[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-tl":3,"grammar-pages-tl":4,"grammar-page-tl-obligasyon-hinuha-at-pahintulot-sa-dapat-at-maaari":837,"grammar-lesson-path-tl-obligasyon-hinuha-at-pahintulot-sa-dapat-at-maaari-none":890,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-3f82-70a2-8c57-f4407fcaa642":891,"grammar-quick-check-01a1932e-3f82-70a2-8c57-f4407fcaa642":914,"grammar-lesson-body-01a1932e-3f82-70a2-8c57-f4407fcaa642-70x1vxsexy":934},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,681,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,782,787,792,797,802,807,812,817,822,827,832],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1932e-3daa-7070-acca-9703b115a46a","Alpabeto at mga tunog sa Tagalog","alpabeto-at-mga-tunog-sa-tagalog","tl","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1932e-400d-7c3a-8223-a09a258d6000","Pantig, diin at impit","pantig-diin-at-impit",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1932e-4008-7131-97be-c8dfccdef5f4","Pangungusap na walang pandiwa","pangungusap-na-walang-pandiwa",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1932e-3db0-71ae-892a-5c107b4271bd","Ang at si sa pagpapakilala","ang-at-si-sa-pagpapakilala",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1932e-3d9d-7b74-a7ef-70ff13d88681","Ako, ikaw, ka at siya","ako-ikaw-ka-at-siya",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1932e-3e4f-7a33-8109-0fe66cfae3f3","Kami at tayo: kasama ba ang kausap?","kami-at-tayo-kasama-ba-ang-kausap",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1932e-3e7a-797b-a91b-5b25e55f0229","Kayo at sila sa pagtukoy at paggalang","kayo-at-sila-sa-pagtukoy-at-paggalang",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1932e-3f34-7d05-af4f-bfd0de8b543b","Mga sa pagbabanggit ng marami","mga-sa-pagbabanggit-ng-marami",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1932e-3f2a-75a3-94f5-343dbe08ea70","Mga pang-uring naglalarawan","mga-pang-uring-naglalarawan",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1932e-3ff6-768b-a24b-4e4f9147aca1","Pang-angkop na na, -ng at -g","pang-angkop-na-na-ng-at-g",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1932e-3fd0-7407-a6ff-44e5972fa86b","Pagmamay-ari gamit ang ng at ni","pagmamay-ari-gamit-ang-ng-at-ni",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1932e-3e95-7dbe-abc7-58f3ae65ad15","Ko, mo at niya sa pagmamay-ari","ko-mo-at-niya-sa-pagmamay-ari",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1932e-3e30-7e0d-ada6-c8345121fb8e","Ito, iyan at iyon","ito-iyan-at-iyon",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1932e-3f10-712f-9ec1-c815f5506f98","May at wala sa pag-iral at pagmamay-ari","may-at-wala-sa-pag-iral-at-pagmamay-ari",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1932e-4098-7d49-b84d-d18a28d9cb66","Sa at nasa sa pagsasabi ng lugar","sa-at-nasa-sa-pagsasabi-ng-lugar",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1932e-3dfc-7b4a-9a1b-93d9a1aa5ac7","Dito, diyan at doon","dito-diyan-at-doon",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1932e-3f3e-7b33-9146-84ba16b9e628","Mga tanong na oo o hindi gamit ang ba","mga-tanong-na-oo-o-hindi-gamit-ang-ba",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1932e-40de-79d3-8895-bd97f524a050","Sino at ano sa pagkilala","sino-at-ano-sa-pagkilala",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1932e-40a3-70fe-9d1b-fd81acf5eb1b","Saan at nasaan","saan-at-nasaan",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1932e-3e27-7385-a350-8d155e2bd96b","Hindi sa pagtanggi","hindi-sa-pagtanggi",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1932e-4038-731b-b751-2a38256cd69f","Po, opo at magalang na kayo","po-opo-at-magalang-na-kayo",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1932e-3f18-7a73-bb8d-48a2ee39cc93","Mga bilang at pagbibilang ng bagay","mga-bilang-at-pagbibilang-ng-bagay",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1932e-3e2c-72f6-811e-fc0160bc8b39","Ilan at magkano","ilan-at-magkano",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1932e-3e06-70a3-b87f-3ae3d14dbeb7","Gusto at ayaw sa pang-araw-araw na usapan","gusto-at-ayaw-sa-pang-araw-araw-na-usapan",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1932e-40c2-758d-9842-1a214b931013","Salitang-ugat at karaniwang anyo ng pandiwa","salitang-ugat-at-karaniwang-anyo-ng-pandiwa",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1932e-40e3-7ab3-addd-62e4dd79d11f","Tagaganap at ang-parirala sa kilos","tagaganap-at-ang-parirala-sa-kilos",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1932e-3e8a-77cb-8939-7f9807f1e7a1","Kilos na tapos na gamit ang -um-","kilos-na-tapos-na-gamit-ang-um",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1932e-3e85-7397-90db-23a8cf8fb076","Kilos na nagpapatuloy gamit ang -um-","kilos-na-nagpapatuloy-gamit-ang-um",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1932e-3e7f-7a15-b1a8-cf1e5470e92c","Kilos na gagawin pa gamit ang -um-","kilos-na-gagawin-pa-gamit-ang-um",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1932e-3ed4-76dd-8d2f-e94377e492c8","Mag-, nag- at pag-uulit sa pang-araw-araw na kilos","mag-nag-at-pag-uulit-sa-pang-araw-araw-na-kilos",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1932e-3e3b-7953-9c11-0717876c5e90","Kahapon, ngayon at bukas","kahapon-ngayon-at-bukas",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1932e-3f55-7133-b9f2-6f4db3ce6cc2","Na at pa sa simpleng usapan","na-at-pa-sa-simpleng-usapan",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1932e-4026-762b-a341-b0479cd9af45","Payak na utos at pagbabawal gamit ang huwag","payak-na-utos-at-pagbabawal-gamit-ang-huwag",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1932e-3dc4-767f-8498-47b22bdc4a46","At, o at pero sa pag-uugnay","at-o-at-pero-sa-pag-uugnay",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1932e-3db5-7659-8205-1ec3747daee3","Ang, ng at sa: magkaibang papel sa pangungusap","ang-ng-at-sa-magkaibang-papel-sa-pangungusap","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1932e-40d9-7aa2-8961-c40ca6a1f4f4","Si, ni at kay; sina, nina at kina","si-ni-at-kay-sina-nina-at-kina",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1932e-3f6d-7b2d-b9a2-5965878ce46c","Namin, natin, ninyo at nila","namin-natin-ninyo-at-nila",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1932e-3d85-7230-8949-f671167e4df5","Akin, iyo at kaniya","akin-iyo-at-kaniya",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1932e-3d97-76c1-8ed7-31ce0d203515","Aking aklat at aklat ko","aking-aklat-at-aklat-ko",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1932e-3f14-7254-a73b-abdecc574c26","Mayroon at may: pagkakaiba sa ayos","mayroon-at-may-pagkakaiba-sa-ayos",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1932e-40f9-75d0-b2ad-d909acd6c4c1","Wala na at wala pa","wala-na-at-wala-pa",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1932e-3e59-71ab-a599-0dc1c0993655","Karaniwang ayos at pangungusap na may ay","karaniwang-ayos-at-pangungusap-na-may-ay",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1932e-3e44-785a-9794-cdeabfe8308e","Kailan at anong oras","kailan-at-anong-oras",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1932e-3dcd-7f87-95f7-e6915611d2b6","Bakit at paano","bakit-at-paano",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1932e-3e22-722a-ae6c-ac2e59cab54d","Hindi pa at hindi na","hindi-pa-at-hindi-na",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1932e-3f06-734b-aba5-72ece99e046f","Mas at kaysa sa paghahambing","mas-at-kaysa-sa-paghahambing",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1932e-4032-70b3-8f32-9cd613374d98","Pinaka- sa pagpili at paglalarawan","pinaka-sa-pagpili-at-paglalarawan",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1932e-3e62-7cdc-827f-3096217473aa","Kasing- at magkasing- sa pagkakatulad","kasing-at-magkasing-sa-pagkakatulad",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1932e-3f2f-7cc1-b69b-af3a65ddb36d","Mga panukat at dami: kilo, baso at piraso","mga-panukat-at-dami-kilo-baso-at-piraso",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1932e-40f4-70de-b6fc-4f8fcec0ea81","Una, ikalawa at pagkakasunod-sunod","una-ikalawa-at-pagkakasunod-sunod",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1932e-3f4a-75e9-8697-31a6d8642086","Mula sa, papunta sa at hanggang sa","mula-sa-papunta-sa-at-hanggang-sa",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1932e-3ebe-7d5b-8a53-872e1e1ce963","Loob, labas, ibabaw at ilalim","loob-labas-ibabaw-at-ilalim",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1932e-3e4a-70fc-91fa-4a939448fd13","Kailangan at dapat sa pang-araw-araw na gawain","kailangan-at-dapat-sa-pang-araw-araw-na-gawain",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1932e-4086-7f2b-a5f3-1a1ac2b74ceb","Puwede at bawal sa pahintulot","puwede-at-bawal-sa-pahintulot",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1932e-3feb-7ace-bbe3-4182d0f08136","Paki- at pakisuyo sa magalang na paghiling","paki-at-pakisuyo-sa-magalang-na-paghiling",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1932e-3df7-7ce1-a790-6706a2af205b","Din at rin; daw at raw","din-at-rin-daw-at-raw",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1932e-3eba-7c04-90a1-2d8b169397eb","Lang at lamang sa paglilimita","lang-at-lamang-sa-paglilimita",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1932e-3f67-745a-a16e-aa9e20e1c74d","Naman sa pagtugon at pakiusap","naman-sa-pagtugon-at-pakiusap",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1932e-4063-70fd-aa48-01f87a004436","Pokus sa layon: basahin at binasa","pokus-sa-layon-basahin-at-binasa",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1932e-3dd7-7e3a-80cb-bdcce75092a3","Binabasa at babasahin: aspekto sa -in","binabasa-at-babasahin-aspekto-sa-in",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1932e-4068-7dfd-9360-d5b94d3b9fa7","Pokus sa layon gamit ang i-","pokus-sa-layon-gamit-ang-i",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1932e-3e8f-7e58-b834-a16a8fefd311","Kita sa mga pangungusap na ako ang gumagawa","kita-sa-mga-pangungusap-na-ako-ang-gumagawa",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1932e-3ddd-729a-94fe-9807e13ac50c","Bumili ng aklat at binili ang aklat","bumili-ng-aklat-at-binili-ang-aklat",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1932e-3e5e-715d-ac53-6b0d46160601","Karaniwang pandiwang ma-: matulog at maligo","karaniwang-pandiwang-ma-matulog-at-maligo",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1932e-3efc-70b2-a5ef-dbb0dc91e17b","Mang- at pagbabago ng tunog sa mga karaniwang pandiwa","mang-at-pagbabago-ng-tunog-sa-mga-karaniwang-pandiwa",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1932e-3de2-76fb-b86e-51a430687a8b","Dahil at kaya sa sanhi at bunga","dahil-at-kaya-sa-sanhi-at-bunga",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1932e-3e54-7579-b7d3-7a11a69cb571","Kapag sa paulit-ulit na pangyayari","kapag-sa-paulit-ulit-na-pangyayari",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1932e-3eac-799e-8c6d-d9aca720aed2","Kung sa payak na kondisyon","kung-sa-payak-na-kondisyon",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1932e-3dc9-70f3-b70b-5a33a2746998","Bago at pagkatapos sa pagkakasunod ng gawain","bago-at-pagkatapos-sa-pagkakasunod-ng-gawain",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1932e-3f7d-7303-987d-80f6883ba68d","Nito, niyan at niyon sa pagtukoy","nito-niyan-at-niyon-sa-pagtukoy",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":181,"displayOrder":362},"01a1932e-3e17-7947-9731-e4bc848a2e6a","Hindi at wala: pagtanggi o kawalan?","hindi-at-wala-pagtanggi-o-kawalan",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":367,"displayOrder":368},"01a1932e-3dba-768d-bf3b-81275d555e86","Aspekto at panahon: hindi iisang sistema","aspekto-at-panahon-hindi-iisang-sistema","B1",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":367,"displayOrder":373},"01a1932e-3f91-7d9d-af4b-cd7fcacde666","Pag-uulit ng pantig sa mga anyo ng pandiwa","pag-uulit-ng-pantig-sa-mga-anyo-ng-pandiwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":367,"displayOrder":378},"01a1932e-4056-7b73-a982-413e73558d82","Pokus sa ganapan gamit ang -an","pokus-sa-ganapan-gamit-ang-an",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":367,"displayOrder":383},"01a1932e-407a-70b1-acb5-3153733f9ef0","Pokus sa tagatanggap: bigyan at padalhan","pokus-sa-tagatanggap-bigyan-at-padalhan",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":367,"displayOrder":388},"01a1932e-4074-74a7-8572-9054c81cbe17","Pokus sa tagakinabang gamit ang i- at ipag-","pokus-sa-tagakinabang-gamit-ang-i-at-ipag",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":367,"displayOrder":393},"01a1932e-405d-704e-8872-08da6ace5145","Pokus sa kagamitan gamit ang ipang-","pokus-sa-kagamitan-gamit-ang-ipang",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":367,"displayOrder":398},"01a1932e-3fdb-78af-8a2a-2936945606b2","Pagpili ng pokus ayon sa tinatanong","pagpili-ng-pokus-ayon-sa-tinatanong",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":367,"displayOrder":403},"01a1932e-3f23-79e3-8cc9-d42cbd269dbb","Mga pagbabago sa ugat: bili, bilhin at binili","mga-pagbabago-sa-ugat-bili-bilhin-at-binili",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":367,"displayOrder":408},"01a1932e-3fa5-74c4-bf39-e44b88ab4e63","Pagbuo ng pangngalang kilos gamit ang pag-","pagbuo-ng-pangngalang-kilos-gamit-ang-pag",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":367,"displayOrder":413},"01a1932e-3e36-733a-9ca7-05f032461024","Ka- at -an sa mga pangngalang abstrakto","ka-at-an-sa-mga-pangngalang-abstrakto",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":367,"displayOrder":418},"01a1932e-3eee-7b4a-9b8b-fc3158fa8c0d","Maka- at makapag- sa kakayahan","maka-at-makapag-sa-kakayahan",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":367,"displayOrder":423},"01a1932e-3ec2-7e61-883d-6c1a7b41409d","Ma- sa di-sinasadyang pangyayari","ma-sa-di-sinasadyang-pangyayari",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":367,"displayOrder":428},"01a1932e-3f01-73b6-a6d5-7698d1f40ce2","Marunong at alam sa kaalaman at kasanayan","marunong-at-alam-sa-kaalaman-at-kasanayan",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":367,"displayOrder":433},"01a1932e-3ec7-739e-8dbb-d8f4d18bb6f7","Maaari, baka at siguro sa posibilidad","maaari-baka-at-siguro-sa-posibilidad",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":367,"displayOrder":438},"01a1932e-40ce-7938-8921-55e6f72bacec","Sana sa hangarin at pakiusap","sana-sa-hangarin-at-pakiusap",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":367,"displayOrder":443},"01a1932e-3ff1-716c-b12e-b4cdef5bff1d","Pala at yata sa bagong kaalaman at pag-aalinlangan","pala-at-yata-sa-bagong-kaalaman-at-pag-aalinlangan",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":367,"displayOrder":448},"01a1932e-4080-73a6-812e-1cabcc499bf2","Posisyon ng maiikling panghalip at kataga","posisyon-ng-maiikling-panghalip-at-kataga",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":367,"displayOrder":453},"01a1932e-3e6f-73fa-8617-1e1d556335d7","Katatapos na kilos: kaka- at ka- na may pag-uulit","katatapos-na-kilos-kaka-at-ka-na-may-pag-uulit",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":367,"displayOrder":458},"01a1932e-3e12-7b45-a5b0-76735a15cbb4","Habang at nang sa pagsasalaysay","habang-at-nang-sa-pagsasalaysay",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":367,"displayOrder":463},"01a1932e-3f78-7401-9887-dd90de7d2670","Ng at nang sa pagsulat","ng-at-nang-sa-pagsulat",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":367,"displayOrder":468},"01a1932e-3f39-778d-8039-b9eea5898680","Mga sugnay na naglalarawan gamit ang na at -ng","mga-sugnay-na-naglalarawan-gamit-ang-na-at-ng",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":367,"displayOrder":473},"01a1932e-40a8-72cf-bed0-f2edfed15ab8","Sabi niya na: pag-uulat ng sinabi","sabi-niya-na-pag-uulat-ng-sinabi",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":367,"displayOrder":478},"01a1932e-3e0a-7aca-832a-d135165b656f","Gusto kong at kailangan kong: sugnay na pandagdag","gusto-kong-at-kailangan-kong-sugnay-na-pandagdag",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":367,"displayOrder":483},"01a1932e-4020-76bf-adbb-2f0dbf7d43ae","Para at upang sa layunin","para-at-upang-sa-layunin",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":367,"displayOrder":488},"01a1932e-3e3f-7f2f-99c3-973dd7af3874","Kahit at bagaman sa pagsalungat","kahit-at-bagaman-sa-pagsalungat",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":367,"displayOrder":493},"01a1932e-3ea6-7b82-8708-158c050200c4","Kung at kapag: kondisyon o inaasahang pangyayari?","kung-at-kapag-kondisyon-o-inaasahang-pangyayari",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":367,"displayOrder":498},"01a1932e-40fe-7ab0-a054-2a93327eba01","Walang sinuman at walang anuman","walang-sinuman-at-walang-anuman",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":367,"displayOrder":503},"01a1932e-3da3-7886-9f61-7ee2a674a4c3","Alin at sino sa pagpili sa isang pangkat","alin-at-sino-sa-pagpili-sa-isang-pangkat",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":367,"displayOrder":508},"01a1932e-3eb6-72f5-af90-7e5217cd70c3","Lalo, higit at di-gaanong sa paghahambing","lalo-higit-at-di-gaanong-sa-paghahambing",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":367,"displayOrder":513},"01a1932e-3dd2-78e1-ac3e-8729176770c8","Bawat, lahat, ilan at karamihan","bawat-lahat-ilan-at-karamihan",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":367,"displayOrder":518},"01a1932e-3fc4-7c88-96b2-0440b18a6a9c","Paglalarawan ng panahon at mga pangungusap na walang paksa","paglalarawan-ng-panahon-at-mga-pangungusap-na-walang-paksa",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":367,"displayOrder":523},"01a1932e-3fd5-7b20-95a3-65cec319f978","Pagpapanatili ng malinaw na tinutukoy sa salaysay","pagpapanatili-ng-malinaw-na-tinutukoy-sa-salaysay",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":367,"displayOrder":528},"01a1932e-3e01-77ce-9a94-f377af88a5ea","Ganito, ganiyan at ganoon sa paraan","ganito-ganiyan-at-ganoon-sa-paraan",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":367,"displayOrder":533},"01a1932e-3ed8-792d-a69d-3a9632eb796b","Magaganda at mababait: pang-uri sa maramihang pagtukoy","magaganda-at-mababait-pang-uri-sa-maramihang-pagtukoy",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":538,"displayOrder":539},"01a1932e-406e-7aa0-8615-59954be2596c","Pokus sa sanhi gamit ang ika-","pokus-sa-sanhi-gamit-ang-ika","B2",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":538,"displayOrder":544},"01a1932e-3ecf-7d22-bbdd-985304d800e9","Mag- at -um-: pagpili ayon sa pandiwa at kahulugan","mag-at-um-pagpili-ayon-sa-pandiwa-at-kahulugan",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":538,"displayOrder":549},"01a1932e-403e-7609-b955-62c2134c81f4","Pokus at pagiging tiyak ng layon","pokus-at-pagiging-tiyak-ng-layon",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":538,"displayOrder":554},"01a1932e-3ee1-725f-bd3c-fc2b24863ffa","Magkaibang papel ng mga ng-parirala","magkaibang-papel-ng-mga-ng-parirala",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":538,"displayOrder":559},"01a1932e-3eea-75e9-bf95-5fe68fd3a970","Magpa- at pa- sa pagpapagawa","magpa-at-pa-sa-pagpapagawa",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":538,"displayOrder":564},"01a1932e-401a-75a6-adbc-5578a4cf45a6","Papuntahin, ipagawa at pagawain: mga kalahok sa pagpapagawa","papuntahin-ipagawa-at-pagawain-mga-kalahok-sa-pagpapagawa",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":538,"displayOrder":569},"01a1932e-3ef3-7037-8893-89bfcfd15b84","Maki- at pakiki- sa pakikilahok","maki-at-pakiki-sa-pakikilahok",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":538,"displayOrder":574},"01a1932e-3ecb-77c7-badd-0f5e80a0f8a3","Mag- at magka- sa ugnayan at gantihang kilos","mag-at-magka-sa-ugnayan-at-gantihang-kilos",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":538,"displayOrder":579},"01a1932e-3ffb-7bae-8a45-101e63909562","Pang- at mang-: asimilasyon at hangganan ng tuntunin","pang-at-mang-asimilasyon-at-hangganan-ng-tuntunin",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":538,"displayOrder":584},"01a1932e-3f96-7ac6-ba9e-0a4cea1d3d67","Pag-uulit para sa dalas, tindi at pamamahagi","pag-uulit-para-sa-dalas-tindi-at-pamamahagi",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":538,"displayOrder":589},"01a1932e-3f61-71fd-8025-583ddb3b2064","Nakaraan at kasalukuyang gawi sa aspektong imperpektibo","nakaraan-at-kasalukuyang-gawi-sa-aspektong-imperpektibo",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":538,"displayOrder":594},"01a1932e-3faf-7089-8443-a2b9fe5364cc","Pagkakaiba ng natapos, resulta at karanasan","pagkakaiba-ng-natapos-resulta-at-karanasan",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":538,"displayOrder":599},"01a1932e-3f5a-7dd5-af35-45cb61b7195e","Nagawa, nakagawa at nagawa sana","nagawa-nakagawa-at-nagawa-sana",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":538,"displayOrder":604},"01a1932e-40b5-7983-a9a5-0712c308d6c8","Saklaw ng hindi sa modal at pandiwa","saklaw-ng-hindi-sa-modal-at-pandiwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":538,"displayOrder":609},"01a1932e-3fba-706e-80f7-5645a5e71fb7","Pagkakasunod ng na, pa, ba at mga panghalip","pagkakasunod-ng-na-pa-ba-at-mga-panghalip",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":538,"displayOrder":614},"01a1932e-3ef7-79a0-906d-5c43968cc31d","Man, nga at tuloy sa pagbuo ng kahulugan","man-nga-at-tuloy-sa-pagbuo-ng-kahulugan",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":538,"displayOrder":619},"01a1932e-3f44-74ce-b539-3545e577d218","Mga tanong sa gumagawa at sa layon","mga-tanong-sa-gumagawa-at-sa-layon",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":538,"displayOrder":624},"01a1932e-404a-78d2-b345-cf5e0c375e5e","Pokus ng pandiwa sa sugnay na panuring","pokus-ng-pandiwa-sa-sugnay-na-panuring",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":538,"displayOrder":629},"01a1932e-3f8c-7276-97c6-6fd326b5865d","Pag-uulat ng tanong at utos","pag-uulat-ng-tanong-at-utos",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":538,"displayOrder":634},"01a1932e-3eb1-74f6-9834-065196abc9fa","Kung sakali, maliban kung at basta","kung-sakali-maliban-kung-at-basta",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":538,"displayOrder":639},"01a1932e-3ea1-7107-b5c9-a3b8f0ab1d06","Kondisyong hindi natupad: kung at sana","kondisyong-hindi-natupad-kung-at-sana",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":538,"displayOrder":644},"01a1932e-409d-7d44-bc4e-de5acf013281","Sa halip na at imbes na sa pagpapalit ng plano","sa-halip-na-at-imbes-na-sa-pagpapalit-ng-plano",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":538,"displayOrder":649},"01a1932e-3e1c-7871-8c54-5d20423e552e","Hindi lamang kundi pati sa pagdaragdag","hindi-lamang-kundi-pati-sa-pagdaragdag",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":538,"displayOrder":654},"01a1932e-3f86-7efe-9b2a-4a059f354a7d","Pag-una ng paksa at pagbibigay-diin","pag-una-ng-paksa-at-pagbibigay-diin",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":538,"displayOrder":659},"01a1932e-3fb4-76ef-8d6d-373a6a03e6f6","Pagkakaltas ng nauunawaang bahagi ng pangungusap","pagkakaltas-ng-nauunawaang-bahagi-ng-pangungusap",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":538,"displayOrder":664},"01a1932e-3e75-74f6-aa3c-be97c238aa70","Kay, napaka- at pagka- sa masidhing paglalarawan","kay-napaka-at-pagka-sa-masidhing-paglalarawan",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":538,"displayOrder":669},"01a1932e-40ee-75f0-9925-39c4250faac0","Tig-, tig-iisa at pamamahagi ng dami","tig-tig-iisa-at-pamamahagi-ng-dami",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":538,"displayOrder":674},"01a1932e-3edc-7c4e-b52c-c5001d8bdf7b","Magalang na pagtutol at paglambot ng pahayag","magalang-na-pagtutol-at-paglambot-ng-pahayag",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":679,"displayOrder":680},"01a1932e-4044-76e7-b403-16e40032d6b1","Pokus ng pandiwa at daloy ng impormasyon sa talata","pokus-ng-pandiwa-at-daloy-ng-impormasyon-sa-talata","C1",134,{"id":682,"title":683,"slug":684,"language":9,"level":679,"displayOrder":685},"01a1932e-3f9b-746a-933e-4a9ee22818b1","Pagbabago ng pokus habang pinananatili ang tinutukoy","pagbabago-ng-pokus-habang-pinananatili-ang-tinutukoy",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":679,"displayOrder":690},"01a1932e-402b-7e85-b05e-b3a2c629158c","Pinagsamang panlapi at mga limitasyon ng pagbuo ng salita","pinagsamang-panlapi-at-mga-limitasyon-ng-pagbuo-ng-salita",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":679,"displayOrder":695},"01a1932e-3f1d-7b69-a382-a7c4c696a479","Mga nominalisasyon sa pormal na paglalahad","mga-nominalisasyon-sa-pormal-na-paglalahad",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":679,"displayOrder":700},"01a1932e-3ee5-7efe-a3cc-d997fe7289e8","Magkakasamang kataga: naman pala, nga ba at pa rin","magkakasamang-kataga-naman-pala-nga-ba-at-pa-rin",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":679,"displayOrder":705},"01a1932e-3ded-71ca-be3e-301bd6bed50f","Daw, umano at diumano sa pag-uulat ng impormasyon","daw-umano-at-diumano-sa-pag-uulat-ng-impormasyon",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":679,"displayOrder":710},"01a1932e-3f4f-7a52-bfb7-b2281b79f967","Na at pa sa inaasahan at ipinahihiwatig","na-at-pa-sa-inaasahan-at-ipinahihiwatig",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":679,"displayOrder":715},"01a1932e-3f82-70a2-8c57-f4407fcaa642","Obligasyon, hinuha at pahintulot sa dapat at maaari","obligasyon-hinuha-at-pahintulot-sa-dapat-at-maaari",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":679,"displayOrder":720},"01a1932e-3fe1-7040-8b41-73d29443e258","Pagtanggi sa palagay at pagwawasto ng ipinahiwatig","pagtanggi-sa-palagay-at-pagwawasto-ng-ipinahiwatig",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":679,"displayOrder":725},"01a1932e-3f0b-76e5-ad83-f6b43c1ef62a","Masalimuot na sugnay na panuring at malinaw na pagkakabit","masalimuot-na-sugnay-na-panuring-at-malinaw-na-pagkakabit",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":679,"displayOrder":730},"01a1932e-3fa9-7eaa-8800-aa24d37a485f","Pagkakaiba ng na at kung sa mga sugnay na pandagdag","pagkakaiba-ng-na-at-kung-sa-mga-sugnay-na-pandagdag",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":679,"displayOrder":735},"01a1932e-4104-718a-a322-ce142f721888","Yamang, sapagkat at palibhasa sa pagbibigay ng dahilan","yamang-sapagkat-at-palibhasa-sa-pagbibigay-ng-dahilan",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":679,"displayOrder":740},"01a1932e-40c8-73d3-b9ae-ba7c109ccc8b","Samantalang at gayong sa paghahambing at pagsalungat","samantalang-at-gayong-sa-paghahambing-at-pagsalungat",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":679,"displayOrder":745},"01a1932e-3fe6-763e-a801-e3b062aca6b8","Pagtuon gamit ang ang at pagbabago ng ayos ng pangungusap","pagtuon-gamit-ang-ang-at-pagbabago-ng-ayos-ng-pangungusap",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":679,"displayOrder":750},"01a1932e-40d4-73a7-9733-dbf58d712d95","Sarili, isa't isa at pagtukoy sa loob ng sugnay","sarili-isa-t-isa-at-pagtukoy-sa-loob-ng-sugnay",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":679,"displayOrder":755},"01a1932e-40bc-707b-a907-61c10f46ebee","Saklaw ng lahat, bawat at hindi sa pangangatwiran","saklaw-ng-lahat-bawat-at-hindi-sa-pangangatwiran",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":679,"displayOrder":760},"01a1932e-3fca-7610-849a-ea851f241c7f","Paglilipat ng tuwirang sinabi tungo sa di-tuwirang ulat","paglilipat-ng-tuwirang-sinabi-tungo-sa-di-tuwirang-ulat",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":679,"displayOrder":765},"01a1932e-3fbf-7705-9c69-d9b4467542f3","Pagkakaugnay ng pangungusap sa pormal na argumento","pagkakaugnay-ng-pangungusap-sa-pormal-na-argumento",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":679,"displayOrder":770},"01a1932e-3e9b-7274-9301-96488d823139","Kolokyal at pormal na anyo: meron, mayroon at mga pinaikling salita","kolokyal-at-pormal-na-anyo-meron-mayroon-at-mga-pinaikling-salita",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":679,"displayOrder":775},"01a1932e-40e8-7cac-b355-440dddf176ce","Tagalog at paghahalo ng wika: paglalabel ng rehistro","tagalog-at-paghahalo-ng-wika-paglalabel-ng-rehistro",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":780,"displayOrder":781},"01a1932e-3df2-78ea-95e9-c01e1392cb5b","Di at hindi sa pampanitikang pagtanggi at pagsalungat","di-at-hindi-sa-pampanitikang-pagtanggi-at-pagsalungat","C2",154,{"id":783,"title":784,"slug":785,"language":9,"level":780,"displayOrder":786},"01a1932e-3de7-7b45-94f4-fbff17cb192f","Datapwat, subalit at bagkus sa pormal at pampanitikang teksto","datapwat-subalit-at-bagkus-sa-pormal-at-pampanitikang-teksto",155,{"id":788,"title":789,"slug":790,"language":9,"level":780,"displayOrder":791},"01a1932e-40af-758b-9ef2-59fc759eb1bc","Sakali man, maging at ano man ang sa pagbibigay-palagay","sakali-man-maging-at-ano-man-ang-sa-pagbibigay-palagay",156,{"id":793,"title":794,"slug":795,"language":9,"level":780,"displayOrder":796},"01a1932e-3f73-7840-9b62-9040e7c5695c","Nawa at harinawa sa pormal na paghahangad","nawa-at-harinawa-sa-pormal-na-paghahangad",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":780,"displayOrder":801},"01a1932e-3e68-79fa-9a10-982753700861","Kata at kita sa lumang tekstong Tagalog","kata-at-kita-sa-lumang-tekstong-tagalog",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":780,"displayOrder":806},"01a1932e-3fa0-74ce-a677-d1d6ab625497","Pagbasa ng makalumang ayos at pagkakaltas sa tula","pagbasa-ng-makalumang-ayos-at-pagkakaltas-sa-tula",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":780,"displayOrder":811},"01a1932e-4013-797a-9955-c9025255c78b","Panuring at nominalisasyon sa masinsing akademikong teksto","panuring-at-nominalisasyon-sa-masinsing-akademikong-teksto",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":780,"displayOrder":816},"01a1932e-3dbf-77fa-aa5b-66a91880f68b","Aspekto at punto de bista sa masalimuot na salaysay","aspekto-at-punto-de-bista-sa-masalimuot-na-salaysay",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":780,"displayOrder":821},"01a1932e-4050-786c-b1f1-fd545fcc4822","Pokus, pananagutan at paglalayo ng sarili sa pormal na pahayag","pokus-pananagutan-at-paglalayo-ng-sarili-sa-pormal-na-pahayag",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":780,"displayOrder":826},"01a1932e-4002-70f6-88a6-6a611fafbe8c","Pang-uyam at di-tuwirang puna: papel ng mga kataga","pang-uyam-at-di-tuwirang-puna-papel-ng-mga-kataga",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":780,"displayOrder":831},"01a1932e-4093-7410-bb94-13a930554352","Retorikal na tanong at pagsalungat sa ipinapalagay","retorikal-na-tanong-at-pagsalungat-sa-ipinapalagay",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":780,"displayOrder":836},"01a1932e-408c-7e12-9343-9971b7aeffeb","Rehiyonal at makasaysayang anyo sa pagbasa: hangganan ng pamantayan","rehiyonal-at-makasaysayang-anyo-sa-pagbasa-hangganan-ng-pamantayan",165,{"id":712,"title":713,"slug":714,"seoDescription":838,"content":839,"language":9,"level":679,"displayOrder":715,"grammarTopics":840,"createdAt":845,"updatedAt":846,"totalExercises":21,"vocabularyLists":847,"readyImages":889},"Suriin ang dapat at maaari sa obligasyon, hinuha at pahintulot, pati ang epekto ng konteksto, pagtanggi at aspekto sa kahulugan ng mga pahayag.","Ang **dapat** at **maaari** ay hindi lamang nagsasabi kung ano ang kailangang gawin o kung ano ang pinahihintulutan. Maaari rin silang magpahayag ng inaasahan o ipinapalagay na totoo. Upang maunawaan ang isang pahayag, suriin ang batayan nito: tuntunin ba, ebidensiya, o pasiya ng taong may kapangyarihang magpahintulot?\n\n## 1. Tuntunin o pagtataya sa katotohanan?\n\nSa **obligasyon**, sinusukat ang kilos ayon sa isang tuntunin, tungkulin o pamantayan. Sa **hinuha**, tinataya kung ano ang malamang o posibleng totoo. Sa **pahintulot**, sinasabi kung aling kilos ang pinapayagan.\n\n| Gamit | Halimbawa | Batayan ng pahayag |\n| --- | --- | --- |\n| Obligasyon | **Dapat** isumite ang ulat bago mag-Biyernes. | Takdang araw ng pagsusumite |\n| Hinuha o inaasahang kalagayan | **Dapat ay** nasa opisina na si Liza; alas-otso ang simula ng trabaho niya. | Iskedyul ni Liza |\n| Pahintulot | Ayon sa tagapangasiwa, **maaari** mong gamitin ang silid. | Pasiya ng may awtoridad |\n| Posibilidad | **Maaaring** nasa silid si Liza; naiwan doon ang bag niya. | Palatandaang hindi sapat upang makatiyak |\n\nHindi awtomatikong iisa ang pagbasa sa bawat pangungusap. Ang **Dapat ay nasa opisina na si Liza** ay maaari ring maging puna tungkol sa tungkulin niyang pumasok. Nililinaw ng konteksto kung iskedyul ang batayan ng hinuha o pamantayan ang batayan ng pagsita.\n\n## 2. Dapat: tungkulin, payo at inaasahan\n\nHindi magkakapantay ang bigat ng lahat ng pahayag na may **dapat**. Nakabatay ito sa pinagmumulan ng obligasyon at sa ugnayan ng mga nag-uusap.\n\n- **Tuntunin:** Dapat magsuot ng pananggalang ang lahat ng papasok sa pagawaan.\n- **Pananagutang moral:** Dapat nating itama ang maling impormasyong naipakalat natin.\n- **Payo:** Dapat kang magpahinga muna bago magpasiyang muli.\n\nHindi sapat ang salitang **dapat** upang malaman kung may parusa ang paglabag. Ang *ayon sa patakaran*, *bilang pananagutan*, at *sa palagay ko* ay nakatutulong sa paglilinaw ng pinagmumulan at bigat ng pahayag.\n\n### Dapat at kailangan sa obligasyon\n\nKapuwa ginagamit ang **dapat** at **kailangan** sa pormal at pang-araw-araw na pananalita. Karaniwang itinatampok ng **dapat** ang nararapat ayon sa payo o pamantayan; itinatampok naman ng **kailangan** ang pangangailangang matugunan ang isang kondisyon. Halimbawa, ang **Dapat kang magdala ng pagkakakilanlan** ay maaaring payo; ang **Kailangan mong magdala ng pagkakakilanlan upang makapasok** ay naglalahad ng kondisyon sa pagpasok. Gayunman, maaari ring magtakda ng mahigpit na obligasyon ang **dapat**, gaya ng sa tuntunin ng pagawaan sa itaas.\n\nSa hinuha, inilalahad ng **dapat** ang kalagayang inaasahan batay sa nalalaman. Hindi nito ginagarantiyang totoo ang inaasahan.\n\n:::example\n**Batayan:** Dalawang oras ang karaniwang biyahe. Umalis si Liza nang alas-sais; alas-nuwebe na ngayon.\n\n**Dapat ay nakarating na si Liza**, kung walang naging aberya.\n\nHindi ito utos kay Liza. Inaasahang tapos na ang pagdating niya batay sa oras ng pag-alis at haba ng biyahe.\n:::\n\n:::note\nSa hinuha, karaniwang mas matibay ang ipinahihiwatig na inaasahan ng **dapat** kaysa sa simpleng posibilidad ng **maaari**. Gayunman, walang nakapirming antas ng katiyakan ang mga salitang ito na hiwalay sa konteksto.\n:::\n\n## 3. Maaari: pahintulot o posibilidad\n\nKapag may taong nagbibigay ng pahintulot, ang **maaari** ay nagpapahayag na pinapayagan ang kilos. Karaniwan ito sa magalang na pakikipag-usap at sa pormal na mga tuntunin.\n\n:::example\n**Pahintulot:** Maaari ba akong umalis nang maaga?\n\n**Sagot ng pinuno:** Oo, **maaari kang umalis** kapag naipasa mo na ang ulat.\n\n**Posibilidad:** **Maaaring umalis nang maaga si Liza**; may mahalaga siyang lakad, pero wala pa siyang tiyak na pasiya.\n:::\n\nAng **Maaari siyang umalis** lamang ay maaaring mangahulugang pinapayagan siyang umalis o posibleng umalis siya. Gayundin, maaaring pahintulot o posibilidad ang **Maaaring umalis siya nang maaga**. Hindi ang anyo o ayos ng mga salita lamang ang nagpapasiya sa pagbasa.\n\nUpang alisin ang kalabuan, pangalanan ang batayan:\n\n- **Pinapayagan ng pinuno:** Maaari siyang umalis nang maaga.\n- **Posibilidad lamang:** Maaaring umalis siya nang maaga, ngunit hindi pa ito tiyak.\n\nSa unang halimbawa, ang pinagmumulan ng pahintulot ang nagpapalinaw sa pagbasa; sa ikalawa, ang dagdag na **ngunit hindi pa ito tiyak** ang naglilinaw na posibilidad ang tinutukoy.\n\n### Rehistro: maaari, puwede, baka at siguro\n\nMas pormal ang **maaari** kaysa sa **puwede**, na karaniwan sa usapan. Sa paghingi ng pahintulot, maihahambing ang **Maaari po ba akong pumasok?** at **Puwede po ba akong pumasok?** Magalang ang dalawa dahil sa **po**; mas pormal lamang ang una. Maaari ring magpahayag ng posibilidad ang **puwede**, gaya ng **Puwedeng maantala ang pulong kung hindi pa dumarating ang tagapangulo**.\n\nSa pang-araw-araw na paghihinuha, karaniwan din ang **baka** at **siguro**: **Maaaring nasa opisina si Liza**, **Baka nasa opisina si Liza**, at **Nasa opisina siguro si Liza**. Inihaharap ng **maaaring** at **baka** ang isang posibilidad; madalas namang ipahiwatig ng **siguro** na iyon ang palagay ng nagsasalita. Hindi awtomatikong magkakapantay ang katiyakan ng tatlo: nakasalalay pa rin ito sa konteksto at tono.\n\n## 4. Kayarian, panghalip at aspekto\n\nIugnay ang panghalip sa pandiwang kasunod, hindi lamang sa **dapat** o **maaari**. Sa mga pares sa ibaba, nagbabago ang kayarian ng pandiwa at ang papel ng pariralang may **ang**.\n\n| Kayarian | May dapat | May maaari |\n| --- | --- | --- |\n| Ang kausap ang tagaganap na tinutukoy ng ka | **Dapat kang umalis.** | **Maaari kang umalis.** |\n| Ang pinto ang layong tinutukoy ng ang-parirala | **Dapat mong buksan ang pinto.** | **Maaari mong buksan ang pinto.** |\n\nSa **kang** at **mong**, nakakabit sa panghalip ang pang-angkop na **-ng**. Ang pokus ng kasunod na pandiwa ang nagtatakda kung **ka** o **mo** ang gagamitin para sa kausap na gumagawa ng kilos: pokus sa tagaganap ang **umalis**, kaya **ka**; pokus sa layon ang **buksan**, kaya **mo**, samantalang **ang pinto** ang layong nakapokus. Pareho ang pagpiling ito sa obligasyon at pahintulot.\n\nMahalaga rin ang aspekto ng pandiwa. Hindi ito simpleng pagtukoy lamang sa nakaraan, kasalukuyan o hinaharap.\n\n:::example\n**Obligasyon bago ang takdang araw:** Dapat mong isumite ang ulat bukas.\n\n**Inaasahang natapos na:** Dapat ay naisumite na ang ulat; kahapon pa ang takdang araw.\n\n**Posibleng nagpapatuloy:** Maaaring sinusuri pa ng lupon ang ulat.\n:::\n\nSa ikalawang halimbawa, maaari ring marinig ang pagsita: inaasahan o hinihingi ng tuntunin na tapos na ang pagsusumite. Hindi pinatutunayan ng **dapat** na naisumite nga ang ulat.\n\n## 5. Saklaw ng hindi at mga hindi natupad\n\nNagbabago ang kahulugan ayon sa bahaging itinatanggi ng **hindi**, ngunit hindi lahat ng pagbabago sa ayos ay lumilikha ng magkaibang pagbasa.\n\n| Pahayag | Karaniwang pagbasa sa ibinigay na konteksto |\n| --- | --- |\n| **Dapat hindi ka muna lumagda** \u002F **Hindi ka dapat lumagda** hangga't hindi mo nauunawaan ang kasunduan. | Kapuwa nagpapayong huwag munang lumagda. |\n| **Hindi ka maaaring pumasok**; ipinagbabawal ito ng pamunuan. | Walang pahintulot na pumasok. |\n| **Maaaring hindi siya pumasok**; may sakit siya. | Posibleng hindi mangyari ang pagpasok. |\n| **Hindi maaaring nasa opisina si Liza**; nasa ibang bansa siya ngayon. | Itinatanggi ang posibilidad na nasa opisina siya. |\n| **Maaaring wala sa opisina si Liza**; may lakad siya ngayon. | Inihaharap bilang posible ang kawalan niya sa opisina. |\n\nSa huling dalawang hanay, malinaw ang kaibhan ng saklaw: sa **hindi maaaring**, ang posibilidad mismo ang itinatanggi; sa **maaaring wala**, ang kawalan sa opisina ang itinuturing na posible.\n\n:::warning\nAng **Hindi ka dapat sumama** ay karaniwang payong huwag sumama, hindi basta pag-aalis ng obligasyon. Kung ang ibig mong sabihin ay walang obligasyong sumama, sabihin: **Hindi mo kailangang sumama.**\n:::\n\nHindi rin laging pagbabawal ang **hindi maaari**. Sa **Hindi maaaring siya ang tumawag; wala siyang paraan para makatawag noon**, itinatanggi ang posibilidad batay sa ibinigay na kalagayan, hindi ang pahintulot.\n\nKapag tumutukoy sa hindi natupad na inaasahan o pananagutan, madalas lumitaw ang **sana**:\n\n:::example\n**Dapat sana ay nasabi ko sa iyo kahapon**, pero nakalimutan ko.\n\nInaako ng nagsasalita ang pagkukulang. Malinaw sa kasunod na sugnay na hindi niya nagawa ang nararapat.\n:::\n\n## 6. Gabay sa malinaw na pagpapahayag\n\nBago gumamit o magpakahulugan sa **dapat** at **maaari**, itanong:\n\n1. **Ano ang batayan?** Tuntunin, pananagutan, ebidensiya o pahintulot?\n2. **Ano ang ipinapahayag?** Nararapat na kilos, inaasahang kalagayan o posibilidad lamang?\n3. **Ano ang saklaw ng pagtanggi?** Ipinagbabawal ba ang kilos, o posibleng hindi ito mangyari?\n4. **Malinaw ba ang konteksto?** Kung hindi, idagdag ang pinagmumulan ng tuntunin, pahintulot o hinuha.\n\nTandaan: ang **dapat** ay maaaring magtakda ng nararapat o magpahayag ng inaasahan; ang **maaari** ay maaaring magbigay ng pahintulot o maglahad ng posibilidad. Ang buong pahayag, hindi ang isang salita lamang, ang batayan ng wastong pagbasa.",[841],{"id":842,"name":713,"level":679,"language":9,"isCompleted":843,"completionPercentage":844,"totalExercises":21,"completedExercises":844},"01a1932e-3d13-71ec-a0e4-052bb3be5eaf",false,0,"2026-10-31T18:17:24+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",[848],{"id":849,"title":850,"vocabularyListWords":851,"isPublished":888},"01a1932e-933e-7e82-9ab2-15a3b02de758","Mga salita sa obligasyon at pagtataya",[852,858,864,870,876,882],{"id":853,"vocabularyWord":854,"displayOrder":11},"01a1932e-933e-7f02-9ab2-15a3b045049f",{"id":855,"word":856,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":857,"audio":843},"01a1932e-6f24-7dba-8025-48ec1e21e751","dapat",[],{"id":859,"vocabularyWord":860,"displayOrder":16},"01a1932e-933e-7f3e-9ab2-15a3b0f6fe75",{"id":861,"word":862,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":863,"audio":843},"01a1932e-6f56-7426-b6a9-b0ae0c081d87","kailangan",[],{"id":865,"vocabularyWord":866,"displayOrder":21},"01a1932e-933e-7f66-9ab2-15a3b14da78b",{"id":867,"word":868,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":869,"audio":843},"01a1932e-7165-7f15-85ab-6c5e3f9fef34","maaari",[],{"id":871,"vocabularyWord":872,"displayOrder":26},"01a1932e-933e-7f8a-9ab2-15a3b22eb8a7",{"id":873,"word":874,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":875,"audio":843},"01a1932e-708b-75ea-87e8-68c5e0c606bc","puwede",[],{"id":877,"vocabularyWord":878,"displayOrder":31},"01a1932e-933f-700a-aee7-c2d904b45377",{"id":879,"word":880,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":881,"audio":843},"01a1932e-6f0e-7efd-ac91-fd9512fa1ce6","baka",[],{"id":883,"vocabularyWord":884,"displayOrder":36},"01a1932e-933f-702e-aee7-c2d9054ba32b",{"id":885,"word":886,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":887,"audio":843},"01a1932e-709c-714d-92fe-d0c37ac5b87c","siguro",[],true,[],null,[892,901,907],{"@id":893,"@type":894,"id":895,"grammarPage":896,"title":897,"instructions":898,"displayOrder":844,"type":899,"questionCount":81,"blankCount":96,"isCompleted":843,"ogImageUrl":900},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5c75-7209-985a-4b0460222a8d","GrammarExercise","01a1932e-5c75-7209-985a-4b0460222a8d","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-3f82-70a2-8c57-f4407fcaa642","Dapat at maaari: batayan at pakahulugan","Piliin ang anyo o pakahulugang angkop sa buong pangungusap. Isaalang-alang ang kayarian at ang batayan ng pahayag.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_652e517b-c920-4c6c-9613-6a62c7b6ef75_hero.webp?v=1793470651",{"@id":902,"@type":894,"id":903,"grammarPage":896,"title":904,"instructions":905,"displayOrder":11,"type":899,"questionCount":66,"blankCount":76,"isCompleted":843,"ogImageUrl":906},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5c94-78d2-8cea-866189db0ad4","01a1932e-5c94-78d2-8cea-866189db0ad4","Dapat at maaari: kayarian at pagtanggi","Punan ang bawat patlang. Isaalang-alang ang pokus ng pandiwa, aspekto, saklaw ng pagtanggi at tahasang konteksto.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_f83e740f-e788-4993-9635-08936402741c_hero.webp?v=1793470651",{"@id":908,"@type":894,"id":909,"grammarPage":896,"title":910,"instructions":911,"displayOrder":16,"type":912,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":843,"ogImageUrl":913},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5cad-73a6-aa37-f60db505e330","01a1932e-5cad-73a6-aa37-f60db505e330","Dapat at maaari: pagbuo ng mga kayarian","Ayusin ang mga piraso upang makabuo ng pangungusap. May dagdag na salitang hindi gagamitin. Panatilihin ang malaking titik at bantas sa bawat piraso.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_d23565c8-f836-4e28-9741-bac040e44ea7_hero.webp?v=1793470651",{"id":895,"grammarPage":896,"title":897,"instructions":898,"seoTitle":915,"seoDescription":916,"displayOrder":844,"type":899,"questions":917,"ogImageUrl":900},"Dapat at maaari: anyo, saklaw at pakahulugan","Magsanay sa dapat at maaari ayon sa tuntunin, ebidensiya at pahintulot. Piliin ang panghalip at unawain ang pagtanggi at hindi natupad na tungkulin.",[918],{"id":919,"sentenceTemplate":920,"displayOrder":844,"explanation":921,"exampleSentence":922,"blanks":923},"01a1932e-5c75-74b1-985a-4b04616e538c","Ayon sa tuntunin ng klinika, __1__ itala ng bawat kawani ang oras ng pagdating bago magsimula sa trabaho.","Dapat itala ang wastong kayarian sa mga pagpipilian. Kailangang itala ang anyong may pang-angkop, hindi kailangan ng itala; maaaring itala naman ang anyong may maaari. Tuntunin ng klinika ang batayan ng dapat dito.","Dapat panatilihing malinis ang kusina, ayon sa kasunduan ng mga umuupa.",[924],{"id":925,"blankNumber":11,"options":926},"01a1932e-5c75-7459-985a-4b04611beccf",[927,929,932],{"id":928,"optionText":856,"isCorrect":888,"displayOrder":844},"01a1932e-5c75-73bd-985a-4b046088a923",{"id":930,"optionText":931,"isCorrect":843,"displayOrder":11},"01a1932e-5c75-7405-985a-4b0460a41295","kailangan ng",{"id":933,"optionText":868,"isCorrect":843,"displayOrder":16},"01a1932e-5c75-7431-985a-4b0460d9e2e9",{"html":935,"toc":936},"\u003Cp>Ang \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>maaari\u003C\u002Fstrong> ay hindi lamang nagsasabi kung ano ang kailangang gawin o kung ano ang pinahihintulutan. Maaari rin silang magpahayag ng inaasahan o ipinapalagay na totoo. Upang maunawaan ang isang pahayag, suriin ang batayan nito: tuntunin ba, ebidensiya, o pasiya ng taong may kapangyarihang magpahintulot?\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"tuntunin-o-pagtataya-sa-katotohanan\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Tuntunin o pagtataya sa katotohanan?\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sa \u003Cstrong>obligasyon\u003C\u002Fstrong>, sinusukat ang kilos ayon sa isang tuntunin, tungkulin o pamantayan. Sa \u003Cstrong>hinuha\u003C\u002Fstrong>, tinataya kung ano ang malamang o posibleng totoo. Sa \u003Cstrong>pahintulot\u003C\u002Fstrong>, sinasabi kung aling kilos ang pinapayagan.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Gamit\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Halimbawa\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Batayan ng pahayag\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Obligasyon\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Dapat\u003C\u002Fstrong> isumite ang ulat bago mag-Biyernes.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Takdang araw ng pagsusumite\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Hinuha o inaasahang kalagayan\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Dapat ay\u003C\u002Fstrong> nasa opisina na si Liza; alas-otso ang simula ng trabaho niya.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Iskedyul ni Liza\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Pahintulot\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ayon sa tagapangasiwa, \u003Cstrong>maaari\u003C\u002Fstrong> mong gamitin ang silid.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Pasiya ng may awtoridad\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Posibilidad\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Maaaring\u003C\u002Fstrong> nasa silid si Liza; naiwan doon ang bag niya.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Palatandaang hindi sapat upang makatiyak\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Hindi awtomatikong iisa ang pagbasa sa bawat pangungusap. Ang \u003Cstrong>Dapat ay nasa opisina na si Liza\u003C\u002Fstrong> ay maaari ring maging puna tungkol sa tungkulin niyang pumasok. Nililinaw ng konteksto kung iskedyul ang batayan ng hinuha o pamantayan ang batayan ng pagsita.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"dapat-tungkulin-payo-at-inaasahan\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Dapat: tungkulin, payo at inaasahan\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Hindi magkakapantay ang bigat ng lahat ng pahayag na may \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong>. Nakabatay ito sa pinagmumulan ng obligasyon at sa ugnayan ng mga nag-uusap.\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tuntunin:\u003C\u002Fstrong> Dapat magsuot ng pananggalang ang lahat ng papasok sa pagawaan.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Pananagutang moral:\u003C\u002Fstrong> Dapat nating itama ang maling impormasyong naipakalat natin.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Payo:\u003C\u002Fstrong> Dapat kang magpahinga muna bago magpasiyang muli.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Hindi sapat ang salitang \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong> upang malaman kung may parusa ang paglabag. Ang \u003Cem>ayon sa patakaran\u003C\u002Fem>, \u003Cem>bilang pananagutan\u003C\u002Fem>, at \u003Cem>sa palagay ko\u003C\u002Fem> ay nakatutulong sa paglilinaw ng pinagmumulan at bigat ng pahayag.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch3 id=\"dapat-at-kailangan-sa-obligasyon\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.1\u003C\u002Fspan>Dapat at kailangan sa obligasyon\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Kapuwa ginagamit ang \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>kailangan\u003C\u002Fstrong> sa pormal at pang-araw-araw na pananalita. Karaniwang itinatampok ng \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong> ang nararapat ayon sa payo o pamantayan; itinatampok naman ng \u003Cstrong>kailangan\u003C\u002Fstrong> ang pangangailangang matugunan ang isang kondisyon. Halimbawa, ang \u003Cstrong>Dapat kang magdala ng pagkakakilanlan\u003C\u002Fstrong> ay maaaring payo; ang \u003Cstrong>Kailangan mong magdala ng pagkakakilanlan upang makapasok\u003C\u002Fstrong> ay naglalahad ng kondisyon sa pagpasok. Gayunman, maaari ring magtakda ng mahigpit na obligasyon ang \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong>, gaya ng sa tuntunin ng pagawaan sa itaas.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa hinuha, inilalahad ng \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong> ang kalagayang inaasahan batay sa nalalaman. Hindi nito ginagarantiyang totoo ang inaasahan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Batayan:\u003C\u002Fstrong> Dalawang oras ang karaniwang biyahe. Umalis si Liza nang alas-sais; alas-nuwebe na ngayon.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Dapat ay nakarating na si Liza\u003C\u002Fstrong>, kung walang naging aberya.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hindi ito utos kay Liza. Inaasahang tapos na ang pagdating niya batay sa oras ng pag-alis at haba ng biyahe.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Sa hinuha, karaniwang mas matibay ang ipinahihiwatig na inaasahan ng \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong> kaysa sa simpleng posibilidad ng \u003Cstrong>maaari\u003C\u002Fstrong>. Gayunman, walang nakapirming antas ng katiyakan ang mga salitang ito na hiwalay sa konteksto.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"maaari-pahintulot-o-posibilidad\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Maaari: pahintulot o posibilidad\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kapag may taong nagbibigay ng pahintulot, ang \u003Cstrong>maaari\u003C\u002Fstrong> ay nagpapahayag na pinapayagan ang kilos. Karaniwan ito sa magalang na pakikipag-usap at sa pormal na mga tuntunin.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Pahintulot:\u003C\u002Fstrong> Maaari ba akong umalis nang maaga?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Sagot ng pinuno:\u003C\u002Fstrong> Oo, \u003Cstrong>maaari kang umalis\u003C\u002Fstrong> kapag naipasa mo na ang ulat.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Posibilidad:\u003C\u002Fstrong> \u003Cstrong>Maaaring umalis nang maaga si Liza\u003C\u002Fstrong>; may mahalaga siyang lakad, pero wala pa siyang tiyak na pasiya.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Ang \u003Cstrong>Maaari siyang umalis\u003C\u002Fstrong> lamang ay maaaring mangahulugang pinapayagan siyang umalis o posibleng umalis siya. Gayundin, maaaring pahintulot o posibilidad ang \u003Cstrong>Maaaring umalis siya nang maaga\u003C\u002Fstrong>. Hindi ang anyo o ayos ng mga salita lamang ang nagpapasiya sa pagbasa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Upang alisin ang kalabuan, pangalanan ang batayan:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Pinapayagan ng pinuno:\u003C\u002Fstrong> Maaari siyang umalis nang maaga.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Posibilidad lamang:\u003C\u002Fstrong> Maaaring umalis siya nang maaga, ngunit hindi pa ito tiyak.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Sa unang halimbawa, ang pinagmumulan ng pahintulot ang nagpapalinaw sa pagbasa; sa ikalawa, ang dagdag na \u003Cstrong>ngunit hindi pa ito tiyak\u003C\u002Fstrong> ang naglilinaw na posibilidad ang tinutukoy.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch3 id=\"rehistro-maaari-puwede-baka-at-siguro\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.1\u003C\u002Fspan>Rehistro: maaari, puwede, baka at siguro\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Mas pormal ang \u003Cstrong>maaari\u003C\u002Fstrong> kaysa sa \u003Cstrong>puwede\u003C\u002Fstrong>, na karaniwan sa usapan. Sa paghingi ng pahintulot, maihahambing ang \u003Cstrong>Maaari po ba akong pumasok?\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>Puwede po ba akong pumasok?\u003C\u002Fstrong> Magalang ang dalawa dahil sa \u003Cstrong>po\u003C\u002Fstrong>; mas pormal lamang ang una. Maaari ring magpahayag ng posibilidad ang \u003Cstrong>puwede\u003C\u002Fstrong>, gaya ng \u003Cstrong>Puwedeng maantala ang pulong kung hindi pa dumarating ang tagapangulo\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa pang-araw-araw na paghihinuha, karaniwan din ang \u003Cstrong>baka\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>siguro\u003C\u002Fstrong>: \u003Cstrong>Maaaring nasa opisina si Liza\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>Baka nasa opisina si Liza\u003C\u002Fstrong>, at \u003Cstrong>Nasa opisina siguro si Liza\u003C\u002Fstrong>. Inihaharap ng \u003Cstrong>maaaring\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>baka\u003C\u002Fstrong> ang isang posibilidad; madalas namang ipahiwatig ng \u003Cstrong>siguro\u003C\u002Fstrong> na iyon ang palagay ng nagsasalita. Hindi awtomatikong magkakapantay ang katiyakan ng tatlo: nakasalalay pa rin ito sa konteksto at tono.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kayarian-panghalip-at-aspekto\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Kayarian, panghalip at aspekto\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Iugnay ang panghalip sa pandiwang kasunod, hindi lamang sa \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong> o \u003Cstrong>maaari\u003C\u002Fstrong>. Sa mga pares sa ibaba, nagbabago ang kayarian ng pandiwa at ang papel ng pariralang may \u003Cstrong>ang\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Kayarian\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>May dapat\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>May maaari\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Ang kausap ang tagaganap na tinutukoy ng ka\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Dapat kang umalis.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Maaari kang umalis.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Ang pinto ang layong tinutukoy ng ang-parirala\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Dapat mong buksan ang pinto.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Maaari mong buksan ang pinto.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Sa \u003Cstrong>kang\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>mong\u003C\u002Fstrong>, nakakabit sa panghalip ang pang-angkop na \u003Cstrong>-ng\u003C\u002Fstrong>. Ang pokus ng kasunod na pandiwa ang nagtatakda kung \u003Cstrong>ka\u003C\u002Fstrong> o \u003Cstrong>mo\u003C\u002Fstrong> ang gagamitin para sa kausap na gumagawa ng kilos: pokus sa tagaganap ang \u003Cstrong>umalis\u003C\u002Fstrong>, kaya \u003Cstrong>ka\u003C\u002Fstrong>; pokus sa layon ang \u003Cstrong>buksan\u003C\u002Fstrong>, kaya \u003Cstrong>mo\u003C\u002Fstrong>, samantalang \u003Cstrong>ang pinto\u003C\u002Fstrong> ang layong nakapokus. Pareho ang pagpiling ito sa obligasyon at pahintulot.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mahalaga rin ang aspekto ng pandiwa. Hindi ito simpleng pagtukoy lamang sa nakaraan, kasalukuyan o hinaharap.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Obligasyon bago ang takdang araw:\u003C\u002Fstrong> Dapat mong isumite ang ulat bukas.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Inaasahang natapos na:\u003C\u002Fstrong> Dapat ay naisumite na ang ulat; kahapon pa ang takdang araw.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Posibleng nagpapatuloy:\u003C\u002Fstrong> Maaaring sinusuri pa ng lupon ang ulat.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Sa ikalawang halimbawa, maaari ring marinig ang pagsita: inaasahan o hinihingi ng tuntunin na tapos na ang pagsusumite. Hindi pinatutunayan ng \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong> na naisumite nga ang ulat.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"saklaw-ng-hindi-at-mga-hindi-natupad\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Saklaw ng hindi at mga hindi natupad\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Nagbabago ang kahulugan ayon sa bahaging itinatanggi ng \u003Cstrong>hindi\u003C\u002Fstrong>, ngunit hindi lahat ng pagbabago sa ayos ay lumilikha ng magkaibang pagbasa.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Pahayag\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Karaniwang pagbasa sa ibinigay na konteksto\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Dapat hindi ka muna lumagda\u003C\u002Fstrong> \u002F \u003Cstrong>Hindi ka dapat lumagda\u003C\u002Fstrong> hangga&#39;t hindi mo nauunawaan ang kasunduan.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Kapuwa nagpapayong huwag munang lumagda.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Hindi ka maaaring pumasok\u003C\u002Fstrong>; ipinagbabawal ito ng pamunuan.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Walang pahintulot na pumasok.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Maaaring hindi siya pumasok\u003C\u002Fstrong>; may sakit siya.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Posibleng hindi mangyari ang pagpasok.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Hindi maaaring nasa opisina si Liza\u003C\u002Fstrong>; nasa ibang bansa siya ngayon.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Itinatanggi ang posibilidad na nasa opisina siya.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Maaaring wala sa opisina si Liza\u003C\u002Fstrong>; may lakad siya ngayon.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Inihaharap bilang posible ang kawalan niya sa opisina.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Sa huling dalawang hanay, malinaw ang kaibhan ng saklaw: sa \u003Cstrong>hindi maaaring\u003C\u002Fstrong>, ang posibilidad mismo ang itinatanggi; sa \u003Cstrong>maaaring wala\u003C\u002Fstrong>, ang kawalan sa opisina ang itinuturing na posible.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Ang \u003Cstrong>Hindi ka dapat sumama\u003C\u002Fstrong> ay karaniwang payong huwag sumama, hindi basta pag-aalis ng obligasyon. Kung ang ibig mong sabihin ay walang obligasyong sumama, sabihin: \u003Cstrong>Hindi mo kailangang sumama.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Hindi rin laging pagbabawal ang \u003Cstrong>hindi maaari\u003C\u002Fstrong>. Sa \u003Cstrong>Hindi maaaring siya ang tumawag; wala siyang paraan para makatawag noon\u003C\u002Fstrong>, itinatanggi ang posibilidad batay sa ibinigay na kalagayan, hindi ang pahintulot.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kapag tumutukoy sa hindi natupad na inaasahan o pananagutan, madalas lumitaw ang \u003Cstrong>sana\u003C\u002Fstrong>:\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Dapat sana ay nasabi ko sa iyo kahapon\u003C\u002Fstrong>, pero nakalimutan ko.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Inaako ng nagsasalita ang pagkukulang. Malinaw sa kasunod na sugnay na hindi niya nagawa ang nararapat.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"gabay-sa-malinaw-na-pagpapahayag\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Gabay sa malinaw na pagpapahayag\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Bago gumamit o magpakahulugan sa \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>maaari\u003C\u002Fstrong>, itanong:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ano ang batayan?\u003C\u002Fstrong> Tuntunin, pananagutan, ebidensiya o pahintulot?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ano ang ipinapahayag?\u003C\u002Fstrong> Nararapat na kilos, inaasahang kalagayan o posibilidad lamang?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ano ang saklaw ng pagtanggi?\u003C\u002Fstrong> Ipinagbabawal ba ang kilos, o posibleng hindi ito mangyari?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Malinaw ba ang konteksto?\u003C\u002Fstrong> Kung hindi, idagdag ang pinagmumulan ng tuntunin, pahintulot o hinuha.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Tandaan: ang \u003Cstrong>dapat\u003C\u002Fstrong> ay maaaring magtakda ng nararapat o magpahayag ng inaasahan; ang \u003Cstrong>maaari\u003C\u002Fstrong> ay maaaring magbigay ng pahintulot o maglahad ng posibilidad. Ang buong pahayag, hindi ang isang salita lamang, ang batayan ng wastong pagbasa.\u003C\u002Fp>\n",[937,941,945,949,953,957,961,965],{"id":938,"text":939,"depth":16,"number":940},"tuntunin-o-pagtataya-sa-katotohanan","Tuntunin o pagtataya sa katotohanan?","1",{"id":942,"text":943,"depth":16,"number":944},"dapat-tungkulin-payo-at-inaasahan","Dapat: tungkulin, payo at inaasahan","2",{"id":946,"text":947,"depth":21,"number":948},"dapat-at-kailangan-sa-obligasyon","Dapat at kailangan sa obligasyon","2.1",{"id":950,"text":951,"depth":16,"number":952},"maaari-pahintulot-o-posibilidad","Maaari: pahintulot o posibilidad","3",{"id":954,"text":955,"depth":21,"number":956},"rehistro-maaari-puwede-baka-at-siguro","Rehistro: maaari, puwede, baka at siguro","3.1",{"id":958,"text":959,"depth":16,"number":960},"kayarian-panghalip-at-aspekto","Kayarian, panghalip at aspekto","4",{"id":962,"text":963,"depth":16,"number":964},"saklaw-ng-hindi-at-mga-hindi-natupad","Saklaw ng hindi at mga hindi natupad","5",{"id":966,"text":967,"depth":16,"number":968},"gabay-sa-malinaw-na-pagpapahayag","Gabay sa malinaw na pagpapahayag","6"]