[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tl-nagawa-nakagawa-at-nagawa-sana":3,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-3f5a-7dd5-af35-45cb61b7195e":22,"exercise-list-path-tl-none":49},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"totalExercises":17,"vocabularyLists":20,"readyImages":21},"01a1932e-3f5a-7dd5-af35-45cb61b7195e","Nagawa, nakagawa at nagawa sana","nagawa-nakagawa-at-nagawa-sana","Alamin ang pagkakaiba ng nagawa at nakagawa, ang mga pananda at panghalip, at ang gamit ng nagawa sana sa hindi natuloy o hindi pa tiyak na resulta.","Kapag nais mong sabihin na may gawaing naisakatuparan, maaari mong gamitin ang **nagawa** o **nakagawa**. Magkaiba ang ayos ng mga ito. Sa **nagawa sana**, mahalaga rin kung ang resulta ay hindi natuloy o hindi pa tiyak.\n\n## 1. Gawaing naisakatuparan\n\nAng **nagawa** at **nakagawa** ay mga anyong perpektibo: inilalahad ang kilos bilang naganap na. Hindi lamang pangkalahatang kakayahan ang ipinapahayag ng mga ito; may aktuwal na kilos o resultang tinutukoy sa pangungusap na walang pagtanggi o kondisyon.\n\nSa morpolohiya, o pagbuo ng salita, ang **nagawa** ay perpektibo ng **magawa**, na may unlaping **ma-** at pokus sa layon. Ang **nakagawa** naman ay perpektibo ng **makagawa**, na may unlaping **maka-** at pokus sa tagaganap. Sa mga anyong ito, nagiging **na-** ang **ma-**, at **naka-** ang **maka-**.\n\n:::example\nMaraming hadlang, pero **nagawa ko ang gawain** bago magtakipsilim.\n\nKaunti ang oras, pero **nakagawa ako ng plano** para sa proyekto.\n:::\n\nSa mga halimbawang ito, naipapahiwatig na nagtagumpay ang gumagawa sa kabila ng hirap. Gayunman, hindi kailangang may hadlang sa bawat paggamit ng dalawang anyo.\n\n## 2. Nagawa: ang gawain ang tinutukoy ng ang\n\nSa **nagawa**, ang gawain o resulta ang tinutukoy ng **ang-parirala**. Ang gumagawa naman ay maaaring tukuyin ng **ng**, **ni**, o panghalip na gaya ng **ko** at **niya**.\n\n| Bahagi | Halimbawa | Papel |\n| --- | --- | --- |\n| Pandiwa | **nagawa** | Kilos na naisakatuparan |\n| Gumagawa | **ni Liza** | Taong gumawa |\n| Gawain | **ang ulat** | Bagay na nagawa |\n\n**Nagawa ni Liza ang ulat.**\n\nMadalas itong gamitin kapag ang isang tiyak na gawain ang pinag-uusapan.\n\n:::example\n— Kumusta ang ulat na kailangan natin?\n\n— **Nagawa ko na ang ulat.** Ipapadala ko mamaya.\n:::\n\nAng **nagawa ko na** ay hindi kapareho ng **kaya kong gawin**. Ang una ay nagsasaad ng naisakatuparang gawain; ang ikalawa ay nagsasaad ng kakayahan, kahit hindi pa ginagawa ang gawain.\n\n## 3. Nakagawa: ang gumagawa ang tinutukoy ng ang\n\nSa **nakagawa**, ang gumagawa ang tinutukoy ng **ang-parirala**, **si**, o panghalip na gaya ng **ako** at **siya**. Ang bagay na ginawa ay karaniwang may **ng**.\n\n| Nagawa | Nakagawa |\n| --- | --- |\n| **Nagawa ni Liza ang ulat.** | **Nakagawa si Liza ng ulat.** |\n| **Nagawa ko ang plano.** | **Nakagawa ako ng plano.** |\n| **Nagawa niya ang proyekto.** | **Nakagawa siya ng proyekto.** |\n\nSa kaliwa, isang tinutukoy na gawain o resulta ang sentro ng usapan. Sa kanan, inilalahad na may nagawang isang bagay ang tao. Hindi lamang diin sa pagbigkas ang pagkakaibang ito: nagbabago ang papel ng ang-parirala.\n\nMakikita rin ang padron sa ibang ugat. Sa talahanayan, parehong perpektibo ang mga anyong may **na-** at **naka-**.\n\n| Ugat | Pokus sa layon: ma- → na- | Pokus sa tagaganap: maka- → naka- |\n| --- | --- | --- |\n| **kain** | **makain → nakain**: Nakain ko ang almusal na inihanda mo. | **makakain → nakakain**: Nakakain ako ng almusal bago umalis kanina. |\n| **basa** (pagbabasa) | **mabasa → nabasa**: Nabasa niya ang ulat. | **makabasa → nakabasa**: Nakabasa siya ng ulat tungkol sa proyekto. |\n\nSa paglipat ng pokus, nagbabago rin ang panghalip at pananda: **ko \u002F niya + ang** sa kaliwa, **ako \u002F siya + ng** sa kanan. Hindi sapat na palitan lamang ang unlapi.\n\n:::warning\nHuwag palitan ang pandiwa lamang.\n\n✓ **Nagawa ko ang ulat.**\n\n✓ **Nakagawa ako ng ulat.**\n\n✗ **Nakagawa ko ang ulat.**\n\nSa ikalawang padron, kailangan ang **ako**, hindi **ko**, upang tukuyin ang gumagawa.\n:::\n\n## 4. Tagumpay o kilos na hindi sinasadya\n\nHindi iisang kahulugan ang hatid ng mga anyong ito sa lahat ng pangungusap. Tinutulungan ka ng konteksto na malaman kung tagumpay, pagkakataon, o hindi sinasadyang kilos ang tinutukoy.\n\n:::example\n**Nagawa ko rin ang mahirap na gawain.**\n\nNaipapahayag ang matagumpay na pagsasagawa.\n\n**Hindi ko sinasadyang nagawa iyon.**\n\nMalinaw na hindi sinadya ang kilos.\n\n**Nakagawa ako ng pagkakamali sa pagkukuwenta.**\n\nMay naganap na pagkakamali; hindi ito pahayag ng matagumpay na kakayahan.\n:::\n\nGayundin, ang **Hindi ko nagawa ang ulat** ay hindi awtomatikong nangangahulugang wala kang kakayahang gumawa nito. Maaaring kulang ang oras, walang pagkakataon, o may ibang hadlang.\n\n### Pagtanggi at pagkatiyak ng layon\n\n| Pangungusap | Karaniwang kahulugan sa usapan |\n| --- | --- |\n| **Hindi ko nagawa ang ulat.** | May tiyak na ulat na inaasahang gawin ko, at hindi ko iyon nagawa. |\n| **Hindi ako nakagawa ng ulat.** | Wala akong nagawang ulat sa tinutukoy na pagkakataon. Hindi tinutukoy ng pangungusap lamang kung aling ulat ang inaasahan. |\n\nPiliin ang una kapag ang isang kilala o itinakdang ulat ang pinag-uusapan. Piliin ang ikalawa kapag nais mong sabihin na wala kang nagawang ulat. Gayunman, hindi awtomatikong di-tiyak ang lahat ng layong may **ng**: maaaring malinaw na sa konteksto kung anong ulat ang tinutukoy.\n\n## 5. Nagawa sana: kondisyong hindi natupad o pag-asang hindi pa tiyak\n\nGamitin ang **nagawa sana** upang banggitin ang resultang maaaring naisakatuparan kung natupad ang isang kondisyon. Sa ganitong gamit, karaniwang malinaw sa usapan na hindi natuloy ang resulta.\n\n:::example\n**Nagawa ko sana ang ulat kung hindi nasira ang kompyuter.** Nasira ito kahapon, kaya hindi ko natapos ang ulat.\n:::\n\nAng **sana** ay hindi bahagi ng pandiwa. Isa itong katagang nagdaragdag ng hangarin o pag-asam. Sa padron na ito, nauuna sa **sana** ang panghalip na isang pantig, gaya ng **ko**: **nagawa ko sana**. Hindi saklaw ng tuntuning ito ang **niya**, na dalawang pantig sa maingat na pagbigkas. Mas karaniwan ang **nagawa sana niya**, ngunit ginagamit din ang **nagawa niya sana**.\n\n:::example\n**Nagawa ko sana ang ulat kung may sapat na oras.**\n\n**Nagawa sana niya ang ulat kung may sapat na oras.**\n\nMaaari rin: **Nagawa niya sana ang ulat kung may sapat na oras.**\n:::\n\nMaaari ring umasa ang nagsasalita na naganap na ang isang kilos kahit hindi pa niya alam ang resulta.\n\n:::example\nHindi ko pa nakakausap si Liza. **Sana nagawa niya ang ulat bago siya umalis.**\n:::\n\n:::note\nHindi laging nangangahulugang hindi nangyari ang kilos kapag may **sana**. Sa halimbawa tungkol sa nasirang kompyuter, hindi natuloy ang gawain. Sa halimbawa tungkol kay Liza, hindi pa alam ng nagsasalita kung nagawa ito.\n:::\n\n## 6. Mabilis na pagpili\n\n- **Nagawa ko ang ulat:** ang tinutukoy na ulat ang naisakatuparan.\n- **Nakagawa ako ng ulat:** may ulat na nagawa ako.\n- **Nagawa ko sana ang ulat:** may inaasahang resultang hindi natuloy, kung iyon ang ipinakikita ng konteksto.\n- **Sana nagawa niya ang ulat:** inaasam kong naganap ito; maaaring hindi ko pa alam ang resulta.\n\nSuriin ang dalawang bagay: **ano ang papel ng ang-parirala**, at **ano ang sinasabi ng konteksto tungkol sa resulta**. Huwag ipagpalagay na laging tagumpay ang *nakagawa* o laging hindi natupad ang kilos na may *sana*.","tl","B2",118,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a1932e-3d03-73a3-946c-47a6ec5aa92e",false,0,3,"2026-10-31T18:17:24+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",[],[],[23,33,40],{"@id":24,"@type":25,"id":26,"grammarPage":27,"title":28,"instructions":29,"displayOrder":16,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":32},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5a9d-7244-ad6c-f3f8bf8ef662","GrammarExercise","01a1932e-5a9d-7244-ad6c-f3f8bf8ef662","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-3f5a-7dd5-af35-45cb61b7195e","Nagawa at nakagawa: mga papel sa pangungusap","Piliin ang anyong angkop sa pandiwa at sa papel ng bawat kalahok.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_0622b450-d2dd-4dfd-a73b-b60c9b9d4fc0_hero.webp?v=1793470651",{"@id":34,"@type":25,"id":35,"grammarPage":27,"title":36,"instructions":37,"displayOrder":38,"type":30,"questionCount":31,"blankCount":31,"isCompleted":15,"ogImageUrl":39},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5ab3-7d2c-a1db-abcbfa505ff8","01a1932e-5ab3-7d2c-a1db-abcbfa505ff8","Resulta, hadlang at pag-asam","Piliin ang kahulugan o ayos na tumutugma sa pangungusap at sa tahasang ibinigay na konteksto.",1,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5c3acdf7-c61e-4bd0-8ca4-9bf0fab2fe1e_hero.webp?v=1793470651",{"@id":41,"@type":25,"id":42,"grammarPage":27,"title":43,"instructions":44,"displayOrder":45,"type":46,"questionCount":47,"blankCount":47,"isCompleted":15,"ogImageUrl":48},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5acb-747f-98af-e6095b967f76","01a1932e-5acb-747f-98af-e6095b967f76","Ayusin ang mga pangungusap tungkol sa resulta","Ayusin ang mga piraso upang makabuo ng pangungusap. May dagdag na salitang hindi gagamitin. Panatilihin ang malaking titik at bantas.",2,"sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_bbac77b3-9f2e-4130-bd3d-40bd10279b58_hero.webp?v=1793470651",null]