[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tr-gereklilik-kipi":3,"grammar-exercises-by-page-01a0e1ad-4d72-7c48-8513-245069f5f80a":25,"exercise-list-path-tr-none":52},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":22,"readyImages":24},"01a0e1ad-4d72-7c48-8513-245069f5f80a","Gereklilik kipi","gereklilik-kipi","Gereklilik kipinde -malı ve -meli eklerini, kişi çekimlerini, olumsuz ve soru biçimlerini öğren; zorunluluk, öğüt ve gerek yok anlamlarını ayırt et.","Gereklilik kipiyle bir işin yapılmasının gerekli veya doğru olduğunu söyleyebilirsin. **-malı \u002F -meli** eklerini kullanarak zorunluluk ve öğüt bildirebilir, ne yapman gerektiğini sorabilirsin. Olumsuz biçimi öğrenirken **yapmamalısın** ile **yapmana gerek yok** arasındaki anlam farkına dikkat et.\n\n## 1. Zorunluluk ve öğüt\n\nGereklilik kipi, duruma göre güçlü bir gereklilik veya bir öğüt bildirir. Anlamı cümlenin bağlamından anlarsın.\n\n- **Zorunluluk:** Bir kural veya koşul nedeniyle bir işi yapmak gereklidir.\n- **Öğüt:** Bir işi yapmak kişi için iyi veya yararlıdır.\n- **Kişisel karar:** Konuşan kişi kendisi için gerekli gördüğü bir işi belirtir. Bu kullanım öğütle örtüşebilir; burada kişi başkasına öğüt vermek yerine kendi yapacağı işi değerlendirir.\n\n:::example\n**Zorunluluk:** Başvurunun kabul edilmesi için formu eksiksiz **doldurmalısın**.\n\n**Öğüt:** Çok yoruldun. Biraz **dinlenmelisin**.\n\n**Kişisel karar:** Yarın erken kalkacağım. Bu akşam erken **yatmalıyım**.\n:::\n\n**-malı \u002F -meli** tek başına her zaman kesin bir zorunluluk göstermez. Örneğin, “Bu filmi izlemelisin!” cümlesi günlük konuşmada güçlü bir tavsiye olabilir.\n\nGünlük dilde, ne yapılması gerektiğini genel olarak sorarken kişi eki olmadan da soru kurabilirsin: **Ne yapmalı?**, **Nereden başlamalı?** Bu sorularda işi yapacak kişi açıkça belirtilmez; bağlamdan anlaşılabilir.\n\n### Tahmin ve olasılık\n\n**-malı \u002F -meli**, bağlama göre güçlü bir tahmin de bildirir. Bu kullanımda konuşan kişi, bildiklerine dayanarak bir durumu büyük olasılıkla doğru kabul eder.\n\n:::example\n**Tahmin:** Ali'nin işi saat beşte bitiyor. Şimdi saat yedi. **Ali şu anda evde olmalı.** → Büyük olasılıkla evde.\n\n**Gereklilik:** **Ali bugün evde olmalı, çünkü annesine bakacak kimse yok.** → Evde kalması gerekiyor.\n:::\n\nOlumsuz bir tahmin için **-mamalı \u002F -memeli** daha az kullanılır; **Ali evde olmamalı** cümlesi, evde bulunmasının uygun olmadığı anlamına da gelebilir. Tahmin anlamını daha açık vermek için **Ali evde olmasa gerek** diyebilirsin. **Herhâlde evde değildir** de bu anlamda kullanılır.\n\n## 2. Ek ve kişi çekimi\n\nTemel yapı **fiil kökü veya gövdesi + -malı \u002F -meli + kişi eki** biçimindedir. Mastar biçimindeki **-mak \u002F -mek** çıkarılır: *çalışmak → çalışmalı*, *gelmek → gelmeli*.\n\nGereklilik ekini, fiilin son ünlüsüne göre seç:\n\n| Fiilin son ünlüsü | Gereklilik eki | Örnek |\n| --- | --- | --- |\n| a, ı, o, u | **-malı** | bakmalı, çalışmalı, koşmalı, durmalı |\n| e, i, ö, ü | **-meli** | gelmeli, gitmeli, dönmeli, gülmeli |\n\nKişilere göre olumlu çekim şöyledir:\n\n| Kişi | Çalışmak | Gelmek |\n| --- | --- | --- |\n| Ben | çalışmalıyım | gelmeliyim |\n| Sen | çalışmalısın | gelmelisin |\n| O | çalışmalı | gelmeli |\n| Biz | çalışmalıyız | gelmeliyiz |\n| Siz | çalışmalısınız | gelmelisiniz |\n| Onlar | çalışmalılar | gelmeliler |\n\n**Ben** ve **biz** biçimlerinde gereklilik ekinden sonra **y** gelir: *oku-malı-y-ım*, *dinle-meli-y-iz*. Üçüncü tekil kişide ayrıca bir kişi eki yoktur: **okumalı**, **dinlemeli**.\n\n:::note\nÖzne açıkça **onlar** olduğunda çoğul eki kullanılmayabilir: “Onlar da gelmeli.” ve “Onlar da gelmeliler.” doğrudur.\n:::\n\n## 3. Olumsuz biçim: yapmamalısın\n\nOlumsuzluk eki **-ma \u002F -me**, gereklilik ekinden önce gelir:\n\n**Fiil kökü veya gövdesi + -ma \u002F -me + -malı \u002F -meli + kişi eki**\n\n- *bak-ma-malı-sın* → **bakmamalısın**\n- *gel-me-meli-sin* → **gelmemelisin**\n\n| Kişi | Yapmak | Gitmek |\n| --- | --- | --- |\n| Ben | yapmamalıyım | gitmemeliyim |\n| Sen | yapmamalısın | gitmemelisin |\n| O | yapmamalı | gitmemeli |\n| Biz | yapmamalıyız | gitmemeliyiz |\n| Siz | yapmamalısınız | gitmemelisiniz |\n| Onlar | yapmamalılar | gitmemeliler |\n\nBu biçim, bir işi yapmanın yanlış, sakıncalı veya uygun olmadığını anlatır. Bağlama göre uyarı ya da öğüt olabilir.\n\n:::example\nYarın sınavım var. Bu gece geç **yatmamalıyım**.\n\nBu belge özel bilgiler içeriyor. Başkalarıyla **paylaşmamalısın**.\n\nKütüphanede yüksek sesle **konuşmamalıyız**.\n:::\n\n:::warning\n**Yapmamalısın**, “Yapmana gerek yok.” demek değildir.\n\n**Bugün işe gitmemelisin; hastasın.** → İşe gitmen uygun değil.\n\n**Bugün işe gitmene gerek yok; izinlisin.** → İşe gitmen gerekli değil.\n:::\n\n## 4. Soru biçimleri\n\nGereklilik kipinden sonra soru eki **mı \u002F mi** ayrı yazılır. Ben, sen, biz ve siz biçimlerinde kişi eki soru ekine bağlanır.\n\n**-malı** ekinin son ünlüsü **ı** olduğu için ardından **mı**, **-meli** ekinin son ünlüsü **i** olduğu için ardından **mi** gelir: **durmalı mıyım?**, **gülmeli miyim?** Fiilin kökünde **u \u002F ü** olsa bile soru eki köke değil, kendisinden önceki son ünlüye uyar; bu yüzden burada **mu \u002F mü** kullanılmaz. **Onlar** biçimlerinde de **-lar \u002F -ler** eklerinden sonra **mı \u002F mi** gelir.\n\n| Kişi | Kalmak | Gelmek |\n| --- | --- | --- |\n| Ben | kalmalı mıyım? | gelmeli miyim? |\n| Sen | kalmalı mısın? | gelmeli misin? |\n| O | kalmalı mı? | gelmeli mi? |\n| Biz | kalmalı mıyız? | gelmeli miyiz? |\n| Siz | kalmalı mısınız? | gelmeli misiniz? |\n| Onlar | kalmalılar mı? | gelmeliler mi? |\n\nEvet-hayır soruları ve soru kelimeli sorular:\n\n:::example\n— Bu formu bugün **göndermeli miyim**?\n— Evet, bugün göndermelisin.\n\n— Toplantıya kaçta **gelmeliyiz**?\n— Saat dokuzda gelmelisiniz.\n\n— Bu sorunu çözmek için ne **yapmalıyım**?\n— Önce öğretmeninle konuşmalısın.\n:::\n\nOlumsuz soru da kurulabilir: **gitmemeli miyim?** Bu biçim, gitmemenin gerekli olup olmadığını sorar. “Doktor dinlenmemi söyledi. O zaman yarın işe **gitmemeli miyim**?”\n\n## 5. Kullanım ve sık yapılan hatalar\n\n**-malı \u002F -meli** biçimi şimdiki veya gelecek zamandaki gereklilikleri ve genel gereklilikleri anlatabilir. Zamanı **bugün**, **yarın**, **her gün** gibi ifadelerle açıklayabilirsin: “Bu raporu **yarın bitirmeliyim**.” Geçmişteki bir gerekliliği anlatmak için **-malıydı \u002F -meliydi** kullanırsın.\n\n### Geçmişte gereklilik ve pişmanlık\n\n**-malı \u002F -meli** ekinden sonra **-ydı \u002F -ydi**, ardından kişi eki gelir: *git-meli-y-di-m* → **gitmeliydim**.\n\n| Kişi | Gitmek |\n| --- | --- |\n| Ben | gitmeliydim |\n| Sen | gitmeliydin |\n| O | gitmeliydi |\n| Biz | gitmeliydik |\n| Siz | gitmeliydiniz |\n| Onlar | gitmeliydiler |\n\nBu biçim, geçmişte yapılması gereken bir işi anlatır. Sıklıkla yapılmamış bir iş için pişmanlık veya eleştiri bildirir; ancak işin yapılıp yapılmadığı bağlamdan anlaşılır.\n\n:::example\nDün **gitmeliydim**, ama gidemedim. → Gitmem gerekliydi; gitmedim.\n\nHastaydın. İşe **gitmemeliydin**. → İşe gitmen doğru değildi.\n\nDün toplantıya **gitmeli miydim**? → Gitmem gerekli miydi?\n:::\n\nOlumsuz biçimde **-ma \u002F -me** yine gereklilik ekinden önce gelir: **gitmemeliydin**. Evet-hayır sorusunda **-ydı \u002F -ydi** ve kişi eki soru ekine bağlanır: **kalmalı mıydım?**, **gitmeli miydim?**\n\n### Üslup ve sık yapılan hatalar\n\nBirine doğrudan **yapmalısın** demek bazen güçlü bir öğüt gibi duyulur. **Bence** sözü, bunun senin görüşün olduğunu belirtir: “Bence biraz ara vermelisin.” **Siz** biçimi saygılı hitapta kullanılır; ancak cümle yine de güçlü bir yönlendirme olabilir.\n\n:::note\n**Resmî kullanım:** **-malıdır \u002F -melidir** biçimleri resmî yazılarda, talimatlarda ve genel kurallarda sık kullanılır. Bu bağlamlarda yapılması gereken işi resmî bir dille bildirir.\n\n**Başvurular 1 Mart'a kadar yapılmalıdır.**\n\n**Yolcular kemerlerini takmalıdır.**\n:::\n\n**Gitmem gerekiyor \u002F gitmem lazım** biçimleri de gereklilik bildirir. **Gitmem gerekiyor** çoğu zaman bir koşuldan veya dış zorunluluktan doğan ihtiyacı öne çıkarır. **Gitmeliyim** ise konuşanın neyi gerekli ya da doğru gördüğünü öne çıkarabilir. Bu kesin bir ayrım değildir; iki yapı da bağlama göre aynı zorunluluğu anlatabilir. **Gitmem lazım** günlük konuşmada yaygındır.\n\n:::example\nSaat üçte zorunlu bir toplantım var. Artık **gitmem gerekiyor**. → Toplantı nedeniyle gitmek zorundayım.\n\nArkadaşımı uzun zamandır görmedim. Onu ziyaret etmeye **gitmeliyim**. → Gitmenin iyi ve gerekli olduğunu düşünüyorum.\n\nSon otobüs birazdan kalkacak. Artık **gitmem lazım**. → Otobüse yetişmek için gitmem gerekiyor.\n:::\n\n:::warning\n✗ Erken gelmeliyim mi?\n\n✓ Erken **gelmeli miyim**?\n\nKişi eki, bu soruda **mi** üzerine gelir.\n\n✗ Ne yapmalı mıyım?\n\n✓ Ne **yapmalıyım**?\n\nNe yapacağını sorarken **ne** yeterlidir; ayrıca soru eki ekleme.\n:::\n\n## 6. Kısa kontrol listesi\n\n1. Gerekli veya yararlı bir işi belirtmek için **-malı \u002F -meli** kullan: **dinlenmelisin**.\n2. Yapılması uygun olmayan bir işi belirtmek için önce olumsuzluk ekini getir: **gitmemelisin**.\n3. Gereklilik olmadığını söylemek için **gerek yok** yapısını seç: **gitmene gerek yok**.\n4. Evet veya hayır cevabı bekleyen soruda soru ekini ayrı yaz: **gelmeli miyim?**\n5. Soru kelimesiyle doğrudan sor: **Ne zaman gelmeliyim?**","tr","B1",92,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0e1ad-4a8e-77ed-b3b7-df3712baaf98","Gereklilik, öğüt ve zorunluluk",false,0,7,"2026-09-27T07:03:46+00:00","2026-10-12T17:16:16+00:00",[],{"name":15,"slug":23,"language":9},"gereklilik-ogut-ve-zorunluluk-b1",[],[26,36,43],{"@id":27,"@type":28,"id":29,"grammarPage":30,"title":31,"instructions":32,"displayOrder":17,"type":33,"questionCount":34,"blankCount":34,"isCompleted":16,"ogImageUrl":35},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-6502-70ec-be1e-647a21996344","GrammarExercise","01a0e1ad-6502-70ec-be1e-647a21996344","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0e1ad-4d72-7c48-8513-245069f5f80a","Gereklilik kipi – Doğru biçimi seçme","Verilen bağlamda ifadeyi doğru tamamlayan seçeneği seçin.","word_select",15,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_786d7f07-ffe3-4c85-a37f-de6db7147698_hero.webp?v=1790492632",{"@id":37,"@type":28,"id":38,"grammarPage":30,"title":39,"instructions":40,"displayOrder":41,"type":33,"questionCount":34,"blankCount":34,"isCompleted":16,"ogImageUrl":42},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-651f-75dc-b7ca-014bcc54a4d1","01a0e1ad-651f-75dc-b7ca-014bcc54a4d1","Gereklilik kipi – Bağlama uygun anlam","Bağlamda amaçlanan anlamı veren seçeneği seçin.",1,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_efe32502-934b-4c6f-b052-d36eaa310d00_hero.webp?v=1790492632",{"@id":44,"@type":28,"id":45,"grammarPage":30,"title":46,"instructions":47,"displayOrder":48,"type":49,"questionCount":50,"blankCount":50,"isCompleted":16,"ogImageUrl":51},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-653f-7615-ae0c-5f64a0611bc1","01a0e1ad-653f-7615-ae0c-5f64a0611bc1","Gereklilik kipi – Soru cümlesi kurma","Kelimeleri sıralayarak soru cümlesini kurun. Yanlış kutucuğu kullanmayın.",2,"sentence_builder",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_b135d438-ac86-4a9d-82cc-da05df2901dc_hero.webp?v=1790492632",null]