[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tr-edilgen-catinin-temel-bicimleri":3,"grammar-exercises-by-page-01a0e1ad-4cdc-716d-8168-847c7ab489f4":25,"exercise-list-path-tr-none":70},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":22,"readyImages":24},"01a0e1ad-4cdc-716d-8168-847c7ab489f4","Edilgen çatının temel biçimleri","edilgen-catinin-temel-bicimleri","Türkçede edilgen çatının -l ve -n eklerini, ünlü uyumuna göre biçimlerini, cümlede öznenin değişimini ve yapan kişinin nasıl belirtildiğini öğren.","Bir işi kimin yaptığından çok işin kendisini anlatmak için **edilgen çatı** kullanılır: **Paket gönderildi.** Bu bölümde edilgen eklerini seçmeyi, etken bir cümleyi edilgen yapmayı ve gerektiğinde işi yapan kişiyi belirtmeyi öğreneceksin.\n\n## 1. Edilgen çatı ne anlatır?\n\n**Etken** cümlede özne işi yapar. **Edilgen** cümlede ise özne varsa yapılan işten etkilenir. İşi yapan kişi bilinmeyebilir veya cümlede belirtilmesi gerekmeyebilir.\n\n:::example\n- **Etken:** Görevli paketi **gönderdi**.\n- **Edilgen:** Paket **gönderildi**.\n\nİlk cümlede görevlinin ne yaptığını anlatıyoruz. İkinci cümlede pakete ne olduğunu anlatıyoruz; gönderen kişiyi belirtmiyoruz.\n:::\n\nEdilgen yapılar günlük konuşmada, haberlerde ve duyurularda kullanılır:\n\n- Kargon bugün **teslim edildi**.\n- Yeni kütüphane dün **açıldı**.\n- Başvurular cuma gününe kadar **kabul edilecek**.\n\n## 2. Edilgen eki nasıl seçilir?\n\nÖnce fiilin **-mak \u002F -mek** ekini çıkar: *yazmak → yaz-*. Edilgen ekini seçerken fiilin son sesine bak.\n\n| Fiilin son sesi | Edilgen eki | Örnekler |\n| --- | --- | --- |\n| Ünlü | **-n** | yıka- → yıkan-, oku- → okun- |\n| **l** ünsüzü | **-ın, -in, -un, -ün** | al- → alın-, sil- → silin-, bul- → bulun-, böl- → bölün- |\n| Diğer ünsüzler | **-ıl, -il, -ul, -ül** | yaz- → yazıl-, seç- → seçil-, boz- → bozul-, çöz- → çözül- |\n\nEk bir ünlü içeriyorsa bu ünlü, fiilin son ünlüsüne uyar:\n\n| Fiilin son ünlüsü | Ekteki ünlü | Örnek |\n| --- | --- | --- |\n| a, ı | **ı** | yaz- → yazıl-, al- → alın- |\n| e, i | **i** | seç- → seçil-, sil- → silin- |\n| o, u | **u** | boz- → bozul-, bul- → bulun- |\n| ö, ü | **ü** | çöz- → çözül-, böl- → bölün- |\n\n:::tip\nÖnce son **sese**, sonra gerekiyorsa son **ünlüye** bak. Örneğin *bul-* fiili **l** ile biter; bu yüzden **-un** alır: **bulun-**.\n:::\n\n:::note\nBazı fiiller edilgen eki aldığında son hecedeki ünlü düşer: **çağır- + -ıl → çağrıl-**, **ayır- + -ıl → ayrıl-**. Bu yüzden **çağrıldı** ve **ayrıldı** biçimleri kullanılır. Bu değişme her fiilde olmaz: **uyar- → uyarıl-**.\n:::\n\n:::example\n- Tabaklar makinede **yıkandı**.\n- Şiir törende **okundu**.\n- Camlar dün **silindi**.\n- Kayıp çanta **bulundu**.\n- Pasta sekiz parçaya **bölündü**.\n- Sorun kısa sürede **çözüldü**.\n:::\n\n:::note\nBu ekleri taşıyan her fiil edilgen değildir; bazı fiiller dönüşlü anlam taşır, yani özne işi kendi üzerinde yapar. **Tabaklar yıkandı** edilgendir; **Çocuk yıkandı** ise bağlama göre çocuğun kendini yıkadığını veya başka birinin onu yıkadığını anlatabilir. **Çocuk tarandı** da benzer biçimde iki anlama gelebilir.\n:::\n\n### Etmek → edilmek\n\n**Etmek** ile kurulan yapılarda edilgen biçim **edilmek** olur: **et- + -il → edil-**. Burada **t**, ünlüyle başlayan **-il** ekinden önce **d** olur. Bu değişmeyi her **t** ile biten fiile uygulama: **at- → atıl-**.\n\n- yardım etmek → yardım edilmek: Yaşlı yolcuya **yardım edildi**.\n- iptal etmek → iptal edilmek: Toplantı **iptal edildi**.\n- teslim etmek → teslim edilmek: Paket **teslim edildi**.\n- kabul etmek → kabul edilmek: Başvurular **kabul edilecek**.\n\n## 3. Cümle nasıl değişir?\n\nNesnesi olan etken bir cümleyi edilgen yapmak için şu sırayı izle:\n\n1. Yapılan işten etkilenen kişiyi veya şeyi bul.\n2. Bu ögeyi edilgen cümlenin öznesi yap. Varsa **-ı, -i, -u, -ü** belirtme durumu ekini kaldır.\n3. Fiile uygun edilgen ekini getir; zamanı ve anlamı koru.\n4. İşi yapan kişiyi yalnızca gerekliyse belirt.\n\n:::example\n**Öğretmen öğrenciyi çağırdı.**\n\n→ **Öğrenci çağrıldı.**\n\n*Öğrenciyi* etken cümlede nesnedir. Edilgen cümlede **öğrenci** özne olur; belirtme durumu eki kullanılmaz.\n\n**Belediye yeni bir park açtı.**\n\n→ **Yeni bir park açıldı.**\n\nBurada *yeni bir park* belirtme durumu eki taşımadığı için biçimi değişmez.\n:::\n\nÖzne bir kişi zamiri olduğunda fiilin kişi eki de özneye uyar:\n\n- Müdür beni toplantıya çağırdı. → Ben toplantıya **çağrıldım**.\n- Müdür bizi toplantıya çağırdı. → Biz toplantıya **çağrıldık**.\n\n### Öznesiz edilgen cümleler\n\n**Gitmek** ve **geçmek** gibi nesne almayan, yani geçişsiz fiillerle de edilgen cümle kurulabilir. Bu cümlelerde özne yoktur; genel bir uygulama, yol tarifi veya yasak anlatılır. Fiil üçüncü tekil kişi biçiminde kullanılır.\n\n- **Oraya otobüsle gidilir.** → Oraya gitmenin yolunu anlatır.\n- **Bu yoldan geçilmez.** → Bu yolun kullanılmaması gerektiğini bildirir.\n\nBu kullanım tabelalarda ve duyurularda yaygındır. **Oraya** ve **bu yoldan** özne değildir; yer bildirir ve durum eklerini korur.\n\n## 4. Zaman, olumsuzluk ve soru\n\nEdilgen eki, zaman ve kişi eklerinden önce gelir. Olumsuzluk eki varsa edilgen ekinden sonra kullanılır:\n\n**Fiil + edilgen eki + olumsuzluk eki + zaman eki + kişi eki**\n\n| Anlam | Örnek |\n| --- | --- |\n| Geçmiş zaman | Oda dün **temizlendi**. |\n| Şimdiki zaman | Oda şimdi **temizleniyor**. |\n| Gelecek zaman | Oda yarın **temizlenecek**. |\n| Düzenli yapılan iş | Oda her gün **temizlenir**. |\n| Olumsuzluk | Oda dün **temizlenmedi**. |\n| Soru | Oda dün **temizlendi mi**? |\n\n**Temizle-n-me-di** biçiminde **-n** edilgenlik, **-me** olumsuzluk, **-di** geçmiş zaman bildirir. Soru eki **mi** ayrı yazılır ve ünlü uyumuna göre değişir: **Paket gönderildi mi? Şiir okundu mu?**\n\n## 5. İşi yapan kişiyi belirtme\n\nEdilgen cümlede işi yapan kişiyi söylemek istersen **tarafından** kullanabilirsin. Bu yapı özellikle haberlerde ve resmî metinlerde yaygındır.\n\n:::example\n- Rapor **uzman tarafından** hazırlandı.\n- Kazananlar **jüri tarafından** seçildi.\n:::\n\nGünlük konuşmada işi yapan kişiyi öne çıkarmak için etken cümle çoğu zaman daha doğaldır:\n\n- **Annem pastayı yaptı.** → Annemin yaptığı işi anlatır.\n- **Pasta yapıldı.** → Pastanın hazır olduğunu bildirir; yapan kişi belirtilmez.\n\n:::note\nHer edilgen cümleye **tarafından** eklemek gerekmez. **Kapı kapatıldı** cümlesi tek başına tamamdır.\n:::\n\n## 6. Sık yapılan hatalar ve kısa özet\n\n:::warning\n- ✗ Mektup yazındı. → ✓ Mektup **yazıldı**. *Yaz-* ünsüzle biter; son sesi **l** değildir.\n- ✗ Cam silildi. → ✓ Cam **silindi**. *Sil-* fiili **l** ile biter ve **-in** alır.\n- ✗ Öğrenciyi çağrıldı. → ✓ **Öğrenci çağrıldı.** Edilgen cümlenin öznesi belirtme durumu eki almaz.\n:::\n\nYeni bir cümle kurarken şu üç noktayı kontrol et:\n\n- **Anlam:** İşi yapan kişiyi mi, yapılan işi mi öne çıkarmak istiyorsun?\n- **Biçim:** Ünlüden sonra **-n**, **l** sesinden sonra **-ın \u002F -in \u002F -un \u002F -ün**, diğer ünsüzlerden sonra **-ıl \u002F -il \u002F -ul \u002F -ül** kullan.\n- **Cümle:** Nesneli etken cümleden edilgene geçerken işten etkilenen öge özne olur; fiilin zamanı ve kişi eki cümleye uyar. Geçişsiz fiillerle öznesiz edilgen cümleler de kurulabilir. İşi yapan kişi gerektiğinde **tarafından** ile belirtilir.","tr","B1",119,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0e1ad-4a8d-7af9-8340-06471f3c6944","Fiilde yapan ve etkilenen rolleri",false,0,14,"2026-09-27T07:03:46+00:00","2026-10-12T17:16:16+00:00",[],{"name":15,"slug":23,"language":9},"fiilde-yapan-ve-etkilenen-rolleri-b1",[],[26,37,46,55,64],{"@id":27,"@type":28,"id":29,"grammarPage":30,"title":31,"instructions":32,"displayOrder":17,"type":33,"questionCount":34,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":36},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-5fe9-7bb9-bdc1-88ac25634597","GrammarExercise","01a0e1ad-5fe9-7bb9-bdc1-88ac25634597","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0e1ad-4cdc-716d-8168-847c7ab489f4","Edilgen çatının temel biçimleri – Doğru biçimi seçme","Verilen bağlamda ifadeyi doğru tamamlayan seçeneği seçin.","word_select",15,27,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_27408d2b-3dd2-45fe-9994-2d6f48cdb20e_hero.webp?v=1790492631",{"@id":38,"@type":28,"id":39,"grammarPage":30,"title":40,"instructions":41,"displayOrder":42,"type":43,"questionCount":44,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":45},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-6018-767e-8f25-f9fd62ab2d2e","01a0e1ad-6018-767e-8f25-f9fd62ab2d2e","Edilgen çatının temel biçimleri – Hatayı bulma ve düzeltme","Hatalı sözcüğü bulun ve yerine gelecek doğru biçimi seçin.",1,"find_and_fix",8,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_caf5dc46-31a2-4a75-adff-c14d012ce87f_hero.webp?v=1790492631",{"@id":47,"@type":28,"id":48,"grammarPage":30,"title":49,"instructions":50,"displayOrder":51,"type":52,"questionCount":53,"blankCount":53,"isCompleted":16,"ogImageUrl":54},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-6022-729f-8c3f-54968f0a4c54","01a0e1ad-6022-729f-8c3f-54968f0a4c54","Edilgen çatı – Temel ve birleşik fiiller","Sözcükleri sıralayarak cümleyi kurun. Yanlış kutucuğu kullanmayın.",2,"sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_7fa1c189-2d77-46d9-8943-4e5693f895e0_hero.webp?v=1790492631",{"@id":56,"@type":28,"id":57,"grammarPage":30,"title":58,"instructions":59,"displayOrder":60,"type":61,"questionCount":62,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":63},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-6036-787a-a0f3-777f51ffd0de","01a0e1ad-6036-787a-a0f3-777f51ffd0de","Edilgen çatı – Ek seçimi ve ses değişimleri","Her kutucuğa dokunun, ardından uygun sütuna dokunarak fiilleri sınıflandırın.",3,"word_sort",4,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_6435791c-0be9-48dc-8532-f5d0175e1463_hero.webp?v=1790492631",{"@id":65,"@type":28,"id":66,"grammarPage":30,"title":67,"instructions":68,"displayOrder":62,"type":61,"questionCount":62,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":69},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-603f-717c-8306-2679474bfb41","01a0e1ad-603f-717c-8306-2679474bfb41","Edilgen çatı – Cümlede iş, özne ve yapan","Her cümleye dokunun, ardından panoda istenen özelliğe uygun sütuna dokunun.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_de484f82-7894-4bfa-9f2c-8a3775f8b732_hero.webp?v=1790492631",null]