[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-topic-hubs-tl":3,"grammar-pages-tl":4,"grammar-page-tl-rehiyonal-at-makasaysayang-anyo-sa-pagbasa-hangganan-ng-pamantayan":837,"grammar-lesson-path-tl-rehiyonal-at-makasaysayang-anyo-sa-pagbasa-hangganan-ng-pamantayan-maingat-na-pagbasa-ng-lumang-anyo-at-tula-c2":852,"grammar-exercises-by-page-01a1932e-408c-7e12-9343-9971b7aeffeb":892,"grammar-quick-check-01a1932e-408c-7e12-9343-9971b7aeffeb":903,"grammar-lesson-body-01a1932e-408c-7e12-9343-9971b7aeffeb-7n51q492w6":926},[],[5,12,17,22,27,32,37,42,47,52,57,62,67,72,77,82,87,92,97,102,107,112,117,122,127,132,137,142,147,152,157,162,167,172,177,183,188,193,198,203,208,213,218,223,228,233,238,243,248,253,258,263,268,273,278,283,288,293,298,303,308,313,318,323,328,333,338,343,348,353,358,363,369,374,379,384,389,394,399,404,409,414,419,424,429,434,439,444,449,454,459,464,469,474,479,484,489,494,499,504,509,514,519,524,529,534,540,545,550,555,560,565,570,575,580,585,590,595,600,605,610,615,620,625,630,635,640,645,650,655,660,665,670,675,681,686,691,696,701,706,711,716,721,726,731,736,741,746,751,756,761,766,771,776,782,787,792,797,802,807,812,817,822,827,832],{"id":6,"title":7,"slug":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11},"01a1932e-3daa-7070-acca-9703b115a46a","Alpabeto at mga tunog sa Tagalog","alpabeto-at-mga-tunog-sa-tagalog","tl","A1",1,{"id":13,"title":14,"slug":15,"language":9,"level":10,"displayOrder":16},"01a1932e-400d-7c3a-8223-a09a258d6000","Pantig, diin at impit","pantig-diin-at-impit",2,{"id":18,"title":19,"slug":20,"language":9,"level":10,"displayOrder":21},"01a1932e-4008-7131-97be-c8dfccdef5f4","Pangungusap na walang pandiwa","pangungusap-na-walang-pandiwa",3,{"id":23,"title":24,"slug":25,"language":9,"level":10,"displayOrder":26},"01a1932e-3db0-71ae-892a-5c107b4271bd","Ang at si sa pagpapakilala","ang-at-si-sa-pagpapakilala",4,{"id":28,"title":29,"slug":30,"language":9,"level":10,"displayOrder":31},"01a1932e-3d9d-7b74-a7ef-70ff13d88681","Ako, ikaw, ka at siya","ako-ikaw-ka-at-siya",5,{"id":33,"title":34,"slug":35,"language":9,"level":10,"displayOrder":36},"01a1932e-3e4f-7a33-8109-0fe66cfae3f3","Kami at tayo: kasama ba ang kausap?","kami-at-tayo-kasama-ba-ang-kausap",6,{"id":38,"title":39,"slug":40,"language":9,"level":10,"displayOrder":41},"01a1932e-3e7a-797b-a91b-5b25e55f0229","Kayo at sila sa pagtukoy at paggalang","kayo-at-sila-sa-pagtukoy-at-paggalang",7,{"id":43,"title":44,"slug":45,"language":9,"level":10,"displayOrder":46},"01a1932e-3f34-7d05-af4f-bfd0de8b543b","Mga sa pagbabanggit ng marami","mga-sa-pagbabanggit-ng-marami",8,{"id":48,"title":49,"slug":50,"language":9,"level":10,"displayOrder":51},"01a1932e-3f2a-75a3-94f5-343dbe08ea70","Mga pang-uring naglalarawan","mga-pang-uring-naglalarawan",9,{"id":53,"title":54,"slug":55,"language":9,"level":10,"displayOrder":56},"01a1932e-3ff6-768b-a24b-4e4f9147aca1","Pang-angkop na na, -ng at -g","pang-angkop-na-na-ng-at-g",10,{"id":58,"title":59,"slug":60,"language":9,"level":10,"displayOrder":61},"01a1932e-3fd0-7407-a6ff-44e5972fa86b","Pagmamay-ari gamit ang ng at ni","pagmamay-ari-gamit-ang-ng-at-ni",11,{"id":63,"title":64,"slug":65,"language":9,"level":10,"displayOrder":66},"01a1932e-3e95-7dbe-abc7-58f3ae65ad15","Ko, mo at niya sa pagmamay-ari","ko-mo-at-niya-sa-pagmamay-ari",12,{"id":68,"title":69,"slug":70,"language":9,"level":10,"displayOrder":71},"01a1932e-3e30-7e0d-ada6-c8345121fb8e","Ito, iyan at iyon","ito-iyan-at-iyon",13,{"id":73,"title":74,"slug":75,"language":9,"level":10,"displayOrder":76},"01a1932e-3f10-712f-9ec1-c815f5506f98","May at wala sa pag-iral at pagmamay-ari","may-at-wala-sa-pag-iral-at-pagmamay-ari",14,{"id":78,"title":79,"slug":80,"language":9,"level":10,"displayOrder":81},"01a1932e-4098-7d49-b84d-d18a28d9cb66","Sa at nasa sa pagsasabi ng lugar","sa-at-nasa-sa-pagsasabi-ng-lugar",15,{"id":83,"title":84,"slug":85,"language":9,"level":10,"displayOrder":86},"01a1932e-3dfc-7b4a-9a1b-93d9a1aa5ac7","Dito, diyan at doon","dito-diyan-at-doon",16,{"id":88,"title":89,"slug":90,"language":9,"level":10,"displayOrder":91},"01a1932e-3f3e-7b33-9146-84ba16b9e628","Mga tanong na oo o hindi gamit ang ba","mga-tanong-na-oo-o-hindi-gamit-ang-ba",17,{"id":93,"title":94,"slug":95,"language":9,"level":10,"displayOrder":96},"01a1932e-40de-79d3-8895-bd97f524a050","Sino at ano sa pagkilala","sino-at-ano-sa-pagkilala",18,{"id":98,"title":99,"slug":100,"language":9,"level":10,"displayOrder":101},"01a1932e-40a3-70fe-9d1b-fd81acf5eb1b","Saan at nasaan","saan-at-nasaan",19,{"id":103,"title":104,"slug":105,"language":9,"level":10,"displayOrder":106},"01a1932e-3e27-7385-a350-8d155e2bd96b","Hindi sa pagtanggi","hindi-sa-pagtanggi",20,{"id":108,"title":109,"slug":110,"language":9,"level":10,"displayOrder":111},"01a1932e-4038-731b-b751-2a38256cd69f","Po, opo at magalang na kayo","po-opo-at-magalang-na-kayo",21,{"id":113,"title":114,"slug":115,"language":9,"level":10,"displayOrder":116},"01a1932e-3f18-7a73-bb8d-48a2ee39cc93","Mga bilang at pagbibilang ng bagay","mga-bilang-at-pagbibilang-ng-bagay",22,{"id":118,"title":119,"slug":120,"language":9,"level":10,"displayOrder":121},"01a1932e-3e2c-72f6-811e-fc0160bc8b39","Ilan at magkano","ilan-at-magkano",23,{"id":123,"title":124,"slug":125,"language":9,"level":10,"displayOrder":126},"01a1932e-3e06-70a3-b87f-3ae3d14dbeb7","Gusto at ayaw sa pang-araw-araw na usapan","gusto-at-ayaw-sa-pang-araw-araw-na-usapan",24,{"id":128,"title":129,"slug":130,"language":9,"level":10,"displayOrder":131},"01a1932e-40c2-758d-9842-1a214b931013","Salitang-ugat at karaniwang anyo ng pandiwa","salitang-ugat-at-karaniwang-anyo-ng-pandiwa",25,{"id":133,"title":134,"slug":135,"language":9,"level":10,"displayOrder":136},"01a1932e-40e3-7ab3-addd-62e4dd79d11f","Tagaganap at ang-parirala sa kilos","tagaganap-at-ang-parirala-sa-kilos",26,{"id":138,"title":139,"slug":140,"language":9,"level":10,"displayOrder":141},"01a1932e-3e8a-77cb-8939-7f9807f1e7a1","Kilos na tapos na gamit ang -um-","kilos-na-tapos-na-gamit-ang-um",27,{"id":143,"title":144,"slug":145,"language":9,"level":10,"displayOrder":146},"01a1932e-3e85-7397-90db-23a8cf8fb076","Kilos na nagpapatuloy gamit ang -um-","kilos-na-nagpapatuloy-gamit-ang-um",28,{"id":148,"title":149,"slug":150,"language":9,"level":10,"displayOrder":151},"01a1932e-3e7f-7a15-b1a8-cf1e5470e92c","Kilos na gagawin pa gamit ang -um-","kilos-na-gagawin-pa-gamit-ang-um",29,{"id":153,"title":154,"slug":155,"language":9,"level":10,"displayOrder":156},"01a1932e-3ed4-76dd-8d2f-e94377e492c8","Mag-, nag- at pag-uulit sa pang-araw-araw na kilos","mag-nag-at-pag-uulit-sa-pang-araw-araw-na-kilos",30,{"id":158,"title":159,"slug":160,"language":9,"level":10,"displayOrder":161},"01a1932e-3e3b-7953-9c11-0717876c5e90","Kahapon, ngayon at bukas","kahapon-ngayon-at-bukas",31,{"id":163,"title":164,"slug":165,"language":9,"level":10,"displayOrder":166},"01a1932e-3f55-7133-b9f2-6f4db3ce6cc2","Na at pa sa simpleng usapan","na-at-pa-sa-simpleng-usapan",32,{"id":168,"title":169,"slug":170,"language":9,"level":10,"displayOrder":171},"01a1932e-4026-762b-a341-b0479cd9af45","Payak na utos at pagbabawal gamit ang huwag","payak-na-utos-at-pagbabawal-gamit-ang-huwag",33,{"id":173,"title":174,"slug":175,"language":9,"level":10,"displayOrder":176},"01a1932e-3dc4-767f-8498-47b22bdc4a46","At, o at pero sa pag-uugnay","at-o-at-pero-sa-pag-uugnay",34,{"id":178,"title":179,"slug":180,"language":9,"level":181,"displayOrder":182},"01a1932e-3db5-7659-8205-1ec3747daee3","Ang, ng at sa: magkaibang papel sa pangungusap","ang-ng-at-sa-magkaibang-papel-sa-pangungusap","A2",35,{"id":184,"title":185,"slug":186,"language":9,"level":181,"displayOrder":187},"01a1932e-40d9-7aa2-8961-c40ca6a1f4f4","Si, ni at kay; sina, nina at kina","si-ni-at-kay-sina-nina-at-kina",36,{"id":189,"title":190,"slug":191,"language":9,"level":181,"displayOrder":192},"01a1932e-3f6d-7b2d-b9a2-5965878ce46c","Namin, natin, ninyo at nila","namin-natin-ninyo-at-nila",37,{"id":194,"title":195,"slug":196,"language":9,"level":181,"displayOrder":197},"01a1932e-3d85-7230-8949-f671167e4df5","Akin, iyo at kaniya","akin-iyo-at-kaniya",38,{"id":199,"title":200,"slug":201,"language":9,"level":181,"displayOrder":202},"01a1932e-3d97-76c1-8ed7-31ce0d203515","Aking aklat at aklat ko","aking-aklat-at-aklat-ko",39,{"id":204,"title":205,"slug":206,"language":9,"level":181,"displayOrder":207},"01a1932e-3f14-7254-a73b-abdecc574c26","Mayroon at may: pagkakaiba sa ayos","mayroon-at-may-pagkakaiba-sa-ayos",40,{"id":209,"title":210,"slug":211,"language":9,"level":181,"displayOrder":212},"01a1932e-40f9-75d0-b2ad-d909acd6c4c1","Wala na at wala pa","wala-na-at-wala-pa",41,{"id":214,"title":215,"slug":216,"language":9,"level":181,"displayOrder":217},"01a1932e-3e59-71ab-a599-0dc1c0993655","Karaniwang ayos at pangungusap na may ay","karaniwang-ayos-at-pangungusap-na-may-ay",42,{"id":219,"title":220,"slug":221,"language":9,"level":181,"displayOrder":222},"01a1932e-3e44-785a-9794-cdeabfe8308e","Kailan at anong oras","kailan-at-anong-oras",43,{"id":224,"title":225,"slug":226,"language":9,"level":181,"displayOrder":227},"01a1932e-3dcd-7f87-95f7-e6915611d2b6","Bakit at paano","bakit-at-paano",44,{"id":229,"title":230,"slug":231,"language":9,"level":181,"displayOrder":232},"01a1932e-3e22-722a-ae6c-ac2e59cab54d","Hindi pa at hindi na","hindi-pa-at-hindi-na",45,{"id":234,"title":235,"slug":236,"language":9,"level":181,"displayOrder":237},"01a1932e-3f06-734b-aba5-72ece99e046f","Mas at kaysa sa paghahambing","mas-at-kaysa-sa-paghahambing",46,{"id":239,"title":240,"slug":241,"language":9,"level":181,"displayOrder":242},"01a1932e-4032-70b3-8f32-9cd613374d98","Pinaka- sa pagpili at paglalarawan","pinaka-sa-pagpili-at-paglalarawan",47,{"id":244,"title":245,"slug":246,"language":9,"level":181,"displayOrder":247},"01a1932e-3e62-7cdc-827f-3096217473aa","Kasing- at magkasing- sa pagkakatulad","kasing-at-magkasing-sa-pagkakatulad",48,{"id":249,"title":250,"slug":251,"language":9,"level":181,"displayOrder":252},"01a1932e-3f2f-7cc1-b69b-af3a65ddb36d","Mga panukat at dami: kilo, baso at piraso","mga-panukat-at-dami-kilo-baso-at-piraso",49,{"id":254,"title":255,"slug":256,"language":9,"level":181,"displayOrder":257},"01a1932e-40f4-70de-b6fc-4f8fcec0ea81","Una, ikalawa at pagkakasunod-sunod","una-ikalawa-at-pagkakasunod-sunod",50,{"id":259,"title":260,"slug":261,"language":9,"level":181,"displayOrder":262},"01a1932e-3f4a-75e9-8697-31a6d8642086","Mula sa, papunta sa at hanggang sa","mula-sa-papunta-sa-at-hanggang-sa",51,{"id":264,"title":265,"slug":266,"language":9,"level":181,"displayOrder":267},"01a1932e-3ebe-7d5b-8a53-872e1e1ce963","Loob, labas, ibabaw at ilalim","loob-labas-ibabaw-at-ilalim",52,{"id":269,"title":270,"slug":271,"language":9,"level":181,"displayOrder":272},"01a1932e-3e4a-70fc-91fa-4a939448fd13","Kailangan at dapat sa pang-araw-araw na gawain","kailangan-at-dapat-sa-pang-araw-araw-na-gawain",53,{"id":274,"title":275,"slug":276,"language":9,"level":181,"displayOrder":277},"01a1932e-4086-7f2b-a5f3-1a1ac2b74ceb","Puwede at bawal sa pahintulot","puwede-at-bawal-sa-pahintulot",54,{"id":279,"title":280,"slug":281,"language":9,"level":181,"displayOrder":282},"01a1932e-3feb-7ace-bbe3-4182d0f08136","Paki- at pakisuyo sa magalang na paghiling","paki-at-pakisuyo-sa-magalang-na-paghiling",55,{"id":284,"title":285,"slug":286,"language":9,"level":181,"displayOrder":287},"01a1932e-3df7-7ce1-a790-6706a2af205b","Din at rin; daw at raw","din-at-rin-daw-at-raw",56,{"id":289,"title":290,"slug":291,"language":9,"level":181,"displayOrder":292},"01a1932e-3eba-7c04-90a1-2d8b169397eb","Lang at lamang sa paglilimita","lang-at-lamang-sa-paglilimita",57,{"id":294,"title":295,"slug":296,"language":9,"level":181,"displayOrder":297},"01a1932e-3f67-745a-a16e-aa9e20e1c74d","Naman sa pagtugon at pakiusap","naman-sa-pagtugon-at-pakiusap",58,{"id":299,"title":300,"slug":301,"language":9,"level":181,"displayOrder":302},"01a1932e-4063-70fd-aa48-01f87a004436","Pokus sa layon: basahin at binasa","pokus-sa-layon-basahin-at-binasa",59,{"id":304,"title":305,"slug":306,"language":9,"level":181,"displayOrder":307},"01a1932e-3dd7-7e3a-80cb-bdcce75092a3","Binabasa at babasahin: aspekto sa -in","binabasa-at-babasahin-aspekto-sa-in",60,{"id":309,"title":310,"slug":311,"language":9,"level":181,"displayOrder":312},"01a1932e-4068-7dfd-9360-d5b94d3b9fa7","Pokus sa layon gamit ang i-","pokus-sa-layon-gamit-ang-i",61,{"id":314,"title":315,"slug":316,"language":9,"level":181,"displayOrder":317},"01a1932e-3e8f-7e58-b834-a16a8fefd311","Kita sa mga pangungusap na ako ang gumagawa","kita-sa-mga-pangungusap-na-ako-ang-gumagawa",62,{"id":319,"title":320,"slug":321,"language":9,"level":181,"displayOrder":322},"01a1932e-3ddd-729a-94fe-9807e13ac50c","Bumili ng aklat at binili ang aklat","bumili-ng-aklat-at-binili-ang-aklat",63,{"id":324,"title":325,"slug":326,"language":9,"level":181,"displayOrder":327},"01a1932e-3e5e-715d-ac53-6b0d46160601","Karaniwang pandiwang ma-: matulog at maligo","karaniwang-pandiwang-ma-matulog-at-maligo",64,{"id":329,"title":330,"slug":331,"language":9,"level":181,"displayOrder":332},"01a1932e-3efc-70b2-a5ef-dbb0dc91e17b","Mang- at pagbabago ng tunog sa mga karaniwang pandiwa","mang-at-pagbabago-ng-tunog-sa-mga-karaniwang-pandiwa",65,{"id":334,"title":335,"slug":336,"language":9,"level":181,"displayOrder":337},"01a1932e-3de2-76fb-b86e-51a430687a8b","Dahil at kaya sa sanhi at bunga","dahil-at-kaya-sa-sanhi-at-bunga",66,{"id":339,"title":340,"slug":341,"language":9,"level":181,"displayOrder":342},"01a1932e-3e54-7579-b7d3-7a11a69cb571","Kapag sa paulit-ulit na pangyayari","kapag-sa-paulit-ulit-na-pangyayari",67,{"id":344,"title":345,"slug":346,"language":9,"level":181,"displayOrder":347},"01a1932e-3eac-799e-8c6d-d9aca720aed2","Kung sa payak na kondisyon","kung-sa-payak-na-kondisyon",68,{"id":349,"title":350,"slug":351,"language":9,"level":181,"displayOrder":352},"01a1932e-3dc9-70f3-b70b-5a33a2746998","Bago at pagkatapos sa pagkakasunod ng gawain","bago-at-pagkatapos-sa-pagkakasunod-ng-gawain",69,{"id":354,"title":355,"slug":356,"language":9,"level":181,"displayOrder":357},"01a1932e-3f7d-7303-987d-80f6883ba68d","Nito, niyan at niyon sa pagtukoy","nito-niyan-at-niyon-sa-pagtukoy",70,{"id":359,"title":360,"slug":361,"language":9,"level":181,"displayOrder":362},"01a1932e-3e17-7947-9731-e4bc848a2e6a","Hindi at wala: pagtanggi o kawalan?","hindi-at-wala-pagtanggi-o-kawalan",71,{"id":364,"title":365,"slug":366,"language":9,"level":367,"displayOrder":368},"01a1932e-3dba-768d-bf3b-81275d555e86","Aspekto at panahon: hindi iisang sistema","aspekto-at-panahon-hindi-iisang-sistema","B1",72,{"id":370,"title":371,"slug":372,"language":9,"level":367,"displayOrder":373},"01a1932e-3f91-7d9d-af4b-cd7fcacde666","Pag-uulit ng pantig sa mga anyo ng pandiwa","pag-uulit-ng-pantig-sa-mga-anyo-ng-pandiwa",73,{"id":375,"title":376,"slug":377,"language":9,"level":367,"displayOrder":378},"01a1932e-4056-7b73-a982-413e73558d82","Pokus sa ganapan gamit ang -an","pokus-sa-ganapan-gamit-ang-an",74,{"id":380,"title":381,"slug":382,"language":9,"level":367,"displayOrder":383},"01a1932e-407a-70b1-acb5-3153733f9ef0","Pokus sa tagatanggap: bigyan at padalhan","pokus-sa-tagatanggap-bigyan-at-padalhan",75,{"id":385,"title":386,"slug":387,"language":9,"level":367,"displayOrder":388},"01a1932e-4074-74a7-8572-9054c81cbe17","Pokus sa tagakinabang gamit ang i- at ipag-","pokus-sa-tagakinabang-gamit-ang-i-at-ipag",76,{"id":390,"title":391,"slug":392,"language":9,"level":367,"displayOrder":393},"01a1932e-405d-704e-8872-08da6ace5145","Pokus sa kagamitan gamit ang ipang-","pokus-sa-kagamitan-gamit-ang-ipang",77,{"id":395,"title":396,"slug":397,"language":9,"level":367,"displayOrder":398},"01a1932e-3fdb-78af-8a2a-2936945606b2","Pagpili ng pokus ayon sa tinatanong","pagpili-ng-pokus-ayon-sa-tinatanong",78,{"id":400,"title":401,"slug":402,"language":9,"level":367,"displayOrder":403},"01a1932e-3f23-79e3-8cc9-d42cbd269dbb","Mga pagbabago sa ugat: bili, bilhin at binili","mga-pagbabago-sa-ugat-bili-bilhin-at-binili",79,{"id":405,"title":406,"slug":407,"language":9,"level":367,"displayOrder":408},"01a1932e-3fa5-74c4-bf39-e44b88ab4e63","Pagbuo ng pangngalang kilos gamit ang pag-","pagbuo-ng-pangngalang-kilos-gamit-ang-pag",80,{"id":410,"title":411,"slug":412,"language":9,"level":367,"displayOrder":413},"01a1932e-3e36-733a-9ca7-05f032461024","Ka- at -an sa mga pangngalang abstrakto","ka-at-an-sa-mga-pangngalang-abstrakto",81,{"id":415,"title":416,"slug":417,"language":9,"level":367,"displayOrder":418},"01a1932e-3eee-7b4a-9b8b-fc3158fa8c0d","Maka- at makapag- sa kakayahan","maka-at-makapag-sa-kakayahan",82,{"id":420,"title":421,"slug":422,"language":9,"level":367,"displayOrder":423},"01a1932e-3ec2-7e61-883d-6c1a7b41409d","Ma- sa di-sinasadyang pangyayari","ma-sa-di-sinasadyang-pangyayari",83,{"id":425,"title":426,"slug":427,"language":9,"level":367,"displayOrder":428},"01a1932e-3f01-73b6-a6d5-7698d1f40ce2","Marunong at alam sa kaalaman at kasanayan","marunong-at-alam-sa-kaalaman-at-kasanayan",84,{"id":430,"title":431,"slug":432,"language":9,"level":367,"displayOrder":433},"01a1932e-3ec7-739e-8dbb-d8f4d18bb6f7","Maaari, baka at siguro sa posibilidad","maaari-baka-at-siguro-sa-posibilidad",85,{"id":435,"title":436,"slug":437,"language":9,"level":367,"displayOrder":438},"01a1932e-40ce-7938-8921-55e6f72bacec","Sana sa hangarin at pakiusap","sana-sa-hangarin-at-pakiusap",86,{"id":440,"title":441,"slug":442,"language":9,"level":367,"displayOrder":443},"01a1932e-3ff1-716c-b12e-b4cdef5bff1d","Pala at yata sa bagong kaalaman at pag-aalinlangan","pala-at-yata-sa-bagong-kaalaman-at-pag-aalinlangan",87,{"id":445,"title":446,"slug":447,"language":9,"level":367,"displayOrder":448},"01a1932e-4080-73a6-812e-1cabcc499bf2","Posisyon ng maiikling panghalip at kataga","posisyon-ng-maiikling-panghalip-at-kataga",88,{"id":450,"title":451,"slug":452,"language":9,"level":367,"displayOrder":453},"01a1932e-3e6f-73fa-8617-1e1d556335d7","Katatapos na kilos: kaka- at ka- na may pag-uulit","katatapos-na-kilos-kaka-at-ka-na-may-pag-uulit",89,{"id":455,"title":456,"slug":457,"language":9,"level":367,"displayOrder":458},"01a1932e-3e12-7b45-a5b0-76735a15cbb4","Habang at nang sa pagsasalaysay","habang-at-nang-sa-pagsasalaysay",90,{"id":460,"title":461,"slug":462,"language":9,"level":367,"displayOrder":463},"01a1932e-3f78-7401-9887-dd90de7d2670","Ng at nang sa pagsulat","ng-at-nang-sa-pagsulat",91,{"id":465,"title":466,"slug":467,"language":9,"level":367,"displayOrder":468},"01a1932e-3f39-778d-8039-b9eea5898680","Mga sugnay na naglalarawan gamit ang na at -ng","mga-sugnay-na-naglalarawan-gamit-ang-na-at-ng",92,{"id":470,"title":471,"slug":472,"language":9,"level":367,"displayOrder":473},"01a1932e-40a8-72cf-bed0-f2edfed15ab8","Sabi niya na: pag-uulat ng sinabi","sabi-niya-na-pag-uulat-ng-sinabi",93,{"id":475,"title":476,"slug":477,"language":9,"level":367,"displayOrder":478},"01a1932e-3e0a-7aca-832a-d135165b656f","Gusto kong at kailangan kong: sugnay na pandagdag","gusto-kong-at-kailangan-kong-sugnay-na-pandagdag",94,{"id":480,"title":481,"slug":482,"language":9,"level":367,"displayOrder":483},"01a1932e-4020-76bf-adbb-2f0dbf7d43ae","Para at upang sa layunin","para-at-upang-sa-layunin",95,{"id":485,"title":486,"slug":487,"language":9,"level":367,"displayOrder":488},"01a1932e-3e3f-7f2f-99c3-973dd7af3874","Kahit at bagaman sa pagsalungat","kahit-at-bagaman-sa-pagsalungat",96,{"id":490,"title":491,"slug":492,"language":9,"level":367,"displayOrder":493},"01a1932e-3ea6-7b82-8708-158c050200c4","Kung at kapag: kondisyon o inaasahang pangyayari?","kung-at-kapag-kondisyon-o-inaasahang-pangyayari",97,{"id":495,"title":496,"slug":497,"language":9,"level":367,"displayOrder":498},"01a1932e-40fe-7ab0-a054-2a93327eba01","Walang sinuman at walang anuman","walang-sinuman-at-walang-anuman",98,{"id":500,"title":501,"slug":502,"language":9,"level":367,"displayOrder":503},"01a1932e-3da3-7886-9f61-7ee2a674a4c3","Alin at sino sa pagpili sa isang pangkat","alin-at-sino-sa-pagpili-sa-isang-pangkat",99,{"id":505,"title":506,"slug":507,"language":9,"level":367,"displayOrder":508},"01a1932e-3eb6-72f5-af90-7e5217cd70c3","Lalo, higit at di-gaanong sa paghahambing","lalo-higit-at-di-gaanong-sa-paghahambing",100,{"id":510,"title":511,"slug":512,"language":9,"level":367,"displayOrder":513},"01a1932e-3dd2-78e1-ac3e-8729176770c8","Bawat, lahat, ilan at karamihan","bawat-lahat-ilan-at-karamihan",101,{"id":515,"title":516,"slug":517,"language":9,"level":367,"displayOrder":518},"01a1932e-3fc4-7c88-96b2-0440b18a6a9c","Paglalarawan ng panahon at mga pangungusap na walang paksa","paglalarawan-ng-panahon-at-mga-pangungusap-na-walang-paksa",102,{"id":520,"title":521,"slug":522,"language":9,"level":367,"displayOrder":523},"01a1932e-3fd5-7b20-95a3-65cec319f978","Pagpapanatili ng malinaw na tinutukoy sa salaysay","pagpapanatili-ng-malinaw-na-tinutukoy-sa-salaysay",103,{"id":525,"title":526,"slug":527,"language":9,"level":367,"displayOrder":528},"01a1932e-3e01-77ce-9a94-f377af88a5ea","Ganito, ganiyan at ganoon sa paraan","ganito-ganiyan-at-ganoon-sa-paraan",104,{"id":530,"title":531,"slug":532,"language":9,"level":367,"displayOrder":533},"01a1932e-3ed8-792d-a69d-3a9632eb796b","Magaganda at mababait: pang-uri sa maramihang pagtukoy","magaganda-at-mababait-pang-uri-sa-maramihang-pagtukoy",105,{"id":535,"title":536,"slug":537,"language":9,"level":538,"displayOrder":539},"01a1932e-406e-7aa0-8615-59954be2596c","Pokus sa sanhi gamit ang ika-","pokus-sa-sanhi-gamit-ang-ika","B2",106,{"id":541,"title":542,"slug":543,"language":9,"level":538,"displayOrder":544},"01a1932e-3ecf-7d22-bbdd-985304d800e9","Mag- at -um-: pagpili ayon sa pandiwa at kahulugan","mag-at-um-pagpili-ayon-sa-pandiwa-at-kahulugan",107,{"id":546,"title":547,"slug":548,"language":9,"level":538,"displayOrder":549},"01a1932e-403e-7609-b955-62c2134c81f4","Pokus at pagiging tiyak ng layon","pokus-at-pagiging-tiyak-ng-layon",108,{"id":551,"title":552,"slug":553,"language":9,"level":538,"displayOrder":554},"01a1932e-3ee1-725f-bd3c-fc2b24863ffa","Magkaibang papel ng mga ng-parirala","magkaibang-papel-ng-mga-ng-parirala",109,{"id":556,"title":557,"slug":558,"language":9,"level":538,"displayOrder":559},"01a1932e-3eea-75e9-bf95-5fe68fd3a970","Magpa- at pa- sa pagpapagawa","magpa-at-pa-sa-pagpapagawa",110,{"id":561,"title":562,"slug":563,"language":9,"level":538,"displayOrder":564},"01a1932e-401a-75a6-adbc-5578a4cf45a6","Papuntahin, ipagawa at pagawain: mga kalahok sa pagpapagawa","papuntahin-ipagawa-at-pagawain-mga-kalahok-sa-pagpapagawa",111,{"id":566,"title":567,"slug":568,"language":9,"level":538,"displayOrder":569},"01a1932e-3ef3-7037-8893-89bfcfd15b84","Maki- at pakiki- sa pakikilahok","maki-at-pakiki-sa-pakikilahok",112,{"id":571,"title":572,"slug":573,"language":9,"level":538,"displayOrder":574},"01a1932e-3ecb-77c7-badd-0f5e80a0f8a3","Mag- at magka- sa ugnayan at gantihang kilos","mag-at-magka-sa-ugnayan-at-gantihang-kilos",113,{"id":576,"title":577,"slug":578,"language":9,"level":538,"displayOrder":579},"01a1932e-3ffb-7bae-8a45-101e63909562","Pang- at mang-: asimilasyon at hangganan ng tuntunin","pang-at-mang-asimilasyon-at-hangganan-ng-tuntunin",114,{"id":581,"title":582,"slug":583,"language":9,"level":538,"displayOrder":584},"01a1932e-3f96-7ac6-ba9e-0a4cea1d3d67","Pag-uulit para sa dalas, tindi at pamamahagi","pag-uulit-para-sa-dalas-tindi-at-pamamahagi",115,{"id":586,"title":587,"slug":588,"language":9,"level":538,"displayOrder":589},"01a1932e-3f61-71fd-8025-583ddb3b2064","Nakaraan at kasalukuyang gawi sa aspektong imperpektibo","nakaraan-at-kasalukuyang-gawi-sa-aspektong-imperpektibo",116,{"id":591,"title":592,"slug":593,"language":9,"level":538,"displayOrder":594},"01a1932e-3faf-7089-8443-a2b9fe5364cc","Pagkakaiba ng natapos, resulta at karanasan","pagkakaiba-ng-natapos-resulta-at-karanasan",117,{"id":596,"title":597,"slug":598,"language":9,"level":538,"displayOrder":599},"01a1932e-3f5a-7dd5-af35-45cb61b7195e","Nagawa, nakagawa at nagawa sana","nagawa-nakagawa-at-nagawa-sana",118,{"id":601,"title":602,"slug":603,"language":9,"level":538,"displayOrder":604},"01a1932e-40b5-7983-a9a5-0712c308d6c8","Saklaw ng hindi sa modal at pandiwa","saklaw-ng-hindi-sa-modal-at-pandiwa",119,{"id":606,"title":607,"slug":608,"language":9,"level":538,"displayOrder":609},"01a1932e-3fba-706e-80f7-5645a5e71fb7","Pagkakasunod ng na, pa, ba at mga panghalip","pagkakasunod-ng-na-pa-ba-at-mga-panghalip",120,{"id":611,"title":612,"slug":613,"language":9,"level":538,"displayOrder":614},"01a1932e-3ef7-79a0-906d-5c43968cc31d","Man, nga at tuloy sa pagbuo ng kahulugan","man-nga-at-tuloy-sa-pagbuo-ng-kahulugan",121,{"id":616,"title":617,"slug":618,"language":9,"level":538,"displayOrder":619},"01a1932e-3f44-74ce-b539-3545e577d218","Mga tanong sa gumagawa at sa layon","mga-tanong-sa-gumagawa-at-sa-layon",122,{"id":621,"title":622,"slug":623,"language":9,"level":538,"displayOrder":624},"01a1932e-404a-78d2-b345-cf5e0c375e5e","Pokus ng pandiwa sa sugnay na panuring","pokus-ng-pandiwa-sa-sugnay-na-panuring",123,{"id":626,"title":627,"slug":628,"language":9,"level":538,"displayOrder":629},"01a1932e-3f8c-7276-97c6-6fd326b5865d","Pag-uulat ng tanong at utos","pag-uulat-ng-tanong-at-utos",124,{"id":631,"title":632,"slug":633,"language":9,"level":538,"displayOrder":634},"01a1932e-3eb1-74f6-9834-065196abc9fa","Kung sakali, maliban kung at basta","kung-sakali-maliban-kung-at-basta",125,{"id":636,"title":637,"slug":638,"language":9,"level":538,"displayOrder":639},"01a1932e-3ea1-7107-b5c9-a3b8f0ab1d06","Kondisyong hindi natupad: kung at sana","kondisyong-hindi-natupad-kung-at-sana",126,{"id":641,"title":642,"slug":643,"language":9,"level":538,"displayOrder":644},"01a1932e-409d-7d44-bc4e-de5acf013281","Sa halip na at imbes na sa pagpapalit ng plano","sa-halip-na-at-imbes-na-sa-pagpapalit-ng-plano",127,{"id":646,"title":647,"slug":648,"language":9,"level":538,"displayOrder":649},"01a1932e-3e1c-7871-8c54-5d20423e552e","Hindi lamang kundi pati sa pagdaragdag","hindi-lamang-kundi-pati-sa-pagdaragdag",128,{"id":651,"title":652,"slug":653,"language":9,"level":538,"displayOrder":654},"01a1932e-3f86-7efe-9b2a-4a059f354a7d","Pag-una ng paksa at pagbibigay-diin","pag-una-ng-paksa-at-pagbibigay-diin",129,{"id":656,"title":657,"slug":658,"language":9,"level":538,"displayOrder":659},"01a1932e-3fb4-76ef-8d6d-373a6a03e6f6","Pagkakaltas ng nauunawaang bahagi ng pangungusap","pagkakaltas-ng-nauunawaang-bahagi-ng-pangungusap",130,{"id":661,"title":662,"slug":663,"language":9,"level":538,"displayOrder":664},"01a1932e-3e75-74f6-aa3c-be97c238aa70","Kay, napaka- at pagka- sa masidhing paglalarawan","kay-napaka-at-pagka-sa-masidhing-paglalarawan",131,{"id":666,"title":667,"slug":668,"language":9,"level":538,"displayOrder":669},"01a1932e-40ee-75f0-9925-39c4250faac0","Tig-, tig-iisa at pamamahagi ng dami","tig-tig-iisa-at-pamamahagi-ng-dami",132,{"id":671,"title":672,"slug":673,"language":9,"level":538,"displayOrder":674},"01a1932e-3edc-7c4e-b52c-c5001d8bdf7b","Magalang na pagtutol at paglambot ng pahayag","magalang-na-pagtutol-at-paglambot-ng-pahayag",133,{"id":676,"title":677,"slug":678,"language":9,"level":679,"displayOrder":680},"01a1932e-4044-76e7-b403-16e40032d6b1","Pokus ng pandiwa at daloy ng impormasyon sa talata","pokus-ng-pandiwa-at-daloy-ng-impormasyon-sa-talata","C1",134,{"id":682,"title":683,"slug":684,"language":9,"level":679,"displayOrder":685},"01a1932e-3f9b-746a-933e-4a9ee22818b1","Pagbabago ng pokus habang pinananatili ang tinutukoy","pagbabago-ng-pokus-habang-pinananatili-ang-tinutukoy",135,{"id":687,"title":688,"slug":689,"language":9,"level":679,"displayOrder":690},"01a1932e-402b-7e85-b05e-b3a2c629158c","Pinagsamang panlapi at mga limitasyon ng pagbuo ng salita","pinagsamang-panlapi-at-mga-limitasyon-ng-pagbuo-ng-salita",136,{"id":692,"title":693,"slug":694,"language":9,"level":679,"displayOrder":695},"01a1932e-3f1d-7b69-a382-a7c4c696a479","Mga nominalisasyon sa pormal na paglalahad","mga-nominalisasyon-sa-pormal-na-paglalahad",137,{"id":697,"title":698,"slug":699,"language":9,"level":679,"displayOrder":700},"01a1932e-3ee5-7efe-a3cc-d997fe7289e8","Magkakasamang kataga: naman pala, nga ba at pa rin","magkakasamang-kataga-naman-pala-nga-ba-at-pa-rin",138,{"id":702,"title":703,"slug":704,"language":9,"level":679,"displayOrder":705},"01a1932e-3ded-71ca-be3e-301bd6bed50f","Daw, umano at diumano sa pag-uulat ng impormasyon","daw-umano-at-diumano-sa-pag-uulat-ng-impormasyon",139,{"id":707,"title":708,"slug":709,"language":9,"level":679,"displayOrder":710},"01a1932e-3f4f-7a52-bfb7-b2281b79f967","Na at pa sa inaasahan at ipinahihiwatig","na-at-pa-sa-inaasahan-at-ipinahihiwatig",140,{"id":712,"title":713,"slug":714,"language":9,"level":679,"displayOrder":715},"01a1932e-3f82-70a2-8c57-f4407fcaa642","Obligasyon, hinuha at pahintulot sa dapat at maaari","obligasyon-hinuha-at-pahintulot-sa-dapat-at-maaari",141,{"id":717,"title":718,"slug":719,"language":9,"level":679,"displayOrder":720},"01a1932e-3fe1-7040-8b41-73d29443e258","Pagtanggi sa palagay at pagwawasto ng ipinahiwatig","pagtanggi-sa-palagay-at-pagwawasto-ng-ipinahiwatig",142,{"id":722,"title":723,"slug":724,"language":9,"level":679,"displayOrder":725},"01a1932e-3f0b-76e5-ad83-f6b43c1ef62a","Masalimuot na sugnay na panuring at malinaw na pagkakabit","masalimuot-na-sugnay-na-panuring-at-malinaw-na-pagkakabit",143,{"id":727,"title":728,"slug":729,"language":9,"level":679,"displayOrder":730},"01a1932e-3fa9-7eaa-8800-aa24d37a485f","Pagkakaiba ng na at kung sa mga sugnay na pandagdag","pagkakaiba-ng-na-at-kung-sa-mga-sugnay-na-pandagdag",144,{"id":732,"title":733,"slug":734,"language":9,"level":679,"displayOrder":735},"01a1932e-4104-718a-a322-ce142f721888","Yamang, sapagkat at palibhasa sa pagbibigay ng dahilan","yamang-sapagkat-at-palibhasa-sa-pagbibigay-ng-dahilan",145,{"id":737,"title":738,"slug":739,"language":9,"level":679,"displayOrder":740},"01a1932e-40c8-73d3-b9ae-ba7c109ccc8b","Samantalang at gayong sa paghahambing at pagsalungat","samantalang-at-gayong-sa-paghahambing-at-pagsalungat",146,{"id":742,"title":743,"slug":744,"language":9,"level":679,"displayOrder":745},"01a1932e-3fe6-763e-a801-e3b062aca6b8","Pagtuon gamit ang ang at pagbabago ng ayos ng pangungusap","pagtuon-gamit-ang-ang-at-pagbabago-ng-ayos-ng-pangungusap",147,{"id":747,"title":748,"slug":749,"language":9,"level":679,"displayOrder":750},"01a1932e-40d4-73a7-9733-dbf58d712d95","Sarili, isa't isa at pagtukoy sa loob ng sugnay","sarili-isa-t-isa-at-pagtukoy-sa-loob-ng-sugnay",148,{"id":752,"title":753,"slug":754,"language":9,"level":679,"displayOrder":755},"01a1932e-40bc-707b-a907-61c10f46ebee","Saklaw ng lahat, bawat at hindi sa pangangatwiran","saklaw-ng-lahat-bawat-at-hindi-sa-pangangatwiran",149,{"id":757,"title":758,"slug":759,"language":9,"level":679,"displayOrder":760},"01a1932e-3fca-7610-849a-ea851f241c7f","Paglilipat ng tuwirang sinabi tungo sa di-tuwirang ulat","paglilipat-ng-tuwirang-sinabi-tungo-sa-di-tuwirang-ulat",150,{"id":762,"title":763,"slug":764,"language":9,"level":679,"displayOrder":765},"01a1932e-3fbf-7705-9c69-d9b4467542f3","Pagkakaugnay ng pangungusap sa pormal na argumento","pagkakaugnay-ng-pangungusap-sa-pormal-na-argumento",151,{"id":767,"title":768,"slug":769,"language":9,"level":679,"displayOrder":770},"01a1932e-3e9b-7274-9301-96488d823139","Kolokyal at pormal na anyo: meron, mayroon at mga pinaikling salita","kolokyal-at-pormal-na-anyo-meron-mayroon-at-mga-pinaikling-salita",152,{"id":772,"title":773,"slug":774,"language":9,"level":679,"displayOrder":775},"01a1932e-40e8-7cac-b355-440dddf176ce","Tagalog at paghahalo ng wika: paglalabel ng rehistro","tagalog-at-paghahalo-ng-wika-paglalabel-ng-rehistro",153,{"id":777,"title":778,"slug":779,"language":9,"level":780,"displayOrder":781},"01a1932e-3df2-78ea-95e9-c01e1392cb5b","Di at hindi sa pampanitikang pagtanggi at pagsalungat","di-at-hindi-sa-pampanitikang-pagtanggi-at-pagsalungat","C2",154,{"id":783,"title":784,"slug":785,"language":9,"level":780,"displayOrder":786},"01a1932e-3de7-7b45-94f4-fbff17cb192f","Datapwat, subalit at bagkus sa pormal at pampanitikang teksto","datapwat-subalit-at-bagkus-sa-pormal-at-pampanitikang-teksto",155,{"id":788,"title":789,"slug":790,"language":9,"level":780,"displayOrder":791},"01a1932e-40af-758b-9ef2-59fc759eb1bc","Sakali man, maging at ano man ang sa pagbibigay-palagay","sakali-man-maging-at-ano-man-ang-sa-pagbibigay-palagay",156,{"id":793,"title":794,"slug":795,"language":9,"level":780,"displayOrder":796},"01a1932e-3f73-7840-9b62-9040e7c5695c","Nawa at harinawa sa pormal na paghahangad","nawa-at-harinawa-sa-pormal-na-paghahangad",157,{"id":798,"title":799,"slug":800,"language":9,"level":780,"displayOrder":801},"01a1932e-3e68-79fa-9a10-982753700861","Kata at kita sa lumang tekstong Tagalog","kata-at-kita-sa-lumang-tekstong-tagalog",158,{"id":803,"title":804,"slug":805,"language":9,"level":780,"displayOrder":806},"01a1932e-3fa0-74ce-a677-d1d6ab625497","Pagbasa ng makalumang ayos at pagkakaltas sa tula","pagbasa-ng-makalumang-ayos-at-pagkakaltas-sa-tula",159,{"id":808,"title":809,"slug":810,"language":9,"level":780,"displayOrder":811},"01a1932e-4013-797a-9955-c9025255c78b","Panuring at nominalisasyon sa masinsing akademikong teksto","panuring-at-nominalisasyon-sa-masinsing-akademikong-teksto",160,{"id":813,"title":814,"slug":815,"language":9,"level":780,"displayOrder":816},"01a1932e-3dbf-77fa-aa5b-66a91880f68b","Aspekto at punto de bista sa masalimuot na salaysay","aspekto-at-punto-de-bista-sa-masalimuot-na-salaysay",161,{"id":818,"title":819,"slug":820,"language":9,"level":780,"displayOrder":821},"01a1932e-4050-786c-b1f1-fd545fcc4822","Pokus, pananagutan at paglalayo ng sarili sa pormal na pahayag","pokus-pananagutan-at-paglalayo-ng-sarili-sa-pormal-na-pahayag",162,{"id":823,"title":824,"slug":825,"language":9,"level":780,"displayOrder":826},"01a1932e-4002-70f6-88a6-6a611fafbe8c","Pang-uyam at di-tuwirang puna: papel ng mga kataga","pang-uyam-at-di-tuwirang-puna-papel-ng-mga-kataga",163,{"id":828,"title":829,"slug":830,"language":9,"level":780,"displayOrder":831},"01a1932e-4093-7410-bb94-13a930554352","Retorikal na tanong at pagsalungat sa ipinapalagay","retorikal-na-tanong-at-pagsalungat-sa-ipinapalagay",164,{"id":833,"title":834,"slug":835,"language":9,"level":780,"displayOrder":836},"01a1932e-408c-7e12-9343-9971b7aeffeb","Rehiyonal at makasaysayang anyo sa pagbasa: hangganan ng pamantayan","rehiyonal-at-makasaysayang-anyo-sa-pagbasa-hangganan-ng-pamantayan",165,{"id":833,"title":834,"slug":835,"seoDescription":838,"content":839,"language":9,"level":780,"displayOrder":836,"grammarTopics":840,"createdAt":846,"updatedAt":847,"totalExercises":16,"vocabularyLists":848,"primaryTopicHub":849,"readyImages":851},"Kilalanin ang rehiyonal at makasaysayang anyo, ihiwalay ang baybay sa gramatika, at gamitin ang pamantayan nang hindi binubura ang tinig ng teksto.","## 1. Pamantayan bilang batayan, hindi nag-iisang sukatan\n\nSa pagbasa ng lumang akda o tekstong may rehiyonal na tinig, hindi sapat na itanong kung karaniwan pa ang isang anyo ngayon. Kailangan mong matukoy kung ito ay baryanteng panglugar, bakas ng dating pagsulat, sinadyang estilong pampanitikan, o tunay na pagkakamali. Magkaiba ang **pag-unawa sa anyo** at **pagpili nitong gamitin sa kasalukuyang sulatin**.\n\nBatayan dito ang kontemporaryong pamantayang Tagalog. Malaki ang saligang Tagalog ng Filipino, ngunit hindi nangangahulugang Tagalog ang lahat ng wikang ginagamit sa Pilipinas. Hindi rin awtomatikong pagkakamali ang isang anyong wala sa pamantayang Tagalog.\n\nSa pagbasa, matututuhan mong:\n\n- ihiwalay ang pagkakaiba sa baybay sa pagkakaiba sa gramatika;\n- kilalanin ang ilang rehiyonal at makasaysayang anyo nang hindi nilalahat ang gamit ng mga ito;\n- magbigay ng kasalukuyang pagpapakahulugan nang hindi binubura ang tinig ng teksto;\n- magpasiya kung kailan dapat panatilihin, ipaliwanag, o iangkop ang isang anyo.\n\n## 2. Tukuyin muna kung anong uri ng pagkakaiba\n\nHindi magkakapantay ang lahat ng paglihis sa nakasanayang anyo. Maaaring kakaiba lamang ang baybay, ngunit maaari ring iba ang pagpili ng salita o ang tuntuning sinusunod ng isang barayti.\n\n| Uri | Halimbawang anyo | Dapat siyasatin |\n| --- | --- | --- |\n| Makasaysayang baybay | **aquin** para sa kasalukuyang **akin** | Sistema ba ito ng baybay sa teksto, o hiwalay na kamalian? |\n| Makasaysayang anyong gramatikal | **kata**, panghalip para sa nagsasalita at isang kausap | Ang dalawang kalahok lamang ba ang tinutukoy ng panghalip? |\n| Rehiyonal na kataga | **ga** sa ilang gamit na Batangueño | Pananong ba ang gamit nito sa pangungusap? |\n| Rehiyonal na pantukoy sa lugar | **dine** sa ilang barayti ng Tagalog | Malapit ba sa nagsasalita ang tinutukoy na lugar? |\n| Pampanitikang pagpili | **datapuwa’t** | Pagsalungat ba ang ugnayang ipinapahayag, at anong himig ang nalilikha? |\n\nMaaaring magsanib ang mga tatak. Ang isang anyo ay maaaring matagal nang ginagamit at buhay pa rin sa isang rehiyon. Ang isa naman ay bihira sa usapan ngunit ginagamit pa sa panitikan.\n\n:::warning\nAng **makasaysayan**, **rehiyonal**, at **pampanitikan** ay hindi magkasingkahulugan. Huwag tawaging lipas ang isang anyo dahil lamang hindi mo ito ginagamit. Huwag ding ipalagay na ang lahat ng di-pamilyar na salita ay baryante ng Tagalog; maaaring mula ito sa ibang wika.\n:::\n\n## 3. Basahin ang rehiyonal na anyo sa sariling konteksto\n\nSa ilang gamit na Batangueño, ang **ga** ay katagang pananong. Sa payak na tanong, maaari itong tumbasan ng **ba** sa pagpapakahulugang gumagamit ng pamantayang Tagalog. Gayunman, hindi nito pinatutunayang magkapareho ang lahat ng gamit, puwesto, at pahiwatig ng dalawang kataga.\n\nAng **dine** naman ay ginagamit sa ilang barayti ng Tagalog para sa lugar na malapit sa nagsasalita. Sa ganitong konteksto, maaaring **dito** ang katumbas sa pamantayang pagpapakahulugan. Hindi kailangang ituring itong maling baybay ng *dito*.\n\n:::note\n**Saklaw ng mga halimbawang rehiyonal:** hindi kumakatawan ang Batangueño sa lahat ng rehiyonal na Tagalog. Iba-iba ang mga barayti sa Timog Katagalugan at sa Marinduque; hindi dapat ipalagay na ginagamit sa lahat ng ito ang **ga** at **dine** sa parehong paraan. Ang mga katumbas na **ba** at **dito** sa ibaba ay paliwanag sa mga ibinigay na pangungusap, hindi tuntunin para sa bawat barayti.\n:::\n\n:::example\nMga halimbawang binuo para sa paliwanag, hindi sipi sa isang akda:\n\n**Rehiyonal:** Ikaw **ga** ang susunod?\n\n**Pamantayang pagpapakahulugan:** Ikaw **ba** ang susunod?\n\nParehong nagtatanong kung ang kausap ang susunod. Nawala sa ikalawang anyo ang rehiyonal na katagang ginamit sa una.\n\n**Rehiyonal:** **Dine** ka muna sa tabi ko.\n\n**Pamantayang pagpapakahulugan:** **Dito** ka muna sa tabi ko.\n\nNililinaw ng *sa tabi ko* na malapit sa nagsasalita ang lugar.\n:::\n\nHindi sapat ang iisang kataga upang matiyak ang pinagmulan ng may-akda o tauhan. Maaaring may panggagaya, paglipat ng tirahan, o sinadyang pagbuo ng tinig. Hanapin ang magkakaugnay na palatandaan sa buong teksto, hindi lamang ang isang kapansin-pansing salita.\n\n## 4. Ihiwalay ang lumang baybay sa lumang gamit\n\nSa ilang lumang tekstong Tagalog na sumusunod sa mga kombensiyong kaugnay ng baybay-Kastila, makikita ang **qu** kung saan **k** ang ginagamit ngayon. Kaya ang **aquin** ay maaaring basahing **akin**. Pagkakaiba ito sa pagsulat; hindi nito, sa sarili lamang, ipinakikitang iba ang panghalip o ang tungkulin nito.\n\n:::example\n**Paglalarawan ng lumang baybay:** Ibigay mo sa **aquin**.\n\n**Baybay na ginagamit ngayon:** Ibigay mo sa **akin**.\n\nSa dalawang anyo, nananatili ang **sa akin** bilang pariralang tumutukoy sa tatanggap. Baybay lamang ang binago sa ikalawa.\n:::\n\nMakikita rin sa ilang lumang sistema ng baybay ang **c** para sa tunog na \u002Fk\u002F bago ang **a**, **o**, o **u**, gaya ng **co** at **cun** para sa **ko** at **kung**. Sa *cun*, may pagkakaiba rin sa pagsulat ng pangwakas na tunog: **n** ang nakasulat kung saan **ng** ang ginagamit ngayon. Ang **manga** at **mañga** naman ay mga lumang pagsulat ng panandang maramihan na **mga**; kailangang suriin ang tungkulin sa pangungusap upang hindi mapagkamalang ibang salita.\n\n:::example\nMga halimbawang binuo upang ipakita ang piling lumang baybay; makabago ang iba pang baybay at hindi ito mga sipi:\n\n**May lumang baybay:** Alam **co** ang sagot.\n\n**Kasalukuyang baybay:** Alam **ko** ang sagot.\n\n**May lumang baybay:** **Cun** nais mo, sumama ka.\n\n**Kasalukuyang baybay:** **Kung** nais mo, sumama ka.\n\n**May lumang baybay:** Dumating ang **manga** bata. \u002F Dumating ang **mañga** bata.\n\n**Kasalukuyang baybay:** Dumating ang **mga** bata.\n\nSa huling pares, pananda ng maramihan ang anyong nasa unahan ng *bata*. Hindi nagbago ang bilang ng tinutukoy nang iangkop ang baybay.\n:::\n\nHindi ito pahintulot na palitan nang mekanikal ang bawat titik sa isang dokumento. Maaaring magkaiba ang mga kombensiyon ayon sa panahon, manunulat, at edisyon. Maaari ring may pangalan, salitang hiram, o pagkakamali sa paglilipat ng teksto.\n\n### Makasaysayang panghalip: kata\n\nSa lumang Tagalog, ang **kata** ay panghalip na tumutukoy sa nagsasalita at isang kausap lamang. Nagpapakita ito ng gramatikal na pagtatangi sa bilang: may hiwalay na panghalip para sa dalawang kalahok na ito. Sa kasalukuyang pamantayang pagpapakahulugan, **tayong dalawa** ang malinaw na katumbas; ang **tayo** lamang ay maaari ring tumukoy sa higit sa dalawa.\n\n:::example\nHalimbawang binuo para sa paliwanag, hindi sipi sa isang akda:\n\n**Makasaysayang panghalip:** **Kata** ay aalis.\n\n**Kasalukuyang pagpapakahulugan:** **Tayong dalawa** ay aalis.\n\nAng aalis ay ang nagsasalita at ang kausap. Hindi simpleng pagpapalit ng mga titik ang ginawa: ipinaliwanag sa isang parirala ang bilang at mga kalahok na nakapaloob sa lumang panghalip.\n:::\n\nKilalanin ang gamit na ito sa pagbasa ng lumang akda, ngunit huwag itong ituring na karaniwang panghalip para sa pang-araw-araw na pagsulat sa kasalukuyang pamantayan. Tiyakin sa usapan at kalapit na teksto kung sino ang tinutukoy nito.\n\n### Pampanitikang pagpili: datapuwa’t\n\nIba ang kaso ng **datapuwa’t**. Hindi lamang ito lumang baybay ng *ngunit*: isa itong salitang nagpapahayag ng pagsalungat at may pampanitikan o mataas na himig sa maraming kasalukuyang konteksto.\n\n:::example\nNais niyang manatili, **datapuwa’t** kailangan niyang umalis.\n\nNais niyang manatili, **ngunit** kailangan niyang umalis.\n\nNananatili ang pagsalungat sa ikalawang pangungusap, ngunit mas karaniwan ang pagpili ng salita. Ang pagpapalit ay pag-aangkop ng rehistro, hindi simpleng pagwawasto ng baybay.\n:::\n\n## 5. Panatilihin ang ebidensiya sa pagpapakahulugan\n\nKapag mahirap basahin ang isang bahagi, sundin ang pagkakasunod na ito:\n\n1. **Basahin ang buong pangungusap.** Tukuyin ang kilos, mga kalahok, at ugnayan ng mga parirala.\n2. **Suriin ang kalapit na teksto.** Hanapin kung umuulit ang anyo at kung pare-pareho ang tungkulin nito.\n3. **Alamin ang pinagmulan.** Mahalaga ang petsa, lugar, uri ng akda, at impormasyong ibinigay ng patnugot.\n4. **Ihambing ang mga posibleng pagbasa.** Piliin ang sinusuportahan ng konteksto, hindi lamang ang pinakamalapit sa nakasanayan mong salita.\n5. **Markahan ang natitirang pag-aalinlangan.** Kung kulang ang batayan, sabihing *maaaring tumukoy sa…* sa halip na magpahayag ng tiyak na kahulugan.\n\n:::note\nAng petsa ng akda ay hindi laging petsa ng baybay na nakikita mo. Maaaring binago ng isang makabagong edisyon ang baybay ng mas lumang teksto. Suriin ang paliwanag ng patnugot bago maghinuha tungkol sa orihinal na anyo.\n:::\n\nSa tuwirang pagsipi, panatilihin ang anyo ng edisyong sinisipi mo. Kung iaangkop mo ang baybay o pananalita, malinaw na tukuyin ang pagbabago. Sa paraprasis, maaari kang gumamit ng kasalukuyang pamantayan, ngunit huwag ipakitang iyon ang mismong pananalita ng pinagmulan.\n\n## 6. Hangganan ng pag-unawa at paggamit\n\nAng pagkilala sa isang anyo ay hindi utos na gamitin ito sa lahat ng sitwasyon. Sa kasalukuyang pormal na ulat, karaniwang angkop ang pamantayang anyo. Sa pagsusuri ng usapan o akda, maaaring mahalagang panatilihin ang rehiyonal o makasaysayang anyo dahil bahagi ito ng ebidensiya.\n\n| Layunin mo | Angkop na hakbang |\n| --- | --- |\n| Unawain ang lumang teksto | Ihiwalay muna ang baybay, kahulugan, at gramatika. |\n| Ipaliwanag ang rehiyonal na pahayag | Ibigay ang kahulugan at hangganan ng paghahambing sa pamantayan. |\n| Sumipi bilang ebidensiya | Panatilihin ang anyo ng pinaghanguang edisyon. |\n| Sumulat ng kasalukuyang paraprasis | Gumamit ng pamantayang anyo at ipahiwatig ang mahalagang pagkakaiba sa himig. |\n\n**Tandaan:** hindi lahat ng di-pamantayan ay mali, hindi lahat ng luma ay lipas, at hindi lahat ng magkatumbas sa kahulugan ay magkatumbas sa tinig. Ang mahusay na pagbasa ay nagpapalinaw nang hindi binubura ang pagkakaiba.",[841],{"id":842,"name":843,"level":780,"language":9,"isCompleted":844,"completionPercentage":845,"totalExercises":36,"completedExercises":845},"01a1932e-3d20-7b65-84e7-76b01db03317","Maingat na pagbasa ng lumang anyo at tula",false,0,"2026-10-31T18:17:24+00:00","2026-10-31T18:18:27+00:00",[],{"name":843,"slug":850,"language":9},"maingat-na-pagbasa-ng-lumang-anyo-at-tula-c2",[],{"id":842,"name":843,"slug":850,"language":9,"level":780,"introduction":853,"lessonCount":21,"totalExercises":36,"objectives":854,"prerequisites":858,"lessons":860},"Ihiwalay muna ang rehiyonal na gamit, lumang baybay at makasaysayang gramatika. Pagkatapos, suriin ang di at hindi bago basahin ang di-karaniwang ayos at pagkakaltas sa tula, nang pinananatili ang tinig at hangganan ng interpretasyon.",[855,856,857],"Maihiwalay ang pagbabago ng baybay sa pagbabago ng gramatika at rehistro.","Mabasa ang pinaikling pagtanggi at pagkakaltas nang hindi nag-iimbento ng kahulugan.","Mapanatili ang ebidensiya ng edisyon sa sipi at paraprasis.",[859],"Alam mo ang pagtanggi, pang-angkop at mga pangungusap na walang pandiwa.",[861,872,882],{"id":833,"contentId":862,"slug":835,"title":834,"level":780,"summary":863,"order":11,"exercises":864},"pg_a2272428-b11b-4cf5-b0a1-2d260b9bb8bd","Ihiwalay ang rehiyonal na gamit, lumang baybay at makasaysayang gramatika; panatilihin ang ebidensiya ng edisyon sa sipi at markahan ang pag-aangkop.",[865,869],{"id":866,"title":867,"order":845,"type":868},"01a1932e-68bd-72b4-b30a-007fffdbfabb","Pagkilala sa anyo at kahulugan","word_select",{"id":870,"title":871,"order":11,"type":868},"01a1932e-68d3-7063-b4b7-f7d1a2cdc4f0","Konteksto, ebidensiya at pagpapakahulugan",{"id":777,"contentId":873,"slug":779,"title":778,"level":780,"summary":874,"order":16,"exercises":875},"pg_0696572d-aa8a-4c94-a87d-02066b75ffdc","Basahin ang di at hindi ayon sa saklaw ng pagtanggi, ritmo at rehistro; ihiwalay ang pantuwid at mahinang papuri sa tuwirang pagpapatindi.",[876,879],{"id":877,"title":878,"order":845,"type":868},"01a1932e-46ca-7b97-9639-7c64bfbfa2e0","Saklaw at ipinapalit na pananaw",{"id":880,"title":881,"order":11,"type":868},"01a1932e-46e0-77cf-a948-9a408e82a271","Pahiwatig, tinig, at pasyang editoryal",{"id":803,"contentId":883,"slug":805,"title":804,"level":780,"summary":884,"order":21,"exercises":885},"pg_ba3d289e-fdcb-4fed-a69b-c3e1a3cebc21","Kilalanin ang makalumang ayos, pinaikling anyo at tunay na pagkakaltas sa tula nang hindi nagdaragdag ng tauhan o kilos na walang batayan.",[886,889],{"id":887,"title":888,"order":845,"type":868},"01a1932e-5e30-7c34-8e40-d87e6c10fa9e","Mga anyong pampanitikan at ugnayan sa taludtod",{"id":890,"title":891,"order":11,"type":868},"01a1932e-5e47-722a-9fea-109abda9f85b","Pagpapaikli, pagkakaltas at hangganan ng pagbasa",[893,899],{"@id":894,"@type":895,"id":866,"grammarPage":896,"title":867,"instructions":897,"displayOrder":845,"type":868,"questionCount":66,"blankCount":66,"isCompleted":844,"ogImageUrl":898},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-68bd-72b4-b30a-007fffdbfabb","GrammarExercise","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a1932e-408c-7e12-9343-9971b7aeffeb","Piliin ang angkop na pagpapakahulugan o paglalarawan ayon sa konteksto. Ang mga pahayag na sinusuri rito ay binuo para sa pagsasanay, hindi sipi sa tunay na akda.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e46da616-8346-4ad0-a763-48d65975c3ce_hero.webp?v=1793470654",{"@id":900,"@type":895,"id":870,"grammarPage":896,"title":871,"instructions":901,"displayOrder":11,"type":868,"questionCount":76,"blankCount":76,"isCompleted":844,"ogImageUrl":902},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a1932e-68d3-7063-b4b7-f7d1a2cdc4f0","Piliin ang pariralang bubuo sa pagsusuri. Ibatay ang sagot sa ebidensiyang nakasaad, sa layunin ng pagsulat at sa hangganan ng bawat paghahambing.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_6ae1df9b-d8e0-4fc3-b2b7-fc2cef2db336_hero.webp?v=1793470654",{"id":866,"grammarPage":896,"title":867,"instructions":897,"seoTitle":904,"seoDescription":905,"displayOrder":845,"type":868,"questions":906,"ogImageUrl":898},"Rehiyonal at lumang anyo: piliin ang kahulugan","Piliin sa mga patlang ang kahulugan ng rehiyonal at makasaysayang anyo sa Tagalog, sa mga pangungusap tungkol sa liham, paglalakbay, usapan at tahanan.",[907],{"id":908,"sentenceTemplate":909,"displayOrder":845,"explanation":910,"exampleSentence":911,"blanks":912},"01a1932e-68bd-7500-b30a-0080022735ff","Sa binuong usapang Batangueño, ang ga ay katagang pananong: Darating ga ang kartero? Sa pamantayang pagpapakahulugan ng tanong na ito: Darating __1__ ang kartero?","Pananong ang tahasang itinakdang gamit ng ga, kaya ba ang katumbas dito. Ang na at pa ay nagdaragdag ng ibang kahulugan at hindi katumbas ng katagang pananong.","Sa payak na tanong na Bukas ga ang tindahan?, maaaring ba ang gamitin sa pamantayang pagpapakahulugan.",[913],{"id":914,"blankNumber":11,"options":915},"01a1932e-68bd-749c-b30a-008002029b41",[916,919,923],{"id":917,"optionText":918,"isCorrect":844,"displayOrder":845},"01a1932e-68bd-7400-b30a-0080009ebf18","na",{"id":920,"optionText":921,"isCorrect":922,"displayOrder":11},"01a1932e-68bd-7448-b30a-008000ee35b7","ba",true,{"id":924,"optionText":925,"isCorrect":844,"displayOrder":16},"01a1932e-68bd-7474-b30a-0080014fd433","pa",{"html":927,"toc":928},"\u003Ch2 id=\"pamantayan-bilang-batayan-hindi-nag-iisang-sukatan\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">1.\u003C\u002Fspan>Pamantayan bilang batayan, hindi nag-iisang sukatan\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sa pagbasa ng lumang akda o tekstong may rehiyonal na tinig, hindi sapat na itanong kung karaniwan pa ang isang anyo ngayon. Kailangan mong matukoy kung ito ay baryanteng panglugar, bakas ng dating pagsulat, sinadyang estilong pampanitikan, o tunay na pagkakamali. Magkaiba ang \u003Cstrong>pag-unawa sa anyo\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>pagpili nitong gamitin sa kasalukuyang sulatin\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Batayan dito ang kontemporaryong pamantayang Tagalog. Malaki ang saligang Tagalog ng Filipino, ngunit hindi nangangahulugang Tagalog ang lahat ng wikang ginagamit sa Pilipinas. Hindi rin awtomatikong pagkakamali ang isang anyong wala sa pamantayang Tagalog.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa pagbasa, matututuhan mong:\u003C\u002Fp>\n\u003Cul>\n\u003Cli>ihiwalay ang pagkakaiba sa baybay sa pagkakaiba sa gramatika;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>kilalanin ang ilang rehiyonal at makasaysayang anyo nang hindi nilalahat ang gamit ng mga ito;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>magbigay ng kasalukuyang pagpapakahulugan nang hindi binubura ang tinig ng teksto;\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>magpasiya kung kailan dapat panatilihin, ipaliwanag, o iangkop ang isang anyo.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Ful>\n\u003Ch2 id=\"tukuyin-muna-kung-anong-uri-ng-pagkakaiba\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">2.\u003C\u002Fspan>Tukuyin muna kung anong uri ng pagkakaiba\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Hindi magkakapantay ang lahat ng paglihis sa nakasanayang anyo. Maaaring kakaiba lamang ang baybay, ngunit maaari ring iba ang pagpili ng salita o ang tuntuning sinusunod ng isang barayti.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Uri\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Halimbawang anyo\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Dapat siyasatin\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Makasaysayang baybay\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>aquin\u003C\u002Fstrong> para sa kasalukuyang \u003Cstrong>akin\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Sistema ba ito ng baybay sa teksto, o hiwalay na kamalian?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Makasaysayang anyong gramatikal\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>kata\u003C\u002Fstrong>, panghalip para sa nagsasalita at isang kausap\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ang dalawang kalahok lamang ba ang tinutukoy ng panghalip?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Rehiyonal na kataga\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>ga\u003C\u002Fstrong> sa ilang gamit na Batangueño\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Pananong ba ang gamit nito sa pangungusap?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Rehiyonal na pantukoy sa lugar\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>dine\u003C\u002Fstrong> sa ilang barayti ng Tagalog\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Malapit ba sa nagsasalita ang tinutukoy na lugar?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Pampanitikang pagpili\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>\u003Cstrong>datapuwa’t\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Pagsalungat ba ang ugnayang ipinapahayag, at anong himig ang nalilikha?\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>Maaaring magsanib ang mga tatak. Ang isang anyo ay maaaring matagal nang ginagamit at buhay pa rin sa isang rehiyon. Ang isa naman ay bihira sa usapan ngunit ginagamit pa sa panitikan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--warning\">\u003Cp>Ang \u003Cstrong>makasaysayan\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>rehiyonal\u003C\u002Fstrong>, at \u003Cstrong>pampanitikan\u003C\u002Fstrong> ay hindi magkasingkahulugan. Huwag tawaging lipas ang isang anyo dahil lamang hindi mo ito ginagamit. Huwag ding ipalagay na ang lahat ng di-pamilyar na salita ay baryante ng Tagalog; maaaring mula ito sa ibang wika.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"basahin-ang-rehiyonal-na-anyo-sa-sariling-konteksto\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">3.\u003C\u002Fspan>Basahin ang rehiyonal na anyo sa sariling konteksto\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sa ilang gamit na Batangueño, ang \u003Cstrong>ga\u003C\u002Fstrong> ay katagang pananong. Sa payak na tanong, maaari itong tumbasan ng \u003Cstrong>ba\u003C\u002Fstrong> sa pagpapakahulugang gumagamit ng pamantayang Tagalog. Gayunman, hindi nito pinatutunayang magkapareho ang lahat ng gamit, puwesto, at pahiwatig ng dalawang kataga.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ang \u003Cstrong>dine\u003C\u002Fstrong> naman ay ginagamit sa ilang barayti ng Tagalog para sa lugar na malapit sa nagsasalita. Sa ganitong konteksto, maaaring \u003Cstrong>dito\u003C\u002Fstrong> ang katumbas sa pamantayang pagpapakahulugan. Hindi kailangang ituring itong maling baybay ng \u003Cem>dito\u003C\u002Fem>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>\u003Cstrong>Saklaw ng mga halimbawang rehiyonal:\u003C\u002Fstrong> hindi kumakatawan ang Batangueño sa lahat ng rehiyonal na Tagalog. Iba-iba ang mga barayti sa Timog Katagalugan at sa Marinduque; hindi dapat ipalagay na ginagamit sa lahat ng ito ang \u003Cstrong>ga\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>dine\u003C\u002Fstrong> sa parehong paraan. Ang mga katumbas na \u003Cstrong>ba\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>dito\u003C\u002Fstrong> sa ibaba ay paliwanag sa mga ibinigay na pangungusap, hindi tuntunin para sa bawat barayti.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Mga halimbawang binuo para sa paliwanag, hindi sipi sa isang akda:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Rehiyonal:\u003C\u002Fstrong> Ikaw \u003Cstrong>ga\u003C\u002Fstrong> ang susunod?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Pamantayang pagpapakahulugan:\u003C\u002Fstrong> Ikaw \u003Cstrong>ba\u003C\u002Fstrong> ang susunod?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Parehong nagtatanong kung ang kausap ang susunod. Nawala sa ikalawang anyo ang rehiyonal na katagang ginamit sa una.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Rehiyonal:\u003C\u002Fstrong> \u003Cstrong>Dine\u003C\u002Fstrong> ka muna sa tabi ko.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Pamantayang pagpapakahulugan:\u003C\u002Fstrong> \u003Cstrong>Dito\u003C\u002Fstrong> ka muna sa tabi ko.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nililinaw ng \u003Cem>sa tabi ko\u003C\u002Fem> na malapit sa nagsasalita ang lugar.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Hindi sapat ang iisang kataga upang matiyak ang pinagmulan ng may-akda o tauhan. Maaaring may panggagaya, paglipat ng tirahan, o sinadyang pagbuo ng tinig. Hanapin ang magkakaugnay na palatandaan sa buong teksto, hindi lamang ang isang kapansin-pansing salita.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"ihiwalay-ang-lumang-baybay-sa-lumang-gamit\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.\u003C\u002Fspan>Ihiwalay ang lumang baybay sa lumang gamit\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Sa ilang lumang tekstong Tagalog na sumusunod sa mga kombensiyong kaugnay ng baybay-Kastila, makikita ang \u003Cstrong>qu\u003C\u002Fstrong> kung saan \u003Cstrong>k\u003C\u002Fstrong> ang ginagamit ngayon. Kaya ang \u003Cstrong>aquin\u003C\u002Fstrong> ay maaaring basahing \u003Cstrong>akin\u003C\u002Fstrong>. Pagkakaiba ito sa pagsulat; hindi nito, sa sarili lamang, ipinakikitang iba ang panghalip o ang tungkulin nito.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>\u003Cstrong>Paglalarawan ng lumang baybay:\u003C\u002Fstrong> Ibigay mo sa \u003Cstrong>aquin\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Baybay na ginagamit ngayon:\u003C\u002Fstrong> Ibigay mo sa \u003Cstrong>akin\u003C\u002Fstrong>.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa dalawang anyo, nananatili ang \u003Cstrong>sa akin\u003C\u002Fstrong> bilang pariralang tumutukoy sa tatanggap. Baybay lamang ang binago sa ikalawa.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Makikita rin sa ilang lumang sistema ng baybay ang \u003Cstrong>c\u003C\u002Fstrong> para sa tunog na \u002Fk\u002F bago ang \u003Cstrong>a\u003C\u002Fstrong>, \u003Cstrong>o\u003C\u002Fstrong>, o \u003Cstrong>u\u003C\u002Fstrong>, gaya ng \u003Cstrong>co\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>cun\u003C\u002Fstrong> para sa \u003Cstrong>ko\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>kung\u003C\u002Fstrong>. Sa \u003Cem>cun\u003C\u002Fem>, may pagkakaiba rin sa pagsulat ng pangwakas na tunog: \u003Cstrong>n\u003C\u002Fstrong> ang nakasulat kung saan \u003Cstrong>ng\u003C\u002Fstrong> ang ginagamit ngayon. Ang \u003Cstrong>manga\u003C\u002Fstrong> at \u003Cstrong>mañga\u003C\u002Fstrong> naman ay mga lumang pagsulat ng panandang maramihan na \u003Cstrong>mga\u003C\u002Fstrong>; kailangang suriin ang tungkulin sa pangungusap upang hindi mapagkamalang ibang salita.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Mga halimbawang binuo upang ipakita ang piling lumang baybay; makabago ang iba pang baybay at hindi ito mga sipi:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>May lumang baybay:\u003C\u002Fstrong> Alam \u003Cstrong>co\u003C\u002Fstrong> ang sagot.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kasalukuyang baybay:\u003C\u002Fstrong> Alam \u003Cstrong>ko\u003C\u002Fstrong> ang sagot.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>May lumang baybay:\u003C\u002Fstrong> \u003Cstrong>Cun\u003C\u002Fstrong> nais mo, sumama ka.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kasalukuyang baybay:\u003C\u002Fstrong> \u003Cstrong>Kung\u003C\u002Fstrong> nais mo, sumama ka.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>May lumang baybay:\u003C\u002Fstrong> Dumating ang \u003Cstrong>manga\u003C\u002Fstrong> bata. \u002F Dumating ang \u003Cstrong>mañga\u003C\u002Fstrong> bata.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kasalukuyang baybay:\u003C\u002Fstrong> Dumating ang \u003Cstrong>mga\u003C\u002Fstrong> bata.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sa huling pares, pananda ng maramihan ang anyong nasa unahan ng \u003Cem>bata\u003C\u002Fem>. Hindi nagbago ang bilang ng tinutukoy nang iangkop ang baybay.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Hindi ito pahintulot na palitan nang mekanikal ang bawat titik sa isang dokumento. Maaaring magkaiba ang mga kombensiyon ayon sa panahon, manunulat, at edisyon. Maaari ring may pangalan, salitang hiram, o pagkakamali sa paglilipat ng teksto.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch3 id=\"makasaysayang-panghalip-kata\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.1\u003C\u002Fspan>Makasaysayang panghalip: kata\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Sa lumang Tagalog, ang \u003Cstrong>kata\u003C\u002Fstrong> ay panghalip na tumutukoy sa nagsasalita at isang kausap lamang. Nagpapakita ito ng gramatikal na pagtatangi sa bilang: may hiwalay na panghalip para sa dalawang kalahok na ito. Sa kasalukuyang pamantayang pagpapakahulugan, \u003Cstrong>tayong dalawa\u003C\u002Fstrong> ang malinaw na katumbas; ang \u003Cstrong>tayo\u003C\u002Fstrong> lamang ay maaari ring tumukoy sa higit sa dalawa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Halimbawang binuo para sa paliwanag, hindi sipi sa isang akda:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Makasaysayang panghalip:\u003C\u002Fstrong> \u003Cstrong>Kata\u003C\u002Fstrong> ay aalis.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kasalukuyang pagpapakahulugan:\u003C\u002Fstrong> \u003Cstrong>Tayong dalawa\u003C\u002Fstrong> ay aalis.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ang aalis ay ang nagsasalita at ang kausap. Hindi simpleng pagpapalit ng mga titik ang ginawa: ipinaliwanag sa isang parirala ang bilang at mga kalahok na nakapaloob sa lumang panghalip.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Kilalanin ang gamit na ito sa pagbasa ng lumang akda, ngunit huwag itong ituring na karaniwang panghalip para sa pang-araw-araw na pagsulat sa kasalukuyang pamantayan. Tiyakin sa usapan at kalapit na teksto kung sino ang tinutukoy nito.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch3 id=\"pampanitikang-pagpili-datapuwat\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">4.2\u003C\u002Fspan>Pampanitikang pagpili: datapuwa’t\u003C\u002Fh3>\n\u003Cp>Iba ang kaso ng \u003Cstrong>datapuwa’t\u003C\u002Fstrong>. Hindi lamang ito lumang baybay ng \u003Cem>ngunit\u003C\u002Fem>: isa itong salitang nagpapahayag ng pagsalungat at may pampanitikan o mataas na himig sa maraming kasalukuyang konteksto.\u003C\u002Fp>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--example\">\u003Cp>Nais niyang manatili, \u003Cstrong>datapuwa’t\u003C\u002Fstrong> kailangan niyang umalis.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nais niyang manatili, \u003Cstrong>ngunit\u003C\u002Fstrong> kailangan niyang umalis.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nananatili ang pagsalungat sa ikalawang pangungusap, ngunit mas karaniwan ang pagpili ng salita. Ang pagpapalit ay pag-aangkop ng rehistro, hindi simpleng pagwawasto ng baybay.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Ch2 id=\"panatilihin-ang-ebidensiya-sa-pagpapakahulugan\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">5.\u003C\u002Fspan>Panatilihin ang ebidensiya sa pagpapakahulugan\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Kapag mahirap basahin ang isang bahagi, sundin ang pagkakasunod na ito:\u003C\u002Fp>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Basahin ang buong pangungusap.\u003C\u002Fstrong> Tukuyin ang kilos, mga kalahok, at ugnayan ng mga parirala.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Suriin ang kalapit na teksto.\u003C\u002Fstrong> Hanapin kung umuulit ang anyo at kung pare-pareho ang tungkulin nito.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Alamin ang pinagmulan.\u003C\u002Fstrong> Mahalaga ang petsa, lugar, uri ng akda, at impormasyong ibinigay ng patnugot.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Ihambing ang mga posibleng pagbasa.\u003C\u002Fstrong> Piliin ang sinusuportahan ng konteksto, hindi lamang ang pinakamalapit sa nakasanayan mong salita.\u003C\u002Fli>\n\u003Cli>\u003Cstrong>Markahan ang natitirang pag-aalinlangan.\u003C\u002Fstrong> Kung kulang ang batayan, sabihing \u003Cem>maaaring tumukoy sa…\u003C\u002Fem> sa halip na magpahayag ng tiyak na kahulugan.\u003C\u002Fli>\n\u003C\u002Fol>\n\u003Cdiv class=\"grammar-callout grammar-callout--note\">\u003Cp>Ang petsa ng akda ay hindi laging petsa ng baybay na nakikita mo. Maaaring binago ng isang makabagong edisyon ang baybay ng mas lumang teksto. Suriin ang paliwanag ng patnugot bago maghinuha tungkol sa orihinal na anyo.\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>\n\u003Cp>Sa tuwirang pagsipi, panatilihin ang anyo ng edisyong sinisipi mo. Kung iaangkop mo ang baybay o pananalita, malinaw na tukuyin ang pagbabago. Sa paraprasis, maaari kang gumamit ng kasalukuyang pamantayan, ngunit huwag ipakitang iyon ang mismong pananalita ng pinagmulan.\u003C\u002Fp>\n\u003Ch2 id=\"hangganan-ng-pag-unawa-at-paggamit\">\u003Cspan class=\"section-number\" aria-hidden=\"true\">6.\u003C\u002Fspan>Hangganan ng pag-unawa at paggamit\u003C\u002Fh2>\n\u003Cp>Ang pagkilala sa isang anyo ay hindi utos na gamitin ito sa lahat ng sitwasyon. Sa kasalukuyang pormal na ulat, karaniwang angkop ang pamantayang anyo. Sa pagsusuri ng usapan o akda, maaaring mahalagang panatilihin ang rehiyonal o makasaysayang anyo dahil bahagi ito ng ebidensiya.\u003C\u002Fp>\n\u003Ctable>\n\u003Cthead>\n\u003Ctr>\n\u003Cth>Layunin mo\u003C\u002Fth>\n\u003Cth>Angkop na hakbang\u003C\u002Fth>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Fthead>\n\u003Ctbody>\u003Ctr>\n\u003Ctd>Unawain ang lumang teksto\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ihiwalay muna ang baybay, kahulugan, at gramatika.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Ipaliwanag ang rehiyonal na pahayag\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Ibigay ang kahulugan at hangganan ng paghahambing sa pamantayan.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Sumipi bilang ebidensiya\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Panatilihin ang anyo ng pinaghanguang edisyon.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003Ctr>\n\u003Ctd>Sumulat ng kasalukuyang paraprasis\u003C\u002Ftd>\n\u003Ctd>Gumamit ng pamantayang anyo at ipahiwatig ang mahalagang pagkakaiba sa himig.\u003C\u002Ftd>\n\u003C\u002Ftr>\n\u003C\u002Ftbody>\u003C\u002Ftable>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Tandaan:\u003C\u002Fstrong> hindi lahat ng di-pamantayan ay mali, hindi lahat ng luma ay lipas, at hindi lahat ng magkatumbas sa kahulugan ay magkatumbas sa tinig. Ang mahusay na pagbasa ay nagpapalinaw nang hindi binubura ang pagkakaiba.\u003C\u002Fp>\n",[929,933,937,941,945,949,953,957],{"id":930,"text":931,"depth":16,"number":932},"pamantayan-bilang-batayan-hindi-nag-iisang-sukatan","Pamantayan bilang batayan, hindi nag-iisang sukatan","1",{"id":934,"text":935,"depth":16,"number":936},"tukuyin-muna-kung-anong-uri-ng-pagkakaiba","Tukuyin muna kung anong uri ng pagkakaiba","2",{"id":938,"text":939,"depth":16,"number":940},"basahin-ang-rehiyonal-na-anyo-sa-sariling-konteksto","Basahin ang rehiyonal na anyo sa sariling konteksto","3",{"id":942,"text":943,"depth":16,"number":944},"ihiwalay-ang-lumang-baybay-sa-lumang-gamit","Ihiwalay ang lumang baybay sa lumang gamit","4",{"id":946,"text":947,"depth":21,"number":948},"makasaysayang-panghalip-kata","Makasaysayang panghalip: kata","4.1",{"id":950,"text":951,"depth":21,"number":952},"pampanitikang-pagpili-datapuwat","Pampanitikang pagpili: datapuwa’t","4.2",{"id":954,"text":955,"depth":16,"number":956},"panatilihin-ang-ebidensiya-sa-pagpapakahulugan","Panatilihin ang ebidensiya sa pagpapakahulugan","5",{"id":958,"text":959,"depth":16,"number":960},"hangganan-ng-pag-unawa-at-paggamit","Hangganan ng pag-unawa at paggamit","6"]