[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tr-adlastirmalarda-ozne-ve-iyelik-belirsizligi":3,"grammar-exercises-by-page-01a0e1ad-4b45-78bf-b605-f11dac79e07e":25,"exercise-list-path-tr-none":43},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":22,"readyImages":24},"01a0e1ad-4b45-78bf-b605-f11dac79e07e","Adlaştırmalarda özne ve iyelik belirsizliği","adlastirmalarda-ozne-ve-iyelik-belirsizligi","Adlaştırmalarda iyelik ekinin özneyle ilişkisini, belirsiz kişi göndermelerini ve tamlama sınırlarını inceleyerek cümleleri açık biçimde kurmayı öğren.","## 1. İyelik eki her zaman sahiplik bildirmez\n\n**Onun gelmesi** gibi adlaştırmalarda iyelik eki, bir nesnenin sahibini değil, adlaştırılan olayın öznesini gösterir. Ancak öznenin söylenmemesi, zamirin farklı kişilere gönderme yapabilmesi veya tamlama sınırlarının açık olmaması, aynı cümleyi birden fazla yoruma açabilir.\n\nBu belirsizlikleri çözmek için üç soruyu birbirinden ayırmalısın:\n\n- Adlaştırılan olayın öznesi kim?\n- İyelik eki ya da zamir hangi kişiye gönderme yapıyor?\n- İlgi ekli ad, adlaştırmanın mı yoksa içindeki bir adın mı tamamlayıcısı?\n\n## 2. Biçim bilgisi neyi gösterir, neyi göstermez?\n\nAdlaştırmalardaki iyelik ekleri, öznenin kişi özelliklerini gösterir; ancak özellikle üçüncü kişide öznenin kimliğini tek başına belirlemez. Ayrıca dil bilgisel özne, her zaman işi yapan kişi değildir.\n\n| Yapı | Öznenin yorumu | Dikkat edilecek nokta |\n| --- | --- | --- |\n| **Gelmem** gerekiyor. | Ben | Birinci tekil kişi eki özneyi belirler. |\n| **Gelmen** gerekiyor. | Sen | İkinci tekil kişi eki özneyi belirler. |\n| **Gelmesi** gerekiyor. | Bağlamdaki üçüncü kişi | Ek, kişinin adını söylemez. |\n| **Onların gelmesi** gerekiyor. | Onlar | Çoğul özneyle üçüncü tekil kişi biçimindeki iyelik eki de kullanılabilir. |\n| **Ece'nin çağrılması** gerekiyor. | Ece | Edilgen yapıda Ece çağıran değil, çağrılan kişidir. |\n\n**Onların gelmeleri gerekiyor** biçimi de mümkündür. Dolayısıyla **gelmesi** biçimini görüp öznenin mutlaka tek kişi olduğu sonucuna varamazsın; açık özneyi ve bağlamı birlikte değerlendirmelisin.\n\n:::note\n**Ece'nin çantası** yapısında sahiplik ilişkisi vardır. **Ece'nin gelmesi** yapısında ise Ece, gelme olayının öznesidir. Benzer ekler, farklı dil bilgisel ilişkiler kurar.\n:::\n\n## 3. Söylenmeyen özne ve belirsiz gönderim\n\nÖzne bağlamdan anlaşılıyorsa açıkça belirtilmeyebilir. Ancak bağlamda birden fazla kişi varsa üçüncü kişi iyelik eki, bunlardan hangisinin kastedildiğini tek başına açıklamaz.\n\n:::example\n**Bağlam:** Ece ile Selin yarınki toplantı hakkında konuşuyor.\n\n**Gelmesini istiyorum.**\n\nEce'nin mi, Selin'in mi gelmesi isteniyor? Önceki konuşma bunu belirlemiyorsa cümle belirsiz kalır.\n\n**Ece'nin gelmesini istiyorum.** → İstenen kişinin kimliği açıkça belirtilir.\n:::\n\nÖzneyi **onun** ile belirtmek de her zaman yeterli değildir. Zamir dil bilgisel görevi görünür kılar; fakat birden fazla kişiye gönderme yapabiliyorsa anlam belirsizliği sürer.\n\n:::example\n**Ece, Selin'e onun seçildiğini söyledi.**\n\nBağlama göre seçilen kişi Ece, Selin veya konuşmada daha önce anılmış başka biri olabilir. Cümle tek başına bu seçeneklerden birini zorunlu kılmaz.\n\n**Ece, Selin'e kendisinin, yani Ece'nin, seçildiğini söyledi.** → Seçilen kişi Ece'dir.\n\n**Ece, Selin'e “Sen seçildin” dedi.** → Seçilen kişi Selin'dir.\n:::\n\n:::warning\n**Kendi\u002Fkendisi** biçimlerini her durumda belirsizliği gideren bir araç gibi kullanma. Özellikle üçüncü kişi anlatımlarında bunların göndergesi de bağlama bağlı olabilir. Kesinlik gerekiyorsa adı belirt veya cümleyi yeniden kur.\n:::\n\n## 4. İlgi ekli ad hangi yapıya bağlanıyor?\n\nBazı cümlelerde belirsizlik yalnızca kişinin kimliğinden kaynaklanmaz. İlgi ekli adın hangi sözcükle tamlama kurduğu da iki farklı çözümlemeye izin verebilir.\n\n:::example\n**Müdürün yardımcısını aradığını duydum.**\n\n**Birinci yorum:** Müdür, yardımcısını aramış. Burada **müdürün**, adlaştırmanın öznesidir. Yardımcının kime bağlı olduğu ayrıca bağlamdan anlaşılır; çoğu durumda müdürün kendi yardımcısı düşünülür.\n\n**İkinci yorum:** Bağlamdaki başka biri, müdürün yardımcısını aramış. Burada **müdürün yardımcısını** bir bütündür; arayan kişinin adı söylenmemiştir.\n:::\n\nİki çözümlemeyi sınırları göstererek karşılaştırabilirsin. Köşeli ayraçlar yalnızca çözümleme içindir:\n\n| Yorum | Yapının sınırları | Arayan kişi |\n| --- | --- | --- |\n| İlgi ekli ad, adlaştırmanın öznesi | **[Müdürün] [yardımcısını] aradığını** | Müdür |\n| İlgi ekli ad, nesnenin içindeki tamlayıcı | **[Müdürün yardımcısını] aradığını** | Bağlamdaki başka bir kişi |\n\nİlk yorumu belirginleştirmek için **Müdürün kendi yardımcısını aradığını duydum** diyebilirsin. İkinci yorumda ise eksik özneyi belirtmek daha etkilidir: **Ece'nin müdürün yardımcısını aradığını duydum.**\n\nBu tür cümlelerde yalnızca en yakın ada bakarak özneyi belirlemek güvenilir bir yöntem değildir.\n\n## 5. Edilgenlikte özne ile işi yapanı ayır\n\nİlgi ekli adın adlaştırmanın öznesi olduğunu belirlemek, işi yapan kişiyi de bulduğun anlamına gelmez. Bunun için fiilin çatısını incelemelisin.\n\n:::example\n**Ece'nin Deniz'i aramasını istedim.** → Araması istenen kişi Ece'dir.\n\n**Ece'nin aranmasını istedim.** → Aranması istenen kişi Ece'dir; kimin arayacağı belirtilmez.\n\n**Ece'nin Deniz tarafından aranmasını istedim.** → Arayacak kişi Deniz, aranacak kişi Ece'dir.\n:::\n\nSon iki örnekte **Ece'nin**, edilgen olayın öznesidir. Bunu sırf ilgi eki taşıdığı için “sahip” veya “işi yapan kişi” olarak yorumlamamalısın.\n\nResmî yazıda edilgen yapı, işi yapanın önemsiz ya da bilinmediği durumlarda yararlıdır. Ancak sorumluluğun açık olması gerekiyorsa işi yapanı belirtmek veya etken bir cümle kurmak daha uygundur.\n\n## 6. Belirsizliği denetleme listesi\n\nBir adlaştırmayı okurken veya yazarken şu sırayı izle:\n\n1. **Fiili ve çatısını bul:** Özne işi yapıyor mu, yoksa işten mi etkileniyor?\n2. **İyelik ekini incele:** Kişiyi belirliyor mu, yalnızca üçüncü kişiye mi işaret ediyor?\n3. **Açık özneyi ara:** İlgi ekli ad gerçekten adlaştırmaya mı, yoksa içerideki başka bir ada mı bağlı?\n4. **Gönderimi denetle:** Zamirin veya söylenmeyen öznenin yerini birden fazla kişi doldurabiliyor mu?\n5. **Gerekirse yeniden kur:** Kişinin adını ekle, tamlama sınırını belirginleştir veya cümleyi böl.\n\n:::tip\nHer söylenmeyen özne bir anlatım kusuru değildir. Bağlam tek bir yorumu açıkça destekliyorsa tekrar gereksiz olabilir. Amaç bütün özneleri yazmak değil, istemediğin ikinci yorumu önlemektir.\n:::","tr","C1",177,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0e1ad-4aa9-7cb3-81ff-974d93ab33f9","Adlaştırmalarda özne ve yapı sınırları",false,0,8,"2026-09-27T07:03:45+00:00","2026-10-12T17:16:16+00:00",[],{"name":15,"slug":23,"language":9},"adlastirmalarda-ozne-ve-yapi-sinirlari-c1",[],[26,36],{"@id":27,"@type":28,"id":29,"grammarPage":30,"title":31,"instructions":32,"displayOrder":17,"type":33,"questionCount":34,"blankCount":34,"isCompleted":16,"ogImageUrl":35},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-5270-7b5d-a69b-c64785fd9eed","GrammarExercise","01a0e1ad-5270-7b5d-a69b-c64785fd9eed","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0e1ad-4b45-78bf-b605-f11dac79e07e","Adlaştırmalarda özne ve iyelik belirsizliği – Doğru biçimi seçme","Verilen bağlamda ifadeyi doğru tamamlayan seçeneği seçin.","word_select",12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_d3d998c2-95e5-41ed-9e4c-fc2e40d0756d_hero.webp?v=1790492627",{"@id":37,"@type":28,"id":38,"grammarPage":30,"title":39,"instructions":40,"displayOrder":41,"type":33,"questionCount":34,"blankCount":34,"isCompleted":16,"ogImageUrl":42},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-528b-7686-a561-acc2d3fde044","01a0e1ad-528b-7686-a561-acc2d3fde044","Adlaştırmalarda özne ve iyelik belirsizliği – Bağlama uygun anlam","Bağlamda amaçlanan anlamı veren seçeneği seçin.",1,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_732959da-c510-47a0-b75e-638d3f605b2b_hero.webp?v=1790492627",null]