":25,"id":26,"grammarPage":27,"title":28,"instructions":29,"displayOrder":16,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":32},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-57e2-731c-aab1-d5570ae9b952","GrammarExercise","01a1932e-57e2-731c-aab1-d5570ae9b952","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-3f23-79e3-8cc9-d42cbd269dbb","Pagbuo ng mga anyo mula sa bili","Piliin ang wastong anyo o paglalarawan upang mabuo ang bawat pangungusap.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b239a4a1-735e-4478-8fc7-69acfd703895_hero.webp?v=1793470650",{"@id":34,"@type":25,"id":35,"grammarPage":27,"title":36,"instructions":37,"displayOrder":38,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":39},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-57fc-72ee-832d-2f5ef00e21d3","01a1932e-57fc-72ee-832d-2f5ef00e21d3","Pagpili ng pandiwa ayon sa kalagayan ng pagbili","Basahin ang sitwasyon at piliin ang anyong tumutugma sa hinihinging gamit o aspekto.",1,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_6b95cc69-3e99-4fbe-a4f1-1dd1bf2d88f0_hero.webp?v=1793470650",{"@id":41,"@type":25,"id":42,"grammarPage":27,"title":43,"instructions":44,"displayOrder":45,"type":46,"questionCount":47,"blankCount":47,"isCompleted":15,"ogImageUrl":48},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5813-7927-8a4d-e0cbc8dd1fda","01a1932e-5813-7927-8a4d-e0cbc8dd1fda","Ayusin ang mga pangungusap tungkol sa pagbili","Ayusin ang mga piraso upang makabuo ng pangungusap. May dagdag na piraso na hindi gagamitin. Panatilihin ang malaking titik at nakakabit na bantas.",2,"sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_6d73b402-d679-4dd9-9297-b9da614d88ec_hero.webp?v=1793470650",{"@id":50,"@type":25,"id":51,"grammarPage":27,"title":52,"instructions":53,"displayOrder":54,"type":55,"questionCount":56,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":57},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5826-7f2e-a89b-54fa7a0cfd9b","01a1932e-5826-7f2e-a89b-54fa7a0cfd9b","Bili: anyo, baybay at papel sa pangungusap","Pindutin ang isang piraso, saka ang kolum na kinabibilangan nito. Ilagay ang lahat ng piraso.",3,"word_sort",4,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_658bb893-4331-42c0-8d7f-47cca7a7cbbd_hero.webp?v=1793470650",{"@id":59,"@type":25,"id":60,"grammarPage":27,"title":61,"instructions":62,"displayOrder":56,"type":55,"questionCount":56,"blankCount":16,"isCompleted":15,"ogImageUrl":63},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-582e-7bfc-9242-f68612bee47b","01a1932e-582e-7bfc-9242-f68612bee47b","Bili: utos, hangarin at aspekto","Basahin ang batayan ng pagpapangkat. Pindutin ang bawat piraso at ang angkop na kolum hanggang mailagay ang lahat.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_1872879f-15bd-4ef7-a84d-e7041141533c_hero.webp?v=1793470650",null]