[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tr-donuslu-cati":3,"grammar-exercises-by-page-01a0e1ad-4ccf-7cd4-914f-4194392a0e7e":206,"exercise-list-path-tr-none":230},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":203,"readyImages":205},"01a0e1ad-4ccf-7cd4-914f-4194392a0e7e","Dönüşlü çatı","donuslu-cati","Dönüşlü çatıda öznenin rolünü, -n ve -ın, -in, -un, -ün eklerini; yıkanmak, taranmak ve giyinmek örnekleriyle yapı ve anlam ilişkisini öğren.","Bir işi kendin yapabilir ve bu işten yine kendin etkilenebilirsin: **yıkanmak, taranmak, giyinmek** gibi fiiller bu anlamı verebilir. Dönüşlü çatıda önemli olan, işi yapanla işten etkilenenin aynı olmasıdır.\n\n## 1. İşi yapan ve işten etkilenen\n\n**Özne**, cümlede işi yapan kişiyi gösterebilir. Dönüşlü çatıda özne hem işi yapar hem de yaptığı işten etkilenir.\n\n:::example\n**Anne çocuğu yıkadı.**\n\nYıkayan kişi annedir; yıkanan kişi çocuktur. İki farklı kişi vardır.\n\n**Çocuk yıkandı.**\n\nÇocuk banyoya tek başına girdi ve kendini yıkadı. Bu bağlamda işi yapan da işten etkilenen de çocuktur. **Yıkandı** fiili dönüşlüdür.\n:::\n\nDönüşlü çatı özellikle günlük bakım işlerini anlatırken kullanılır:\n\n- Banyoda **yıkanırsın**.\n- Aynanın karşısında **taranırsın**.\n- Dışarı çıkmadan önce **giyinirsin**.\n\n## 2. Dönüşlü fiillerin biçimi\n\nDönüşlü fiillerde sık görülen ekler **-n, -ın, -in, -un, -ün** biçimleridir. Ek, fiilin köküne veya gövdesine gelir. Zaman ve kişi ekleri bundan sonra eklenir.\n\nÜnlüyle biten fiillerde **-n** kullanılır: yıka → yıka**n**, tara → tara**n**. Ünsüzle bitenlerde araya giren ünlü, fiilin son ünlüsüne uyar.\n\nAşağıdaki tablo ekin ünlü uyumuna göre aldığı biçimleri gösterir; örneklerin hepsi dönüşlü anlam taşımaz.\n\n| Fiilin son ünlüsü | Ek | Örnekler |\n| --- | --- | --- |\n| a, ı | **-ın** | kaşımak → kaşınmak; sarmak → sarınmak |\n| e, i | **-in** | giymek → giyinmek; sevmek → sevinmek |\n| o, u | **-un** | soymak → soyunmak; bulmak → bulunmak |\n| ö, ü | **-ün** | örtmek → örtünmek; dövmek → dövünmek |\n\n**Yıkandım** biçimini şöyle ayırabilirsin:\n\n**yıka-n-dı-m** → fiil + dönüşlülük eki + geçmiş zaman eki + kişi eki\n\n:::warning\nBu ekleri her fiile getirerek dönüşlü fiil oluşturamazsın. Kullanılan fiili anlamıyla birlikte öğren. Ayrıca bir fiilde **-n** bulunması, o fiilin mutlaka dönüşlü olduğunu göstermez.\n\n- **Görünmek**, “kendini görmek” değil, “belli olmak, gözükmek” anlamına gelebilir: **Dağlar buradan görünüyor.**\n- **Bulunmak**, “bir yerde olmak” anlamında kullanılabilir: **Otel merkezde bulunuyor.**\n- **Sevinmek**, “mutlu olmak” demektir: **Habere çok sevindim.**\n- **Övünmek**, bir özelliğini veya başarısını gururla anlatmak anlamına gelir: **Başarısıyla övünüyor.**\n\nBu fiillerin anlamını yalnızca köke “kendini” ekleyerek çıkaramazsın.\n:::\n\n**-l** ile biten köklerde edilgen çatı da **-ın, -in, -un, -ün** biçimleriyle kurulur: **almak → alınmak**, **bulmak → bulunmak**. **Biletler alındı.** ve **Kayıp çanta bulundu.** cümlelerinde fiiller edilgendir. Bu nedenle dönüşlü ve edilgen kullanımı ayırmak için biçimle birlikte bağlama da bakmalısın.\n\nGünlük dilde **hazırlanmak, süslenmek** ve **dinlenmek** de sık kullanılır: **Okula gitmek için hazırlandım.**, **Düğün için süslendim.**, **İşten sonra biraz dinlendim.** Bu fiilleri de anlamlarıyla birlikte öğren.\n\n## 3. Günlük durumlarda kullanım\n\nDönüşlü fiili de bildiğin zaman, olumsuzluk ve soru biçimleriyle kullanabilirsin. Dönüşlülük eki bu biçimlerde korunur.\n\n:::example\n**Sabah hazırlığı:** Deniz aynanın karşısında saçlarını tarıyor. Deniz **taranıyor**.\n\n**Dışarı çıkma:** Henüz pijamalarım üzerimde. Daha **giyinmedim**.\n\n**Soru:** Banyodan çıkan arkadaşına soruyorsun: “**Yıkandın mı?**”\n\n**Soğuk hava:** Elif battaniyeyi üzerine çekti ve iyice **örtündü**.\n:::\n\nBu örneklerde özne yalnızca hareketi başlatmaz; hareket doğrudan kendi vücudu veya üzerindeki giysilerle ilgilidir.\n\n:::note\nGünlük konuşmada **saçını taramak**, dönüşlü anlamdaki **taranmak** fiilinden daha yaygın ve doğaldır. Bu yüzden **Deniz saçlarını tarıyor.** demeyi tercih edebilirsin.\n:::\n\n### Nesneli ve nesnesiz kullanım\n\nBu bakım fiillerinin dönüşlü kullanımında nesne yoktur. Yaptığın işi belirli bir giysi veya vücut bölümüyle anlatırken **giymek, yıkamak, taramak** gibi nesne alabilen fiilleri kullanırsın.\n\n| Nesneli kullanım | Nesnesiz, dönüşlü kullanım |\n| --- | --- |\n| **Ceketimi giydim.** → Giydiğim şey ceketim. | **Giyindim.** → Üzerime giysilerimi geçirdim. |\n| **Ellerimi yıkadım.** → Yıkadığım bölüm ellerim. | **Yıkandım.** → Kendimi yıkadım. |\n| **Saçlarımı taradım.** → Taradığım şey saçlarım. | **Taranıyorum.** → Şu anda kendi saçlarımı tarıyorum. |\n\n:::warning\n✗ **Ellerimi yıkandım.**\n\n✓ **Ellerimi yıkadım.**\n\n**Ellerimi** nesnesiyle **yıkamak** kullanılır. **Yıkandım** ise bu bağlamda bütün olarak kendini yıkadığını anlatır.\n:::\n\n## 4. Kendi zamiriyle anlatım\n\nAynı anlamı bazen **kendi** zamiriyle daha açık anlatabilirsin. Ancak dönüşlü fiil ile kendi zamirinin kullanıldığı yapı aynı değildir.\n\n| Dönüşlü fiille | Kendi zamiriyle |\n| --- | --- |\n| Ben yıkandım. | Ben kendimi yıkadım. |\n| Sen yıkandın. | Sen kendini yıkadın. |\n| O yıkandı. | O kendini yıkadı. |\n\nSağdaki cümlelerde **yıkamak** fiilinde dönüşlülük eki yoktur. İşi yapanla işten etkilenenin aynı olduğunu **kendimi, kendini** sözleri gösterir.\n\n:::tip\n**Kendim** ile **kendimi** farklı görevlerdedir:\n\n- **Kendim yıkandım.** → Yıkanma işini başkasının yardımı olmadan yaptım.\n- **Kendimi yıkadım.** → Yıkadığım kişi benim.\n\nBu anlam için **kendimi yıkandım** değil, **kendimi yıkadım** veya yalnızca **yıkandım** de.\n:::\n\n## 5. Anlama bakarak karar ver\n\nAynı ek farklı görevlerde kullanılabilir. Bu yüzden yalnızca fiilin biçimine bakma.\n\n:::note\n**Çocuk banyoda kendi başına yıkandı.** → Çocuk kendini yıkadı; dönüşlü kullanım vardır.\n\n**Bebek annesi tarafından yıkandı.** → Yıkama işini anne yaptı; burada **yıkandı** edilgen kullanılmıştır.\n\nBağlam verilmezse bazı cümlelerde işi kimin yaptığı kesin olmayabilir.\n:::\n\nDönüşlü kullanımı tanımak için şu sırayı izle:\n\n1. **İşi kim yapıyor?** Özneyi bul.\n2. **İşten kim etkileniyor?** Aynı kişi olup olmadığını kontrol et.\n3. **Fiilin biçimi ve bağlam uygun mu?** Yalnızca eke dayanarak karar verme.\n\nKısaca: Dönüşlü çatıda **özne işi kendisi yapar ve işten yine kendisi etkilenir**. **Yıkanmak, taranmak, giyinmek** fiillerini bu anlamla birlikte hatırla.","tr","B1",121,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0e1ad-4a8d-7af9-8340-06471f3c6944","Fiilde yapan ve etkilenen rolleri",false,0,14,"2026-09-27T07:03:46+00:00","2026-10-12T17:16:16+00:00",[22],{"id":23,"title":24,"vocabularyListWords":25,"isPublished":35},"01a0e1ad-aa37-7206-8599-db352922aed0","Dönüşlü fiiller ve kalıplaşmış anlamlar",[26,38,48,57,66,75,84,97,105,114,123,132,141,150,158,167,176,185,194],{"id":27,"vocabularyWord":28,"displayOrder":37},"01a0e1ad-aa37-7296-8599-db3529340b15",{"id":29,"word":30,"frequency":31,"level":32,"language":9,"audioFilePath":33,"partsOfSpeech":34,"audio":35,"audioUrl":36},"01a0e1ad-88c7-7012-91b8-0aa54c4e4af7","yıkanmak",7,"A1","tts_32c415fdf875807a_tr-TR.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_32c415fdf875807a_tr-TR.mp3",1,{"id":39,"vocabularyWord":40,"displayOrder":47},"01a0e1ad-aa37-72d6-8599-db352a198ff1",{"id":41,"word":42,"frequency":43,"level":32,"language":9,"audioFilePath":44,"partsOfSpeech":45,"audio":35,"audioUrl":46},"01a0e1ad-88d4-7061-9db7-8cec0b612848","yıkamak",8,"tts_1d2cf018da33e2e1_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_1d2cf018da33e2e1_tr-TR.mp3",2,{"id":49,"vocabularyWord":50,"displayOrder":56},"01a0e1ad-aa37-72fa-8599-db352a4ce9d0",{"id":51,"word":52,"frequency":37,"level":10,"language":9,"audioFilePath":53,"partsOfSpeech":54,"audio":35,"audioUrl":55},"01a0e1ad-873e-7be5-98b4-a435df77bc3e","taranmak","tts_396364f446044268_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_396364f446044268_tr-TR.mp3",3,{"id":58,"vocabularyWord":59,"displayOrder":65},"01a0e1ad-aa37-731e-8599-db352b0cd5ab",{"id":60,"word":61,"frequency":37,"level":10,"language":9,"audioFilePath":62,"partsOfSpeech":63,"audio":35,"audioUrl":64},"01a0e1ad-873d-7e61-a71e-090659cf90c9","taramak","tts_bef19576e5acb2b7_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_bef19576e5acb2b7_tr-TR.mp3",4,{"id":67,"vocabularyWord":68,"displayOrder":74},"01a0e1ad-aa37-733a-8599-db352bec5f7c",{"id":69,"word":70,"frequency":37,"level":10,"language":9,"audioFilePath":71,"partsOfSpeech":72,"audio":35,"audioUrl":73},"01a0e1ad-8568-7e05-842c-b0bd95b560b6","giyinmek","tts_54d01b0af347109c_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_54d01b0af347109c_tr-TR.mp3",5,{"id":76,"vocabularyWord":77,"displayOrder":83},"01a0e1ad-aa37-735a-8599-db352c51cae3",{"id":78,"word":79,"frequency":43,"level":32,"language":9,"audioFilePath":80,"partsOfSpeech":81,"audio":35,"audioUrl":82},"01a0e1ad-856a-71b2-b168-24a5f81f244f","giymek","tts_649f355ee94b7485_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_649f355ee94b7485_tr-TR.mp3",6,{"id":85,"vocabularyWord":86,"displayOrder":31},"01a0e1ad-aa37-73da-8599-db352cb222a9",{"id":87,"word":88,"frequency":43,"level":89,"language":9,"audioFilePath":90,"partsOfSpeech":91,"audio":35,"audioUrl":96},"01a0e1ad-87f4-7f8e-929a-c9dad2398b77","kendi","A2","tts_31bb0676d35f2300_tr-TR.mp3",[92],{"id":93,"partOfSpeech":94,"definition":95,"isPrimary":35,"meaningOrder":37},"01a0e1ad-8838-7d45-9298-5617d8b1dbc6","PRONOUN","","\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_31bb0676d35f2300_tr-TR.mp3",{"id":98,"vocabularyWord":99,"displayOrder":43},"01a0e1ad-aa37-73fe-8599-db352cf43998",{"id":100,"word":101,"frequency":74,"level":10,"language":9,"audioFilePath":102,"partsOfSpeech":103,"audio":35,"audioUrl":104},"01a0e1ad-8605-7ae2-a936-284677ec3b12","kaşınmak","tts_646a34c94b4af8f5_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_646a34c94b4af8f5_tr-TR.mp3",{"id":106,"vocabularyWord":107,"displayOrder":113},"01a0e1ad-aa37-741e-8599-db352d844833",{"id":108,"word":109,"frequency":31,"level":10,"language":9,"audioFilePath":110,"partsOfSpeech":111,"audio":35,"audioUrl":112},"01a0e1ad-86cb-784f-9341-774fd050a2a5","sarınmak","tts_92fc178b74af0a18_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_92fc178b74af0a18_tr-TR.mp3",9,{"id":115,"vocabularyWord":116,"displayOrder":122},"01a0e1ad-aa37-743e-8599-db352daf3c87",{"id":117,"word":118,"frequency":31,"level":89,"language":9,"audioFilePath":119,"partsOfSpeech":120,"audio":35,"audioUrl":121},"01a0e1ad-86ee-7742-82e9-ba3171c18dcb","soyunmak","tts_f3f151d561092674_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_f3f151d561092674_tr-TR.mp3",10,{"id":124,"vocabularyWord":125,"displayOrder":131},"01a0e1ad-aa37-745e-8599-db352e5742eb",{"id":126,"word":127,"frequency":74,"level":10,"language":9,"audioFilePath":128,"partsOfSpeech":129,"audio":35,"audioUrl":130},"01a0e1ad-86ae-734e-aaaf-eb4ffe54bc23","örtünmek","tts_d0dff8f5562d31db_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_d0dff8f5562d31db_tr-TR.mp3",11,{"id":133,"vocabularyWord":134,"displayOrder":140},"01a0e1ad-aa37-747e-8599-db352ecdfbdf",{"id":135,"word":136,"frequency":74,"level":10,"language":9,"audioFilePath":137,"partsOfSpeech":138,"audio":35,"audioUrl":139},"01a0e1ad-84f3-7869-a704-9ce35f2aa555","dövünmek","tts_d0bd35ff645044bb_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_d0bd35ff645044bb_tr-TR.mp3",12,{"id":142,"vocabularyWord":143,"displayOrder":149},"01a0e1ad-aa37-749a-8599-db352f5828e9",{"id":144,"word":145,"frequency":31,"level":89,"language":9,"audioFilePath":146,"partsOfSpeech":147,"audio":35,"audioUrl":148},"01a0e1ad-8590-7e5e-ad02-3c04485e26c3","hazırlanmak","tts_12e3822cfc6c2575_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_12e3822cfc6c2575_tr-TR.mp3",13,{"id":151,"vocabularyWord":152,"displayOrder":18},"01a0e1ad-aa37-74ce-8599-db352f8da8ca",{"id":153,"word":154,"frequency":47,"level":10,"language":9,"audioFilePath":155,"partsOfSpeech":156,"audio":35,"audioUrl":157},"01a0e1ad-8735-7142-861e-eab20df33866","süslenmek","tts_df0b148f78f45a7e_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_df0b148f78f45a7e_tr-TR.mp3",{"id":159,"vocabularyWord":160,"displayOrder":166},"01a0e1ad-aa37-74ea-8599-db353034cde2",{"id":161,"word":162,"frequency":31,"level":89,"language":9,"audioFilePath":163,"partsOfSpeech":164,"audio":35,"audioUrl":165},"01a0e1ad-84e7-7e9f-ac3b-356717f980f5","dinlenmek","tts_aba87f6dd8806b3c_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_aba87f6dd8806b3c_tr-TR.mp3",15,{"id":168,"vocabularyWord":169,"displayOrder":175},"01a0e1ad-aa37-750a-8599-db3530605047",{"id":170,"word":171,"frequency":43,"level":89,"language":9,"audioFilePath":172,"partsOfSpeech":173,"audio":35,"audioUrl":174},"01a0e1ad-856f-7a32-8804-2afdd3bdddbf","görünmek","tts_f505c5c643fc4796_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_f505c5c643fc4796_tr-TR.mp3",16,{"id":177,"vocabularyWord":178,"displayOrder":184},"01a0e1ad-aa37-7526-8599-db3530ce0385",{"id":179,"word":180,"frequency":43,"level":32,"language":9,"audioFilePath":181,"partsOfSpeech":182,"audio":35,"audioUrl":183},"01a0e1ad-84c0-71c3-b675-60e3ad4d8d04","bulunmak","tts_c0a6ebc1190f78da_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_c0a6ebc1190f78da_tr-TR.mp3",17,{"id":186,"vocabularyWord":187,"displayOrder":193},"01a0e1ad-aa37-7542-8599-db3531624bdd",{"id":188,"word":189,"frequency":31,"level":89,"language":9,"audioFilePath":190,"partsOfSpeech":191,"audio":35,"audioUrl":192},"01a0e1ad-86da-75b8-881b-90f1e9361798","sevinmek","tts_d5977efd81f4b4c1_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_d5977efd81f4b4c1_tr-TR.mp3",18,{"id":195,"vocabularyWord":196,"displayOrder":202},"01a0e1ad-aa37-755e-8599-db3531aaff01",{"id":197,"word":198,"frequency":74,"level":10,"language":9,"audioFilePath":199,"partsOfSpeech":200,"audio":35,"audioUrl":201},"01a0e1ad-86b5-7e5a-9922-781c6f5e47de","övünmek","tts_3ad6fbe2a3e3f236_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_3ad6fbe2a3e3f236_tr-TR.mp3",19,{"name":15,"slug":204,"language":9},"fiilde-yapan-ve-etkilenen-rolleri-b1",[],[207,217,224],{"@id":208,"@type":209,"id":210,"grammarPage":211,"title":212,"instructions":213,"displayOrder":17,"type":214,"questionCount":166,"blankCount":215,"isCompleted":16,"ogImageUrl":216},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-5f71-7a0c-b319-292168ea3c0c","GrammarExercise","01a0e1ad-5f71-7a0c-b319-292168ea3c0c","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0e1ad-4ccf-7cd4-914f-4194392a0e7e","Dönüşlü çatı – Doğru biçimi seçme","Verilen bağlamda ifadeyi doğru tamamlayan seçeneği seçin.","word_select",23,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_8c55948f-a3dc-4531-bba0-eac80797fed2_hero.webp?v=1790492630",{"@id":218,"@type":209,"id":219,"grammarPage":211,"title":220,"instructions":221,"displayOrder":47,"type":222,"questionCount":65,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":223},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-5f9d-788b-b232-fc6e039240a0","01a0e1ad-5f9d-788b-b232-fc6e039240a0","Dönüşlü çatı – Ekleri ve yapıları ayırma","Her kutucuğa dokunun, ardından uygun sütuna dokunarak yerleştirin.","word_sort","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e12f263c-ab52-4b4c-a4a6-cfea6eb291aa_hero.webp?v=1790492630",{"@id":225,"@type":209,"id":226,"grammarPage":211,"title":227,"instructions":228,"displayOrder":56,"type":222,"questionCount":65,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":229},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-5fa5-76eb-ba10-5bec5af9ae49","01a0e1ad-5fa5-76eb-ba10-5bec5af9ae49","Dönüşlü çatı – Bağlamı ve anlamı ayırma","Her cümleye dokunun, ardından anlamına veya belirtilen kurala uygun sütuna dokunun.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_4ac7fa3f-5eb6-418a-be5c-a7338973b348_hero.webp?v=1790492630",null]