[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-tl":3,"grammar-pages-tl":4,"grammar-page-tl-paglilipat-ng-tuwirang-sinabi-tungo-sa-di-tuwirang-ulat":837,"grammar-lesson-path-tl-paglilipat-ng-tuwirang-sinabi-tungo-sa-di-tuwirang-ulat-none":1032,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-3fca-7610-849a-ea851f241c7f":1033,"grammar-quick-check-01a1932e-3fca-7610-849a-ea851f241c7f":1056,"grammar-lesson-body-01a1932e-3fca-7610-849a-ea851f241c7f-700k41b6g":1076},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,681,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,782,787,792,797,802,807,812,817,822,827,832],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1932e-3daa-7070-acca-9703b115a46a","Alpabeto at mga tunog sa Tagalog","alpabeto-at-mga-tunog-sa-tagalog","tl","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1932e-400d-7c3a-8223-a09a258d6000","Pantig, diin at impit","pantig-diin-at-impit",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1932e-4008-7131-97be-c8dfccdef5f4","Pangungusap na walang pandiwa","pangungusap-na-walang-pandiwa",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1932e-3db0-71ae-892a-5c107b4271bd","Ang at si sa pagpapakilala","ang-at-si-sa-pagpapakilala",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1932e-3d9d-7b74-a7ef-70ff13d88681","Ako, ikaw, ka at siya","ako-ikaw-ka-at-siya",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1932e-3e4f-7a33-8109-0fe66cfae3f3","Kami at tayo: kasama ba ang kausap?","kami-at-tayo-kasama-ba-ang-kausap",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1932e-3e7a-797b-a91b-5b25e55f0229","Kayo at sila sa pagtukoy at paggalang","kayo-at-sila-sa-pagtukoy-at-paggalang",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1932e-3f34-7d05-af4f-bfd0de8b543b","Mga sa pagbabanggit ng marami","mga-sa-pagbabanggit-ng-marami",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1932e-3f2a-75a3-94f5-343dbe08ea70","Mga pang-uring naglalarawan","mga-pang-uring-naglalarawan",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1932e-3ff6-768b-a24b-4e4f9147aca1","Pang-angkop na na, -ng at -g","pang-angkop-na-na-ng-at-g",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1932e-3fd0-7407-a6ff-44e5972fa86b","Pagmamay-ari gamit ang ng at ni","pagmamay-ari-gamit-ang-ng-at-ni",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1932e-3e95-7dbe-abc7-58f3ae65ad15","Ko, mo at niya sa pagmamay-ari","ko-mo-at-niya-sa-pagmamay-ari",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1932e-3e30-7e0d-ada6-c8345121fb8e","Ito, iyan at iyon","ito-iyan-at-iyon",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1932e-3f10-712f-9ec1-c815f5506f98","May at wala sa pag-iral at pagmamay-ari","may-at-wala-sa-pag-iral-at-pagmamay-ari",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1932e-4098-7d49-b84d-d18a28d9cb66","Sa at nasa sa pagsasabi ng lugar","sa-at-nasa-sa-pagsasabi-ng-lugar",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1932e-3dfc-7b4a-9a1b-93d9a1aa5ac7","Dito, diyan at doon","dito-diyan-at-doon",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1932e-3f3e-7b33-9146-84ba16b9e628","Mga tanong na oo o hindi gamit ang ba","mga-tanong-na-oo-o-hindi-gamit-ang-ba",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1932e-40de-79d3-8895-bd97f524a050","Sino at ano sa pagkilala","sino-at-ano-sa-pagkilala",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1932e-40a3-70fe-9d1b-fd81acf5eb1b","Saan at nasaan","saan-at-nasaan",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1932e-3e27-7385-a350-8d155e2bd96b","Hindi sa pagtanggi","hindi-sa-pagtanggi",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1932e-4038-731b-b751-2a38256cd69f","Po, opo at magalang na kayo","po-opo-at-magalang-na-kayo",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1932e-3f18-7a73-bb8d-48a2ee39cc93","Mga bilang at pagbibilang ng bagay","mga-bilang-at-pagbibilang-ng-bagay",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1932e-3e2c-72f6-811e-fc0160bc8b39","Ilan at magkano","ilan-at-magkano",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1932e-3e06-70a3-b87f-3ae3d14dbeb7","Gusto at ayaw sa pang-araw-araw na usapan","gusto-at-ayaw-sa-pang-araw-araw-na-usapan",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1932e-40c2-758d-9842-1a214b931013","Salitang-ugat at karaniwang anyo ng pandiwa","salitang-ugat-at-karaniwang-anyo-ng-pandiwa",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1932e-40e3-7ab3-addd-62e4dd79d11f","Tagaganap at ang-parirala sa kilos","tagaganap-at-ang-parirala-sa-kilos",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1932e-3e8a-77cb-8939-7f9807f1e7a1","Kilos na tapos na gamit ang -um-","kilos-na-tapos-na-gamit-ang-um",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1932e-3e85-7397-90db-23a8cf8fb076","Kilos na nagpapatuloy gamit ang -um-","kilos-na-nagpapatuloy-gamit-ang-um",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1932e-3e7f-7a15-b1a8-cf1e5470e92c","Kilos na gagawin pa gamit ang -um-","kilos-na-gagawin-pa-gamit-ang-um",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1932e-3ed4-76dd-8d2f-e94377e492c8","Mag-, nag- at pag-uulit sa pang-araw-araw na kilos","mag-nag-at-pag-uulit-sa-pang-araw-araw-na-kilos",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1932e-3e3b-7953-9c11-0717876c5e90","Kahapon, ngayon at bukas","kahapon-ngayon-at-bukas",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1932e-3f55-7133-b9f2-6f4db3ce6cc2","Na at pa sa simpleng usapan","na-at-pa-sa-simpleng-usapan",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1932e-4026-762b-a341-b0479cd9af45","Payak na utos at pagbabawal gamit ang huwag","payak-na-utos-at-pagbabawal-gamit-ang-huwag",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1932e-3dc4-767f-8498-47b22bdc4a46","At, o at pero sa pag-uugnay","at-o-at-pero-sa-pag-uugnay",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1932e-3db5-7659-8205-1ec3747daee3","Ang, ng at sa: magkaibang papel sa pangungusap","ang-ng-at-sa-magkaibang-papel-sa-pangungusap","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1932e-40d9-7aa2-8961-c40ca6a1f4f4","Si, ni at kay; sina, nina at kina","si-ni-at-kay-sina-nina-at-kina",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1932e-3f6d-7b2d-b9a2-5965878ce46c","Namin, natin, ninyo at nila","namin-natin-ninyo-at-nila",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1932e-3d85-7230-8949-f671167e4df5","Akin, iyo at kaniya","akin-iyo-at-kaniya",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1932e-3d97-76c1-8ed7-31ce0d203515","Aking aklat at aklat ko","aking-aklat-at-aklat-ko",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1932e-3f14-7254-a73b-abdecc574c26","Mayroon at may: pagkakaiba sa ayos","mayroon-at-may-pagkakaiba-sa-ayos",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1932e-40f9-75d0-b2ad-d909acd6c4c1","Wala na at wala pa","wala-na-at-wala-pa",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1932e-3e59-71ab-a599-0dc1c0993655","Karaniwang ayos at pangungusap na may ay","karaniwang-ayos-at-pangungusap-na-may-ay",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1932e-3e44-785a-9794-cdeabfe8308e","Kailan at anong oras","kailan-at-anong-oras",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1932e-3dcd-7f87-95f7-e6915611d2b6","Bakit at paano","bakit-at-paano",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1932e-3e22-722a-ae6c-ac2e59cab54d","Hindi pa at hindi na","hindi-pa-at-hindi-na",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1932e-3f06-734b-aba5-72ece99e046f","Mas at kaysa sa paghahambing","mas-at-kaysa-sa-paghahambing",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1932e-4032-70b3-8f32-9cd613374d98","Pinaka- sa pagpili at paglalarawan","pinaka-sa-pagpili-at-paglalarawan",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1932e-3e62-7cdc-827f-3096217473aa","Kasing- at magkasing- sa pagkakatulad","kasing-at-magkasing-sa-pagkakatulad",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1932e-3f2f-7cc1-b69b-af3a65ddb36d","Mga panukat at dami: kilo, baso at piraso","mga-panukat-at-dami-kilo-baso-at-piraso",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1932e-40f4-70de-b6fc-4f8fcec0ea81","Una, ikalawa at pagkakasunod-sunod","una-ikalawa-at-pagkakasunod-sunod",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1932e-3f4a-75e9-8697-31a6d8642086","Mula sa, papunta sa at hanggang sa","mula-sa-papunta-sa-at-hanggang-sa",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1932e-3ebe-7d5b-8a53-872e1e1ce963","Loob, labas, ibabaw at ilalim","loob-labas-ibabaw-at-ilalim",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1932e-3e4a-70fc-91fa-4a939448fd13","Kailangan at dapat sa pang-araw-araw na gawain","kailangan-at-dapat-sa-pang-araw-araw-na-gawain",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1932e-4086-7f2b-a5f3-1a1ac2b74ceb","Puwede at bawal sa pahintulot","puwede-at-bawal-sa-pahintulot",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1932e-3feb-7ace-bbe3-4182d0f08136","Paki- at pakisuyo sa magalang na paghiling","paki-at-pakisuyo-sa-magalang-na-paghiling",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1932e-3df7-7ce1-a790-6706a2af205b","Din at rin; daw at raw","din-at-rin-daw-at-raw",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1932e-3eba-7c04-90a1-2d8b169397eb","Lang at lamang sa paglilimita","lang-at-lamang-sa-paglilimita",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1932e-3f67-745a-a16e-aa9e20e1c74d","Naman sa pagtugon at pakiusap","naman-sa-pagtugon-at-pakiusap",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1932e-4063-70fd-aa48-01f87a004436","Pokus sa layon: basahin at binasa","pokus-sa-layon-basahin-at-binasa",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1932e-3dd7-7e3a-80cb-bdcce75092a3","Binabasa at babasahin: aspekto sa -in","binabasa-at-babasahin-aspekto-sa-in",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1932e-4068-7dfd-9360-d5b94d3b9fa7","Pokus sa layon gamit ang i-","pokus-sa-layon-gamit-ang-i",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1932e-3e8f-7e58-b834-a16a8fefd311","Kita sa mga pangungusap na ako ang gumagawa","kita-sa-mga-pangungusap-na-ako-ang-gumagawa",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1932e-3ddd-729a-94fe-9807e13ac50c","Bumili ng aklat at binili ang aklat","bumili-ng-aklat-at-binili-ang-aklat",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1932e-3e5e-715d-ac53-6b0d46160601","Karaniwang pandiwang ma-: matulog at maligo","karaniwang-pandiwang-ma-matulog-at-maligo",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1932e-3efc-70b2-a5ef-dbb0dc91e17b","Mang- at pagbabago ng tunog sa mga karaniwang pandiwa","mang-at-pagbabago-ng-tunog-sa-mga-karaniwang-pandiwa",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1932e-3de2-76fb-b86e-51a430687a8b","Dahil at kaya sa sanhi at bunga","dahil-at-kaya-sa-sanhi-at-bunga",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1932e-3e54-7579-b7d3-7a11a69cb571","Kapag sa paulit-ulit na pangyayari","kapag-sa-paulit-ulit-na-pangyayari",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1932e-3eac-799e-8c6d-d9aca720aed2","Kung sa payak na kondisyon","kung-sa-payak-na-kondisyon",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1932e-3dc9-70f3-b70b-5a33a2746998","Bago at pagkatapos sa pagkakasunod ng gawain","bago-at-pagkatapos-sa-pagkakasunod-ng-gawain",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1932e-3f7d-7303-987d-80f6883ba68d","Nito, niyan at niyon sa pagtukoy","nito-niyan-at-niyon-sa-pagtukoy",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":181,"displayOrder":362},"01a1932e-3e17-7947-9731-e4bc848a2e6a","Hindi at wala: pagtanggi o kawalan?","hindi-at-wala-pagtanggi-o-kawalan",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":367,"displayOrder":368},"01a1932e-3dba-768d-bf3b-81275d555e86","Aspekto at panahon: hindi iisang sistema","aspekto-at-panahon-hindi-iisang-sistema","B1",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":367,"displayOrder":373},"01a1932e-3f91-7d9d-af4b-cd7fcacde666","Pag-uulit ng pantig sa mga anyo ng pandiwa","pag-uulit-ng-pantig-sa-mga-anyo-ng-pandiwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":367,"displayOrder":378},"01a1932e-4056-7b73-a982-413e73558d82","Pokus sa ganapan gamit ang -an","pokus-sa-ganapan-gamit-ang-an",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":367,"displayOrder":383},"01a1932e-407a-70b1-acb5-3153733f9ef0","Pokus sa tagatanggap: bigyan at padalhan","pokus-sa-tagatanggap-bigyan-at-padalhan",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":367,"displayOrder":388},"01a1932e-4074-74a7-8572-9054c81cbe17","Pokus sa tagakinabang gamit ang i- at ipag-","pokus-sa-tagakinabang-gamit-ang-i-at-ipag",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":367,"displayOrder":393},"01a1932e-405d-704e-8872-08da6ace5145","Pokus sa kagamitan gamit ang ipang-","pokus-sa-kagamitan-gamit-ang-ipang",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":367,"displayOrder":398},"01a1932e-3fdb-78af-8a2a-2936945606b2","Pagpili ng pokus ayon sa tinatanong","pagpili-ng-pokus-ayon-sa-tinatanong",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":367,"displayOrder":403},"01a1932e-3f23-79e3-8cc9-d42cbd269dbb","Mga pagbabago sa ugat: bili, bilhin at binili","mga-pagbabago-sa-ugat-bili-bilhin-at-binili",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":367,"displayOrder":408},"01a1932e-3fa5-74c4-bf39-e44b88ab4e63","Pagbuo ng pangngalang kilos gamit ang pag-","pagbuo-ng-pangngalang-kilos-gamit-ang-pag",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":367,"displayOrder":413},"01a1932e-3e36-733a-9ca7-05f032461024","Ka- at -an sa mga pangngalang abstrakto","ka-at-an-sa-mga-pangngalang-abstrakto",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":367,"displayOrder":418},"01a1932e-3eee-7b4a-9b8b-fc3158fa8c0d","Maka- at makapag- sa kakayahan","maka-at-makapag-sa-kakayahan",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":367,"displayOrder":423},"01a1932e-3ec2-7e61-883d-6c1a7b41409d","Ma- sa di-sinasadyang pangyayari","ma-sa-di-sinasadyang-pangyayari",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":367,"displayOrder":428},"01a1932e-3f01-73b6-a6d5-7698d1f40ce2","Marunong at alam sa kaalaman at kasanayan","marunong-at-alam-sa-kaalaman-at-kasanayan",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":367,"displayOrder":433},"01a1932e-3ec7-739e-8dbb-d8f4d18bb6f7","Maaari, baka at siguro sa posibilidad","maaari-baka-at-siguro-sa-posibilidad",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":367,"displayOrder":438},"01a1932e-40ce-7938-8921-55e6f72bacec","Sana sa hangarin at pakiusap","sana-sa-hangarin-at-pakiusap",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":367,"displayOrder":443},"01a1932e-3ff1-716c-b12e-b4cdef5bff1d","Pala at yata sa bagong kaalaman at pag-aalinlangan","pala-at-yata-sa-bagong-kaalaman-at-pag-aalinlangan",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":367,"displayOrder":448},"01a1932e-4080-73a6-812e-1cabcc499bf2","Posisyon ng maiikling panghalip at kataga","posisyon-ng-maiikling-panghalip-at-kataga",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":367,"displayOrder":453},"01a1932e-3e6f-73fa-8617-1e1d556335d7","Katatapos na kilos: kaka- at ka- na may pag-uulit","katatapos-na-kilos-kaka-at-ka-na-may-pag-uulit",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":367,"displayOrder":458},"01a1932e-3e12-7b45-a5b0-76735a15cbb4","Habang at nang sa pagsasalaysay","habang-at-nang-sa-pagsasalaysay",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":367,"displayOrder":463},"01a1932e-3f78-7401-9887-dd90de7d2670","Ng at nang sa pagsulat","ng-at-nang-sa-pagsulat",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":367,"displayOrder":468},"01a1932e-3f39-778d-8039-b9eea5898680","Mga sugnay na naglalarawan gamit ang na at -ng","mga-sugnay-na-naglalarawan-gamit-ang-na-at-ng",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":367,"displayOrder":473},"01a1932e-40a8-72cf-bed0-f2edfed15ab8","Sabi niya na: pag-uulat ng sinabi","sabi-niya-na-pag-uulat-ng-sinabi",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":367,"displayOrder":478},"01a1932e-3e0a-7aca-832a-d135165b656f","Gusto kong at kailangan kong: sugnay na pandagdag","gusto-kong-at-kailangan-kong-sugnay-na-pandagdag",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":367,"displayOrder":483},"01a1932e-4020-76bf-adbb-2f0dbf7d43ae","Para at upang sa layunin","para-at-upang-sa-layunin",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":367,"displayOrder":488},"01a1932e-3e3f-7f2f-99c3-973dd7af3874","Kahit at bagaman sa pagsalungat","kahit-at-bagaman-sa-pagsalungat",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":367,"displayOrder":493},"01a1932e-3ea6-7b82-8708-158c050200c4","Kung at kapag: kondisyon o inaasahang pangyayari?","kung-at-kapag-kondisyon-o-inaasahang-pangyayari",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":367,"displayOrder":498},"01a1932e-40fe-7ab0-a054-2a93327eba01","Walang sinuman at walang anuman","walang-sinuman-at-walang-anuman",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":367,"displayOrder":503},"01a1932e-3da3-7886-9f61-7ee2a674a4c3","Alin at sino sa pagpili sa isang pangkat","alin-at-sino-sa-pagpili-sa-isang-pangkat",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":367,"displayOrder":508},"01a1932e-3eb6-72f5-af90-7e5217cd70c3","Lalo, higit at di-gaanong sa paghahambing","lalo-higit-at-di-gaanong-sa-paghahambing",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":367,"displayOrder":513},"01a1932e-3dd2-78e1-ac3e-8729176770c8","Bawat, lahat, ilan at karamihan","bawat-lahat-ilan-at-karamihan",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":367,"displayOrder":518},"01a1932e-3fc4-7c88-96b2-0440b18a6a9c","Paglalarawan ng panahon at mga pangungusap na walang paksa","paglalarawan-ng-panahon-at-mga-pangungusap-na-walang-paksa",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":367,"displayOrder":523},"01a1932e-3fd5-7b20-95a3-65cec319f978","Pagpapanatili ng malinaw na tinutukoy sa salaysay","pagpapanatili-ng-malinaw-na-tinutukoy-sa-salaysay",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":367,"displayOrder":528},"01a1932e-3e01-77ce-9a94-f377af88a5ea","Ganito, ganiyan at ganoon sa paraan","ganito-ganiyan-at-ganoon-sa-paraan",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":367,"displayOrder":533},"01a1932e-3ed8-792d-a69d-3a9632eb796b","Magaganda at mababait: pang-uri sa maramihang pagtukoy","magaganda-at-mababait-pang-uri-sa-maramihang-pagtukoy",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":538,"displayOrder":539},"01a1932e-406e-7aa0-8615-59954be2596c","Pokus sa sanhi gamit ang ika-","pokus-sa-sanhi-gamit-ang-ika","B2",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":538,"displayOrder":544},"01a1932e-3ecf-7d22-bbdd-985304d800e9","Mag- at -um-: pagpili ayon sa pandiwa at kahulugan","mag-at-um-pagpili-ayon-sa-pandiwa-at-kahulugan",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":538,"displayOrder":549},"01a1932e-403e-7609-b955-62c2134c81f4","Pokus at pagiging tiyak ng layon","pokus-at-pagiging-tiyak-ng-layon",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":538,"displayOrder":554},"01a1932e-3ee1-725f-bd3c-fc2b24863ffa","Magkaibang papel ng mga ng-parirala","magkaibang-papel-ng-mga-ng-parirala",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":538,"displayOrder":559},"01a1932e-3eea-75e9-bf95-5fe68fd3a970","Magpa- at pa- sa pagpapagawa","magpa-at-pa-sa-pagpapagawa",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":538,"displayOrder":564},"01a1932e-401a-75a6-adbc-5578a4cf45a6","Papuntahin, ipagawa at pagawain: mga kalahok sa pagpapagawa","papuntahin-ipagawa-at-pagawain-mga-kalahok-sa-pagpapagawa",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":538,"displayOrder":569},"01a1932e-3ef3-7037-8893-89bfcfd15b84","Maki- at pakiki- sa pakikilahok","maki-at-pakiki-sa-pakikilahok",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":538,"displayOrder":574},"01a1932e-3ecb-77c7-badd-0f5e80a0f8a3","Mag- at magka- sa ugnayan at gantihang kilos","mag-at-magka-sa-ugnayan-at-gantihang-kilos",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":538,"displayOrder":579},"01a1932e-3ffb-7bae-8a45-101e63909562","Pang- at mang-: asimilasyon at hangganan ng tuntunin","pang-at-mang-asimilasyon-at-hangganan-ng-tuntunin",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":538,"displayOrder":584},"01a1932e-3f96-7ac6-ba9e-0a4cea1d3d67","Pag-uulit para sa dalas, tindi at pamamahagi","pag-uulit-para-sa-dalas-tindi-at-pamamahagi",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":538,"displayOrder":589},"01a1932e-3f61-71fd-8025-583ddb3b2064","Nakaraan at kasalukuyang gawi sa aspektong imperpektibo","nakaraan-at-kasalukuyang-gawi-sa-aspektong-imperpektibo",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":538,"displayOrder":594},"01a1932e-3faf-7089-8443-a2b9fe5364cc","Pagkakaiba ng natapos, resulta at karanasan","pagkakaiba-ng-natapos-resulta-at-karanasan",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":538,"displayOrder":599},"01a1932e-3f5a-7dd5-af35-45cb61b7195e","Nagawa, nakagawa at nagawa sana","nagawa-nakagawa-at-nagawa-sana",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":538,"displayOrder":604},"01a1932e-40b5-7983-a9a5-0712c308d6c8","Saklaw ng hindi sa modal at pandiwa","saklaw-ng-hindi-sa-modal-at-pandiwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":538,"displayOrder":609},"01a1932e-3fba-706e-80f7-5645a5e71fb7","Pagkakasunod ng na, pa, ba at mga panghalip","pagkakasunod-ng-na-pa-ba-at-mga-panghalip",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":538,"displayOrder":614},"01a1932e-3ef7-79a0-906d-5c43968cc31d","Man, nga at tuloy sa pagbuo ng kahulugan","man-nga-at-tuloy-sa-pagbuo-ng-kahulugan",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":538,"displayOrder":619},"01a1932e-3f44-74ce-b539-3545e577d218","Mga tanong sa gumagawa at sa layon","mga-tanong-sa-gumagawa-at-sa-layon",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":538,"displayOrder":624},"01a1932e-404a-78d2-b345-cf5e0c375e5e","Pokus ng pandiwa sa sugnay na panuring","pokus-ng-pandiwa-sa-sugnay-na-panuring",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":538,"displayOrder":629},"01a1932e-3f8c-7276-97c6-6fd326b5865d","Pag-uulat ng tanong at utos","pag-uulat-ng-tanong-at-utos",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":538,"displayOrder":634},"01a1932e-3eb1-74f6-9834-065196abc9fa","Kung sakali, maliban kung at basta","kung-sakali-maliban-kung-at-basta",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":538,"displayOrder":639},"01a1932e-3ea1-7107-b5c9-a3b8f0ab1d06","Kondisyong hindi natupad: kung at sana","kondisyong-hindi-natupad-kung-at-sana",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":538,"displayOrder":644},"01a1932e-409d-7d44-bc4e-de5acf013281","Sa halip na at imbes na sa pagpapalit ng plano","sa-halip-na-at-imbes-na-sa-pagpapalit-ng-plano",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":538,"displayOrder":649},"01a1932e-3e1c-7871-8c54-5d20423e552e","Hindi lamang kundi pati sa pagdaragdag","hindi-lamang-kundi-pati-sa-pagdaragdag",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":538,"displayOrder":654},"01a1932e-3f86-7efe-9b2a-4a059f354a7d","Pag-una ng paksa at pagbibigay-diin","pag-una-ng-paksa-at-pagbibigay-diin",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":538,"displayOrder":659},"01a1932e-3fb4-76ef-8d6d-373a6a03e6f6","Pagkakaltas ng nauunawaang bahagi ng pangungusap","pagkakaltas-ng-nauunawaang-bahagi-ng-pangungusap",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":538,"displayOrder":664},"01a1932e-3e75-74f6-aa3c-be97c238aa70","Kay, napaka- at pagka- sa masidhing paglalarawan","kay-napaka-at-pagka-sa-masidhing-paglalarawan",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":538,"displayOrder":669},"01a1932e-40ee-75f0-9925-39c4250faac0","Tig-, tig-iisa at pamamahagi ng dami","tig-tig-iisa-at-pamamahagi-ng-dami",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":538,"displayOrder":674},"01a1932e-3edc-7c4e-b52c-c5001d8bdf7b","Magalang na pagtutol at paglambot ng pahayag","magalang-na-pagtutol-at-paglambot-ng-pahayag",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":679,"displayOrder":680},"01a1932e-4044-76e7-b403-16e40032d6b1","Pokus ng pandiwa at daloy ng impormasyon sa talata","pokus-ng-pandiwa-at-daloy-ng-impormasyon-sa-talata","C1",134,{"id":682,"title":683,"slug":684,"language":9,"level":679,"displayOrder":685},"01a1932e-3f9b-746a-933e-4a9ee22818b1","Pagbabago ng pokus habang pinananatili ang tinutukoy","pagbabago-ng-pokus-habang-pinananatili-ang-tinutukoy",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":679,"displayOrder":690},"01a1932e-402b-7e85-b05e-b3a2c629158c","Pinagsamang panlapi at mga limitasyon ng pagbuo ng salita","pinagsamang-panlapi-at-mga-limitasyon-ng-pagbuo-ng-salita",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":679,"displayOrder":695},"01a1932e-3f1d-7b69-a382-a7c4c696a479","Mga nominalisasyon sa pormal na paglalahad","mga-nominalisasyon-sa-pormal-na-paglalahad",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":679,"displayOrder":700},"01a1932e-3ee5-7efe-a3cc-d997fe7289e8","Magkakasamang kataga: naman pala, nga ba at pa rin","magkakasamang-kataga-naman-pala-nga-ba-at-pa-rin",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":679,"displayOrder":705},"01a1932e-3ded-71ca-be3e-301bd6bed50f","Daw, umano at diumano sa pag-uulat ng impormasyon","daw-umano-at-diumano-sa-pag-uulat-ng-impormasyon",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":679,"displayOrder":710},"01a1932e-3f4f-7a52-bfb7-b2281b79f967","Na at pa sa inaasahan at ipinahihiwatig","na-at-pa-sa-inaasahan-at-ipinahihiwatig",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":679,"displayOrder":715},"01a1932e-3f82-70a2-8c57-f4407fcaa642","Obligasyon, hinuha at pahintulot sa dapat at maaari","obligasyon-hinuha-at-pahintulot-sa-dapat-at-maaari",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":679,"displayOrder":720},"01a1932e-3fe1-7040-8b41-73d29443e258","Pagtanggi sa palagay at pagwawasto ng ipinahiwatig","pagtanggi-sa-palagay-at-pagwawasto-ng-ipinahiwatig",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":679,"displayOrder":725},"01a1932e-3f0b-76e5-ad83-f6b43c1ef62a","Masalimuot na sugnay na panuring at malinaw na pagkakabit","masalimuot-na-sugnay-na-panuring-at-malinaw-na-pagkakabit",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":679,"displayOrder":730},"01a1932e-3fa9-7eaa-8800-aa24d37a485f","Pagkakaiba ng na at kung sa mga sugnay na pandagdag","pagkakaiba-ng-na-at-kung-sa-mga-sugnay-na-pandagdag",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":679,"displayOrder":735},"01a1932e-4104-718a-a322-ce142f721888","Yamang, sapagkat at palibhasa sa pagbibigay ng dahilan","yamang-sapagkat-at-palibhasa-sa-pagbibigay-ng-dahilan",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":679,"displayOrder":740},"01a1932e-40c8-73d3-b9ae-ba7c109ccc8b","Samantalang at gayong sa paghahambing at pagsalungat","samantalang-at-gayong-sa-paghahambing-at-pagsalungat",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":679,"displayOrder":745},"01a1932e-3fe6-763e-a801-e3b062aca6b8","Pagtuon gamit ang ang at pagbabago ng ayos ng pangungusap","pagtuon-gamit-ang-ang-at-pagbabago-ng-ayos-ng-pangungusap",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":679,"displayOrder":750},"01a1932e-40d4-73a7-9733-dbf58d712d95","Sarili, isa't isa at pagtukoy sa loob ng sugnay","sarili-isa-t-isa-at-pagtukoy-sa-loob-ng-sugnay",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":679,"displayOrder":755},"01a1932e-40bc-707b-a907-61c10f46ebee","Saklaw ng lahat, bawat at hindi sa pangangatwiran","saklaw-ng-lahat-bawat-at-hindi-sa-pangangatwiran",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":679,"displayOrder":760},"01a1932e-3fca-7610-849a-ea851f241c7f","Paglilipat ng tuwirang sinabi tungo sa di-tuwirang ulat","paglilipat-ng-tuwirang-sinabi-tungo-sa-di-tuwirang-ulat",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":679,"displayOrder":765},"01a1932e-3fbf-7705-9c69-d9b4467542f3","Pagkakaugnay ng pangungusap sa pormal na argumento","pagkakaugnay-ng-pangungusap-sa-pormal-na-argumento",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":679,"displayOrder":770},"01a1932e-3e9b-7274-9301-96488d823139","Kolokyal at pormal na anyo: meron, mayroon at mga pinaikling salita","kolokyal-at-pormal-na-anyo-meron-mayroon-at-mga-pinaikling-salita",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":679,"displayOrder":775},"01a1932e-40e8-7cac-b355-440dddf176ce","Tagalog at paghahalo ng wika: paglalabel ng rehistro","tagalog-at-paghahalo-ng-wika-paglalabel-ng-rehistro",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":780,"displayOrder":781},"01a1932e-3df2-78ea-95e9-c01e1392cb5b","Di at hindi sa pampanitikang pagtanggi at pagsalungat","di-at-hindi-sa-pampanitikang-pagtanggi-at-pagsalungat","C2",154,{"id":783,"title":784,"slug":785,"language":9,"level":780,"displayOrder":786},"01a1932e-3de7-7b45-94f4-fbff17cb192f","Datapwat, subalit at bagkus sa pormal at pampanitikang teksto","datapwat-subalit-at-bagkus-sa-pormal-at-pampanitikang-teksto",155,{"id":788,"title":789,"slug":790,"language":9,"level":780,"displayOrder":791},"01a1932e-40af-758b-9ef2-59fc759eb1bc","Sakali man, maging at ano man ang sa pagbibigay-palagay","sakali-man-maging-at-ano-man-ang-sa-pagbibigay-palagay",156,{"id":793,"title":794,"slug":795,"language":9,"level":780,"displayOrder":796},"01a1932e-3f73-7840-9b62-9040e7c5695c","Nawa at harinawa sa pormal na paghahangad","nawa-at-harinawa-sa-pormal-na-paghahangad",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":780,"displayOrder":801},"01a1932e-3e68-79fa-9a10-982753700861","Kata at kita sa lumang tekstong Tagalog","kata-at-kita-sa-lumang-tekstong-tagalog",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":780,"displayOrder":806},"01a1932e-3fa0-74ce-a677-d1d6ab625497","Pagbasa ng makalumang ayos at pagkakaltas sa tula","pagbasa-ng-makalumang-ayos-at-pagkakaltas-sa-tula",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":780,"displayOrder":811},"01a1932e-4013-797a-9955-c9025255c78b","Panuring at nominalisasyon sa masinsing akademikong teksto","panuring-at-nominalisasyon-sa-masinsing-akademikong-teksto",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":780,"displayOrder":816},"01a1932e-3dbf-77fa-aa5b-66a91880f68b","Aspekto at punto de bista sa masalimuot na salaysay","aspekto-at-punto-de-bista-sa-masalimuot-na-salaysay",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":780,"displayOrder":821},"01a1932e-4050-786c-b1f1-fd545fcc4822","Pokus, pananagutan at paglalayo ng sarili sa pormal na pahayag","pokus-pananagutan-at-paglalayo-ng-sarili-sa-pormal-na-pahayag",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":780,"displayOrder":826},"01a1932e-4002-70f6-88a6-6a611fafbe8c","Pang-uyam at di-tuwirang puna: papel ng mga kataga","pang-uyam-at-di-tuwirang-puna-papel-ng-mga-kataga",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":780,"displayOrder":831},"01a1932e-4093-7410-bb94-13a930554352","Retorikal na tanong at pagsalungat sa ipinapalagay","retorikal-na-tanong-at-pagsalungat-sa-ipinapalagay",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":780,"displayOrder":836},"01a1932e-408c-7e12-9343-9971b7aeffeb","Rehiyonal at makasaysayang anyo sa pagbasa: hangganan ng pamantayan","rehiyonal-at-makasaysayang-anyo-sa-pagbasa-hangganan-ng-pamantayan",165,{"id":757,"title":758,"slug":759,"seoDescription":838,"content":839,"language":9,"level":679,"displayOrder":760,"grammarTopics":840,"createdAt":845,"updatedAt":846,"totalExercises":21,"vocabularyLists":847,"readyImages":1031},"Pag-aralan ang paglilipat ng tuwirang sinabi sa di-tuwirang ulat: panghalip, oras, lugar, aspekto, tanong at utos na tapat sa orihinal na mensahe.","## 1. Mula sa sipi tungo sa ulat\n\nSa tuwirang pagsipi, inilalahad mo ang mismong mga salita ng nagsalita. Sa di-tuwirang ulat, isinasama mo ang nilalaman ng sinabi sa sarili mong pangungusap. Kailangang manatiling tapat ang mensahe kahit magbago ang panghalip, pagtukoy sa oras at lugar, o anyo ng pangungusap.\n\n:::example\n**Tuwiran:** Sinabi ni Liza, “Naiwan ko ang susi sa bahay.”\n\n**Di-tuwiran:** Sinabi ni Liza **na naiwan niya ang susi sa bahay**.\n:::\n\nWalang panipi ang bahaging di-tuwirang iniuulat: hindi na nito ipinapangakong eksaktong mga salita iyon ni Liza. Gayunman, hindi ka dapat magdagdag ng dahilan, katiyakan o layuning wala sa sinabi niya.\n\nSa paglilipat, suriin mo ang tatlong bagay:\n\n- **Nilalaman:** Ano ang ipinahayag, itinanong o ipinagawa?\n- **Pananaw:** Sino ang nagsalita, kinausap at nag-uulat?\n- **Kalagayan:** Kailan at saan sinabi ang mensahe, at kailan at saan ito iniuulat?\n\n## 2. Piliin ang kayarian ayon sa uri ng sinabi\n\nHindi lahat ng sinasabi ay pahayag lamang. Iangkop ang pandiwang ginagamit sa pag-uulat at ang kasunod nitong sugnay sa ginawa ng nagsalita.\n\n| Uri | Tuwirang sinabi | Di-tuwirang ulat |\n| --- | --- | --- |\n| Pahayag | Sinabi ni Mara, “Handa na ako.” | Sinabi ni Mara **na handa na siya**. |\n| Tanong na masasagot ng oo o hindi | Tinanong ni Mara si Ben, “Handa ka na ba?” | Tinanong ni Mara si Ben **kung handa na siya**. |\n| Tanong na may salitang pananong | Tinanong ni Mara si Ben, “Saan ka pupunta?” | Tinanong ni Mara si Ben **kung saan siya pupunta**. |\n| Utos | Inutusan ni Mara si Ben, “Isara mo ang pinto.” | Inutusan ni Mara si Ben **na isara ang pinto**. |\n| Pakiusap | Nakiusap si Mara kay Ben, “Pakihintay ako.” | Nakiusap si Mara kay Ben **na hintayin si Mara**. |\n\nSa pahayag, karaniwan ang **na** bilang pang-ugnay sa iniulat na nilalaman. Sa di-tuwirang tanong, gamitin ang **kung** o **kung + salitang pananong**, gaya ng *kung saan*, *kung kailan* at *kung bakit*.\n\nMaaari ring gamitin ang pang-angkop na **-ng**: *Sinabi niyang handa na siya*, na katumbas ng *Sinabi niya na handa na siya*. Karaniwan ito kapwa sa pagsulat at pagsasalita; hindi ito likas na kolokyal lamang.\n\n:::note\n**Mas kolokyal:** *Sabi ni Mara, handa na siya.* Karaniwang ginagamit ang ganitong anyo sa usapan bilang baryante ng *Sinabi ni Mara na handa na siya*.\n:::\n\nSa buong pangungusap na nag-uulat lamang ng tanong, tuldok ang ginagamit, hindi tandang pananong. Tanong ang orihinal na sinabi, ngunit pahayag ang kasalukuyang ulat.\n\n:::note\nSa karaniwang di-tuwirang tanong, sapat na ang **kung**: *Tinanong niya kung handa na ako.* Maririnig din ang *kung handa na ba ako*. Hindi kailangang ituring na mali ang huli; mas payak lamang ang anyong walang **ba**.\n:::\n\n### Pag-uulat gamit ang daw\u002Fraw\n\nMaaari ring mag-ulat nang walang pandiwang **sinabi**, gamit ang katagang **daw\u002Fraw**. Ipinahihiwatig nito na mula sa ibang tao ang impormasyong inilalahad.\n\n:::example\n**May tahasang pinagmulan:** Sinabi ni Liza na naiwan niya ang susi sa bahay.\n\n**May daw:** Naiwan daw ni Liza ang susi sa bahay.\n:::\n\nSa unang ulat, malinaw na si Liza ang nagsabi. Sa ikalawa, si Liza ang nakaiwan ng susi, ngunit hindi tinutukoy ng **daw** kung sino ang pinagmulan ng impormasyon. Maaaring si Liza o ibang tao iyon; kailangang linawin sa konteksto kung mahalaga ang pagkakakilanlan ng pinagmulan. Hindi rin awtomatikong nangangahulugang pinagdududahan ang impormasyon kapag ginamit ang **daw\u002Fraw**.\n\nSa karaniwang tuntunin, **raw** ang ginagamit pagkatapos ng patinig at ng **w** o **y**, at **daw** pagkatapos ng ibang katinig: *Handa raw si Mara*, *Ikaw raw ang susunod*, *Bahay raw iyon ni Liza*, ngunit *Aalis daw si Mara*. Ang tunog na kaagad na nauuna sa kataga ang batayan, hindi palaging ang hulihan ng pandiwa. Sa aktuwal na usapan, maririnig din ang **daw** pagkatapos ng patinig.\n\nAng **daw\u002Fraw** ay isang katagang enklitiko: sumasandal ito sa naunang salita at karaniwang sumusunod sa unang buong sangkap ng sugnay. Kaya natural ang *Naiwan daw ni Liza ang susi sa bahay*. Kapag may iba pang kataga o maikling panghalip, nakikibahagi ito sa kanilang ayos: *Handa na raw siya* at *Aalis ka raw bukas*. Hindi ito basta inilalagay sa dulo ng pangungusap.\n\n## 3. Iayon ang panghalip sa tunay na tinutukoy\n\nHindi sapat ang tuntuning “palitan ang ako ng siya.” Nakabatay ang panghalip sa pagkakakilanlan ng nag-uulat at sa mga taong kasama sa usapan.\n\n:::example\nSinabi ni Ana kay Ben, “Tutulungan kita.”\n\n**Si Ben ang nag-uulat:** Sinabi ni Ana na **tutulungan niya ako**.\n\n**Si Ana ang nag-uulat:** Sinabi ko kay Ben na **tutulungan ko siya**.\n\n**Ibang tao ang nag-uulat:** Sinabi ni Ana na **tutulungan niya si Ben**.\n:::\n\nSa unang sipi, ang **kita** ay tumutukoy sa nagsasalitang si Ana bilang tutulong at sa kausap niyang si Ben bilang tutulungan. Sa ulat, kailangang maipakita pa rin ang dalawang papel na iyon; hindi laging isang panghalip ang magiging katumbas nito.\n\nMahalaga rin ang hangganan ng pangkat sa **kami** at **tayo**.\n\n:::example\nSinabi ni Ana kay Ben, “Aalis tayo bukas.” Sina Ana at Ben lamang ang aalis.\n\n**Ulat ni Ben kay Mila, sa araw ding iyon:** Sinabi ni Ana na **aalis kami bukas**.\n\n**Ulat ni Mila sa ibang tao:** Sinabi ni Ana na **aalis silang dalawa bukas**.\n:::\n\nNagiging **kami** ang *tayo* sa ulat ni Ben dahil kasama si Ben sa aalis ngunit hindi kasama ang kausap niyang si Mila.\n\n:::tip\nKung maaaring tumukoy ang **siya** o **niya** sa higit sa isang tao, banggitin muli ang pangalan. Mas mahalaga ang malinaw na pagtukoy kaysa ang pag-iwas sa pag-uulit.\n:::\n\n## 4. Linawin ang oras, lugar at aspekto\n\nAng **ngayon**, **bukas**, **dito** at **iyan** ay nakaugnay sa kalagayan ng nagsasalita. Maaari mong panatilihin ang mga ito kung pareho pa rin ang tinutukoy sa bagong ulat. Kung nagbago ang kalagayan, gumamit ng angkop na kapalit o tahasang pangalanan ang oras at lugar.\n\n:::example\nNoong Lunes, habang nasa silid-aklatan, sinabi ni Lea, “Babalik ako rito bukas.”\n\n**Ulat noong Lunes, nasa silid-aklatan pa rin:** Sinabi ni Lea na **babalik siya rito bukas**.\n\n**Ulat noong Miyerkules, nasa bahay na:** Sinabi ni Lea noong Lunes na **babalik siya sa silid-aklatan kinabukasan**.\n:::\n\nSa ikalawang ulat, ang **kinabukasan** ay Martes, ang araw pagkatapos ng orihinal na pagsasalita. Hindi ito ang araw pagkatapos ng pag-uulat.\n\nHindi rin awtomatikong binabago ang aspekto ng pandiwa dahil mas huli nang ginawa ang ulat. Sa halimbawa, nananatili ang **babalik** dahil hindi pa nagaganap ang pagbabalik sa pananaw ng orihinal na pahayag. Hindi pinatutunayan ng ulat na talagang bumalik si Lea.\n\n:::warning\nAng *Sinabi ni Lea na **bumalik** siya sa silid-aklatan* ay hindi katumbas ng orihinal na pangakong pagbabalik. Iniuulat nito ang isang kilos na naganap na ayon sa sinabi niya. Huwag ipalit ang perpektibo dahil lamang lumipas na ang itinakdang araw.\n:::\n\n## 5. Panatilihin ang lakas at limitasyon ng mensahe\n\nMaaaring mabago ang mensahe kapag nawala ang pag-aalinlangan, pagtanggi o kondisyon. Maaari rin itong mabago kapag gumamit ka ng pandiwang mas malakas kaysa sa orihinal na sinabi.\n\n| Mahalagang sangkap | Tuwirang sinabi | Tapat na ulat |\n| --- | --- | --- |\n| Pag-aalinlangan | Sinabi ni Nena, “Baka mahuli ako.” | Sinabi ni Nena na **baka mahuli siya**. |\n| Pagtanggi sa obligasyon | Sinabi ni Omar, “Hindi ko kailangang dumalo.” | Sinabi ni Omar na **hindi niya kailangang dumalo**. |\n| Kondisyon | Sinabi ni Pilar, “Sasama ako kung walang ulan.” | Sinabi ni Pilar na **sasama siya kung walang ulan**. |\n| Pagbabawal | Sinabi ni Rosa kay Leo, “Huwag mong buksan ang kahon.” | **Pinagbawalan** ni Rosa si Leo **na buksan ang kahon**. |\n\nAng **hindi kailangang dumalo** ay hindi nangangahulugang *kailangang hindi dumalo*: kawalan ng obligasyon ang una, hindi pagbabawal.\n\nSa halimbawa ng kahon, nasa **pinagbawalan** na ang kahulugang dala ng *huwag*. Hindi kailangang tumbasan nang paisa-isa ang bawat salita; ang buong mensahe ang dapat mapanatili.\n\nGayundin, huwag basta palitan ang **sinabi** ng **ipinangako**, **inamin** o **iginiit**. Ang *ipinangako* ay may pananagutang tinatanggap; ang *inamin* ay may pagkilala sa isang bagay; ang *iginiit* ay may mariing paninindigan. Piliin lamang ang mga ito kung sinusuportahan ng aktuwal na sinabi at ng konteksto.\n\n## 6. Panghuling pagsusuri ng ulat\n\nBago mo tapusin ang paglilipat, sundin ang maikling pagsusuring ito:\n\n1. **Kilalanin ang uri ng sinabi.** Pahayag ba, tanong, utos, pakiusap o pagbabawal?\n2. **Tukuyin ang mga kalahok.** Pareho pa rin ba ang gumagawa, kinakausap at tinutukoy matapos baguhin ang mga panghalip?\n3. **Linawin ang oras at lugar.** Tama pa ba ang *bukas* at *dito*, o kailangan ng mas tiyak na pagtukoy?\n4. **Suriin ang aspekto at kahulugan.** May nabago bang kilos na inaasahan pa lamang tungo sa kilos na naganap na?\n5. **Panatilihin ang mga limitasyon.** Nandoon pa ba ang pag-aalinlangan, pagtanggi at kondisyon?\n\nAng mahusay na di-tuwirang ulat ay **malaya sa eksaktong pananalita ngunit tapat sa nilalaman**. Binabago mo ang paraan ng paglalahad, hindi ang ipinahayag ng pinagmulan.",[841],{"id":842,"name":758,"level":679,"language":9,"isCompleted":843,"completionPercentage":844,"totalExercises":21,"completedExercises":844},"01a1932e-3d15-7cf0-bdf2-cc2b5621d11d",false,0,"2026-10-31T18:17:24+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",[848],{"id":849,"title":850,"vocabularyListWords":851,"isPublished":865},"01a1932e-938d-7b43-8d82-adde81fa5a75","Mga pandiwa para sa tapat na pag-uulat",[852,858,867,875,883,891,897,909,917,927,936,942,948,954,960,966,972,978,984,990,999,1007,1013,1019,1025],{"id":853,"vocabularyWord":854,"displayOrder":11},"01a1932e-938d-7bc7-8d82-adde8282b77b",{"id":855,"word":856,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":857,"audio":843},"01a1932e-7095-7126-a073-4dbc91e70203","sabihin",[],{"id":859,"vocabularyWord":860,"displayOrder":16},"01a1932e-938d-7c03-8d82-adde82c60b20",{"id":861,"word":862,"frequency":46,"level":10,"language":9,"audioFilePath":863,"partsOfSpeech":864,"audio":865,"audioUrl":866},"01a1932e-70a5-7a31-ac87-ec6024a3403e","tanungin","tts_13d1198d962a61a6_fil-PH.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_13d1198d962a61a6_fil-PH.mp3",{"id":868,"vocabularyWord":869,"displayOrder":21},"01a1932e-938d-7c37-8d82-adde834b1be5",{"id":870,"word":871,"frequency":41,"level":181,"language":9,"audioFilePath":872,"partsOfSpeech":873,"audio":865,"audioUrl":874},"01a1932e-7221-7120-8f4a-12f0ec59b98f","utusan","tts_7b90657e93e94a23_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_7b90657e93e94a23_fil-PH.mp3",{"id":876,"vocabularyWord":877,"displayOrder":26},"01a1932e-938d-7c5b-8d82-adde84190ce3",{"id":878,"word":879,"frequency":41,"level":181,"language":9,"audioFilePath":880,"partsOfSpeech":881,"audio":865,"audioUrl":882},"01a1932e-71da-7970-b63e-0e8d60503cd1","makiusap","tts_5ed08113809967ec_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_5ed08113809967ec_fil-PH.mp3",{"id":884,"vocabularyWord":885,"displayOrder":31},"01a1932e-938d-7c7b-8d82-adde850180cd",{"id":886,"word":887,"frequency":41,"level":181,"language":9,"audioFilePath":888,"partsOfSpeech":889,"audio":865,"audioUrl":890},"01a1932e-71f2-751d-896d-445966a4081e","pagbawalan","tts_30303f17ac4432c2_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_30303f17ac4432c2_fil-PH.mp3",{"id":892,"vocabularyWord":893,"displayOrder":36},"01a1932e-938d-7c97-8d82-adde857b1427",{"id":894,"word":895,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":896,"audio":843},"01a1932e-6f3d-743f-b3ff-277248e0f20b","huwag",[],{"id":898,"vocabularyWord":899,"displayOrder":41},"01a1932e-938d-7cb7-8d82-adde864ba14a",{"id":900,"word":901,"frequency":41,"level":181,"language":9,"audioFilePath":902,"partsOfSpeech":903,"audio":865,"audioUrl":908},"01a1932e-7264-724c-b66a-c0906e2ca68d","ipangako","tts_ce80a8cd05fe45bc_fil-PH.mp3",[904],{"id":905,"partOfSpeech":906,"definition":907,"isPrimary":865,"meaningOrder":11},"01a1932e-72c9-727e-8319-83df4a085825","VERB","","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_ce80a8cd05fe45bc_fil-PH.mp3",{"id":910,"vocabularyWord":911,"displayOrder":46},"01a1932e-938d-7cd7-8d82-adde86efc8e9",{"id":912,"word":913,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":914,"audio":843},"01a1932e-7222-7128-b379-28accc5ba703","aminin",[915],{"id":916,"partOfSpeech":906,"definition":907,"isPrimary":865,"meaningOrder":11},"01a1932e-7228-7456-b0b7-fc3334503194",{"id":918,"vocabularyWord":919,"displayOrder":51},"01a1932e-938d-7cf3-8d82-adde87a09f8d",{"id":920,"word":921,"frequency":36,"level":538,"language":9,"audioFilePath":922,"partsOfSpeech":923,"audio":865,"audioUrl":926},"01a1932e-7324-7889-a950-df1b75d2c850","igiit","tts_0bd4822cb835edc5_fil-PH.mp3",[924],{"id":925,"partOfSpeech":906,"definition":907,"isPrimary":865,"meaningOrder":11},"01a1932e-7337-7dbd-9f35-f8620d19032b","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_0bd4822cb835edc5_fil-PH.mp3",{"id":928,"vocabularyWord":929,"displayOrder":56},"01a1932e-938d-7d13-8d82-adde87a764ee",{"id":930,"word":931,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":932,"audio":843},"01a1932e-711f-7488-b51a-88437ad47168","sabi",[933],{"id":934,"partOfSpeech":935,"definition":907,"isPrimary":865,"meaningOrder":11},"01a1932e-7177-703b-b382-17908d45ab44","NOUN",{"id":937,"vocabularyWord":938,"displayOrder":61},"01a1932e-938d-7d2f-8d82-adde88020b08",{"id":939,"word":940,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":941,"audio":843},"01a1932e-6fff-7d8d-9a28-8c485a626195","na",[],{"id":943,"vocabularyWord":944,"displayOrder":66},"01a1932e-938d-7d4b-8d82-adde88ce41a8",{"id":945,"word":946,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":947,"audio":843},"01a1932e-6fac-7945-b2ed-dc7b412c5586","kung",[],{"id":949,"vocabularyWord":950,"displayOrder":71},"01a1932e-938d-7d67-8d82-adde892ffe5f",{"id":951,"word":952,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":953,"audio":843},"01a1932e-6f27-76b5-aa74-47df54664663","daw",[],{"id":955,"vocabularyWord":956,"displayOrder":76},"01a1932e-938d-7d87-8d82-adde893e831f",{"id":957,"word":958,"frequency":51,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":959,"audio":843},"01a1932e-720e-7de5-a07b-2b01f24f0d52","raw",[],{"id":961,"vocabularyWord":962,"displayOrder":81},"01a1932e-938d-7da3-8d82-adde8962aa2e",{"id":963,"word":964,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":965,"audio":843},"01a1932e-6fa9-79a3-a3ad-8965afb67e50","kita",[],{"id":967,"vocabularyWord":968,"displayOrder":86},"01a1932e-938d-7dbf-8d82-adde8995498f",{"id":969,"word":970,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":971,"audio":843},"01a1932e-6f59-70a0-8e4c-cef874d6ae0c","kami",[],{"id":973,"vocabularyWord":974,"displayOrder":91},"01a1932e-938d-7ddb-8d82-adde8a4620e3",{"id":975,"word":976,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":977,"audio":843},"01a1932e-70a8-749c-af78-afb58c326d4f","tayo",[],{"id":979,"vocabularyWord":980,"displayOrder":96},"01a1932e-938d-7df7-8d82-adde8a7b669c",{"id":981,"word":982,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":983,"audio":843},"01a1932e-700b-7b24-aef6-4b0720463940","ngayon",[],{"id":985,"vocabularyWord":986,"displayOrder":101},"01a1932e-938d-7e13-8d82-adde8ac92ca5",{"id":987,"word":988,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":989,"audio":843},"01a1932e-6f18-7a12-aac0-19c58af6db9a","bukas",[],{"id":991,"vocabularyWord":992,"displayOrder":106},"01a1932e-938d-7e2f-8d82-adde8b7a9d08",{"id":993,"word":994,"frequency":46,"level":181,"language":9,"partsOfSpeech":995,"audio":843},"01a1932e-7268-74f0-b22a-7eccf2e3851d","kinabukasan",[996],{"id":997,"partOfSpeech":998,"definition":907,"isPrimary":865,"meaningOrder":11},"01a1932e-72c9-776a-8319-83df4b31d991","ADVERB",{"id":1000,"vocabularyWord":1001,"displayOrder":111},"01a1932e-938d-7e4f-8d82-adde8c5a6e13",{"id":1002,"word":1003,"frequency":46,"level":10,"language":9,"audioFilePath":1004,"partsOfSpeech":1005,"audio":865,"audioUrl":1006},"01a1932e-708d-7c0c-863a-95326ce155f8","rito","tts_da041a8f16328e3c_fil-PH.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_da041a8f16328e3c_fil-PH.mp3",{"id":1008,"vocabularyWord":1009,"displayOrder":116},"01a1932e-938d-7e6b-8d82-adde8d07a381",{"id":1010,"word":1011,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1012,"audio":843},"01a1932e-6f2b-70d4-87f1-0dbb6ea15f55","dito",[],{"id":1014,"vocabularyWord":1015,"displayOrder":121},"01a1932e-938d-7e87-8d82-adde8d4ecf7b",{"id":1016,"word":1017,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1018,"audio":843},"01a1932e-6f4f-759c-863c-e8be06b93662","iyan",[],{"id":1020,"vocabularyWord":1021,"displayOrder":126},"01a1932e-938d-7eab-8d82-adde8d542b63",{"id":1022,"word":1023,"frequency":51,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1024,"audio":843},"01a1932e-6f0e-7efd-ac91-fd9512fa1ce6","baka",[],{"id":1026,"vocabularyWord":1027,"displayOrder":131},"01a1932e-938d-7ec7-8d82-adde8d81cf6c",{"id":1028,"word":1029,"frequency":56,"level":10,"language":9,"partsOfSpeech":1030,"audio":843},"01a1932e-6f56-7426-b6a9-b0ae0c081d87","kailangan",[],[],null,[1034,1043,1049],{"@id":1035,"@type":1036,"id":1037,"grammarPage":1038,"title":1039,"instructions":1040,"displayOrder":844,"type":1041,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":843,"ogImageUrl":1042},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-6000-7588-9f78-48041db25b8b","GrammarExercise","01a1932e-6000-7588-9f78-48041db25b8b","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-3fca-7610-849a-ea851f241c7f","Kayarian, kalahok at pinagmulan ng ulat","Piliin ang sagot na nagpapanatili sa uri at nilalaman ng sinabi. Sundin ang nakasaad na pananaw at huwag magdagdag ng impormasyon.","word_select","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_39725c4b-c8c9-436f-a783-c299a53bc588_hero.webp?v=1793470652",{"@id":1044,"@type":1036,"id":1045,"grammarPage":1038,"title":1046,"instructions":1047,"displayOrder":11,"type":1041,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":843,"ogImageUrl":1048},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-601b-712e-ad12-c7c1c9699ec0","01a1932e-601b-712e-ad12-c7c1c9699ec0","Pananaw, panahon at katapatan sa mensahe","Piliin ang tapat na ulat batay sa ibinigay na konteksto. Sa mga tanong tungkol sa daw\u002Fraw, sundin ang tahasang hinihinging kumbensiyon o ayos.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_43027ed8-a6b7-4451-85ce-29c1acda894d_hero.webp?v=1793470652",{"@id":1050,"@type":1036,"id":1051,"grammarPage":1038,"title":1052,"instructions":1053,"displayOrder":21,"type":1054,"questionCount":56,"blankCount":56,"isCompleted":843,"ogImageUrl":1055},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-602f-7621-92d6-ff0db16fa65c","01a1932e-602f-7621-92d6-ff0db16fa65c","Ayos ng iniulat na tanong at pagpapagawa","Ayusin ang mga piraso upang makabuo ng tapat na ulat ayon sa konteksto. May dagdag na pirasong hindi gagamitin. Panatilihin ang malaking titik at bantas.","sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_56994e60-7964-4574-a9ff-b153598f6fac_hero.webp?v=1793470652",{"id":1037,"grammarPage":1038,"title":1039,"instructions":1040,"seoTitle":1057,"seoDescription":1058,"displayOrder":844,"type":1041,"questions":1059,"ogImageUrl":1042},"Di-tuwirang ulat: kayarian at mga kalahok","Magsanay sa di-tuwirang ulat sa pagpili ng sagot sa mga patlang tungkol sa mga tanong, utos, pakiusap, kalahok sa usapan at pinagmulan ng impormasyon.",[1060],{"id":1061,"sentenceTemplate":1062,"displayOrder":844,"explanation":1063,"exampleSentence":1064,"blanks":1065},"01a1932e-6000-789c-9f78-4804204a499b","Pahayag ni Dina: “Kumpleto na ang talaan.” Iulat lamang ang pahayag: Sinabi ni Dina __1__ kumpleto na ang talaan.","Na ang nag-uugnay sa sinabi at sa nilalaman ng pahayag. Ang kung ay magpapalit nito tungo sa usaping hindi tiyak, at ang kung bakit ay magdaragdag ng paliwanag na wala sa sipi.","Ipinaalam ng guro na walang klase sa hapon.",[1066],{"id":1067,"blankNumber":11,"options":1068},"01a1932e-6000-7814-9f78-4804201e6ca6",[1069,1071,1073],{"id":1070,"optionText":946,"isCorrect":843,"displayOrder":844},"01a1932e-6000-7720-9f78-48041dbca68a",{"id":1072,"optionText":940,"isCorrect":865,"displayOrder":11},"01a1932e-6000-778c-9f78-48041e75d5eb",{"id":1074,"optionText":1075,"isCorrect":843,"displayOrder":16},"01a1932e-6000-77d4-9f78-48041f6fd29b","kung bakit",{"html":1077,"toc":1078},"\u003Ch2 id=\"mula-sa-sipi-tungo-sa-ulat\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Mula sa sipi tungo sa ulat\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sa tuwirang pagsipi, inilalahad mo ang mismong mga salita ng nagsalita. Sa di-tuwirang ulat, isinasama mo ang nilalaman ng sinabi sa sarili mong pangungusap. Kailangang manatiling tapat ang mensahe kahit magbago ang panghalip, pagtukoy sa oras at lugar, o anyo ng pangungusap.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Tuwiran:\u003C\u002Fstrong> Sinabi ni Liza, “Naiwan ko ang susi sa bahay.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Di-tuwiran:\u003C\u002Fstrong> Sinabi ni Liza \u003Cstrong>na naiwan niya ang susi sa bahay\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Walang panipi ang bahaging di-tuwirang iniuulat: hindi na nito ipinapangakong eksaktong mga salita iyon ni Liza. Gayunman, hindi ka dapat magdagdag ng dahilan, katiyakan o layuning wala sa sinabi niya.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa paglilipat, suriin mo ang tatlong bagay:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Nilalaman:\u003C\u002Fstrong> Ano ang ipinahayag, itinanong o ipinagawa?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Pananaw:\u003C\u002Fstrong> Sino ang nagsalita, kinausap at nag-uulat?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kalagayan:\u003C\u002Fstrong> Kailan at saan sinabi ang mensahe, at kailan at saan ito iniuulat?\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"piliin-ang-kayarian-ayon-sa-uri-ng-sinabi\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Piliin ang kayarian ayon sa uri ng sinabi\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Hindi lahat ng sinasabi ay pahayag lamang. Iangkop ang pandiwang ginagamit sa pag-uulat at ang kasunod nitong sugnay sa ginawa ng nagsalita.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Uri\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Tuwirang sinabi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Di-tuwirang ulat\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Pahayag\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sinabi ni Mara, “Handa na ako.”\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sinabi ni Mara \u003Cstrong>na handa na siya\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Tanong na masasagot ng oo o hindi\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tinanong ni Mara si Ben, “Handa ka na ba?”\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tinanong ni Mara si Ben \u003Cstrong>kung handa na siya\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Tanong na may salitang pananong\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tinanong ni Mara si Ben, “Saan ka pupunta?”\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Tinanong ni Mara si Ben \u003Cstrong>kung saan siya pupunta\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Utos\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Inutusan ni Mara si Ben, “Isara mo ang pinto.”\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Inutusan ni Mara si Ben \u003Cstrong>na isara ang pinto\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Pakiusap\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Nakiusap si Mara kay Ben, “Pakihintay ako.”\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Nakiusap si Mara kay Ben \u003Cstrong>na hintayin si Mara\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Sa pahayag, karaniwan ang \u003Cstrong>na\u003C\u002Fstrong> bilang pang-ugnay sa iniulat na nilalaman. Sa di-tuwirang tanong, gamitin ang \u003Cstrong>kung\u003C\u002Fstrong> o \u003Cstrong>kung + salitang pananong\u003C\u002Fstrong>, gaya ng \u003Cem>kung saan\u003C\u002Fem>, \u003Cem>kung kailan\u003C\u002Fem> at \u003Cem>kung bakit\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Maaari ring gamitin ang pang-angkop na \u003Cstrong>-ng\u003C\u002Fstrong>: \u003Cem>Sinabi niyang handa na siya\u003C\u002Fem>, na katumbas ng \u003Cem>Sinabi niya na handa na siya\u003C\u002Fem>. Karaniwan ito kapwa sa pagsulat at pagsasalita; hindi ito likas na kolokyal lamang.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>\u003Cstrong>Mas kolokyal:\u003C\u002Fstrong> \u003Cem>Sabi ni Mara, handa na siya.\u003C\u002Fem> Karaniwang ginagamit ang ganitong anyo sa usapan bilang baryante ng \u003Cem>Sinabi ni Mara na handa na siya\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Sa buong pangungusap na nag-uulat lamang ng tanong, tuldok ang ginagamit, hindi tandang pananong. Tanong ang orihinal na sinabi, ngunit pahayag ang kasalukuyang ulat.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Sa karaniwang di-tuwirang tanong, sapat na ang \u003Cstrong>kung\u003C\u002Fstrong>: \u003Cem>Tinanong niya kung handa na ako.\u003C\u002Fem> Maririnig din ang \u003Cem>kung handa na ba ako\u003C\u002Fem>. Hindi kailangang ituring na mali ang huli; mas payak lamang ang anyong walang \u003Cstrong>ba\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch3 id=\"pag-uulat-gamit-ang-dawraw\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.1\u003C\u002Fspan>Pag-uulat gamit ang daw\u002Fraw\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Maaari ring mag-ulat nang walang pandiwang \u003Cstrong>sinabi\u003C\u002Fstrong>, gamit ang katagang \u003Cstrong>daw\u002Fraw\u003C\u002Fstrong>. Ipinahihiwatig nito na mula sa ibang tao ang impormasyong inilalahad.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>May tahasang pinagmulan:\u003C\u002Fstrong> Sinabi ni Liza na naiwan niya ang susi sa bahay.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>May daw:\u003C\u002Fstrong> Naiwan daw ni Liza ang susi sa bahay.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Sa unang ulat, malinaw na si Liza ang nagsabi. Sa ikalawa, si Liza ang nakaiwan ng susi, ngunit hindi tinutukoy ng \u003Cstrong>daw\u003C\u002Fstrong> kung sino ang pinagmulan ng impormasyon. Maaaring si Liza o ibang tao iyon; kailangang linawin sa konteksto kung mahalaga ang pagkakakilanlan ng pinagmulan. Hindi rin awtomatikong nangangahulugang pinagdududahan ang impormasyon kapag ginamit ang \u003Cstrong>daw\u002Fraw\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa karaniwang tuntunin, \u003Cstrong>raw\u003C\u002Fstrong> ang ginagamit pagkatapos ng patinig at ng \u003Cstrong>w\u003C\u002Fstrong> o \u003Cstrong>y\u003C\u002Fstrong>, at \u003Cstrong>daw\u003C\u002Fstrong> pagkatapos ng ibang katinig: \u003Cem>Handa raw si Mara\u003C\u002Fem>, \u003Cem>Ikaw raw ang susunod\u003C\u002Fem>, \u003Cem>Bahay raw iyon ni Liza\u003C\u002Fem>, ngunit \u003Cem>Aalis daw si Mara\u003C\u002Fem>. Ang tunog na kaagad na nauuna sa kataga ang batayan, hindi palaging ang hulihan ng pandiwa. Sa aktuwal na usapan, maririnig din ang \u003Cstrong>daw\u003C\u002Fstrong> pagkatapos ng patinig.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ang \u003Cstrong>daw\u002Fraw\u003C\u002Fstrong> ay isang katagang enklitiko: sumasandal ito sa naunang salita at karaniwang sumusunod sa unang buong sangkap ng sugnay. Kaya natural ang \u003Cem>Naiwan daw ni Liza ang susi sa bahay\u003C\u002Fem>. Kapag may iba pang kataga o maikling panghalip, nakikibahagi ito sa kanilang ayos: \u003Cem>Handa na raw siya\u003C\u002Fem> at \u003Cem>Aalis ka raw bukas\u003C\u002Fem>. Hindi ito basta inilalagay sa dulo ng pangungusap.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"iayon-ang-panghalip-sa-tunay-na-tinutukoy\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Iayon ang panghalip sa tunay na tinutukoy\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Hindi sapat ang tuntuning “palitan ang ako ng siya.” Nakabatay ang panghalip sa pagkakakilanlan ng nag-uulat at sa mga taong kasama sa usapan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Sinabi ni Ana kay Ben, “Tutulungan kita.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Si Ben ang nag-uulat:\u003C\u002Fstrong> Sinabi ni Ana na \u003Cstrong>tutulungan niya ako\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Si Ana ang nag-uulat:\u003C\u002Fstrong> Sinabi ko kay Ben na \u003Cstrong>tutulungan ko siya\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ibang tao ang nag-uulat:\u003C\u002Fstrong> Sinabi ni Ana na \u003Cstrong>tutulungan niya si Ben\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Sa unang sipi, ang \u003Cstrong>kita\u003C\u002Fstrong> ay tumutukoy sa nagsasalitang si Ana bilang tutulong at sa kausap niyang si Ben bilang tutulungan. Sa ulat, kailangang maipakita pa rin ang dalawang papel na iyon; hindi laging isang panghalip ang magiging katumbas nito.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mahalaga rin ang hangganan ng pangkat sa \u003Cstrong>kami\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>tayo\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Sinabi ni Ana kay Ben, “Aalis tayo bukas.” Sina Ana at Ben lamang ang aalis.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ulat ni Ben kay Mila, sa araw ding iyon:\u003C\u002Fstrong> Sinabi ni Ana na \u003Cstrong>aalis kami bukas\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ulat ni Mila sa ibang tao:\u003C\u002Fstrong> Sinabi ni Ana na \u003Cstrong>aalis silang dalawa bukas\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Nagiging \u003Cstrong>kami\u003C\u002Fstrong> ang \u003Cem>tayo\u003C\u002Fem> sa ulat ni Ben dahil kasama si Ben sa aalis ngunit hindi kasama ang kausap niyang si Mila.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--tip\">\u003Cp>Kung maaaring tumukoy ang \u003Cstrong>siya\u003C\u002Fstrong> o \u003Cstrong>niya\u003C\u002Fstrong> sa higit sa isang tao, banggitin muli ang pangalan. Mas mahalaga ang malinaw na pagtukoy kaysa ang pag-iwas sa pag-uulit.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"linawin-ang-oras-lugar-at-aspekto\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Linawin ang oras, lugar at aspekto\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Ang \u003Cstrong>ngayon\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>bukas\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>dito\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>iyan\u003C\u002Fstrong> ay nakaugnay sa kalagayan ng nagsasalita. Maaari mong panatilihin ang mga ito kung pareho pa rin ang tinutukoy sa bagong ulat. Kung nagbago ang kalagayan, gumamit ng angkop na kapalit o tahasang pangalanan ang oras at lugar.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Noong Lunes, habang nasa silid-aklatan, sinabi ni Lea, “Babalik ako rito bukas.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ulat noong Lunes, nasa silid-aklatan pa rin:\u003C\u002Fstrong> Sinabi ni Lea na \u003Cstrong>babalik siya rito bukas\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ulat noong Miyerkules, nasa bahay na:\u003C\u002Fstrong> Sinabi ni Lea noong Lunes na \u003Cstrong>babalik siya sa silid-aklatan kinabukasan\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Sa ikalawang ulat, ang \u003Cstrong>kinabukasan\u003C\u002Fstrong> ay Martes, ang araw pagkatapos ng orihinal na pagsasalita. Hindi ito ang araw pagkatapos ng pag-uulat.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hindi rin awtomatikong binabago ang aspekto ng pandiwa dahil mas huli nang ginawa ang ulat. Sa halimbawa, nananatili ang \u003Cstrong>babalik\u003C\u002Fstrong> dahil hindi pa nagaganap ang pagbabalik sa pananaw ng orihinal na pahayag. Hindi pinatutunayan ng ulat na talagang bumalik si Lea.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Ang \u003Cem>Sinabi ni Lea na \u003Cstrong>bumalik\u003C\u002Fstrong> siya sa silid-aklatan\u003C\u002Fem> ay hindi katumbas ng orihinal na pangakong pagbabalik. Iniuulat nito ang isang kilos na naganap na ayon sa sinabi niya. Huwag ipalit ang perpektibo dahil lamang lumipas na ang itinakdang araw.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"panatilihin-ang-lakas-at-limitasyon-ng-mensahe\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Panatilihin ang lakas at limitasyon ng mensahe\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Maaaring mabago ang mensahe kapag nawala ang pag-aalinlangan, pagtanggi o kondisyon. Maaari rin itong mabago kapag gumamit ka ng pandiwang mas malakas kaysa sa orihinal na sinabi.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Mahalagang sangkap\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Tuwirang sinabi\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Tapat na ulat\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Pag-aalinlangan\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sinabi ni Nena, “Baka mahuli ako.”\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sinabi ni Nena na \u003Cstrong>baka mahuli siya\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Pagtanggi sa obligasyon\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sinabi ni Omar, “Hindi ko kailangang dumalo.”\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sinabi ni Omar na \u003Cstrong>hindi niya kailangang dumalo\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Kondisyon\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sinabi ni Pilar, “Sasama ako kung walang ulan.”\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sinabi ni Pilar na \u003Cstrong>sasama siya kung walang ulan\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Pagbabawal\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sinabi ni Rosa kay Leo, “Huwag mong buksan ang kahon.”\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>Pinagbawalan\u003C\u002Fstrong> ni Rosa si Leo \u003Cstrong>na buksan ang kahon\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Ang \u003Cstrong>hindi kailangang dumalo\u003C\u002Fstrong> ay hindi nangangahulugang \u003Cem>kailangang hindi dumalo\u003C\u002Fem>: kawalan ng obligasyon ang una, hindi pagbabawal.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa halimbawa ng kahon, nasa \u003Cstrong>pinagbawalan\u003C\u002Fstrong> na ang kahulugang dala ng \u003Cem>huwag\u003C\u002Fem>. Hindi kailangang tumbasan nang paisa-isa ang bawat salita; ang buong mensahe ang dapat mapanatili.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Gayundin, huwag basta palitan ang \u003Cstrong>sinabi\u003C\u002Fstrong> ng \u003Cstrong>ipinangako\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>inamin\u003C\u002Fstrong> o \u003Cstrong>iginiit\u003C\u002Fstrong>. Ang \u003Cem>ipinangako\u003C\u002Fem> ay may pananagutang tinatanggap; ang \u003Cem>inamin\u003C\u002Fem> ay may pagkilala sa isang bagay; ang \u003Cem>iginiit\u003C\u002Fem> ay may mariing paninindigan. Piliin lamang ang mga ito kung sinusuportahan ng aktuwal na sinabi at ng konteksto.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"panghuling-pagsusuri-ng-ulat\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Panghuling pagsusuri ng ulat\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Bago mo tapusin ang paglilipat, sundin ang maikling pagsusuring ito:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Kilalanin ang uri ng sinabi.\u003C\u002Fstrong> Pahayag ba, tanong, utos, pakiusap o pagbabawal?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Tukuyin ang mga kalahok.\u003C\u002Fstrong> Pareho pa rin ba ang gumagawa, kinakausap at tinutukoy matapos baguhin ang mga panghalip?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Linawin ang oras at lugar.\u003C\u002Fstrong> Tama pa ba ang \u003Cem>bukas\u003C\u002Fem> at \u003Cem>dito\u003C\u002Fem>, o kailangan ng mas tiyak na pagtukoy?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Suriin ang aspekto at kahulugan.\u003C\u002Fstrong> May nabago bang kilos na inaasahan pa lamang tungo sa kilos na naganap na?\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Panatilihin ang mga limitasyon.\u003C\u002Fstrong> Nandoon pa ba ang pag-aalinlangan, pagtanggi at kondisyon?\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cp>Ang mahusay na di-tuwirang ulat ay \u003Cstrong>malaya sa eksaktong pananalita ngunit tapat sa nilalaman\u003C\u002Fstrong>. Binabago mo ang paraan ng paglalahad, hindi ang ipinahayag ng pinagmulan.\u003C\u002Fp>\n",[1079,1083,1087,1091,1095,1099,1103],{"id":1080,"text":1081,"depth":16,"number":1082},"mula-sa-sipi-tungo-sa-ulat","Mula sa sipi tungo sa ulat","1",{"id":1084,"text":1085,"depth":16,"number":1086},"piliin-ang-kayarian-ayon-sa-uri-ng-sinabi","Piliin ang kayarian ayon sa uri ng sinabi","2",{"id":1088,"text":1089,"depth":21,"number":1090},"pag-uulat-gamit-ang-dawraw","Pag-uulat gamit ang daw\u002Fraw","2.1",{"id":1092,"text":1093,"depth":16,"number":1094},"iayon-ang-panghalip-sa-tunay-na-tinutukoy","Iayon ang panghalip sa tunay na tinutukoy","3",{"id":1096,"text":1097,"depth":16,"number":1098},"linawin-ang-oras-lugar-at-aspekto","Linawin ang oras, lugar at aspekto","4",{"id":1100,"text":1101,"depth":16,"number":1102},"panatilihin-ang-lakas-at-limitasyon-ng-mensahe","Panatilihin ang lakas at limitasyon ng mensahe","5",{"id":1104,"text":1105,"depth":16,"number":1106},"panghuling-pagsusuri-ng-ulat","Panghuling pagsusuri ng ulat","6"]