[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-tl":3,"grammar-page-tl-pagbasa-ng-makalumang-ayos-at-pagkakaltas-sa-tula":4,"grammar-pages-tl":104,"grammar-lesson-path-tl-pagbasa-ng-makalumang-ayos-at-pagkakaltas-sa-tula-maingat-na-pagbasa-ng-lumang-anyo-at-tula-c2":921,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-3fa0-74ce-a677-d1d6ab625497":961,"grammar-quick-check-01a1932e-3fa0-74ce-a677-d1d6ab625497":972,"grammar-lesson-body-01a1932e-3fa0-74ce-a677-d1d6ab625497-9fb7fb9lu":994},[],{"id":5,"title":6,"slug":7,"seoDescription":8,"content":9,"language":10,"level":11,"displayOrder":12,"grammarTopics":13,"createdAt":20,"updatedAt":21,"totalExercises":22,"vocabularyLists":23,"primaryTopicHub":101,"readyImages":103},"01a1932e-3fa0-74ce-a677-d1d6ab625497","Pagbasa ng makalumang ayos at pagkakaltas sa tula","pagbasa-ng-makalumang-ayos-at-pagkakaltas-sa-tula","Pagkilala sa makalumang ayos at pagkakaltas sa tulang Tagalog: pagbubuo ng diwa, pagbasa ng kudlit, at pag-iingat sa pagpapanumbalik ng salita.","## 1. Basahin ang ugnayan, hindi lamang ang ayos\n\nSa tulang may makalumang himig, maaaring mauna ang karaniwang nahuhuli, magkalayo ang magkaugnay na salita, o hindi tahasang sabihin ang bahaging mauunawaan sa konteksto. Layunin mong maibalik ang mahahalagang ugnayang panggramatika nang hindi pinapawi ang ritmo, diin, at sadyang kalabuan ng tula.\n\nPagkatapos ng pagbasa, dapat mong magawa ang sumusunod:\n\n- makilala ang di-karaniwang ayos nang hindi agad itinuturing na mali o makaluma;\n- maiba ang pagpapaikli ng anyo sa pagkakaltas ng bahaging nauunawaan;\n- makapagpanukala ng pagpapakahulugan at matukoy kung saan kulang ang ebidensiya.\n\n:::note\nAng mga taludtod dito ay mga halimbawang nilikha para sa paliwanag, hindi sipi sa isang makasaysayang akda. Pamantayang Tagalog ang batayan ng paghahambing. Malaki ang batayang Tagalog ng Filipino, ngunit hindi nito ginagawang magkakapareho ang lahat ng wikang Pilipino.\n:::\n\n## 2. Pagbabago ng ayos at makalumang himig\n\nHindi sapat na batayan ng pagiging makaluma ang pag-una ng paksa o paggamit ng **ay**. Kapuwa ginagamit ang mga ito sa kontemporaryong Tagalog. Nagiging makaluma ang kabuuang himig dahil sa pagsasama ng ayos, bokabularyo, pagtawag sa kausap, at mga kumbensiyon ng panahong pinagmulan ng akda.\n\nSa pagbasa, hanapin muna ang pandiwa o ibang panaguri, ang mga pananda, at ang mga panuring. Huwag baguhin ang papel ng isang parirala dahil lamang nailipat ito.\n\n| Ayos sa taludtod | Mas karaniwang ayos sa tuluyan | Dapat panatilihin sa pagbasa |\n| --- | --- | --- |\n| **Ang iyong tinig ay** tanglaw sa dilim. | Tanglaw sa dilim ang iyong tinig. | Ang iyong tinig ang inilalarawang tanglaw. |\n| **Sa dibdib ko**, lihim ang iyong pangalan. | Lihim ang iyong pangalan sa dibdib ko. | Iniuuna ng taludtod ang kinalalagyan ng lihim. |\n| **Ang liham mo, iniingatan ko.** | Iniingatan ko ang liham mo. | Ang liham ang iniingatan; ako ang nag-iingat. |\n\nAng huling halimbawa ay may paksang inilagay sa unahan at sinusundan ng paghinto. Hindi ito basta sapalarang paglilipat ng salita. Sa tula, maaaring itampok ng ganitong ayos ang bagay bago sabihin kung ano ang nangyayari rito.\n\n### Mga anyong makaluma o pampanitikan\n\nAng sumusunod ay para sa pagkilala sa pagbasa; hindi kailangang tularan sa karaniwang pagsasalita o pagsulat. Ang **yaring**, **niring**, at **yaong** ay mga anyong pamatlig na may pang-angkop, hindi basta magkakaparehong pamalit sa pantukoy na *ang*.\n\n| Halimbawang makaluma o pampanitikan | Gabay sa pagbasa |\n| --- | --- |\n| **Yaring puso** ay naghihintay. | Ang *yaring* ay *yari + -ng*: maihahambing dito sa *itong*. Ang puso ng nagsasalita ang itinatampok. |\n| Dinggin ang tibok **niring puso**. | Ang *niring* ay *niri + -ng*: maihahambing dito sa *nitong*. Kaugnay ito ng *tibok*: tibok nitong puso. |\n| **Yaong ilaw** ay tanglaw sa laot. | Ang *yaong* ay *yaon + -g*: maihahambing dito sa *iyong* sa diwang *iyon*, hindi sa panghalip na nangangahulugang pag-aari ng kausap. Sa pagpapaliwanag: *ang ilaw na iyon*. |\n| **Sinta kong irog**, dinggin ang awit. | Pampanitikang pagtawag ito sa minamahal. Magkalapit ang kahulugan ng *sinta* at *irog*; ang *kong* ay *ko + -ng*. Hindi ito patunay ng isang natatanging makalumang tuntunin sa pag-una ng panuring. |\n| Ikaw **baga** ang hinihintay? | Sa tanong na ito, maihahambing ang *baga* sa *ba*. Makaluma o pampanitikan ang himig nito sa pamantayang gamit; maaari itong manatiling buhay sa ilang rehiyonal na gamit. |\n| “Babalik ako,” **aniya**. | Ang *aniya* ay nangangahulugang *sabi niya*. Pampanitikang pananda ito ng nagsalita at ginagamit pa rin sa kasalukuyang pagsulat. |\n\nSa pang-angkop, **-ng** ang ikinakabit pagkatapos ng patinig (*ko → kong*), at **-g** pagkatapos ng **n** (*yaon → yaong*). Pagkatapos ng ibang katinig, hiwalay na **na** ang ginagamit (*liham na kupas*).\n\n:::warning\nAng pagpapalit sa karaniwang ayos ay pantulong lamang sa pag-unawa. Hindi ito ganap na katumbas ng taludtod: maaaring magbago ang diin, ritmo, at daloy ng impormasyon kahit manatili ang pangunahing diwa.\n:::\n\n## 3. Pagkakaltas na nababawi sa konteksto\n\nSa **pagkakaltas**, may bahaging hindi inuulit o hindi tahasang sinasabi dahil maaari itong maunawaan sa kaugnay na pahayag. Mas matibay ang pagbasa kung may malinaw na naunang padron kaysa kung basta lamang nagdaragdag ng salitang tila babagay.\n\n:::example\nSa akin ang paghihintay;\nsa iyo, **ang paglimot**.\n\nMaaaring palawakin ang ikalawang taludtod bilang **Sa iyo ang paglimot**. Magkatulad ang hulma ng dalawang pahayag. Walang kailangang idagdag na pandiwa.\n\nDala mo ang ilaw;\nako, **ang tubig**.\n\nDahil sa unang taludtod, malakas ang pagbasa sa ikalawa bilang **Dala ko ang tubig**. Sa pagpapalawak, nagiging **ko** ang **ako** upang umayon sa konstruksyong *dala ko*. Hindi sapat ang mekanikal na pagsisingit ng *dala* pagkatapos ng *ako*. Posible rin ang **Ako ang tubig**, isang buong pangungusap na walang pandiwa na maaaring magpahayag ng metaporikong pagkakakilanlan. Ang paralelismo lamang sa naunang taludtod ang nagpapalakas dito sa pagbasang may pagkakaltas; hindi ito pinatutunayan ng kuwit o ng kawalan ng pandiwa.\n:::\n\nMahalagang ibukod dito ang mga pangungusap na buo na kahit walang pandiwa:\n\n- **Tahimik ang gabi.** — Pang-uri ang panaguri; walang pandiwang kailangang ibalik.\n- **Sa pampang ang bangka.** — Pariralang nagsasaad ng lugar ang panaguri.\n- **Ako ang bantay.** — May malinaw nang pagkakakilanlang ipinapahayag.\n\nHindi awtomatikong pagkakaltas ang kawalan ng **ay**. Hindi rin kailangang magdagdag ng salitang katumbas ng pandiwang nag-uugnay sa ibang wika.\n\n## 4. Kudlit at pinaikling anyo sa taludtod\n\nIba ang pagpapaikli ng anyo sa pagkakaltas ng buong bahagi ng pangungusap. Sa mga anyong may kudlit sa ibaba, ang kudlit ay tanda ng inalis na titik. Hindi ito pangkalahatang pahintulot na alisin ang anumang pantig.\n\n| Anyo | Buong anyo | Halimbawa at gabay |\n| --- | --- | --- |\n| **ako’y** | ako ay | **Ako’y** maghihintay. Nananatili ang tungkulin ng *ay*. |\n| **puso’t** | puso at | **Puso’t** diwa ang alay. Magkaugnay pa rin sa pamamagitan ng *at* ang dalawang pangngalan. |\n| **sa ’yo** | sa iyo | **Sa ’yo** ang awit. Pinaikli ang panghalip; hindi nagbago ang tinutukoy nito. |\n| **di \u002F ’di** | hindi | **Di maglalaho ang alaala.** Kapuwa ginagamit ang dalawang baybay; karaniwan ding isulat ang *di* nang walang kudlit. |\n| **t’wana** | tuwina | **T’wana kang nasa isip.** Inalis sa baybay ang *u*; suriin sa ritmo kung paano pinagsasama ang mga tunog. |\n| **pa’no** | paano | **Pa’no kita lilimutin?** Pinaikling anyong ginagamit sa awit, tula, at kolokyal na pagsulat. |\n| **’yo** | iyo | **’Yo ang awit.** Suriin ang tungkulin sa pangungusap; huwag awtomatikong palawakin bilang *ikaw*. |\n\nAng **ako’y** at **puso’t** ay karaniwan sa pagsulat na pampanitikan, ngunit hindi sila patunay na makaluma ang akda. Ang **sa ’yo** ay ginagamit din sa kolokyal na pananalita at sa awit; hindi ito natatangi sa lumang tula.\n\nSa **Dala ko ang tubig**, buo nang panghalip ang **ko** at walang kailangang kudlit.\n\nMadalas gamitin ang pagpapaikli upang umangkop sa sukat o bilang ng pantig. Halimbawa, karaniwang dalawang pantig ang **hindi**, samantalang isa ang **di**; tatlo ang **paano**, samantalang dalawa ang **pa’no**. Gayunman, hindi bawat inalis na titik ay katumbas ng isang nabawas na pantig. May mga anyong tanggap din sa karaniwang pagsulat, gaya ng **di**; ang **pa’no** at **’yo** ay mas nakatali sa kolokyal o malikhaing pagsulat. Huwag ituring na magkakapantay ang kanilang kaangkupan sa pormal na tuluyan.\n\n:::tip\nBasahin muna ang buong anyo upang matiyak ang ugnayang panggramatika. Saka balikan ang pinaikling anyo at pakinggan ang ritmo. Ang kudlit lamang ay hindi sapat na batayan upang ipasiya ang eksaktong pagbigkas o bilang ng pantig sa isang pagbigkas ng tula.\n:::\n\n## 5. Putol ng taludtod at hangganan ng pagpapakahulugan\n\nHindi laging nagtatapos ang pangungusap sa dulo ng taludtod. Maaaring huminto sandali ang tinig habang nagpapatuloy ang ugnayang panggramatika.\n\n:::example\nSa gabing walang buwan,\n**ang liham mong kupas**\n**ay muli kong binasa**.\n\nMagkaugnay ang ikalawa at ikatlong taludtod: **Ang liham mong kupas ay muli kong binasa.** Ang pariralang *sa gabing walang buwan* ang nagbibigay ng tagpuan sa panahon. Walang kailangang ipalagay na nawawalang pangungusap sa dulo ng bawat linya.\n:::\n\nMay mga taludtod namang hindi nagbibigay ng sapat na batayan para sa iisang pagpapanumbalik:\n\n:::example\n**Sa bintana, ang iyong anino.**\n\nMaaaring basahin ito bilang **Sa bintana ang iyong anino**, isang pahayag ng kinaroroonan. Maaari rin itong magsilbing hiwalay na larawang inilalahad ng tinig sa tula. Kung walang karagdagang konteksto, hindi tiyak na may kinaltas na **nakita ko**, **naghihintay**, o **naiwan**.\n:::\n\nKapag nagdagdag ka ng *nakita ko*, nagpapasok ka ng tagamasid. Kapag nagdagdag ka ng *naghihintay*, nagpapasok ka ng kilos. Maaaring makatulong ang mga ito bilang interpretasyon, ngunit hindi dapat ipahayag na sila ang tiyak na nawawalang mga salita.\n\nSa tunay na lumang teksto, isaalang-alang din ang baybay, bantas, at paghahati ng taludtod sa edisyong binabasa. Maaaring may pagkakaiba ang mga edisyon; huwag ibatay ang buong pagsusuri sa isang kuwit lamang.\n\n## 6. Paraan ng maingat na pagbasa\n\n1. **Basahin ang buong saknong.** Hanapin ang nagsasalita, kinakausap, at sitwasyon bago palawakin ang isang linya.\n2. **Tukuyin ang mga ugnayan.** Sundan ang panaguri, mga pananda, panghalip, at panuring kahit hindi sila magkakatabi.\n3. **Ihiwalay ang tatlong kaso.** Naiiba ba ang ayos, pinaikli ba ang anyo, o may bahaging hindi tahasang sinabi?\n4. **Magpanukala ng pinakamaikling pagpapalawak.** Iwasang magdagdag ng tauhan, kilos, o sanhi na walang suporta sa teksto.\n5. **Balikan ang mismong taludtod.** Ano ang naidaragdag ng orihinal na ayos sa diin, ritmo, at kalabuan?\n\n### Pagsasanay sa isang buong saknong\n\nBasahin ang saknong at ilapat muna ang limang hakbang bago tingnan ang gabay. Hindi itinakda ang iisang sukat para sa halimbawang ito.\n\n:::example\nYaring liham ay dala mo;\nako, ang ilaw sa daan.\nSa ’yo ang unang salita;\ntahimik ang ating paligid.\n:::\n\n1. **Buong sitwasyon:** May nagsasalitang *ako* at kausap na *ikaw*, na tinutukoy ng *mo* at *’yo*. May liham, ilaw, at tahimik na paligid. Hindi pa matitiyak ang kanilang relasyon o patutunguhan.\n2. **Mga ugnayan:** Sa unang linya, *dala mo* ang panaguri at *yaring liham* ang paksa. Sa ikalawa, maaaring ipinakikilala ang *ako* bilang *ang ilaw sa daan*, o itinatapat ito sa tagapagdala sa unang linya. Sa ikatlo, *sa ’yo* ang panaguri at *ang unang salita* ang paksa; sa huli, *tahimik* ang panaguri.\n3. **Tatlong kaso:** Paksa ang nauuna sa unang linya, at may pampanitikang *yaring*. Pinaikli ang *iyo* bilang *’yo*. Maaaring buo ang ikalawang linya bilang *Ako ang ilaw sa daan*, gaya ng *Ako ang bantay*. Posible rin ang pagkakaltas batay sa paralelismo sa *dala mo*, ngunit hindi ito tiyak: hindi nangangailangan ng dagdag na salita ang pagbasa bilang pagkakakilanlan. Buo rin ang ikatlo at ikaapat kahit walang pandiwa.\n4. **Pinakamaikling pagpapalawak:** Sa mas tuwirang pagbasa: *Dala mo itong liham; ako ang ilaw sa daan. Sa iyo ang unang salita; tahimik ang ating paligid.* Metaporikong pagkakakilanlan ang ikalawang pahayag. Sa pagbasang may pagkakaltas, magiging *dala ko ang ilaw sa daan* ang ikalawang pahayag; ang *ako* ay naging *ko* sa konstruksyong *dala ko*. Hindi kailangang magdagdag ng paglalakbay, paghihiwalay, o dahilan ng katahimikan sa alinmang pagbasa.\n5. **Pagbalik sa tula:** Itinatampok muna ang liham bago ang may dala nito. Ang maikling *ako, ang ilaw sa daan* ay maaaring magtampok sa nagsasalita bilang ilaw o magpatingkad sa paghahambing ng dalawang dala. Pinananatili ng taludtod ang dalawang posibilidad. Ang *’yo* ay nagpapasiksik sa pagbigkas, at ang huling linya ay nag-iiwan ng katahimikang maaari pang bigyang-kahulugan nang hindi nag-iimbento ng nawawalang kilos.\n\nAng matibay na pagbasa ay **nagpapalinaw ng ugnayan nang hindi nagpapanggap na tiyak ang hindi tiyak**. Hindi lahat ng di-karaniwang ayos ay makaluma; hindi lahat ng walang pandiwa ay kinaltasan; at hindi lahat ng maaaring idagdag ay talagang nawala.","tl","C2",159,[14],{"id":15,"name":16,"level":11,"language":10,"isCompleted":17,"completionPercentage":18,"totalExercises":19,"completedExercises":18},"01a1932e-3d20-7b65-84e7-76b01db03317","Maingat na pagbasa ng lumang anyo at tula",false,0,6,"2026-10-31T18:17:24+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",2,[24],{"id":25,"title":26,"vocabularyListWords":27,"isPublished":35},"01a1932e-935c-7ee7-9d73-c2d13063e717","Mga salitang makaluma at pampanitikan sa pagbasa",[28,38,46,55,65,74,82,92],{"id":29,"vocabularyWord":30,"displayOrder":37},"01a1932e-935c-7f5b-9d73-c2d130f57a18",{"id":31,"word":32,"frequency":22,"level":11,"language":10,"audioFilePath":33,"partsOfSpeech":34,"audio":35,"audioUrl":36},"01a1932e-7337-7589-9f35-f8620c5167fb","yari","tts_ea96ec95eaaecbae_fil-PH.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_ea96ec95eaaecbae_fil-PH.mp3",1,{"id":39,"vocabularyWord":40,"displayOrder":22},"01a1932e-935c-7f93-9d73-c2d1319a0a4a",{"id":41,"word":42,"frequency":22,"level":11,"language":10,"audioFilePath":43,"partsOfSpeech":44,"audio":35,"audioUrl":45},"01a1932e-7332-7ec5-8d1a-94e7cb7ceb21","niri","tts_33111371757a053e_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_33111371757a053e_fil-PH.mp3",{"id":47,"vocabularyWord":48,"displayOrder":54},"01a1932e-935d-7019-9aed-9d35efce7362",{"id":49,"word":50,"frequency":22,"level":11,"language":10,"audioFilePath":51,"partsOfSpeech":52,"audio":35,"audioUrl":53},"01a1932e-7336-729e-b952-f863e526fed6","yaon","tts_2e76bf7854c2e912_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_2e76bf7854c2e912_fil-PH.mp3",3,{"id":56,"vocabularyWord":57,"displayOrder":64},"01a1932e-935d-7041-9aed-9d35efde2cc5",{"id":58,"word":59,"frequency":54,"level":60,"language":10,"audioFilePath":61,"partsOfSpeech":62,"audio":35,"audioUrl":63},"01a1932e-732c-78f3-bc25-74013823cc59","sinta","C1","tts_4535e7a40ad56cf4_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_4535e7a40ad56cf4_fil-PH.mp3",4,{"id":66,"vocabularyWord":67,"displayOrder":73},"01a1932e-935d-7061-9aed-9d35f013279b",{"id":68,"word":69,"frequency":54,"level":60,"language":10,"audioFilePath":70,"partsOfSpeech":71,"audio":35,"audioUrl":72},"01a1932e-732a-7ab7-9206-c3d61fd695e9","irog","tts_b841f85a7f52707a_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_b841f85a7f52707a_fil-PH.mp3",5,{"id":75,"vocabularyWord":76,"displayOrder":19},"01a1932e-935d-7081-9aed-9d35f08455b1",{"id":77,"word":78,"frequency":22,"level":11,"language":10,"audioFilePath":79,"partsOfSpeech":80,"audio":35,"audioUrl":81},"01a1932e-732e-7828-a074-7721225514ff","baga","tts_9b7238a81b3db965_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_9b7238a81b3db965_fil-PH.mp3",{"id":83,"vocabularyWord":84,"displayOrder":91},"01a1932e-935d-70a1-9aed-9d35f0e9ce4c",{"id":85,"word":86,"frequency":73,"level":87,"language":10,"audioFilePath":88,"partsOfSpeech":89,"audio":35,"audioUrl":90},"01a1932e-72be-791d-bcb7-2b5312d92302","aniya","B2","tts_7805f11afd63c1d2_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_7805f11afd63c1d2_fil-PH.mp3",7,{"id":93,"vocabularyWord":94,"displayOrder":100},"01a1932e-935d-70c1-9aed-9d35f1173fb6",{"id":95,"word":96,"frequency":54,"level":60,"language":10,"audioFilePath":97,"partsOfSpeech":98,"audio":35,"audioUrl":99},"01a1932e-732d-78a4-abbc-c5793bbd90ac","tuwina","tts_5f77a822ee5301fe_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_5f77a822ee5301fe_fil-PH.mp3",8,{"name":16,"slug":102,"language":10},"maingat-na-pagbasa-ng-lumang-anyo-at-tula-c2",[],[105,110,114,118,122,126,130,134,138,143,148,153,158,163,168,173,178,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,274,279,284,289,294,299,304,309,314,319,324,329,334,339,344,349,354,359,364,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,460,465,470,475,480,485,490,495,500,505,510,515,520,525,530,535,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,680,685,690,695,700,705,710,715,720,725,730,735,740,745,750,755,760,765,770,775,780,785,790,795,800,805,810,815,820,825,830,835,840,845,850,855,860,865,870,875,880,885,890,891,896,901,906,911,916],{"id":106,"title":107,"slug":108,"language":10,"level":109,"displayOrder":37},"01a1932e-3daa-7070-acca-9703b115a46a","Alpabeto at mga tunog sa Tagalog","alpabeto-at-mga-tunog-sa-tagalog","A1",{"id":111,"title":112,"slug":113,"language":10,"level":109,"displayOrder":22},"01a1932e-400d-7c3a-8223-a09a258d6000","Pantig, diin at impit","pantig-diin-at-impit",{"id":115,"title":116,"slug":117,"language":10,"level":109,"displayOrder":54},"01a1932e-4008-7131-97be-c8dfccdef5f4","Pangungusap na walang pandiwa","pangungusap-na-walang-pandiwa",{"id":119,"title":120,"slug":121,"language":10,"level":109,"displayOrder":64},"01a1932e-3db0-71ae-892a-5c107b4271bd","Ang at si sa pagpapakilala","ang-at-si-sa-pagpapakilala",{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":10,"level":109,"displayOrder":73},"01a1932e-3d9d-7b74-a7ef-70ff13d88681","Ako, ikaw, ka at siya","ako-ikaw-ka-at-siya",{"id":127,"title":128,"slug":129,"language":10,"level":109,"displayOrder":19},"01a1932e-3e4f-7a33-8109-0fe66cfae3f3","Kami at tayo: kasama ba ang kausap?","kami-at-tayo-kasama-ba-ang-kausap",{"id":131,"title":132,"slug":133,"language":10,"level":109,"displayOrder":91},"01a1932e-3e7a-797b-a91b-5b25e55f0229","Kayo at sila sa pagtukoy at paggalang","kayo-at-sila-sa-pagtukoy-at-paggalang",{"id":135,"title":136,"slug":137,"language":10,"level":109,"displayOrder":100},"01a1932e-3f34-7d05-af4f-bfd0de8b543b","Mga sa pagbabanggit ng marami","mga-sa-pagbabanggit-ng-marami",{"id":139,"title":140,"slug":141,"language":10,"level":109,"displayOrder":142},"01a1932e-3f2a-75a3-94f5-343dbe08ea70","Mga pang-uring naglalarawan","mga-pang-uring-naglalarawan",9,{"id":144,"title":145,"slug":146,"language":10,"level":109,"displayOrder":147},"01a1932e-3ff6-768b-a24b-4e4f9147aca1","Pang-angkop na na, -ng at -g","pang-angkop-na-na-ng-at-g",10,{"id":149,"title":150,"slug":151,"language":10,"level":109,"displayOrder":152},"01a1932e-3fd0-7407-a6ff-44e5972fa86b","Pagmamay-ari gamit ang ng at ni","pagmamay-ari-gamit-ang-ng-at-ni",11,{"id":154,"title":155,"slug":156,"language":10,"level":109,"displayOrder":157},"01a1932e-3e95-7dbe-abc7-58f3ae65ad15","Ko, mo at niya sa pagmamay-ari","ko-mo-at-niya-sa-pagmamay-ari",12,{"id":159,"title":160,"slug":161,"language":10,"level":109,"displayOrder":162},"01a1932e-3e30-7e0d-ada6-c8345121fb8e","Ito, iyan at iyon","ito-iyan-at-iyon",13,{"id":164,"title":165,"slug":166,"language":10,"level":109,"displayOrder":167},"01a1932e-3f10-712f-9ec1-c815f5506f98","May at wala sa pag-iral at pagmamay-ari","may-at-wala-sa-pag-iral-at-pagmamay-ari",14,{"id":169,"title":170,"slug":171,"language":10,"level":109,"displayOrder":172},"01a1932e-4098-7d49-b84d-d18a28d9cb66","Sa at nasa sa pagsasabi ng lugar","sa-at-nasa-sa-pagsasabi-ng-lugar",15,{"id":174,"title":175,"slug":176,"language":10,"level":109,"displayOrder":177},"01a1932e-3dfc-7b4a-9a1b-93d9a1aa5ac7","Dito, diyan at doon","dito-diyan-at-doon",16,{"id":179,"title":180,"slug":181,"language":10,"level":109,"displayOrder":182},"01a1932e-3f3e-7b33-9146-84ba16b9e628","Mga tanong na oo o hindi gamit ang ba","mga-tanong-na-oo-o-hindi-gamit-ang-ba",17,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":10,"level":109,"displayOrder":187},"01a1932e-40de-79d3-8895-bd97f524a050","Sino at ano sa pagkilala","sino-at-ano-sa-pagkilala",18,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":10,"level":109,"displayOrder":192},"01a1932e-40a3-70fe-9d1b-fd81acf5eb1b","Saan at nasaan","saan-at-nasaan",19,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":10,"level":109,"displayOrder":197},"01a1932e-3e27-7385-a350-8d155e2bd96b","Hindi sa pagtanggi","hindi-sa-pagtanggi",20,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":10,"level":109,"displayOrder":202},"01a1932e-4038-731b-b751-2a38256cd69f","Po, opo at magalang na kayo","po-opo-at-magalang-na-kayo",21,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":10,"level":109,"displayOrder":207},"01a1932e-3f18-7a73-bb8d-48a2ee39cc93","Mga bilang at pagbibilang ng bagay","mga-bilang-at-pagbibilang-ng-bagay",22,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":10,"level":109,"displayOrder":212},"01a1932e-3e2c-72f6-811e-fc0160bc8b39","Ilan at magkano","ilan-at-magkano",23,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":10,"level":109,"displayOrder":217},"01a1932e-3e06-70a3-b87f-3ae3d14dbeb7","Gusto at ayaw sa pang-araw-araw na usapan","gusto-at-ayaw-sa-pang-araw-araw-na-usapan",24,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":10,"level":109,"displayOrder":222},"01a1932e-40c2-758d-9842-1a214b931013","Salitang-ugat at karaniwang anyo ng pandiwa","salitang-ugat-at-karaniwang-anyo-ng-pandiwa",25,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":10,"level":109,"displayOrder":227},"01a1932e-40e3-7ab3-addd-62e4dd79d11f","Tagaganap at ang-parirala sa kilos","tagaganap-at-ang-parirala-sa-kilos",26,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":10,"level":109,"displayOrder":232},"01a1932e-3e8a-77cb-8939-7f9807f1e7a1","Kilos na tapos na gamit ang -um-","kilos-na-tapos-na-gamit-ang-um",27,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":10,"level":109,"displayOrder":237},"01a1932e-3e85-7397-90db-23a8cf8fb076","Kilos na nagpapatuloy gamit ang -um-","kilos-na-nagpapatuloy-gamit-ang-um",28,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":10,"level":109,"displayOrder":242},"01a1932e-3e7f-7a15-b1a8-cf1e5470e92c","Kilos na gagawin pa gamit ang -um-","kilos-na-gagawin-pa-gamit-ang-um",29,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":10,"level":109,"displayOrder":247},"01a1932e-3ed4-76dd-8d2f-e94377e492c8","Mag-, nag- at pag-uulit sa pang-araw-araw na kilos","mag-nag-at-pag-uulit-sa-pang-araw-araw-na-kilos",30,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":10,"level":109,"displayOrder":252},"01a1932e-3e3b-7953-9c11-0717876c5e90","Kahapon, ngayon at bukas","kahapon-ngayon-at-bukas",31,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":10,"level":109,"displayOrder":257},"01a1932e-3f55-7133-b9f2-6f4db3ce6cc2","Na at pa sa simpleng usapan","na-at-pa-sa-simpleng-usapan",32,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":10,"level":109,"displayOrder":262},"01a1932e-4026-762b-a341-b0479cd9af45","Payak na utos at pagbabawal gamit ang huwag","payak-na-utos-at-pagbabawal-gamit-ang-huwag",33,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":10,"level":109,"displayOrder":267},"01a1932e-3dc4-767f-8498-47b22bdc4a46","At, o at pero sa pag-uugnay","at-o-at-pero-sa-pag-uugnay",34,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":10,"level":272,"displayOrder":273},"01a1932e-3db5-7659-8205-1ec3747daee3","Ang, ng at sa: magkaibang papel sa pangungusap","ang-ng-at-sa-magkaibang-papel-sa-pangungusap","A2",35,{"id":275,"title":276,"slug":277,"language":10,"level":272,"displayOrder":278},"01a1932e-40d9-7aa2-8961-c40ca6a1f4f4","Si, ni at kay; sina, nina at kina","si-ni-at-kay-sina-nina-at-kina",36,{"id":280,"title":281,"slug":282,"language":10,"level":272,"displayOrder":283},"01a1932e-3f6d-7b2d-b9a2-5965878ce46c","Namin, natin, ninyo at nila","namin-natin-ninyo-at-nila",37,{"id":285,"title":286,"slug":287,"language":10,"level":272,"displayOrder":288},"01a1932e-3d85-7230-8949-f671167e4df5","Akin, iyo at kaniya","akin-iyo-at-kaniya",38,{"id":290,"title":291,"slug":292,"language":10,"level":272,"displayOrder":293},"01a1932e-3d97-76c1-8ed7-31ce0d203515","Aking aklat at aklat ko","aking-aklat-at-aklat-ko",39,{"id":295,"title":296,"slug":297,"language":10,"level":272,"displayOrder":298},"01a1932e-3f14-7254-a73b-abdecc574c26","Mayroon at may: pagkakaiba sa ayos","mayroon-at-may-pagkakaiba-sa-ayos",40,{"id":300,"title":301,"slug":302,"language":10,"level":272,"displayOrder":303},"01a1932e-40f9-75d0-b2ad-d909acd6c4c1","Wala na at wala pa","wala-na-at-wala-pa",41,{"id":305,"title":306,"slug":307,"language":10,"level":272,"displayOrder":308},"01a1932e-3e59-71ab-a599-0dc1c0993655","Karaniwang ayos at pangungusap na may ay","karaniwang-ayos-at-pangungusap-na-may-ay",42,{"id":310,"title":311,"slug":312,"language":10,"level":272,"displayOrder":313},"01a1932e-3e44-785a-9794-cdeabfe8308e","Kailan at anong oras","kailan-at-anong-oras",43,{"id":315,"title":316,"slug":317,"language":10,"level":272,"displayOrder":318},"01a1932e-3dcd-7f87-95f7-e6915611d2b6","Bakit at paano","bakit-at-paano",44,{"id":320,"title":321,"slug":322,"language":10,"level":272,"displayOrder":323},"01a1932e-3e22-722a-ae6c-ac2e59cab54d","Hindi pa at hindi na","hindi-pa-at-hindi-na",45,{"id":325,"title":326,"slug":327,"language":10,"level":272,"displayOrder":328},"01a1932e-3f06-734b-aba5-72ece99e046f","Mas at kaysa sa paghahambing","mas-at-kaysa-sa-paghahambing",46,{"id":330,"title":331,"slug":332,"language":10,"level":272,"displayOrder":333},"01a1932e-4032-70b3-8f32-9cd613374d98","Pinaka- sa pagpili at paglalarawan","pinaka-sa-pagpili-at-paglalarawan",47,{"id":335,"title":336,"slug":337,"language":10,"level":272,"displayOrder":338},"01a1932e-3e62-7cdc-827f-3096217473aa","Kasing- at magkasing- sa pagkakatulad","kasing-at-magkasing-sa-pagkakatulad",48,{"id":340,"title":341,"slug":342,"language":10,"level":272,"displayOrder":343},"01a1932e-3f2f-7cc1-b69b-af3a65ddb36d","Mga panukat at dami: kilo, baso at piraso","mga-panukat-at-dami-kilo-baso-at-piraso",49,{"id":345,"title":346,"slug":347,"language":10,"level":272,"displayOrder":348},"01a1932e-40f4-70de-b6fc-4f8fcec0ea81","Una, ikalawa at pagkakasunod-sunod","una-ikalawa-at-pagkakasunod-sunod",50,{"id":350,"title":351,"slug":352,"language":10,"level":272,"displayOrder":353},"01a1932e-3f4a-75e9-8697-31a6d8642086","Mula sa, papunta sa at hanggang sa","mula-sa-papunta-sa-at-hanggang-sa",51,{"id":355,"title":356,"slug":357,"language":10,"level":272,"displayOrder":358},"01a1932e-3ebe-7d5b-8a53-872e1e1ce963","Loob, labas, ibabaw at ilalim","loob-labas-ibabaw-at-ilalim",52,{"id":360,"title":361,"slug":362,"language":10,"level":272,"displayOrder":363},"01a1932e-3e4a-70fc-91fa-4a939448fd13","Kailangan at dapat sa pang-araw-araw na gawain","kailangan-at-dapat-sa-pang-araw-araw-na-gawain",53,{"id":365,"title":366,"slug":367,"language":10,"level":272,"displayOrder":368},"01a1932e-4086-7f2b-a5f3-1a1ac2b74ceb","Puwede at bawal sa pahintulot","puwede-at-bawal-sa-pahintulot",54,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":10,"level":272,"displayOrder":373},"01a1932e-3feb-7ace-bbe3-4182d0f08136","Paki- at pakisuyo sa magalang na paghiling","paki-at-pakisuyo-sa-magalang-na-paghiling",55,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":10,"level":272,"displayOrder":378},"01a1932e-3df7-7ce1-a790-6706a2af205b","Din at rin; daw at raw","din-at-rin-daw-at-raw",56,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":10,"level":272,"displayOrder":383},"01a1932e-3eba-7c04-90a1-2d8b169397eb","Lang at lamang sa paglilimita","lang-at-lamang-sa-paglilimita",57,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":10,"level":272,"displayOrder":388},"01a1932e-3f67-745a-a16e-aa9e20e1c74d","Naman sa pagtugon at pakiusap","naman-sa-pagtugon-at-pakiusap",58,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":10,"level":272,"displayOrder":393},"01a1932e-4063-70fd-aa48-01f87a004436","Pokus sa layon: basahin at binasa","pokus-sa-layon-basahin-at-binasa",59,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":10,"level":272,"displayOrder":398},"01a1932e-3dd7-7e3a-80cb-bdcce75092a3","Binabasa at babasahin: aspekto sa -in","binabasa-at-babasahin-aspekto-sa-in",60,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":10,"level":272,"displayOrder":403},"01a1932e-4068-7dfd-9360-d5b94d3b9fa7","Pokus sa layon gamit ang i-","pokus-sa-layon-gamit-ang-i",61,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":10,"level":272,"displayOrder":408},"01a1932e-3e8f-7e58-b834-a16a8fefd311","Kita sa mga pangungusap na ako ang gumagawa","kita-sa-mga-pangungusap-na-ako-ang-gumagawa",62,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":10,"level":272,"displayOrder":413},"01a1932e-3ddd-729a-94fe-9807e13ac50c","Bumili ng aklat at binili ang aklat","bumili-ng-aklat-at-binili-ang-aklat",63,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":10,"level":272,"displayOrder":418},"01a1932e-3e5e-715d-ac53-6b0d46160601","Karaniwang pandiwang ma-: matulog at maligo","karaniwang-pandiwang-ma-matulog-at-maligo",64,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":10,"level":272,"displayOrder":423},"01a1932e-3efc-70b2-a5ef-dbb0dc91e17b","Mang- at pagbabago ng tunog sa mga karaniwang pandiwa","mang-at-pagbabago-ng-tunog-sa-mga-karaniwang-pandiwa",65,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":10,"level":272,"displayOrder":428},"01a1932e-3de2-76fb-b86e-51a430687a8b","Dahil at kaya sa sanhi at bunga","dahil-at-kaya-sa-sanhi-at-bunga",66,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":10,"level":272,"displayOrder":433},"01a1932e-3e54-7579-b7d3-7a11a69cb571","Kapag sa paulit-ulit na pangyayari","kapag-sa-paulit-ulit-na-pangyayari",67,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":10,"level":272,"displayOrder":438},"01a1932e-3eac-799e-8c6d-d9aca720aed2","Kung sa payak na kondisyon","kung-sa-payak-na-kondisyon",68,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":10,"level":272,"displayOrder":443},"01a1932e-3dc9-70f3-b70b-5a33a2746998","Bago at pagkatapos sa pagkakasunod ng gawain","bago-at-pagkatapos-sa-pagkakasunod-ng-gawain",69,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":10,"level":272,"displayOrder":448},"01a1932e-3f7d-7303-987d-80f6883ba68d","Nito, niyan at niyon sa pagtukoy","nito-niyan-at-niyon-sa-pagtukoy",70,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":10,"level":272,"displayOrder":453},"01a1932e-3e17-7947-9731-e4bc848a2e6a","Hindi at wala: pagtanggi o kawalan?","hindi-at-wala-pagtanggi-o-kawalan",71,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":10,"level":458,"displayOrder":459},"01a1932e-3dba-768d-bf3b-81275d555e86","Aspekto at panahon: hindi iisang sistema","aspekto-at-panahon-hindi-iisang-sistema","B1",72,{"id":461,"title":462,"slug":463,"language":10,"level":458,"displayOrder":464},"01a1932e-3f91-7d9d-af4b-cd7fcacde666","Pag-uulit ng pantig sa mga anyo ng pandiwa","pag-uulit-ng-pantig-sa-mga-anyo-ng-pandiwa",73,{"id":466,"title":467,"slug":468,"language":10,"level":458,"displayOrder":469},"01a1932e-4056-7b73-a982-413e73558d82","Pokus sa ganapan gamit ang -an","pokus-sa-ganapan-gamit-ang-an",74,{"id":471,"title":472,"slug":473,"language":10,"level":458,"displayOrder":474},"01a1932e-407a-70b1-acb5-3153733f9ef0","Pokus sa tagatanggap: bigyan at padalhan","pokus-sa-tagatanggap-bigyan-at-padalhan",75,{"id":476,"title":477,"slug":478,"language":10,"level":458,"displayOrder":479},"01a1932e-4074-74a7-8572-9054c81cbe17","Pokus sa tagakinabang gamit ang i- at ipag-","pokus-sa-tagakinabang-gamit-ang-i-at-ipag",76,{"id":481,"title":482,"slug":483,"language":10,"level":458,"displayOrder":484},"01a1932e-405d-704e-8872-08da6ace5145","Pokus sa kagamitan gamit ang ipang-","pokus-sa-kagamitan-gamit-ang-ipang",77,{"id":486,"title":487,"slug":488,"language":10,"level":458,"displayOrder":489},"01a1932e-3fdb-78af-8a2a-2936945606b2","Pagpili ng pokus ayon sa tinatanong","pagpili-ng-pokus-ayon-sa-tinatanong",78,{"id":491,"title":492,"slug":493,"language":10,"level":458,"displayOrder":494},"01a1932e-3f23-79e3-8cc9-d42cbd269dbb","Mga pagbabago sa ugat: bili, bilhin at binili","mga-pagbabago-sa-ugat-bili-bilhin-at-binili",79,{"id":496,"title":497,"slug":498,"language":10,"level":458,"displayOrder":499},"01a1932e-3fa5-74c4-bf39-e44b88ab4e63","Pagbuo ng pangngalang kilos gamit ang pag-","pagbuo-ng-pangngalang-kilos-gamit-ang-pag",80,{"id":501,"title":502,"slug":503,"language":10,"level":458,"displayOrder":504},"01a1932e-3e36-733a-9ca7-05f032461024","Ka- at -an sa mga pangngalang abstrakto","ka-at-an-sa-mga-pangngalang-abstrakto",81,{"id":506,"title":507,"slug":508,"language":10,"level":458,"displayOrder":509},"01a1932e-3eee-7b4a-9b8b-fc3158fa8c0d","Maka- at makapag- sa kakayahan","maka-at-makapag-sa-kakayahan",82,{"id":511,"title":512,"slug":513,"language":10,"level":458,"displayOrder":514},"01a1932e-3ec2-7e61-883d-6c1a7b41409d","Ma- sa di-sinasadyang pangyayari","ma-sa-di-sinasadyang-pangyayari",83,{"id":516,"title":517,"slug":518,"language":10,"level":458,"displayOrder":519},"01a1932e-3f01-73b6-a6d5-7698d1f40ce2","Marunong at alam sa kaalaman at kasanayan","marunong-at-alam-sa-kaalaman-at-kasanayan",84,{"id":521,"title":522,"slug":523,"language":10,"level":458,"displayOrder":524},"01a1932e-3ec7-739e-8dbb-d8f4d18bb6f7","Maaari, baka at siguro sa posibilidad","maaari-baka-at-siguro-sa-posibilidad",85,{"id":526,"title":527,"slug":528,"language":10,"level":458,"displayOrder":529},"01a1932e-40ce-7938-8921-55e6f72bacec","Sana sa hangarin at pakiusap","sana-sa-hangarin-at-pakiusap",86,{"id":531,"title":532,"slug":533,"language":10,"level":458,"displayOrder":534},"01a1932e-3ff1-716c-b12e-b4cdef5bff1d","Pala at yata sa bagong kaalaman at pag-aalinlangan","pala-at-yata-sa-bagong-kaalaman-at-pag-aalinlangan",87,{"id":536,"title":537,"slug":538,"language":10,"level":458,"displayOrder":539},"01a1932e-4080-73a6-812e-1cabcc499bf2","Posisyon ng maiikling panghalip at kataga","posisyon-ng-maiikling-panghalip-at-kataga",88,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":10,"level":458,"displayOrder":544},"01a1932e-3e6f-73fa-8617-1e1d556335d7","Katatapos na kilos: kaka- at ka- na may pag-uulit","katatapos-na-kilos-kaka-at-ka-na-may-pag-uulit",89,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":10,"level":458,"displayOrder":549},"01a1932e-3e12-7b45-a5b0-76735a15cbb4","Habang at nang sa pagsasalaysay","habang-at-nang-sa-pagsasalaysay",90,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":10,"level":458,"displayOrder":554},"01a1932e-3f78-7401-9887-dd90de7d2670","Ng at nang sa pagsulat","ng-at-nang-sa-pagsulat",91,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":10,"level":458,"displayOrder":559},"01a1932e-3f39-778d-8039-b9eea5898680","Mga sugnay na naglalarawan gamit ang na at -ng","mga-sugnay-na-naglalarawan-gamit-ang-na-at-ng",92,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":10,"level":458,"displayOrder":564},"01a1932e-40a8-72cf-bed0-f2edfed15ab8","Sabi niya na: pag-uulat ng sinabi","sabi-niya-na-pag-uulat-ng-sinabi",93,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":10,"level":458,"displayOrder":569},"01a1932e-3e0a-7aca-832a-d135165b656f","Gusto kong at kailangan kong: sugnay na pandagdag","gusto-kong-at-kailangan-kong-sugnay-na-pandagdag",94,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":10,"level":458,"displayOrder":574},"01a1932e-4020-76bf-adbb-2f0dbf7d43ae","Para at upang sa layunin","para-at-upang-sa-layunin",95,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":10,"level":458,"displayOrder":579},"01a1932e-3e3f-7f2f-99c3-973dd7af3874","Kahit at bagaman sa pagsalungat","kahit-at-bagaman-sa-pagsalungat",96,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":10,"level":458,"displayOrder":584},"01a1932e-3ea6-7b82-8708-158c050200c4","Kung at kapag: kondisyon o inaasahang pangyayari?","kung-at-kapag-kondisyon-o-inaasahang-pangyayari",97,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":10,"level":458,"displayOrder":589},"01a1932e-40fe-7ab0-a054-2a93327eba01","Walang sinuman at walang anuman","walang-sinuman-at-walang-anuman",98,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":10,"level":458,"displayOrder":594},"01a1932e-3da3-7886-9f61-7ee2a674a4c3","Alin at sino sa pagpili sa isang pangkat","alin-at-sino-sa-pagpili-sa-isang-pangkat",99,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":10,"level":458,"displayOrder":599},"01a1932e-3eb6-72f5-af90-7e5217cd70c3","Lalo, higit at di-gaanong sa paghahambing","lalo-higit-at-di-gaanong-sa-paghahambing",100,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":10,"level":458,"displayOrder":604},"01a1932e-3dd2-78e1-ac3e-8729176770c8","Bawat, lahat, ilan at karamihan","bawat-lahat-ilan-at-karamihan",101,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":10,"level":458,"displayOrder":609},"01a1932e-3fc4-7c88-96b2-0440b18a6a9c","Paglalarawan ng panahon at mga pangungusap na walang paksa","paglalarawan-ng-panahon-at-mga-pangungusap-na-walang-paksa",102,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":10,"level":458,"displayOrder":614},"01a1932e-3fd5-7b20-95a3-65cec319f978","Pagpapanatili ng malinaw na tinutukoy sa salaysay","pagpapanatili-ng-malinaw-na-tinutukoy-sa-salaysay",103,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":10,"level":458,"displayOrder":619},"01a1932e-3e01-77ce-9a94-f377af88a5ea","Ganito, ganiyan at ganoon sa paraan","ganito-ganiyan-at-ganoon-sa-paraan",104,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":10,"level":458,"displayOrder":624},"01a1932e-3ed8-792d-a69d-3a9632eb796b","Magaganda at mababait: pang-uri sa maramihang pagtukoy","magaganda-at-mababait-pang-uri-sa-maramihang-pagtukoy",105,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":10,"level":87,"displayOrder":629},"01a1932e-406e-7aa0-8615-59954be2596c","Pokus sa sanhi gamit ang ika-","pokus-sa-sanhi-gamit-ang-ika",106,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":10,"level":87,"displayOrder":634},"01a1932e-3ecf-7d22-bbdd-985304d800e9","Mag- at -um-: pagpili ayon sa pandiwa at kahulugan","mag-at-um-pagpili-ayon-sa-pandiwa-at-kahulugan",107,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":10,"level":87,"displayOrder":639},"01a1932e-403e-7609-b955-62c2134c81f4","Pokus at pagiging tiyak ng layon","pokus-at-pagiging-tiyak-ng-layon",108,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":10,"level":87,"displayOrder":644},"01a1932e-3ee1-725f-bd3c-fc2b24863ffa","Magkaibang papel ng mga ng-parirala","magkaibang-papel-ng-mga-ng-parirala",109,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":10,"level":87,"displayOrder":649},"01a1932e-3eea-75e9-bf95-5fe68fd3a970","Magpa- at pa- sa pagpapagawa","magpa-at-pa-sa-pagpapagawa",110,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":10,"level":87,"displayOrder":654},"01a1932e-401a-75a6-adbc-5578a4cf45a6","Papuntahin, ipagawa at pagawain: mga kalahok sa pagpapagawa","papuntahin-ipagawa-at-pagawain-mga-kalahok-sa-pagpapagawa",111,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":10,"level":87,"displayOrder":659},"01a1932e-3ef3-7037-8893-89bfcfd15b84","Maki- at pakiki- sa pakikilahok","maki-at-pakiki-sa-pakikilahok",112,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":10,"level":87,"displayOrder":664},"01a1932e-3ecb-77c7-badd-0f5e80a0f8a3","Mag- at magka- sa ugnayan at gantihang kilos","mag-at-magka-sa-ugnayan-at-gantihang-kilos",113,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":10,"level":87,"displayOrder":669},"01a1932e-3ffb-7bae-8a45-101e63909562","Pang- at mang-: asimilasyon at hangganan ng tuntunin","pang-at-mang-asimilasyon-at-hangganan-ng-tuntunin",114,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":10,"level":87,"displayOrder":674},"01a1932e-3f96-7ac6-ba9e-0a4cea1d3d67","Pag-uulit para sa dalas, tindi at pamamahagi","pag-uulit-para-sa-dalas-tindi-at-pamamahagi",115,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":10,"level":87,"displayOrder":679},"01a1932e-3f61-71fd-8025-583ddb3b2064","Nakaraan at kasalukuyang gawi sa aspektong imperpektibo","nakaraan-at-kasalukuyang-gawi-sa-aspektong-imperpektibo",116,{"id":681,"title":682,"slug":683,"language":10,"level":87,"displayOrder":684},"01a1932e-3faf-7089-8443-a2b9fe5364cc","Pagkakaiba ng natapos, resulta at karanasan","pagkakaiba-ng-natapos-resulta-at-karanasan",117,{"id":686,"title":687,"slug":688,"language":10,"level":87,"displayOrder":689},"01a1932e-3f5a-7dd5-af35-45cb61b7195e","Nagawa, nakagawa at nagawa sana","nagawa-nakagawa-at-nagawa-sana",118,{"id":691,"title":692,"slug":693,"language":10,"level":87,"displayOrder":694},"01a1932e-40b5-7983-a9a5-0712c308d6c8","Saklaw ng hindi sa modal at pandiwa","saklaw-ng-hindi-sa-modal-at-pandiwa",119,{"id":696,"title":697,"slug":698,"language":10,"level":87,"displayOrder":699},"01a1932e-3fba-706e-80f7-5645a5e71fb7","Pagkakasunod ng na, pa, ba at mga panghalip","pagkakasunod-ng-na-pa-ba-at-mga-panghalip",120,{"id":701,"title":702,"slug":703,"language":10,"level":87,"displayOrder":704},"01a1932e-3ef7-79a0-906d-5c43968cc31d","Man, nga at tuloy sa pagbuo ng kahulugan","man-nga-at-tuloy-sa-pagbuo-ng-kahulugan",121,{"id":706,"title":707,"slug":708,"language":10,"level":87,"displayOrder":709},"01a1932e-3f44-74ce-b539-3545e577d218","Mga tanong sa gumagawa at sa layon","mga-tanong-sa-gumagawa-at-sa-layon",122,{"id":711,"title":712,"slug":713,"language":10,"level":87,"displayOrder":714},"01a1932e-404a-78d2-b345-cf5e0c375e5e","Pokus ng pandiwa sa sugnay na panuring","pokus-ng-pandiwa-sa-sugnay-na-panuring",123,{"id":716,"title":717,"slug":718,"language":10,"level":87,"displayOrder":719},"01a1932e-3f8c-7276-97c6-6fd326b5865d","Pag-uulat ng tanong at utos","pag-uulat-ng-tanong-at-utos",124,{"id":721,"title":722,"slug":723,"language":10,"level":87,"displayOrder":724},"01a1932e-3eb1-74f6-9834-065196abc9fa","Kung sakali, maliban kung at basta","kung-sakali-maliban-kung-at-basta",125,{"id":726,"title":727,"slug":728,"language":10,"level":87,"displayOrder":729},"01a1932e-3ea1-7107-b5c9-a3b8f0ab1d06","Kondisyong hindi natupad: kung at sana","kondisyong-hindi-natupad-kung-at-sana",126,{"id":731,"title":732,"slug":733,"language":10,"level":87,"displayOrder":734},"01a1932e-409d-7d44-bc4e-de5acf013281","Sa halip na at imbes na sa pagpapalit ng plano","sa-halip-na-at-imbes-na-sa-pagpapalit-ng-plano",127,{"id":736,"title":737,"slug":738,"language":10,"level":87,"displayOrder":739},"01a1932e-3e1c-7871-8c54-5d20423e552e","Hindi lamang kundi pati sa pagdaragdag","hindi-lamang-kundi-pati-sa-pagdaragdag",128,{"id":741,"title":742,"slug":743,"language":10,"level":87,"displayOrder":744},"01a1932e-3f86-7efe-9b2a-4a059f354a7d","Pag-una ng paksa at pagbibigay-diin","pag-una-ng-paksa-at-pagbibigay-diin",129,{"id":746,"title":747,"slug":748,"language":10,"level":87,"displayOrder":749},"01a1932e-3fb4-76ef-8d6d-373a6a03e6f6","Pagkakaltas ng nauunawaang bahagi ng pangungusap","pagkakaltas-ng-nauunawaang-bahagi-ng-pangungusap",130,{"id":751,"title":752,"slug":753,"language":10,"level":87,"displayOrder":754},"01a1932e-3e75-74f6-aa3c-be97c238aa70","Kay, napaka- at pagka- sa masidhing paglalarawan","kay-napaka-at-pagka-sa-masidhing-paglalarawan",131,{"id":756,"title":757,"slug":758,"language":10,"level":87,"displayOrder":759},"01a1932e-40ee-75f0-9925-39c4250faac0","Tig-, tig-iisa at pamamahagi ng dami","tig-tig-iisa-at-pamamahagi-ng-dami",132,{"id":761,"title":762,"slug":763,"language":10,"level":87,"displayOrder":764},"01a1932e-3edc-7c4e-b52c-c5001d8bdf7b","Magalang na pagtutol at paglambot ng pahayag","magalang-na-pagtutol-at-paglambot-ng-pahayag",133,{"id":766,"title":767,"slug":768,"language":10,"level":60,"displayOrder":769},"01a1932e-4044-76e7-b403-16e40032d6b1","Pokus ng pandiwa at daloy ng impormasyon sa talata","pokus-ng-pandiwa-at-daloy-ng-impormasyon-sa-talata",134,{"id":771,"title":772,"slug":773,"language":10,"level":60,"displayOrder":774},"01a1932e-3f9b-746a-933e-4a9ee22818b1","Pagbabago ng pokus habang pinananatili ang tinutukoy","pagbabago-ng-pokus-habang-pinananatili-ang-tinutukoy",135,{"id":776,"title":777,"slug":778,"language":10,"level":60,"displayOrder":779},"01a1932e-402b-7e85-b05e-b3a2c629158c","Pinagsamang panlapi at mga limitasyon ng pagbuo ng salita","pinagsamang-panlapi-at-mga-limitasyon-ng-pagbuo-ng-salita",136,{"id":781,"title":782,"slug":783,"language":10,"level":60,"displayOrder":784},"01a1932e-3f1d-7b69-a382-a7c4c696a479","Mga nominalisasyon sa pormal na paglalahad","mga-nominalisasyon-sa-pormal-na-paglalahad",137,{"id":786,"title":787,"slug":788,"language":10,"level":60,"displayOrder":789},"01a1932e-3ee5-7efe-a3cc-d997fe7289e8","Magkakasamang kataga: naman pala, nga ba at pa rin","magkakasamang-kataga-naman-pala-nga-ba-at-pa-rin",138,{"id":791,"title":792,"slug":793,"language":10,"level":60,"displayOrder":794},"01a1932e-3ded-71ca-be3e-301bd6bed50f","Daw, umano at diumano sa pag-uulat ng impormasyon","daw-umano-at-diumano-sa-pag-uulat-ng-impormasyon",139,{"id":796,"title":797,"slug":798,"language":10,"level":60,"displayOrder":799},"01a1932e-3f4f-7a52-bfb7-b2281b79f967","Na at pa sa inaasahan at ipinahihiwatig","na-at-pa-sa-inaasahan-at-ipinahihiwatig",140,{"id":801,"title":802,"slug":803,"language":10,"level":60,"displayOrder":804},"01a1932e-3f82-70a2-8c57-f4407fcaa642","Obligasyon, hinuha at pahintulot sa dapat at maaari","obligasyon-hinuha-at-pahintulot-sa-dapat-at-maaari",141,{"id":806,"title":807,"slug":808,"language":10,"level":60,"displayOrder":809},"01a1932e-3fe1-7040-8b41-73d29443e258","Pagtanggi sa palagay at pagwawasto ng ipinahiwatig","pagtanggi-sa-palagay-at-pagwawasto-ng-ipinahiwatig",142,{"id":811,"title":812,"slug":813,"language":10,"level":60,"displayOrder":814},"01a1932e-3f0b-76e5-ad83-f6b43c1ef62a","Masalimuot na sugnay na panuring at malinaw na pagkakabit","masalimuot-na-sugnay-na-panuring-at-malinaw-na-pagkakabit",143,{"id":816,"title":817,"slug":818,"language":10,"level":60,"displayOrder":819},"01a1932e-3fa9-7eaa-8800-aa24d37a485f","Pagkakaiba ng na at kung sa mga sugnay na pandagdag","pagkakaiba-ng-na-at-kung-sa-mga-sugnay-na-pandagdag",144,{"id":821,"title":822,"slug":823,"language":10,"level":60,"displayOrder":824},"01a1932e-4104-718a-a322-ce142f721888","Yamang, sapagkat at palibhasa sa pagbibigay ng dahilan","yamang-sapagkat-at-palibhasa-sa-pagbibigay-ng-dahilan",145,{"id":826,"title":827,"slug":828,"language":10,"level":60,"displayOrder":829},"01a1932e-40c8-73d3-b9ae-ba7c109ccc8b","Samantalang at gayong sa paghahambing at pagsalungat","samantalang-at-gayong-sa-paghahambing-at-pagsalungat",146,{"id":831,"title":832,"slug":833,"language":10,"level":60,"displayOrder":834},"01a1932e-3fe6-763e-a801-e3b062aca6b8","Pagtuon gamit ang ang at pagbabago ng ayos ng pangungusap","pagtuon-gamit-ang-ang-at-pagbabago-ng-ayos-ng-pangungusap",147,{"id":836,"title":837,"slug":838,"language":10,"level":60,"displayOrder":839},"01a1932e-40d4-73a7-9733-dbf58d712d95","Sarili, isa't isa at pagtukoy sa loob ng sugnay","sarili-isa-t-isa-at-pagtukoy-sa-loob-ng-sugnay",148,{"id":841,"title":842,"slug":843,"language":10,"level":60,"displayOrder":844},"01a1932e-40bc-707b-a907-61c10f46ebee","Saklaw ng lahat, bawat at hindi sa pangangatwiran","saklaw-ng-lahat-bawat-at-hindi-sa-pangangatwiran",149,{"id":846,"title":847,"slug":848,"language":10,"level":60,"displayOrder":849},"01a1932e-3fca-7610-849a-ea851f241c7f","Paglilipat ng tuwirang sinabi tungo sa di-tuwirang ulat","paglilipat-ng-tuwirang-sinabi-tungo-sa-di-tuwirang-ulat",150,{"id":851,"title":852,"slug":853,"language":10,"level":60,"displayOrder":854},"01a1932e-3fbf-7705-9c69-d9b4467542f3","Pagkakaugnay ng pangungusap sa pormal na argumento","pagkakaugnay-ng-pangungusap-sa-pormal-na-argumento",151,{"id":856,"title":857,"slug":858,"language":10,"level":60,"displayOrder":859},"01a1932e-3e9b-7274-9301-96488d823139","Kolokyal at pormal na anyo: meron, mayroon at mga pinaikling salita","kolokyal-at-pormal-na-anyo-meron-mayroon-at-mga-pinaikling-salita",152,{"id":861,"title":862,"slug":863,"language":10,"level":60,"displayOrder":864},"01a1932e-40e8-7cac-b355-440dddf176ce","Tagalog at paghahalo ng wika: paglalabel ng rehistro","tagalog-at-paghahalo-ng-wika-paglalabel-ng-rehistro",153,{"id":866,"title":867,"slug":868,"language":10,"level":11,"displayOrder":869},"01a1932e-3df2-78ea-95e9-c01e1392cb5b","Di at hindi sa pampanitikang pagtanggi at pagsalungat","di-at-hindi-sa-pampanitikang-pagtanggi-at-pagsalungat",154,{"id":871,"title":872,"slug":873,"language":10,"level":11,"displayOrder":874},"01a1932e-3de7-7b45-94f4-fbff17cb192f","Datapwat, subalit at bagkus sa pormal at pampanitikang teksto","datapwat-subalit-at-bagkus-sa-pormal-at-pampanitikang-teksto",155,{"id":876,"title":877,"slug":878,"language":10,"level":11,"displayOrder":879},"01a1932e-40af-758b-9ef2-59fc759eb1bc","Sakali man, maging at ano man ang sa pagbibigay-palagay","sakali-man-maging-at-ano-man-ang-sa-pagbibigay-palagay",156,{"id":881,"title":882,"slug":883,"language":10,"level":11,"displayOrder":884},"01a1932e-3f73-7840-9b62-9040e7c5695c","Nawa at harinawa sa pormal na paghahangad","nawa-at-harinawa-sa-pormal-na-paghahangad",157,{"id":886,"title":887,"slug":888,"language":10,"level":11,"displayOrder":889},"01a1932e-3e68-79fa-9a10-982753700861","Kata at kita sa lumang tekstong Tagalog","kata-at-kita-sa-lumang-tekstong-tagalog",158,{"id":5,"title":6,"slug":7,"language":10,"level":11,"displayOrder":12},{"id":892,"title":893,"slug":894,"language":10,"level":11,"displayOrder":895},"01a1932e-4013-797a-9955-c9025255c78b","Panuring at nominalisasyon sa masinsing akademikong teksto","panuring-at-nominalisasyon-sa-masinsing-akademikong-teksto",160,{"id":897,"title":898,"slug":899,"language":10,"level":11,"displayOrder":900},"01a1932e-3dbf-77fa-aa5b-66a91880f68b","Aspekto at punto de bista sa masalimuot na salaysay","aspekto-at-punto-de-bista-sa-masalimuot-na-salaysay",161,{"id":902,"title":903,"slug":904,"language":10,"level":11,"displayOrder":905},"01a1932e-4050-786c-b1f1-fd545fcc4822","Pokus, pananagutan at paglalayo ng sarili sa pormal na pahayag","pokus-pananagutan-at-paglalayo-ng-sarili-sa-pormal-na-pahayag",162,{"id":907,"title":908,"slug":909,"language":10,"level":11,"displayOrder":910},"01a1932e-4002-70f6-88a6-6a611fafbe8c","Pang-uyam at di-tuwirang puna: papel ng mga kataga","pang-uyam-at-di-tuwirang-puna-papel-ng-mga-kataga",163,{"id":912,"title":913,"slug":914,"language":10,"level":11,"displayOrder":915},"01a1932e-4093-7410-bb94-13a930554352","Retorikal na tanong at pagsalungat sa ipinapalagay","retorikal-na-tanong-at-pagsalungat-sa-ipinapalagay",164,{"id":917,"title":918,"slug":919,"language":10,"level":11,"displayOrder":920},"01a1932e-408c-7e12-9343-9971b7aeffeb","Rehiyonal at makasaysayang anyo sa pagbasa: hangganan ng pamantayan","rehiyonal-at-makasaysayang-anyo-sa-pagbasa-hangganan-ng-pamantayan",165,{"id":15,"name":16,"slug":102,"language":10,"level":11,"introduction":922,"lessonCount":54,"totalExercises":19,"objectives":923,"prerequisites":927,"lessons":929},"Ihiwalay muna ang rehiyonal na gamit, lumang baybay at makasaysayang gramatika. Pagkatapos, suriin ang di at hindi bago basahin ang di-karaniwang ayos at pagkakaltas sa tula, nang pinananatili ang tinig at hangganan ng interpretasyon.",[924,925,926],"Maihiwalay ang pagbabago ng baybay sa pagbabago ng gramatika at rehistro.","Mabasa ang pinaikling pagtanggi at pagkakaltas nang hindi nag-iimbento ng kahulugan.","Mapanatili ang ebidensiya ng edisyon sa sipi at paraprasis.",[928],"Alam mo ang pagtanggi, pang-angkop at mga pangungusap na walang pandiwa.",[930,941,951],{"id":917,"contentId":931,"slug":919,"title":918,"level":11,"summary":932,"order":37,"exercises":933},"pg_a2272428-b11b-4cf5-b0a1-2d260b9bb8bd","Ihiwalay ang rehiyonal na gamit, lumang baybay at makasaysayang gramatika; panatilihin ang ebidensiya ng edisyon sa sipi at markahan ang pag-aangkop.",[934,938],{"id":935,"title":936,"order":18,"type":937},"01a1932e-68bd-72b4-b30a-007fffdbfabb","Pagkilala sa anyo at kahulugan","word_select",{"id":939,"title":940,"order":37,"type":937},"01a1932e-68d3-7063-b4b7-f7d1a2cdc4f0","Konteksto, ebidensiya at pagpapakahulugan",{"id":866,"contentId":942,"slug":868,"title":867,"level":11,"summary":943,"order":22,"exercises":944},"pg_0696572d-aa8a-4c94-a87d-02066b75ffdc","Basahin ang di at hindi ayon sa saklaw ng pagtanggi, ritmo at rehistro; ihiwalay ang pantuwid at mahinang papuri sa tuwirang pagpapatindi.",[945,948],{"id":946,"title":947,"order":18,"type":937},"01a1932e-46ca-7b97-9639-7c64bfbfa2e0","Saklaw at ipinapalit na pananaw",{"id":949,"title":950,"order":37,"type":937},"01a1932e-46e0-77cf-a948-9a408e82a271","Pahiwatig, tinig, at pasyang editoryal",{"id":5,"contentId":952,"slug":7,"title":6,"level":11,"summary":953,"order":54,"exercises":954},"pg_ba3d289e-fdcb-4fed-a69b-c3e1a3cebc21","Kilalanin ang makalumang ayos, pinaikling anyo at tunay na pagkakaltas sa tula nang hindi nagdaragdag ng tauhan o kilos na walang batayan.",[955,958],{"id":956,"title":957,"order":18,"type":937},"01a1932e-5e30-7c34-8e40-d87e6c10fa9e","Mga anyong pampanitikan at ugnayan sa taludtod",{"id":959,"title":960,"order":37,"type":937},"01a1932e-5e47-722a-9fea-109abda9f85b","Pagpapaikli, pagkakaltas at hangganan ng pagbasa",[962,968],{"@id":963,"@type":964,"id":956,"grammarPage":965,"title":957,"instructions":966,"displayOrder":18,"type":937,"questionCount":157,"blankCount":157,"isCompleted":17,"ogImageUrl":967},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5e30-7c34-8e40-d87e6c10fa9e","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-3fa0-74ce-a677-d1d6ab625497","Piliin ang anyo o paliwanag na tumutugma sa taludtod at sa hinihinging pagbasa.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_d5b68f26-9e35-4989-8af9-e6ecb053f0f7_hero.webp?v=1793470651",{"@id":969,"@type":964,"id":959,"grammarPage":965,"title":960,"instructions":970,"displayOrder":37,"type":937,"questionCount":172,"blankCount":172,"isCompleted":17,"ogImageUrl":971},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5e47-722a-9fea-109abda9f85b","Piliin ang pagpapalawak o pagsusuring may sapat na batayan sa nakasaad na konteksto. Huwag magdagdag ng tiyak na kahulugang hindi sinusuportahan ng taludtod.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_922422e1-43d1-46c7-87f1-4b3f7bff105d_hero.webp?v=1793470651",{"id":956,"grammarPage":965,"title":957,"instructions":966,"seoTitle":973,"seoDescription":974,"displayOrder":18,"type":937,"questions":975,"ogImageUrl":967},"Ayos sa tula: mga anyo at ugnayang panggramatika","Piliin ang wastong pagbasa sa ayos at mga anyong pampanitikan sa tula gamit ang mga patlang sa mga pangungusap tungkol sa alaala, tanawin at pag-ibig.",[976],{"id":977,"sentenceTemplate":978,"displayOrder":18,"explanation":979,"exampleSentence":980,"blanks":981},"01a1932e-5e30-7f20-8e40-d87e6df23422","Sa taludtod na Yaring palad ay may bakas ng paggawa, ang pinakamalapit na karaniwang katumbas ng yaring palad ay __1__.","Ang yaring ay yari na may pang-angkop na -ng, maihahambing dito sa itong. Paksa ang palad; babaguhin ng nitong at sa ang ugnayan nito sa pangungusap.","Itong hardin ay bunga ng pagtutulungan.",[982],{"id":983,"blankNumber":37,"options":984},"01a1932e-5e30-7e98-8e40-d87e6d82215c",[985,988,991],{"id":986,"optionText":987,"isCorrect":17,"displayOrder":18},"01a1932e-5e30-7d98-8e40-d87e6c7d4abe","nitong palad",{"id":989,"optionText":990,"isCorrect":35,"displayOrder":37},"01a1932e-5e30-7df4-8e40-d87e6c938b33","itong palad",{"id":992,"optionText":993,"isCorrect":17,"displayOrder":22},"01a1932e-5e30-7e50-8e40-d87e6d6b7558","sa palad na ito",{"html":995,"toc":996},"\u003Ch2 id=\"basahin-ang-ugnayan-hindi-lamang-ang-ayos\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Basahin ang ugnayan, hindi lamang ang ayos\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sa tulang may makalumang himig, maaaring mauna ang karaniwang nahuhuli, magkalayo ang magkaugnay na salita, o hindi tahasang sabihin ang bahaging mauunawaan sa konteksto. Layunin mong maibalik ang mahahalagang ugnayang panggramatika nang hindi pinapawi ang ritmo, diin, at sadyang kalabuan ng tula.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Pagkatapos ng pagbasa, dapat mong magawa ang sumusunod:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>makilala ang di-karaniwang ayos nang hindi agad itinuturing na mali o makaluma;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>maiba ang pagpapaikli ng anyo sa pagkakaltas ng bahaging nauunawaan;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>makapagpanukala ng pagpapakahulugan at matukoy kung saan kulang ang ebidensiya.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Ang mga taludtod dito ay mga halimbawang nilikha para sa paliwanag, hindi sipi sa isang makasaysayang akda. Pamantayang Tagalog ang batayan ng paghahambing. Malaki ang batayang Tagalog ng Filipino, ngunit hindi nito ginagawang magkakapareho ang lahat ng wikang Pilipino.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"pagbabago-ng-ayos-at-makalumang-himig\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Pagbabago ng ayos at makalumang himig\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Hindi sapat na batayan ng pagiging makaluma ang pag-una ng paksa o paggamit ng \u003Cstrong>ay\u003C\u002Fstrong>. Kapuwa ginagamit ang mga ito sa kontemporaryong Tagalog. Nagiging makaluma ang kabuuang himig dahil sa pagsasama ng ayos, bokabularyo, pagtawag sa kausap, at mga kumbensiyon ng panahong pinagmulan ng akda.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa pagbasa, hanapin muna ang pandiwa o ibang panaguri, ang mga pananda, at ang mga panuring. Huwag baguhin ang papel ng isang parirala dahil lamang nailipat ito.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Ayos sa taludtod\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Mas karaniwang ayos sa tuluyan\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Dapat panatilihin sa pagbasa\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Ang iyong tinig ay\u003C\u002Fstrong> tanglaw sa dilim.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tanglaw sa dilim ang iyong tinig.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ang iyong tinig ang inilalarawang tanglaw.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Sa dibdib ko\u003C\u002Fstrong>, lihim ang iyong pangalan.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Lihim ang iyong pangalan sa dibdib ko.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Iniuuna ng taludtod ang kinalalagyan ng lihim.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Ang liham mo, iniingatan ko.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Iniingatan ko ang liham mo.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ang liham ang iniingatan; ako ang nag-iingat.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Ang huling halimbawa ay may paksang inilagay sa unahan at sinusundan ng paghinto. Hindi ito basta sapalarang paglilipat ng salita. Sa tula, maaaring itampok ng ganitong ayos ang bagay bago sabihin kung ano ang nangyayari rito.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch3 id=\"mga-anyong-makaluma-o-pampanitikan\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.1\u003C\u002Fspan>Mga anyong makaluma o pampanitikan\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Ang sumusunod ay para sa pagkilala sa pagbasa; hindi kailangang tularan sa karaniwang pagsasalita o pagsulat. Ang \u003Cstrong>yaring\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>niring\u003C\u002Fstrong>, at \u003Cstrong>yaong\u003C\u002Fstrong> ay mga anyong pamatlig na may pang-angkop, hindi basta magkakaparehong pamalit sa pantukoy na \u003Cem>ang\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Halimbawang makaluma o pampanitikan\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Gabay sa pagbasa\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Yaring puso\u003C\u002Fstrong> ay naghihintay.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ang \u003Cem>yaring\u003C\u002Fem> ay \u003Cem>yari + -ng\u003C\u002Fem>: maihahambing dito sa \u003Cem>itong\u003C\u002Fem>. Ang puso ng nagsasalita ang itinatampok.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Dinggin ang tibok \u003Cstrong>niring puso\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ang \u003Cem>niring\u003C\u002Fem> ay \u003Cem>niri + -ng\u003C\u002Fem>: maihahambing dito sa \u003Cem>nitong\u003C\u002Fem>. Kaugnay ito ng \u003Cem>tibok\u003C\u002Fem>: tibok nitong puso.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Yaong ilaw\u003C\u002Fstrong> ay tanglaw sa laot.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ang \u003Cem>yaong\u003C\u002Fem> ay \u003Cem>yaon + -g\u003C\u002Fem>: maihahambing dito sa \u003Cem>iyong\u003C\u002Fem> sa diwang \u003Cem>iyon\u003C\u002Fem>, hindi sa panghalip na nangangahulugang pag-aari ng kausap. Sa pagpapaliwanag: \u003Cem>ang ilaw na iyon\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Sinta kong irog\u003C\u002Fstrong>, dinggin ang awit.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Pampanitikang pagtawag ito sa minamahal. Magkalapit ang kahulugan ng \u003Cem>sinta\u003C\u002Fem> at \u003Cem>irog\u003C\u002Fem>; ang \u003Cem>kong\u003C\u002Fem> ay \u003Cem>ko + -ng\u003C\u002Fem>. Hindi ito patunay ng isang natatanging makalumang tuntunin sa pag-una ng panuring.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Ikaw \u003Cstrong>baga\u003C\u002Fstrong> ang hinihintay?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sa tanong na ito, maihahambing ang \u003Cem>baga\u003C\u002Fem> sa \u003Cem>ba\u003C\u002Fem>. Makaluma o pampanitikan ang himig nito sa pamantayang gamit; maaari itong manatiling buhay sa ilang rehiyonal na gamit.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>“Babalik ako,” \u003Cstrong>aniya\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ang \u003Cem>aniya\u003C\u002Fem> ay nangangahulugang \u003Cem>sabi niya\u003C\u002Fem>. Pampanitikang pananda ito ng nagsalita at ginagamit pa rin sa kasalukuyang pagsulat.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Sa pang-angkop, \u003Cstrong>-ng\u003C\u002Fstrong> ang ikinakabit pagkatapos ng patinig (\u003Cem>ko → kong\u003C\u002Fem>), at \u003Cstrong>-g\u003C\u002Fstrong> pagkatapos ng \u003Cstrong>n\u003C\u002Fstrong> (\u003Cem>yaon → yaong\u003C\u002Fem>). Pagkatapos ng ibang katinig, hiwalay na \u003Cstrong>na\u003C\u002Fstrong> ang ginagamit (\u003Cem>liham na kupas\u003C\u002Fem>).\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Ang pagpapalit sa karaniwang ayos ay pantulong lamang sa pag-unawa. Hindi ito ganap na katumbas ng taludtod: maaaring magbago ang diin, ritmo, at daloy ng impormasyon kahit manatili ang pangunahing diwa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"pagkakaltas-na-nababawi-sa-konteksto\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Pagkakaltas na nababawi sa konteksto\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sa \u003Cstrong>pagkakaltas\u003C\u002Fstrong>, may bahaging hindi inuulit o hindi tahasang sinasabi dahil maaari itong maunawaan sa kaugnay na pahayag. Mas matibay ang pagbasa kung may malinaw na naunang padron kaysa kung basta lamang nagdaragdag ng salitang tila babagay.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Sa akin ang paghihintay;\u003Cbr>sa iyo, \u003Cstrong>ang paglimot\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Maaaring palawakin ang ikalawang taludtod bilang \u003Cstrong>Sa iyo ang paglimot\u003C\u002Fstrong>. Magkatulad ang hulma ng dalawang pahayag. Walang kailangang idagdag na pandiwa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dala mo ang ilaw;\u003Cbr>ako, \u003Cstrong>ang tubig\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dahil sa unang taludtod, malakas ang pagbasa sa ikalawa bilang \u003Cstrong>Dala ko ang tubig\u003C\u002Fstrong>. Sa pagpapalawak, nagiging \u003Cstrong>ko\u003C\u002Fstrong> ang \u003Cstrong>ako\u003C\u002Fstrong> upang umayon sa konstruksyong \u003Cem>dala ko\u003C\u002Fem>. Hindi sapat ang mekanikal na pagsisingit ng \u003Cem>dala\u003C\u002Fem> pagkatapos ng \u003Cem>ako\u003C\u002Fem>. Posible rin ang \u003Cstrong>Ako ang tubig\u003C\u002Fstrong>, isang buong pangungusap na walang pandiwa na maaaring magpahayag ng metaporikong pagkakakilanlan. Ang paralelismo lamang sa naunang taludtod ang nagpapalakas dito sa pagbasang may pagkakaltas; hindi ito pinatutunayan ng kuwit o ng kawalan ng pandiwa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Mahalagang ibukod dito ang mga pangungusap na buo na kahit walang pandiwa:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tahimik ang gabi.\u003C\u002Fstrong> — Pang-uri ang panaguri; walang pandiwang kailangang ibalik.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Sa pampang ang bangka.\u003C\u002Fstrong> — Pariralang nagsasaad ng lugar ang panaguri.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ako ang bantay.\u003C\u002Fstrong> — May malinaw nang pagkakakilanlang ipinapahayag.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Hindi awtomatikong pagkakaltas ang kawalan ng \u003Cstrong>ay\u003C\u002Fstrong>. Hindi rin kailangang magdagdag ng salitang katumbas ng pandiwang nag-uugnay sa ibang wika.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"kudlit-at-pinaikling-anyo-sa-taludtod\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Kudlit at pinaikling anyo sa taludtod\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Iba ang pagpapaikli ng anyo sa pagkakaltas ng buong bahagi ng pangungusap. Sa mga anyong may kudlit sa ibaba, ang kudlit ay tanda ng inalis na titik. Hindi ito pangkalahatang pahintulot na alisin ang anumang pantig.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Anyo\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Buong anyo\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Halimbawa at gabay\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ako’y\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>ako ay\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Ako’y\u003C\u002Fstrong> maghihintay. Nananatili ang tungkulin ng \u003Cem>ay\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>puso’t\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>puso at\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Puso’t\u003C\u002Fstrong> diwa ang alay. Magkaugnay pa rin sa pamamagitan ng \u003Cem>at\u003C\u002Fem> ang dalawang pangngalan.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>sa ’yo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>sa iyo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Sa ’yo\u003C\u002Fstrong> ang awit. Pinaikli ang panghalip; hindi nagbago ang tinutukoy nito.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>di \u002F ’di\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>hindi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Di maglalaho ang alaala.\u003C\u002Fstrong> Kapuwa ginagamit ang dalawang baybay; karaniwan ding isulat ang \u003Cem>di\u003C\u002Fem> nang walang kudlit.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>t’wana\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>tuwina\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>T’wana kang nasa isip.\u003C\u002Fstrong> Inalis sa baybay ang \u003Cem>u\u003C\u002Fem>; suriin sa ritmo kung paano pinagsasama ang mga tunog.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>pa’no\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>paano\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Pa’no kita lilimutin?\u003C\u002Fstrong> Pinaikling anyong ginagamit sa awit, tula, at kolokyal na pagsulat.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>’yo\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>iyo\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>’Yo ang awit.\u003C\u002Fstrong> Suriin ang tungkulin sa pangungusap; huwag awtomatikong palawakin bilang \u003Cem>ikaw\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Ang \u003Cstrong>ako’y\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>puso’t\u003C\u002Fstrong> ay karaniwan sa pagsulat na pampanitikan, ngunit hindi sila patunay na makaluma ang akda. Ang \u003Cstrong>sa ’yo\u003C\u002Fstrong> ay ginagamit din sa kolokyal na pananalita at sa awit; hindi ito natatangi sa lumang tula.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa \u003Cstrong>Dala ko ang tubig\u003C\u002Fstrong>, buo nang panghalip ang \u003Cstrong>ko\u003C\u002Fstrong> at walang kailangang kudlit.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Madalas gamitin ang pagpapaikli upang umangkop sa sukat o bilang ng pantig. Halimbawa, karaniwang dalawang pantig ang \u003Cstrong>hindi\u003C\u002Fstrong>, samantalang isa ang \u003Cstrong>di\u003C\u002Fstrong>; tatlo ang \u003Cstrong>paano\u003C\u002Fstrong>, samantalang dalawa ang \u003Cstrong>pa’no\u003C\u002Fstrong>. Gayunman, hindi bawat inalis na titik ay katumbas ng isang nabawas na pantig. May mga anyong tanggap din sa karaniwang pagsulat, gaya ng \u003Cstrong>di\u003C\u002Fstrong>; ang \u003Cstrong>pa’no\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>’yo\u003C\u002Fstrong> ay mas nakatali sa kolokyal o malikhaing pagsulat. Huwag ituring na magkakapantay ang kanilang kaangkupan sa pormal na tuluyan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Basahin muna ang buong anyo upang matiyak ang ugnayang panggramatika. Saka balikan ang pinaikling anyo at pakinggan ang ritmo. Ang kudlit lamang ay hindi sapat na batayan upang ipasiya ang eksaktong pagbigkas o bilang ng pantig sa isang pagbigkas ng tula.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"putol-ng-taludtod-at-hangganan-ng-pagpapakahulugan\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Putol ng taludtod at hangganan ng pagpapakahulugan\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Hindi laging nagtatapos ang pangungusap sa dulo ng taludtod. Maaaring huminto sandali ang tinig habang nagpapatuloy ang ugnayang panggramatika.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Sa gabing walang buwan,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>ang liham mong kupas\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>ay muli kong binasa\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Magkaugnay ang ikalawa at ikatlong taludtod: \u003Cstrong>Ang liham mong kupas ay muli kong binasa.\u003C\u002Fstrong> Ang pariralang \u003Cem>sa gabing walang buwan\u003C\u002Fem> ang nagbibigay ng tagpuan sa panahon. Walang kailangang ipalagay na nawawalang pangungusap sa dulo ng bawat linya.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>May mga taludtod namang hindi nagbibigay ng sapat na batayan para sa iisang pagpapanumbalik:\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Sa bintana, ang iyong anino.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Maaaring basahin ito bilang \u003Cstrong>Sa bintana ang iyong anino\u003C\u002Fstrong>, isang pahayag ng kinaroroonan. Maaari rin itong magsilbing hiwalay na larawang inilalahad ng tinig sa tula. Kung walang karagdagang konteksto, hindi tiyak na may kinaltas na \u003Cstrong>nakita ko\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>naghihintay\u003C\u002Fstrong>, o \u003Cstrong>naiwan\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kapag nagdagdag ka ng \u003Cem>nakita ko\u003C\u002Fem>, nagpapasok ka ng tagamasid. Kapag nagdagdag ka ng \u003Cem>naghihintay\u003C\u002Fem>, nagpapasok ka ng kilos. Maaaring makatulong ang mga ito bilang interpretasyon, ngunit hindi dapat ipahayag na sila ang tiyak na nawawalang mga salita.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa tunay na lumang teksto, isaalang-alang din ang baybay, bantas, at paghahati ng taludtod sa edisyong binabasa. Maaaring may pagkakaiba ang mga edisyon; huwag ibatay ang buong pagsusuri sa isang kuwit lamang.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"paraan-ng-maingat-na-pagbasa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Paraan ng maingat na pagbasa\u003C\u002Fh2>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Basahin ang buong saknong.\u003C\u002Fstrong> Hanapin ang nagsasalita, kinakausap, at sitwasyon bago palawakin ang isang linya.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tukuyin ang mga ugnayan.\u003C\u002Fstrong> Sundan ang panaguri, mga pananda, panghalip, at panuring kahit hindi sila magkakatabi.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ihiwalay ang tatlong kaso.\u003C\u002Fstrong> Naiiba ba ang ayos, pinaikli ba ang anyo, o may bahaging hindi tahasang sinabi?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Magpanukala ng pinakamaikling pagpapalawak.\u003C\u002Fstrong> Iwasang magdagdag ng tauhan, kilos, o sanhi na walang suporta sa teksto.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Balikan ang mismong taludtod.\u003C\u002Fstrong> Ano ang naidaragdag ng orihinal na ayos sa diin, ritmo, at kalabuan?\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Ch3 id=\"pagsasanay-sa-isang-buong-saknong\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.1\u003C\u002Fspan>Pagsasanay sa isang buong saknong\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Basahin ang saknong at ilapat muna ang limang hakbang bago tingnan ang gabay. Hindi itinakda ang iisang sukat para sa halimbawang ito.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Yaring liham ay dala mo;\u003Cbr>ako, ang ilaw sa daan.\u003Cbr>Sa ’yo ang unang salita;\u003Cbr>tahimik ang ating paligid.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Buong sitwasyon:\u003C\u002Fstrong> May nagsasalitang \u003Cem>ako\u003C\u002Fem> at kausap na \u003Cem>ikaw\u003C\u002Fem>, na tinutukoy ng \u003Cem>mo\u003C\u002Fem> at \u003Cem>’yo\u003C\u002Fem>. May liham, ilaw, at tahimik na paligid. Hindi pa matitiyak ang kanilang relasyon o patutunguhan.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Mga ugnayan:\u003C\u002Fstrong> Sa unang linya, \u003Cem>dala mo\u003C\u002Fem> ang panaguri at \u003Cem>yaring liham\u003C\u002Fem> ang paksa. Sa ikalawa, maaaring ipinakikilala ang \u003Cem>ako\u003C\u002Fem> bilang \u003Cem>ang ilaw sa daan\u003C\u002Fem>, o itinatapat ito sa tagapagdala sa unang linya. Sa ikatlo, \u003Cem>sa ’yo\u003C\u002Fem> ang panaguri at \u003Cem>ang unang salita\u003C\u002Fem> ang paksa; sa huli, \u003Cem>tahimik\u003C\u002Fem> ang panaguri.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tatlong kaso:\u003C\u002Fstrong> Paksa ang nauuna sa unang linya, at may pampanitikang \u003Cem>yaring\u003C\u002Fem>. Pinaikli ang \u003Cem>iyo\u003C\u002Fem> bilang \u003Cem>’yo\u003C\u002Fem>. Maaaring buo ang ikalawang linya bilang \u003Cem>Ako ang ilaw sa daan\u003C\u002Fem>, gaya ng \u003Cem>Ako ang bantay\u003C\u002Fem>. Posible rin ang pagkakaltas batay sa paralelismo sa \u003Cem>dala mo\u003C\u002Fem>, ngunit hindi ito tiyak: hindi nangangailangan ng dagdag na salita ang pagbasa bilang pagkakakilanlan. Buo rin ang ikatlo at ikaapat kahit walang pandiwa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Pinakamaikling pagpapalawak:\u003C\u002Fstrong> Sa mas tuwirang pagbasa: \u003Cem>Dala mo itong liham; ako ang ilaw sa daan. Sa iyo ang unang salita; tahimik ang ating paligid.\u003C\u002Fem> Metaporikong pagkakakilanlan ang ikalawang pahayag. Sa pagbasang may pagkakaltas, magiging \u003Cem>dala ko ang ilaw sa daan\u003C\u002Fem> ang ikalawang pahayag; ang \u003Cem>ako\u003C\u002Fem> ay naging \u003Cem>ko\u003C\u002Fem> sa konstruksyong \u003Cem>dala ko\u003C\u002Fem>. Hindi kailangang magdagdag ng paglalakbay, paghihiwalay, o dahilan ng katahimikan sa alinmang pagbasa.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Pagbalik sa tula:\u003C\u002Fstrong> Itinatampok muna ang liham bago ang may dala nito. Ang maikling \u003Cem>ako, ang ilaw sa daan\u003C\u002Fem> ay maaaring magtampok sa nagsasalita bilang ilaw o magpatingkad sa paghahambing ng dalawang dala. Pinananatili ng taludtod ang dalawang posibilidad. Ang \u003Cem>’yo\u003C\u002Fem> ay nagpapasiksik sa pagbigkas, at ang huling linya ay nag-iiwan ng katahimikang maaari pang bigyang-kahulugan nang hindi nag-iimbento ng nawawalang kilos.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Ang matibay na pagbasa ay \u003Cstrong>nagpapalinaw ng ugnayan nang hindi nagpapanggap na tiyak ang hindi tiyak\u003C\u002Fstrong>. Hindi lahat ng di-karaniwang ayos ay makaluma; hindi lahat ng walang pandiwa ay kinaltasan; at hindi lahat ng maaaring idagdag ay talagang nawala.\u003C\u002Fp>\n",[997,1001,1005,1009,1013,1017,1021,1025],{"id":998,"text":999,"depth":22,"number":1000},"basahin-ang-ugnayan-hindi-lamang-ang-ayos","Basahin ang ugnayan, hindi lamang ang ayos","1",{"id":1002,"text":1003,"depth":22,"number":1004},"pagbabago-ng-ayos-at-makalumang-himig","Pagbabago ng ayos at makalumang himig","2",{"id":1006,"text":1007,"depth":54,"number":1008},"mga-anyong-makaluma-o-pampanitikan","Mga anyong makaluma o pampanitikan","2.1",{"id":1010,"text":1011,"depth":22,"number":1012},"pagkakaltas-na-nababawi-sa-konteksto","Pagkakaltas na nababawi sa konteksto","3",{"id":1014,"text":1015,"depth":22,"number":1016},"kudlit-at-pinaikling-anyo-sa-taludtod","Kudlit at pinaikling anyo sa taludtod","4",{"id":1018,"text":1019,"depth":22,"number":1020},"putol-ng-taludtod-at-hangganan-ng-pagpapakahulugan","Putol ng taludtod at hangganan ng pagpapakahulugan","5",{"id":1022,"text":1023,"depth":22,"number":1024},"paraan-ng-maingat-na-pagbasa","Paraan ng maingat na pagbasa","6",{"id":1026,"text":1027,"depth":54,"number":1028},"pagsasanay-sa-isang-buong-saknong","Pagsasanay sa isang buong saknong","6.1"]