[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-tl":3,"grammar-pages-tl":4,"grammar-page-tl-pagkakaltas-ng-nauunawaang-bahagi-ng-pangungusap":837,"grammar-lesson-path-tl-pagkakaltas-ng-nauunawaang-bahagi-ng-pangungusap-paksa-at-impormasyong-nauunawaan-na-b2":852,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-3fb4-76ef-8d6d-373a6a03e6f6":887,"grammar-quick-check-01a1932e-3fb4-76ef-8d6d-373a6a03e6f6":898,"grammar-lesson-body-01a1932e-3fb4-76ef-8d6d-373a6a03e6f6-3sr18rdgdl":921},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,681,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,782,787,792,797,802,807,812,817,822,827,832],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1932e-3daa-7070-acca-9703b115a46a","Alpabeto at mga tunog sa Tagalog","alpabeto-at-mga-tunog-sa-tagalog","tl","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1932e-400d-7c3a-8223-a09a258d6000","Pantig, diin at impit","pantig-diin-at-impit",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1932e-4008-7131-97be-c8dfccdef5f4","Pangungusap na walang pandiwa","pangungusap-na-walang-pandiwa",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1932e-3db0-71ae-892a-5c107b4271bd","Ang at si sa pagpapakilala","ang-at-si-sa-pagpapakilala",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1932e-3d9d-7b74-a7ef-70ff13d88681","Ako, ikaw, ka at siya","ako-ikaw-ka-at-siya",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1932e-3e4f-7a33-8109-0fe66cfae3f3","Kami at tayo: kasama ba ang kausap?","kami-at-tayo-kasama-ba-ang-kausap",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1932e-3e7a-797b-a91b-5b25e55f0229","Kayo at sila sa pagtukoy at paggalang","kayo-at-sila-sa-pagtukoy-at-paggalang",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1932e-3f34-7d05-af4f-bfd0de8b543b","Mga sa pagbabanggit ng marami","mga-sa-pagbabanggit-ng-marami",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1932e-3f2a-75a3-94f5-343dbe08ea70","Mga pang-uring naglalarawan","mga-pang-uring-naglalarawan",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1932e-3ff6-768b-a24b-4e4f9147aca1","Pang-angkop na na, -ng at -g","pang-angkop-na-na-ng-at-g",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1932e-3fd0-7407-a6ff-44e5972fa86b","Pagmamay-ari gamit ang ng at ni","pagmamay-ari-gamit-ang-ng-at-ni",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1932e-3e95-7dbe-abc7-58f3ae65ad15","Ko, mo at niya sa pagmamay-ari","ko-mo-at-niya-sa-pagmamay-ari",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1932e-3e30-7e0d-ada6-c8345121fb8e","Ito, iyan at iyon","ito-iyan-at-iyon",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1932e-3f10-712f-9ec1-c815f5506f98","May at wala sa pag-iral at pagmamay-ari","may-at-wala-sa-pag-iral-at-pagmamay-ari",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1932e-4098-7d49-b84d-d18a28d9cb66","Sa at nasa sa pagsasabi ng lugar","sa-at-nasa-sa-pagsasabi-ng-lugar",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1932e-3dfc-7b4a-9a1b-93d9a1aa5ac7","Dito, diyan at doon","dito-diyan-at-doon",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1932e-3f3e-7b33-9146-84ba16b9e628","Mga tanong na oo o hindi gamit ang ba","mga-tanong-na-oo-o-hindi-gamit-ang-ba",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1932e-40de-79d3-8895-bd97f524a050","Sino at ano sa pagkilala","sino-at-ano-sa-pagkilala",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1932e-40a3-70fe-9d1b-fd81acf5eb1b","Saan at nasaan","saan-at-nasaan",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1932e-3e27-7385-a350-8d155e2bd96b","Hindi sa pagtanggi","hindi-sa-pagtanggi",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1932e-4038-731b-b751-2a38256cd69f","Po, opo at magalang na kayo","po-opo-at-magalang-na-kayo",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1932e-3f18-7a73-bb8d-48a2ee39cc93","Mga bilang at pagbibilang ng bagay","mga-bilang-at-pagbibilang-ng-bagay",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1932e-3e2c-72f6-811e-fc0160bc8b39","Ilan at magkano","ilan-at-magkano",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1932e-3e06-70a3-b87f-3ae3d14dbeb7","Gusto at ayaw sa pang-araw-araw na usapan","gusto-at-ayaw-sa-pang-araw-araw-na-usapan",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1932e-40c2-758d-9842-1a214b931013","Salitang-ugat at karaniwang anyo ng pandiwa","salitang-ugat-at-karaniwang-anyo-ng-pandiwa",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1932e-40e3-7ab3-addd-62e4dd79d11f","Tagaganap at ang-parirala sa kilos","tagaganap-at-ang-parirala-sa-kilos",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1932e-3e8a-77cb-8939-7f9807f1e7a1","Kilos na tapos na gamit ang -um-","kilos-na-tapos-na-gamit-ang-um",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1932e-3e85-7397-90db-23a8cf8fb076","Kilos na nagpapatuloy gamit ang -um-","kilos-na-nagpapatuloy-gamit-ang-um",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1932e-3e7f-7a15-b1a8-cf1e5470e92c","Kilos na gagawin pa gamit ang -um-","kilos-na-gagawin-pa-gamit-ang-um",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1932e-3ed4-76dd-8d2f-e94377e492c8","Mag-, nag- at pag-uulit sa pang-araw-araw na kilos","mag-nag-at-pag-uulit-sa-pang-araw-araw-na-kilos",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1932e-3e3b-7953-9c11-0717876c5e90","Kahapon, ngayon at bukas","kahapon-ngayon-at-bukas",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1932e-3f55-7133-b9f2-6f4db3ce6cc2","Na at pa sa simpleng usapan","na-at-pa-sa-simpleng-usapan",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1932e-4026-762b-a341-b0479cd9af45","Payak na utos at pagbabawal gamit ang huwag","payak-na-utos-at-pagbabawal-gamit-ang-huwag",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1932e-3dc4-767f-8498-47b22bdc4a46","At, o at pero sa pag-uugnay","at-o-at-pero-sa-pag-uugnay",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1932e-3db5-7659-8205-1ec3747daee3","Ang, ng at sa: magkaibang papel sa pangungusap","ang-ng-at-sa-magkaibang-papel-sa-pangungusap","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1932e-40d9-7aa2-8961-c40ca6a1f4f4","Si, ni at kay; sina, nina at kina","si-ni-at-kay-sina-nina-at-kina",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1932e-3f6d-7b2d-b9a2-5965878ce46c","Namin, natin, ninyo at nila","namin-natin-ninyo-at-nila",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1932e-3d85-7230-8949-f671167e4df5","Akin, iyo at kaniya","akin-iyo-at-kaniya",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1932e-3d97-76c1-8ed7-31ce0d203515","Aking aklat at aklat ko","aking-aklat-at-aklat-ko",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1932e-3f14-7254-a73b-abdecc574c26","Mayroon at may: pagkakaiba sa ayos","mayroon-at-may-pagkakaiba-sa-ayos",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1932e-40f9-75d0-b2ad-d909acd6c4c1","Wala na at wala pa","wala-na-at-wala-pa",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1932e-3e59-71ab-a599-0dc1c0993655","Karaniwang ayos at pangungusap na may ay","karaniwang-ayos-at-pangungusap-na-may-ay",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1932e-3e44-785a-9794-cdeabfe8308e","Kailan at anong oras","kailan-at-anong-oras",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1932e-3dcd-7f87-95f7-e6915611d2b6","Bakit at paano","bakit-at-paano",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1932e-3e22-722a-ae6c-ac2e59cab54d","Hindi pa at hindi na","hindi-pa-at-hindi-na",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1932e-3f06-734b-aba5-72ece99e046f","Mas at kaysa sa paghahambing","mas-at-kaysa-sa-paghahambing",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1932e-4032-70b3-8f32-9cd613374d98","Pinaka- sa pagpili at paglalarawan","pinaka-sa-pagpili-at-paglalarawan",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1932e-3e62-7cdc-827f-3096217473aa","Kasing- at magkasing- sa pagkakatulad","kasing-at-magkasing-sa-pagkakatulad",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1932e-3f2f-7cc1-b69b-af3a65ddb36d","Mga panukat at dami: kilo, baso at piraso","mga-panukat-at-dami-kilo-baso-at-piraso",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1932e-40f4-70de-b6fc-4f8fcec0ea81","Una, ikalawa at pagkakasunod-sunod","una-ikalawa-at-pagkakasunod-sunod",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1932e-3f4a-75e9-8697-31a6d8642086","Mula sa, papunta sa at hanggang sa","mula-sa-papunta-sa-at-hanggang-sa",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1932e-3ebe-7d5b-8a53-872e1e1ce963","Loob, labas, ibabaw at ilalim","loob-labas-ibabaw-at-ilalim",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1932e-3e4a-70fc-91fa-4a939448fd13","Kailangan at dapat sa pang-araw-araw na gawain","kailangan-at-dapat-sa-pang-araw-araw-na-gawain",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1932e-4086-7f2b-a5f3-1a1ac2b74ceb","Puwede at bawal sa pahintulot","puwede-at-bawal-sa-pahintulot",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1932e-3feb-7ace-bbe3-4182d0f08136","Paki- at pakisuyo sa magalang na paghiling","paki-at-pakisuyo-sa-magalang-na-paghiling",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1932e-3df7-7ce1-a790-6706a2af205b","Din at rin; daw at raw","din-at-rin-daw-at-raw",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1932e-3eba-7c04-90a1-2d8b169397eb","Lang at lamang sa paglilimita","lang-at-lamang-sa-paglilimita",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1932e-3f67-745a-a16e-aa9e20e1c74d","Naman sa pagtugon at pakiusap","naman-sa-pagtugon-at-pakiusap",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1932e-4063-70fd-aa48-01f87a004436","Pokus sa layon: basahin at binasa","pokus-sa-layon-basahin-at-binasa",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1932e-3dd7-7e3a-80cb-bdcce75092a3","Binabasa at babasahin: aspekto sa -in","binabasa-at-babasahin-aspekto-sa-in",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1932e-4068-7dfd-9360-d5b94d3b9fa7","Pokus sa layon gamit ang i-","pokus-sa-layon-gamit-ang-i",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1932e-3e8f-7e58-b834-a16a8fefd311","Kita sa mga pangungusap na ako ang gumagawa","kita-sa-mga-pangungusap-na-ako-ang-gumagawa",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1932e-3ddd-729a-94fe-9807e13ac50c","Bumili ng aklat at binili ang aklat","bumili-ng-aklat-at-binili-ang-aklat",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1932e-3e5e-715d-ac53-6b0d46160601","Karaniwang pandiwang ma-: matulog at maligo","karaniwang-pandiwang-ma-matulog-at-maligo",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1932e-3efc-70b2-a5ef-dbb0dc91e17b","Mang- at pagbabago ng tunog sa mga karaniwang pandiwa","mang-at-pagbabago-ng-tunog-sa-mga-karaniwang-pandiwa",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1932e-3de2-76fb-b86e-51a430687a8b","Dahil at kaya sa sanhi at bunga","dahil-at-kaya-sa-sanhi-at-bunga",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1932e-3e54-7579-b7d3-7a11a69cb571","Kapag sa paulit-ulit na pangyayari","kapag-sa-paulit-ulit-na-pangyayari",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1932e-3eac-799e-8c6d-d9aca720aed2","Kung sa payak na kondisyon","kung-sa-payak-na-kondisyon",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1932e-3dc9-70f3-b70b-5a33a2746998","Bago at pagkatapos sa pagkakasunod ng gawain","bago-at-pagkatapos-sa-pagkakasunod-ng-gawain",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1932e-3f7d-7303-987d-80f6883ba68d","Nito, niyan at niyon sa pagtukoy","nito-niyan-at-niyon-sa-pagtukoy",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":181,"displayOrder":362},"01a1932e-3e17-7947-9731-e4bc848a2e6a","Hindi at wala: pagtanggi o kawalan?","hindi-at-wala-pagtanggi-o-kawalan",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":367,"displayOrder":368},"01a1932e-3dba-768d-bf3b-81275d555e86","Aspekto at panahon: hindi iisang sistema","aspekto-at-panahon-hindi-iisang-sistema","B1",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":367,"displayOrder":373},"01a1932e-3f91-7d9d-af4b-cd7fcacde666","Pag-uulit ng pantig sa mga anyo ng pandiwa","pag-uulit-ng-pantig-sa-mga-anyo-ng-pandiwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":367,"displayOrder":378},"01a1932e-4056-7b73-a982-413e73558d82","Pokus sa ganapan gamit ang -an","pokus-sa-ganapan-gamit-ang-an",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":367,"displayOrder":383},"01a1932e-407a-70b1-acb5-3153733f9ef0","Pokus sa tagatanggap: bigyan at padalhan","pokus-sa-tagatanggap-bigyan-at-padalhan",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":367,"displayOrder":388},"01a1932e-4074-74a7-8572-9054c81cbe17","Pokus sa tagakinabang gamit ang i- at ipag-","pokus-sa-tagakinabang-gamit-ang-i-at-ipag",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":367,"displayOrder":393},"01a1932e-405d-704e-8872-08da6ace5145","Pokus sa kagamitan gamit ang ipang-","pokus-sa-kagamitan-gamit-ang-ipang",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":367,"displayOrder":398},"01a1932e-3fdb-78af-8a2a-2936945606b2","Pagpili ng pokus ayon sa tinatanong","pagpili-ng-pokus-ayon-sa-tinatanong",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":367,"displayOrder":403},"01a1932e-3f23-79e3-8cc9-d42cbd269dbb","Mga pagbabago sa ugat: bili, bilhin at binili","mga-pagbabago-sa-ugat-bili-bilhin-at-binili",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":367,"displayOrder":408},"01a1932e-3fa5-74c4-bf39-e44b88ab4e63","Pagbuo ng pangngalang kilos gamit ang pag-","pagbuo-ng-pangngalang-kilos-gamit-ang-pag",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":367,"displayOrder":413},"01a1932e-3e36-733a-9ca7-05f032461024","Ka- at -an sa mga pangngalang abstrakto","ka-at-an-sa-mga-pangngalang-abstrakto",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":367,"displayOrder":418},"01a1932e-3eee-7b4a-9b8b-fc3158fa8c0d","Maka- at makapag- sa kakayahan","maka-at-makapag-sa-kakayahan",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":367,"displayOrder":423},"01a1932e-3ec2-7e61-883d-6c1a7b41409d","Ma- sa di-sinasadyang pangyayari","ma-sa-di-sinasadyang-pangyayari",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":367,"displayOrder":428},"01a1932e-3f01-73b6-a6d5-7698d1f40ce2","Marunong at alam sa kaalaman at kasanayan","marunong-at-alam-sa-kaalaman-at-kasanayan",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":367,"displayOrder":433},"01a1932e-3ec7-739e-8dbb-d8f4d18bb6f7","Maaari, baka at siguro sa posibilidad","maaari-baka-at-siguro-sa-posibilidad",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":367,"displayOrder":438},"01a1932e-40ce-7938-8921-55e6f72bacec","Sana sa hangarin at pakiusap","sana-sa-hangarin-at-pakiusap",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":367,"displayOrder":443},"01a1932e-3ff1-716c-b12e-b4cdef5bff1d","Pala at yata sa bagong kaalaman at pag-aalinlangan","pala-at-yata-sa-bagong-kaalaman-at-pag-aalinlangan",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":367,"displayOrder":448},"01a1932e-4080-73a6-812e-1cabcc499bf2","Posisyon ng maiikling panghalip at kataga","posisyon-ng-maiikling-panghalip-at-kataga",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":367,"displayOrder":453},"01a1932e-3e6f-73fa-8617-1e1d556335d7","Katatapos na kilos: kaka- at ka- na may pag-uulit","katatapos-na-kilos-kaka-at-ka-na-may-pag-uulit",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":367,"displayOrder":458},"01a1932e-3e12-7b45-a5b0-76735a15cbb4","Habang at nang sa pagsasalaysay","habang-at-nang-sa-pagsasalaysay",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":367,"displayOrder":463},"01a1932e-3f78-7401-9887-dd90de7d2670","Ng at nang sa pagsulat","ng-at-nang-sa-pagsulat",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":367,"displayOrder":468},"01a1932e-3f39-778d-8039-b9eea5898680","Mga sugnay na naglalarawan gamit ang na at -ng","mga-sugnay-na-naglalarawan-gamit-ang-na-at-ng",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":367,"displayOrder":473},"01a1932e-40a8-72cf-bed0-f2edfed15ab8","Sabi niya na: pag-uulat ng sinabi","sabi-niya-na-pag-uulat-ng-sinabi",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":367,"displayOrder":478},"01a1932e-3e0a-7aca-832a-d135165b656f","Gusto kong at kailangan kong: sugnay na pandagdag","gusto-kong-at-kailangan-kong-sugnay-na-pandagdag",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":367,"displayOrder":483},"01a1932e-4020-76bf-adbb-2f0dbf7d43ae","Para at upang sa layunin","para-at-upang-sa-layunin",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":367,"displayOrder":488},"01a1932e-3e3f-7f2f-99c3-973dd7af3874","Kahit at bagaman sa pagsalungat","kahit-at-bagaman-sa-pagsalungat",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":367,"displayOrder":493},"01a1932e-3ea6-7b82-8708-158c050200c4","Kung at kapag: kondisyon o inaasahang pangyayari?","kung-at-kapag-kondisyon-o-inaasahang-pangyayari",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":367,"displayOrder":498},"01a1932e-40fe-7ab0-a054-2a93327eba01","Walang sinuman at walang anuman","walang-sinuman-at-walang-anuman",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":367,"displayOrder":503},"01a1932e-3da3-7886-9f61-7ee2a674a4c3","Alin at sino sa pagpili sa isang pangkat","alin-at-sino-sa-pagpili-sa-isang-pangkat",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":367,"displayOrder":508},"01a1932e-3eb6-72f5-af90-7e5217cd70c3","Lalo, higit at di-gaanong sa paghahambing","lalo-higit-at-di-gaanong-sa-paghahambing",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":367,"displayOrder":513},"01a1932e-3dd2-78e1-ac3e-8729176770c8","Bawat, lahat, ilan at karamihan","bawat-lahat-ilan-at-karamihan",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":367,"displayOrder":518},"01a1932e-3fc4-7c88-96b2-0440b18a6a9c","Paglalarawan ng panahon at mga pangungusap na walang paksa","paglalarawan-ng-panahon-at-mga-pangungusap-na-walang-paksa",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":367,"displayOrder":523},"01a1932e-3fd5-7b20-95a3-65cec319f978","Pagpapanatili ng malinaw na tinutukoy sa salaysay","pagpapanatili-ng-malinaw-na-tinutukoy-sa-salaysay",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":367,"displayOrder":528},"01a1932e-3e01-77ce-9a94-f377af88a5ea","Ganito, ganiyan at ganoon sa paraan","ganito-ganiyan-at-ganoon-sa-paraan",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":367,"displayOrder":533},"01a1932e-3ed8-792d-a69d-3a9632eb796b","Magaganda at mababait: pang-uri sa maramihang pagtukoy","magaganda-at-mababait-pang-uri-sa-maramihang-pagtukoy",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":538,"displayOrder":539},"01a1932e-406e-7aa0-8615-59954be2596c","Pokus sa sanhi gamit ang ika-","pokus-sa-sanhi-gamit-ang-ika","B2",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":538,"displayOrder":544},"01a1932e-3ecf-7d22-bbdd-985304d800e9","Mag- at -um-: pagpili ayon sa pandiwa at kahulugan","mag-at-um-pagpili-ayon-sa-pandiwa-at-kahulugan",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":538,"displayOrder":549},"01a1932e-403e-7609-b955-62c2134c81f4","Pokus at pagiging tiyak ng layon","pokus-at-pagiging-tiyak-ng-layon",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":538,"displayOrder":554},"01a1932e-3ee1-725f-bd3c-fc2b24863ffa","Magkaibang papel ng mga ng-parirala","magkaibang-papel-ng-mga-ng-parirala",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":538,"displayOrder":559},"01a1932e-3eea-75e9-bf95-5fe68fd3a970","Magpa- at pa- sa pagpapagawa","magpa-at-pa-sa-pagpapagawa",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":538,"displayOrder":564},"01a1932e-401a-75a6-adbc-5578a4cf45a6","Papuntahin, ipagawa at pagawain: mga kalahok sa pagpapagawa","papuntahin-ipagawa-at-pagawain-mga-kalahok-sa-pagpapagawa",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":538,"displayOrder":569},"01a1932e-3ef3-7037-8893-89bfcfd15b84","Maki- at pakiki- sa pakikilahok","maki-at-pakiki-sa-pakikilahok",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":538,"displayOrder":574},"01a1932e-3ecb-77c7-badd-0f5e80a0f8a3","Mag- at magka- sa ugnayan at gantihang kilos","mag-at-magka-sa-ugnayan-at-gantihang-kilos",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":538,"displayOrder":579},"01a1932e-3ffb-7bae-8a45-101e63909562","Pang- at mang-: asimilasyon at hangganan ng tuntunin","pang-at-mang-asimilasyon-at-hangganan-ng-tuntunin",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":538,"displayOrder":584},"01a1932e-3f96-7ac6-ba9e-0a4cea1d3d67","Pag-uulit para sa dalas, tindi at pamamahagi","pag-uulit-para-sa-dalas-tindi-at-pamamahagi",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":538,"displayOrder":589},"01a1932e-3f61-71fd-8025-583ddb3b2064","Nakaraan at kasalukuyang gawi sa aspektong imperpektibo","nakaraan-at-kasalukuyang-gawi-sa-aspektong-imperpektibo",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":538,"displayOrder":594},"01a1932e-3faf-7089-8443-a2b9fe5364cc","Pagkakaiba ng natapos, resulta at karanasan","pagkakaiba-ng-natapos-resulta-at-karanasan",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":538,"displayOrder":599},"01a1932e-3f5a-7dd5-af35-45cb61b7195e","Nagawa, nakagawa at nagawa sana","nagawa-nakagawa-at-nagawa-sana",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":538,"displayOrder":604},"01a1932e-40b5-7983-a9a5-0712c308d6c8","Saklaw ng hindi sa modal at pandiwa","saklaw-ng-hindi-sa-modal-at-pandiwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":538,"displayOrder":609},"01a1932e-3fba-706e-80f7-5645a5e71fb7","Pagkakasunod ng na, pa, ba at mga panghalip","pagkakasunod-ng-na-pa-ba-at-mga-panghalip",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":538,"displayOrder":614},"01a1932e-3ef7-79a0-906d-5c43968cc31d","Man, nga at tuloy sa pagbuo ng kahulugan","man-nga-at-tuloy-sa-pagbuo-ng-kahulugan",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":538,"displayOrder":619},"01a1932e-3f44-74ce-b539-3545e577d218","Mga tanong sa gumagawa at sa layon","mga-tanong-sa-gumagawa-at-sa-layon",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":538,"displayOrder":624},"01a1932e-404a-78d2-b345-cf5e0c375e5e","Pokus ng pandiwa sa sugnay na panuring","pokus-ng-pandiwa-sa-sugnay-na-panuring",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":538,"displayOrder":629},"01a1932e-3f8c-7276-97c6-6fd326b5865d","Pag-uulat ng tanong at utos","pag-uulat-ng-tanong-at-utos",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":538,"displayOrder":634},"01a1932e-3eb1-74f6-9834-065196abc9fa","Kung sakali, maliban kung at basta","kung-sakali-maliban-kung-at-basta",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":538,"displayOrder":639},"01a1932e-3ea1-7107-b5c9-a3b8f0ab1d06","Kondisyong hindi natupad: kung at sana","kondisyong-hindi-natupad-kung-at-sana",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":538,"displayOrder":644},"01a1932e-409d-7d44-bc4e-de5acf013281","Sa halip na at imbes na sa pagpapalit ng plano","sa-halip-na-at-imbes-na-sa-pagpapalit-ng-plano",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":538,"displayOrder":649},"01a1932e-3e1c-7871-8c54-5d20423e552e","Hindi lamang kundi pati sa pagdaragdag","hindi-lamang-kundi-pati-sa-pagdaragdag",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":538,"displayOrder":654},"01a1932e-3f86-7efe-9b2a-4a059f354a7d","Pag-una ng paksa at pagbibigay-diin","pag-una-ng-paksa-at-pagbibigay-diin",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":538,"displayOrder":659},"01a1932e-3fb4-76ef-8d6d-373a6a03e6f6","Pagkakaltas ng nauunawaang bahagi ng pangungusap","pagkakaltas-ng-nauunawaang-bahagi-ng-pangungusap",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":538,"displayOrder":664},"01a1932e-3e75-74f6-aa3c-be97c238aa70","Kay, napaka- at pagka- sa masidhing paglalarawan","kay-napaka-at-pagka-sa-masidhing-paglalarawan",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":538,"displayOrder":669},"01a1932e-40ee-75f0-9925-39c4250faac0","Tig-, tig-iisa at pamamahagi ng dami","tig-tig-iisa-at-pamamahagi-ng-dami",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":538,"displayOrder":674},"01a1932e-3edc-7c4e-b52c-c5001d8bdf7b","Magalang na pagtutol at paglambot ng pahayag","magalang-na-pagtutol-at-paglambot-ng-pahayag",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":679,"displayOrder":680},"01a1932e-4044-76e7-b403-16e40032d6b1","Pokus ng pandiwa at daloy ng impormasyon sa talata","pokus-ng-pandiwa-at-daloy-ng-impormasyon-sa-talata","C1",134,{"id":682,"title":683,"slug":684,"language":9,"level":679,"displayOrder":685},"01a1932e-3f9b-746a-933e-4a9ee22818b1","Pagbabago ng pokus habang pinananatili ang tinutukoy","pagbabago-ng-pokus-habang-pinananatili-ang-tinutukoy",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":679,"displayOrder":690},"01a1932e-402b-7e85-b05e-b3a2c629158c","Pinagsamang panlapi at mga limitasyon ng pagbuo ng salita","pinagsamang-panlapi-at-mga-limitasyon-ng-pagbuo-ng-salita",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":679,"displayOrder":695},"01a1932e-3f1d-7b69-a382-a7c4c696a479","Mga nominalisasyon sa pormal na paglalahad","mga-nominalisasyon-sa-pormal-na-paglalahad",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":679,"displayOrder":700},"01a1932e-3ee5-7efe-a3cc-d997fe7289e8","Magkakasamang kataga: naman pala, nga ba at pa rin","magkakasamang-kataga-naman-pala-nga-ba-at-pa-rin",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":679,"displayOrder":705},"01a1932e-3ded-71ca-be3e-301bd6bed50f","Daw, umano at diumano sa pag-uulat ng impormasyon","daw-umano-at-diumano-sa-pag-uulat-ng-impormasyon",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":679,"displayOrder":710},"01a1932e-3f4f-7a52-bfb7-b2281b79f967","Na at pa sa inaasahan at ipinahihiwatig","na-at-pa-sa-inaasahan-at-ipinahihiwatig",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":679,"displayOrder":715},"01a1932e-3f82-70a2-8c57-f4407fcaa642","Obligasyon, hinuha at pahintulot sa dapat at maaari","obligasyon-hinuha-at-pahintulot-sa-dapat-at-maaari",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":679,"displayOrder":720},"01a1932e-3fe1-7040-8b41-73d29443e258","Pagtanggi sa palagay at pagwawasto ng ipinahiwatig","pagtanggi-sa-palagay-at-pagwawasto-ng-ipinahiwatig",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":679,"displayOrder":725},"01a1932e-3f0b-76e5-ad83-f6b43c1ef62a","Masalimuot na sugnay na panuring at malinaw na pagkakabit","masalimuot-na-sugnay-na-panuring-at-malinaw-na-pagkakabit",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":679,"displayOrder":730},"01a1932e-3fa9-7eaa-8800-aa24d37a485f","Pagkakaiba ng na at kung sa mga sugnay na pandagdag","pagkakaiba-ng-na-at-kung-sa-mga-sugnay-na-pandagdag",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":679,"displayOrder":735},"01a1932e-4104-718a-a322-ce142f721888","Yamang, sapagkat at palibhasa sa pagbibigay ng dahilan","yamang-sapagkat-at-palibhasa-sa-pagbibigay-ng-dahilan",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":679,"displayOrder":740},"01a1932e-40c8-73d3-b9ae-ba7c109ccc8b","Samantalang at gayong sa paghahambing at pagsalungat","samantalang-at-gayong-sa-paghahambing-at-pagsalungat",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":679,"displayOrder":745},"01a1932e-3fe6-763e-a801-e3b062aca6b8","Pagtuon gamit ang ang at pagbabago ng ayos ng pangungusap","pagtuon-gamit-ang-ang-at-pagbabago-ng-ayos-ng-pangungusap",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":679,"displayOrder":750},"01a1932e-40d4-73a7-9733-dbf58d712d95","Sarili, isa't isa at pagtukoy sa loob ng sugnay","sarili-isa-t-isa-at-pagtukoy-sa-loob-ng-sugnay",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":679,"displayOrder":755},"01a1932e-40bc-707b-a907-61c10f46ebee","Saklaw ng lahat, bawat at hindi sa pangangatwiran","saklaw-ng-lahat-bawat-at-hindi-sa-pangangatwiran",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":679,"displayOrder":760},"01a1932e-3fca-7610-849a-ea851f241c7f","Paglilipat ng tuwirang sinabi tungo sa di-tuwirang ulat","paglilipat-ng-tuwirang-sinabi-tungo-sa-di-tuwirang-ulat",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":679,"displayOrder":765},"01a1932e-3fbf-7705-9c69-d9b4467542f3","Pagkakaugnay ng pangungusap sa pormal na argumento","pagkakaugnay-ng-pangungusap-sa-pormal-na-argumento",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":679,"displayOrder":770},"01a1932e-3e9b-7274-9301-96488d823139","Kolokyal at pormal na anyo: meron, mayroon at mga pinaikling salita","kolokyal-at-pormal-na-anyo-meron-mayroon-at-mga-pinaikling-salita",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":679,"displayOrder":775},"01a1932e-40e8-7cac-b355-440dddf176ce","Tagalog at paghahalo ng wika: paglalabel ng rehistro","tagalog-at-paghahalo-ng-wika-paglalabel-ng-rehistro",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":780,"displayOrder":781},"01a1932e-3df2-78ea-95e9-c01e1392cb5b","Di at hindi sa pampanitikang pagtanggi at pagsalungat","di-at-hindi-sa-pampanitikang-pagtanggi-at-pagsalungat","C2",154,{"id":783,"title":784,"slug":785,"language":9,"level":780,"displayOrder":786},"01a1932e-3de7-7b45-94f4-fbff17cb192f","Datapwat, subalit at bagkus sa pormal at pampanitikang teksto","datapwat-subalit-at-bagkus-sa-pormal-at-pampanitikang-teksto",155,{"id":788,"title":789,"slug":790,"language":9,"level":780,"displayOrder":791},"01a1932e-40af-758b-9ef2-59fc759eb1bc","Sakali man, maging at ano man ang sa pagbibigay-palagay","sakali-man-maging-at-ano-man-ang-sa-pagbibigay-palagay",156,{"id":793,"title":794,"slug":795,"language":9,"level":780,"displayOrder":796},"01a1932e-3f73-7840-9b62-9040e7c5695c","Nawa at harinawa sa pormal na paghahangad","nawa-at-harinawa-sa-pormal-na-paghahangad",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":780,"displayOrder":801},"01a1932e-3e68-79fa-9a10-982753700861","Kata at kita sa lumang tekstong Tagalog","kata-at-kita-sa-lumang-tekstong-tagalog",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":780,"displayOrder":806},"01a1932e-3fa0-74ce-a677-d1d6ab625497","Pagbasa ng makalumang ayos at pagkakaltas sa tula","pagbasa-ng-makalumang-ayos-at-pagkakaltas-sa-tula",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":780,"displayOrder":811},"01a1932e-4013-797a-9955-c9025255c78b","Panuring at nominalisasyon sa masinsing akademikong teksto","panuring-at-nominalisasyon-sa-masinsing-akademikong-teksto",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":780,"displayOrder":816},"01a1932e-3dbf-77fa-aa5b-66a91880f68b","Aspekto at punto de bista sa masalimuot na salaysay","aspekto-at-punto-de-bista-sa-masalimuot-na-salaysay",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":780,"displayOrder":821},"01a1932e-4050-786c-b1f1-fd545fcc4822","Pokus, pananagutan at paglalayo ng sarili sa pormal na pahayag","pokus-pananagutan-at-paglalayo-ng-sarili-sa-pormal-na-pahayag",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":780,"displayOrder":826},"01a1932e-4002-70f6-88a6-6a611fafbe8c","Pang-uyam at di-tuwirang puna: papel ng mga kataga","pang-uyam-at-di-tuwirang-puna-papel-ng-mga-kataga",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":780,"displayOrder":831},"01a1932e-4093-7410-bb94-13a930554352","Retorikal na tanong at pagsalungat sa ipinapalagay","retorikal-na-tanong-at-pagsalungat-sa-ipinapalagay",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":780,"displayOrder":836},"01a1932e-408c-7e12-9343-9971b7aeffeb","Rehiyonal at makasaysayang anyo sa pagbasa: hangganan ng pamantayan","rehiyonal-at-makasaysayang-anyo-sa-pagbasa-hangganan-ng-pamantayan",165,{"id":656,"title":657,"slug":658,"seoDescription":838,"content":839,"language":9,"level":538,"displayOrder":659,"grammarTopics":840,"createdAt":846,"updatedAt":847,"totalExercises":16,"vocabularyLists":848,"primaryTopicHub":849,"readyImages":851},"Alamin kung kailan maaaring kaltasin ang nauunawaang bahagi ng pangungusap sa sagot, usapan at magkaugnay na pahayag nang hindi lumalabo ang diwa.","Kapag malinaw na sa kausap ang isang bahagi ng mensahe, hindi mo na kailangang ulitin iyon. Ang **pagkakaltas** ay pag-aalis ng bahaging nauunawaan mula sa naunang sinabi o sa sitwasyon. Magagamit mo ito sa maiikling sagot, tuloy-tuloy na usapan at magkaugnay na pahayag.\n\n## 1. Hindi inuulit, ngunit nauunawaan\n\nSa pagkakaltas, may hindi binabanggit ngunit mababawi ang kahulugan nito mula sa konteksto. Hindi sapat na maikli lamang ang pangungusap: kailangang malinaw kung ano ang hindi na sinabi.\n\n:::example\n— Ano ang binili mo?\n— **Tinapay.**\n\nAng buong diwa ng sagot ay **Tinapay ang binili ko.** Hindi na kailangang ulitin ang bahaging tinatanong na.\n:::\n\nHindi kailangang iisa lamang ang posibleng buong pangungusap. Maaari ring sabihin ang **Bumili ako ng tinapay.** Ang mahalaga ay malinaw ang mensahe at ang kaugnayan nito sa tanong.\n\n:::note\nHindi lahat ng pangungusap na walang pandiwa ay may kinaltas. Ang **Pagod ako** ay buo nang pangungusap sa Tagalog. Walang nawawalang pandiwang kailangan mong idagdag.\n:::\n\n## 2. Maiikling sagot sa tanong\n\nSa maikling sagot, karaniwang iniiwan ang impormasyong hinihingi. Tingnan ang pagkakaiba ng mga sagot ayon sa tanong.\n\n| Tanong | Maikling sagot | Buong diwang nauunawaan |\n| --- | --- | --- |\n| Sino ang dumating? | **Si Liza.** | Si Liza ang dumating. |\n| Kanino mo ibinigay ang susi? | **Kay Liza.** | Kay Liza ko ibinigay ang susi. |\n| Saan kayo magkikita? | **Sa istasyon.** | Sa istasyon kami magkikita. |\n| Kailan ka aalis? | **Bukas.** | Bukas ako aalis. |\n\nHindi basta pangalan o salitang mahalaga lamang ang iniiwan. Mahalaga rin ang mga panandang nagpapakita ng kaugnayan ng sagot sa tanong. Sa **Kay Liza**, malinaw na si Liza ang tumanggap ng susi.\n\n:::tip\nBago paikliin ang sagot, isipin muna ang buong diwa. Panatilihin ang mga salitang kailangan upang malinaw kung sino, kanino, saan o kailan ang tinutukoy.\n:::\n\nNagbabago rin ang pananaw ng nagsasalita: ang **ka** sa tanong ay maaaring maging **ako** sa buong sagot. Hindi mekanikal na pagkopya sa tanong ang pagbuo ng sagot.\n\n## 3. Pagpapatuloy nang hindi inuulit ang paksa\n\nKapag malinaw na kung sino ang pinag-uusapan, maaari siyang hindi na banggitin sa kasunod na pangungusap. Karaniwan ito sa usapan at sa pagsasalaysay.\n\n:::example\n— Nasaan si Mara?\n— Nasa kusina. **Naghahanda ng hapunan.**\n\nSi Mara ang nauunawaang naghahanda ng hapunan.\n\n**Dumating si Paolo. Umupo sa tabi ko at nagkuwento tungkol sa biyahe.**\n\nSa kontekstong ito, si Paolo pa rin ang umupo at nagkuwento.\n:::\n\nMas madaling sundan ang pagkakaltas kapag:\n\n- iisa ang malinaw na taong pinag-uusapan;\n- magkaugnay ang mga kilos o pangyayari;\n- walang bagong tauhang maaaring mapagkamalang tinutukoy.\n\nKapag nagbago ang gumagawa ng kilos, banggitin siya. Halimbawa: **Dumating si Paolo. Umupo ako sa tabi niya.** Hindi na si Paolo ang umupo sa ikalawang pangungusap.\n\n## 4. Magkatulad na bahagi sa magkaugnay na pahayag\n\nMaaari ring hindi na ulitin ang bahaging pareho sa dalawang magkaugnay na pahayag. Ang natitirang mga salita ang nagpapakita ng pagkakaiba.\n\n:::example\n**Buong pahayag:** Si Ana ang magdadala ng kanin; si Ben naman ang magdadala ng ulam.\n\n**Pinaikling pahayag:** Si Ana ang magdadala ng kanin; **si Ben naman, ng ulam.**\n\nSa ikalawang bahagi, nauunawaan pa rin ang **ang magdadala**. Nagbago ang taong magdadala at ang pagkaing dadalhin.\n:::\n\nSa halimbawang ito, nakatutulong ang **naman** upang ipakita ang paghahambing. Sa pagsulat, nakatutulong din ang kuwit upang makita ang paghinto sa bahaging may kinaltas. Hindi kuwit lamang ang batayan ng kahulugan: kailangan pa rin ang malinaw na unang bahagi.\n\nHindi maaaring basta gamitin ang pinaikling anyo kung ibang kilos ang ibig sabihin. Kung si Ben ay **magluluto** ng ulam, sabihin iyon: **Si Ana ang magdadala ng kanin; si Ben naman ang magluluto ng ulam.**\n\n## 5. Linaw bago ikli\n\nMaaaring maging malabo ang pagkakaltas kapag higit sa isa ang posibleng tinutukoy.\n\n:::warning\n**Kinausap ni Rosa si Mila. Aalis bukas.**\n\nKung walang dagdag na konteksto, hindi malinaw kung si Rosa o si Mila ang aalis. Hindi ito awtomatikong mali sa lahat ng usapan, ngunit kulang ang impormasyong ibinigay rito.\n\nKung si Mila ang ibig mong sabihin, gawing malinaw: **Kinausap ni Rosa si Mila. Aalis si Mila bukas.**\n:::\n\nSa maingat na pagsulat, mas mabuting ulitin ang pangalan kaysa iwanang malabo ang tinutukoy. Sa usapan, maaaring makatulong ang sitwasyon, ngunit huwag ipagpalagay na alam ng kausap ang lahat ng nasa isip mo.\n\nBago magkaltas, suriin ang tatlong bagay:\n\n1. **May malinaw bang pinagmumulan ng kahulugan?** Tingnan ang naunang pahayag o ang sitwasyon.\n2. **Nananatili ba ang impormasyong kailangan?** Huwag alisin ang pagkakaibang nais mong ipahayag.\n3. **May iba bang posibleng tinutukoy?** Kung mayroon, banggitin muli ang pangalan o ang buong bahagi.\n\nAng mahusay na pagkakaltas ay nag-aalis ng pag-uulit, **hindi ng kailangang impormasyon**.",[841],{"id":842,"name":843,"level":538,"language":9,"isCompleted":844,"completionPercentage":845,"totalExercises":31,"completedExercises":845},"01a1932e-3d04-7375-8061-8a4d216ebe13","Pag-aayos ng paksa at impormasyong nauunawaan na",false,0,"2026-10-31T18:17:24+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",[],{"name":843,"slug":850,"language":9},"paksa-at-impormasyong-nauunawaan-na-b2",[],{"id":842,"name":843,"slug":850,"language":9,"level":538,"introduction":853,"lessonCount":16,"totalExercises":31,"objectives":854,"prerequisites":858,"lessons":861},"Iayos ang pangungusap ayon sa paksa at impormasyong nais mong idiin. Pagkatapos, paikliin ang pahayag sa pamamagitan ng pagkakaltas ng malinaw na sa usapan, habang pinananatili ang mga bahaging kailangan upang hindi magbago o lumabo ang mensahe.",[855,856,857],"Ihiwalay ang pag-una ng paksa sa pagbibigay-diin sa isang kalahok.","Piliin kung aling bahagi ang maaari nang kaltasin ayon sa konteksto.","Panatilihin ang malinaw na tinutukoy at paghahambing sa pinaikling pahayag.",[859,860],"Karaniwang ayos ng pangungusap at gamit ng ay.","Pokus ng pandiwa at mga panandang ang, ng at sa.",[862,877],{"id":651,"contentId":863,"slug":653,"title":652,"level":538,"summary":864,"order":11,"exercises":865},"pg_5f20c480-f523-4313-8afe-657aa1cbec9f","Iuna ang paksa gamit ang angkop na ayos, ay o tungkol sa, at ihiwalay ang paksang pinag-uusapan sa impormasyong binibigyang-diin.",[866,870,873],{"id":867,"title":868,"order":845,"type":869},"01a1932e-5cc0-74fa-8459-c3fb3a0fa76e","Pag-uugnay at paghahambing ng mga paksa","word_select",{"id":871,"title":872,"order":11,"type":869},"01a1932e-5cda-79e1-90af-cdbcc37d4903","Ayos ng mga kataga at pagtukoy sa tao o bagay",{"id":874,"title":875,"order":16,"type":876},"01a1932e-5cf3-7159-9f8e-af4253059fc7","Pagbuo ng mga pangungusap na may inunang paksa","sentence_builder",{"id":656,"contentId":878,"slug":658,"title":657,"level":538,"summary":879,"order":16,"exercises":880},"pg_ed9b1773-eae3-4698-97a8-1f9d48d8b12c","Kaltasin lamang ang bahaging malinaw na sa usapan; panatilihin ang kailangan upang makilala ang mga kalahok at ang paghahambing.",[881,884],{"id":882,"title":883,"order":845,"type":869},"01a1932e-5f16-72a6-9126-c3b702a9996e","Maiikling sagot at buong diwa",{"id":885,"title":886,"order":11,"type":869},"01a1932e-5f2b-7a37-8aab-2aa638fc90dc","Malinaw na pagpapatuloy at paghahambing",[888,894],{"@id":889,"@type":890,"id":882,"grammarPage":891,"title":883,"instructions":892,"displayOrder":845,"type":869,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":844,"ogImageUrl":893},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5f16-72a6-9126-c3b702a9996e","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-3fb4-76ef-8d6d-373a6a03e6f6","Piliin ang sagot na nagpapanatili sa impormasyong hinihingi o sa diwang malinaw sa konteksto.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_4a7bcce6-caa0-452b-81a7-9c841a128ae2_hero.webp?v=1793470652",{"@id":895,"@type":890,"id":885,"grammarPage":891,"title":886,"instructions":896,"displayOrder":11,"type":869,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":844,"ogImageUrl":897},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-5f2b-7a37-8aab-2aa638fc90dc","Piliin ang bahaging nagpapanatili sa kilos, taong tinutukoy at pagkakaibang malinaw na nakasaad sa konteksto.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_4eb6cafd-9079-455a-b860-cb280e0aa64d_hero.webp?v=1793470652",{"id":882,"grammarPage":891,"title":883,"instructions":892,"seoTitle":899,"seoDescription":900,"displayOrder":845,"type":869,"questions":901,"ogImageUrl":893},"Pagkakaltas: maikling sagot at buong diwa","Magsanay sa pagkakaltas sa pagpili ng maikling sagot at buong diwa sa mga pangungusap tungkol sa pagbisita, mga gawain, lugar at oras ng mga lakad.",[902],{"id":903,"sentenceTemplate":904,"displayOrder":845,"explanation":905,"exampleSentence":906,"blanks":907},"01a1932e-5f16-7592-9126-c3b705273ef0","Si Noel ang nanalo sa paligsahan. Sa tanong na Sino ang nanalo?, ang maikling sagot na nagpapanatili sa pananda ng pangalan ay __1__.","Sino ang nanalo ang tanong, kaya Si Noel ang iniiwang parirala. Ang kay at ni ay hindi nagpapanatili sa papel ng pangalan sa buong sagot na Si Noel ang nanalo.","— Sino ang tatawag? — Si Teresa.",[908],{"id":909,"blankNumber":11,"options":910},"01a1932e-5f16-753a-9126-c3b704801b68",[911,914,918],{"id":912,"optionText":913,"isCorrect":844,"displayOrder":845},"01a1932e-5f16-7496-9126-c3b70319d3d5","Kay Noel",{"id":915,"optionText":916,"isCorrect":917,"displayOrder":11},"01a1932e-5f16-74e2-9126-c3b703d60801","Si Noel",true,{"id":919,"optionText":920,"isCorrect":844,"displayOrder":16},"01a1932e-5f16-7512-9126-c3b703eeab35","Ni Noel",{"html":922,"toc":923},"\u003Cp>Kapag malinaw na sa kausap ang isang bahagi ng mensahe, hindi mo na kailangang ulitin iyon. Ang \u003Cstrong>pagkakaltas\u003C\u002Fstrong> ay pag-aalis ng bahaging nauunawaan mula sa naunang sinabi o sa sitwasyon. Magagamit mo ito sa maiikling sagot, tuloy-tuloy na usapan at magkaugnay na pahayag.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"hindi-inuulit-ngunit-nauunawaan\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Hindi inuulit, ngunit nauunawaan\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sa pagkakaltas, may hindi binabanggit ngunit mababawi ang kahulugan nito mula sa konteksto. Hindi sapat na maikli lamang ang pangungusap: kailangang malinaw kung ano ang hindi na sinabi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>— Ano ang binili mo?\u003Cbr>— \u003Cstrong>Tinapay.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ang buong diwa ng sagot ay \u003Cstrong>Tinapay ang binili ko.\u003C\u002Fstrong> Hindi na kailangang ulitin ang bahaging tinatanong na.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Hindi kailangang iisa lamang ang posibleng buong pangungusap. Maaari ring sabihin ang \u003Cstrong>Bumili ako ng tinapay.\u003C\u002Fstrong> Ang mahalaga ay malinaw ang mensahe at ang kaugnayan nito sa tanong.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Hindi lahat ng pangungusap na walang pandiwa ay may kinaltas. Ang \u003Cstrong>Pagod ako\u003C\u002Fstrong> ay buo nang pangungusap sa Tagalog. Walang nawawalang pandiwang kailangan mong idagdag.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"maiikling-sagot-sa-tanong\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Maiikling sagot sa tanong\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sa maikling sagot, karaniwang iniiwan ang impormasyong hinihingi. Tingnan ang pagkakaiba ng mga sagot ayon sa tanong.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Tanong\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Maikling sagot\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Buong diwang nauunawaan\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Sino ang dumating?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Si Liza.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Si Liza ang dumating.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Kanino mo ibinigay ang susi?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Kay Liza.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Kay Liza ko ibinigay ang susi.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Saan kayo magkikita?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Sa istasyon.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sa istasyon kami magkikita.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Kailan ka aalis?\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Bukas.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Bukas ako aalis.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Hindi basta pangalan o salitang mahalaga lamang ang iniiwan. Mahalaga rin ang mga panandang nagpapakita ng kaugnayan ng sagot sa tanong. Sa \u003Cstrong>Kay Liza\u003C\u002Fstrong>, malinaw na si Liza ang tumanggap ng susi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Bago paikliin ang sagot, isipin muna ang buong diwa. Panatilihin ang mga salitang kailangan upang malinaw kung sino, kanino, saan o kailan ang tinutukoy.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Nagbabago rin ang pananaw ng nagsasalita: ang \u003Cstrong>ka\u003C\u002Fstrong> sa tanong ay maaaring maging \u003Cstrong>ako\u003C\u002Fstrong> sa buong sagot. Hindi mekanikal na pagkopya sa tanong ang pagbuo ng sagot.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"pagpapatuloy-nang-hindi-inuulit-ang-paksa\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Pagpapatuloy nang hindi inuulit ang paksa\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kapag malinaw na kung sino ang pinag-uusapan, maaari siyang hindi na banggitin sa kasunod na pangungusap. Karaniwan ito sa usapan at sa pagsasalaysay.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>— Nasaan si Mara?\u003Cbr>— Nasa kusina. \u003Cstrong>Naghahanda ng hapunan.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Si Mara ang nauunawaang naghahanda ng hapunan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Dumating si Paolo. Umupo sa tabi ko at nagkuwento tungkol sa biyahe.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa kontekstong ito, si Paolo pa rin ang umupo at nagkuwento.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Mas madaling sundan ang pagkakaltas kapag:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>iisa ang malinaw na taong pinag-uusapan;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>magkaugnay ang mga kilos o pangyayari;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>walang bagong tauhang maaaring mapagkamalang tinutukoy.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Cp>Kapag nagbago ang gumagawa ng kilos, banggitin siya. Halimbawa: \u003Cstrong>Dumating si Paolo. Umupo ako sa tabi niya.\u003C\u002Fstrong> Hindi na si Paolo ang umupo sa ikalawang pangungusap.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"magkatulad-na-bahagi-sa-magkaugnay-na-pahayag\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Magkatulad na bahagi sa magkaugnay na pahayag\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Maaari ring hindi na ulitin ang bahaging pareho sa dalawang magkaugnay na pahayag. Ang natitirang mga salita ang nagpapakita ng pagkakaiba.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Buong pahayag:\u003C\u002Fstrong> Si Ana ang magdadala ng kanin; si Ben naman ang magdadala ng ulam.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Pinaikling pahayag:\u003C\u002Fstrong> Si Ana ang magdadala ng kanin; \u003Cstrong>si Ben naman, ng ulam.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa ikalawang bahagi, nauunawaan pa rin ang \u003Cstrong>ang magdadala\u003C\u002Fstrong>. Nagbago ang taong magdadala at ang pagkaing dadalhin.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Sa halimbawang ito, nakatutulong ang \u003Cstrong>naman\u003C\u002Fstrong> upang ipakita ang paghahambing. Sa pagsulat, nakatutulong din ang kuwit upang makita ang paghinto sa bahaging may kinaltas. Hindi kuwit lamang ang batayan ng kahulugan: kailangan pa rin ang malinaw na unang bahagi.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hindi maaaring basta gamitin ang pinaikling anyo kung ibang kilos ang ibig sabihin. Kung si Ben ay \u003Cstrong>magluluto\u003C\u002Fstrong> ng ulam, sabihin iyon: \u003Cstrong>Si Ana ang magdadala ng kanin; si Ben naman ang magluluto ng ulam.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"linaw-bago-ikli\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Linaw bago ikli\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Maaaring maging malabo ang pagkakaltas kapag higit sa isa ang posibleng tinutukoy.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>\u003Cstrong>Kinausap ni Rosa si Mila. Aalis bukas.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kung walang dagdag na konteksto, hindi malinaw kung si Rosa o si Mila ang aalis. Hindi ito awtomatikong mali sa lahat ng usapan, ngunit kulang ang impormasyong ibinigay rito.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kung si Mila ang ibig mong sabihin, gawing malinaw: \u003Cstrong>Kinausap ni Rosa si Mila. Aalis si Mila bukas.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Sa maingat na pagsulat, mas mabuting ulitin ang pangalan kaysa iwanang malabo ang tinutukoy. Sa usapan, maaaring makatulong ang sitwasyon, ngunit huwag ipagpalagay na alam ng kausap ang lahat ng nasa isip mo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Bago magkaltas, suriin ang tatlong bagay:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>May malinaw bang pinagmumulan ng kahulugan?\u003C\u002Fstrong> Tingnan ang naunang pahayag o ang sitwasyon.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Nananatili ba ang impormasyong kailangan?\u003C\u002Fstrong> Huwag alisin ang pagkakaibang nais mong ipahayag.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>May iba bang posibleng tinutukoy?\u003C\u002Fstrong> Kung mayroon, banggitin muli ang pangalan o ang buong bahagi.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Ang mahusay na pagkakaltas ay nag-aalis ng pag-uulit, \u003Cstrong>hindi ng kailangang impormasyon\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n",[924,928,932,936,940],{"id":925,"text":926,"depth":16,"number":927},"hindi-inuulit-ngunit-nauunawaan","Hindi inuulit, ngunit nauunawaan","1",{"id":929,"text":930,"depth":16,"number":931},"maiikling-sagot-sa-tanong","Maiikling sagot sa tanong","2",{"id":933,"text":934,"depth":16,"number":935},"pagpapatuloy-nang-hindi-inuulit-ang-paksa","Pagpapatuloy nang hindi inuulit ang paksa","3",{"id":937,"text":938,"depth":16,"number":939},"magkatulad-na-bahagi-sa-magkaugnay-na-pahayag","Magkatulad na bahagi sa magkaugnay na pahayag","4",{"id":941,"text":942,"depth":16,"number":943},"linaw-bago-ikli","Linaw bago ikli","5"]