[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tr-hukuk-ve-yonetim-dilinde-uzun-cumle-yapilari":3,"grammar-exercises-by-page-01a0e1ad-4dae-7038-9904-8b83ced45e13":137,"exercise-list-path-tr-none":154},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":18,"updatedAt":19,"vocabularyLists":20,"readyImages":136},"01a0e1ad-4dae-7038-9904-8b83ced45e13","Hukuk ve yönetim dilinde uzun cümle yapıları","hukuk-ve-yonetim-dilinde-uzun-cumle-yapilari","Hukuk ve yönetim dilinde uzun cümlelerin ana hükmünü, koşul ve istisna kapsamını, özne ilişkilerini çözümle; cümleleri anlamı değiştirmeden yeniden kur.","## 1. Uzun cümlede hüküm ve kapsam\n\nHukuk ve yönetim dilinde uzun cümleleri anlamak, yalnızca yüklemi bulmayı değil, her koşulun, istisnanın ve niteleyicinin hangi unsura bağlandığını belirlemeyi gerektirir. Bu sayfada ana hükmü yan yapılardan ayıracak; sorumluluk, yetki ve süre ilişkilerini izleyerek cümleleri anlamlarını değiştirmeden yeniden kuracaksın.\n\nBu metinlerde tek bir cümle; işlemin dayanağını, muhatabını, uygulanma koşullarını ve sonucunu birlikte düzenleyebilir. Uzunluk kendi başına bir anlatım kusuru değildir. Asıl sorun, **hangi unsurun hangi hükmün kapsamına girdiğinin belirsizleşmesidir**.\n\n:::note\nAşağıdaki örnekler dil bilgisi incelemesi için oluşturulmuştur; yürürlükteki bir düzenlemeyi aktarmamaktadır. Gerçek bir hukuk metninin yorumu, cümlenin yanında ilgili düzenlemenin bütününe de bağlıdır.\n:::\n\n## 2. Ana yükleme ulaşmak\n\nÖnce çekimli ana yüklemi bul; ardından bu yüklemin gerektirdiği ögeleri belirle. **Karar verilir**, **uygulanır**, **yükümlüdür** ve **reddedilebilir** gibi yüklemler yalnızca sonuç bildirmez: işlemin zorunlu, mümkün veya bir yükümlülük olarak sunulmasını da etkiler.\n\n:::example\nBaşvuru sahibinin, idarece yazılı olarak bildirilen eksiklikleri tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde tamamlamaması hâlinde, başvurunun başka bir inceleme yapılmaksızın reddedilmesine yetkili kurulca **karar verilir**.\n:::\n\nBu cümlede yapıyı dıştan içe doğru çözümleyebilirsin:\n\n| Yapı katmanı | Cümledeki karşılığı | İşlevi |\n| --- | --- | --- |\n| Ana yüklem | **karar verilir** | Karar işlemini bildirir. |\n| Kararın içeriği | başvurunun **reddedilmesine** | Neye karar verildiğini belirtir. |\n| Kararı veren | **yetkili kurulca** | Edilgen yapıda işlemi gerçekleştiren makamı gösterir. |\n| Koşul | başvuru sahibinin … **tamamlamaması hâlinde** | Kararın hangi durumda verileceğini sınırlar. |\n| Koşul içindeki niteleme | **idarece yazılı olarak bildirilen** eksiklikler | Hangi eksikliklerin söz konusu olduğunu belirtir. |\n| Süre | tebliğ tarihinden itibaren **on gün içinde** | Eksiklikleri tamamlama süresini belirler. |\n| Ret işlemine ilişkin sınırlama | **başka bir inceleme yapılmaksızın** | Ret öncesinde başka inceleme yapılmayacağını bildirir. |\n\n**Tamamlamaması**, **bildirilen** ve **reddedilmesine** biçimleri ayrı çekimli ana yüklemler değildir. Bunları bağımsız hükümler gibi okumak, cümlenin koşul–sonuç ilişkisini bozar.\n\n:::tip\nUzun cümleyi önce “Neye, hangi makamca karar verilir?” sorusuyla daralt. Sonra koşulu ve diğer sınırlamaları yeniden ekle. Bu geçici daraltma bir çözümleme aracıdır; metnin yerine geçecek özet değildir.\n:::\n\n## 3. İç içe yapılarda özne ve makam\n\nHukuk ve yönetim metinlerinde bir eylemin öznesi, ana cümlenin öznesinden farklı olabilir. Özellikle adlaştırılmış yapılarda **tamlayan eki ile iyelik eki arasındaki ilişki**, eylemi kimin yaptığını gösterir.\n\n:::example\n**Komisyonun**, başvuru sahibinin sunduğu belgeleri yeterli **bulmadığı**, inceleme raporunda belirtilmiştir.\n:::\n\nBurada belgeleri sunan **başvuru sahibi**, yeterli bulmayan ise **komisyondur**. Ana yüklem olan **belirtilmiştir**, bu değerlendirmenin raporda yer aldığını bildirir; raporu kimin yazdığını tek başına açıklamaz.\n\nŞu yapıda ise aynı makam her iki eylemle de ilişkilidir:\n\n:::example\n**Başvuru sahibinin sunduğu belgeleri yeterli bulmayan komisyon**, ek belge istemiştir.\n:::\n\nKomisyon hem belgeleri yeterli bulmayan hem de ek belge isteyen makamdır. Niteleyici yapıdan adlaştırılmış yapıya geçerken bu özne ilişkisini korumalısın.\n\nEdilgenlik de sorumluluğun okunmasını etkiler:\n\n- **Belgeler incelenir:** İncelemeyi yapacak makam bu cümlede belirtilmez.\n- **Belgeler komisyonca incelenir:** İncelemeyi yapacak makam açıktır.\n- **Komisyon belgeleri inceler:** Makam, etken cümlenin öznesi olarak sunulur.\n\nSon iki cümle aynı temel işlemi bildirebilir; ancak bilgiyi farklı biçimde düzenler. İlk cümleyi yeniden yazarken bağlamda bulunmayan bir makam eklemek ise açıklık sağlamak değil, **yeni bilgi üretmek** olur.\n\n## 4. Koşul, istisna ve bağlama kapsamı\n\n**Hâlinde**, **şartıyla**, **kaydıyla** ve **olmadıkça** gibi yapılar hükmün uygulanma alanını sınırlar. **Hariç**, **dışında** ve **saklı kalmak üzere** ise aynı işlevde değildir: istisna oluşturabilir veya başka bir hükmün geçerliliğini koruyabilir.\n\n| Yapı | Örnek | Okuma yönü |\n| --- | --- | --- |\n| **hâlinde** | Belgelerin eksik olması hâlinde başvuru işleme alınmaz. | Sonucu belirli bir duruma bağlar. |\n| **şartıyla** | Kaynak gösterilmesi şartıyla rapordan alıntı yapılabilir. | İzni bir koşulla sınırlar. |\n| **olmadıkça** | Kurulun yazılı onayı olmadıkça ödeme yapılamaz. | Onay yokken ödeme yapılmasını engeller. |\n| **hariç** | Acil başvurular hariç, başvurular kayıt sırasına göre incelenir. | Belirli bir grubu belirtilen kuralın dışında bırakır. |\n| **saklı kalmak üzere** | Başvuru sahibinin itiraz hakkı saklı kalmak üzere işlem uygulanır. | İşlem uygulanırken itiraz hakkının korunduğunu bildirir. |\n\n:::warning\n“Kurulun yazılı onayı olmadıkça ödeme yapılamaz” cümlesi, onayın **gerekli** olduğunu söyler. Onay verildiğinde diğer bütün koşulların da sağlanmış olacağını veya ödemenin mutlaka yapılacağını söylemez.\n:::\n\nBağlama kapsamı da önemlidir:\n\n:::example\n**Süresi içinde sunulan dilekçeler ve ek belgeler** incelenir.\n:::\n\nBağlam yoksa **süresi içinde sunulan** nitelemesinin yalnızca dilekçelere mi, yoksa dilekçelerle birlikte ek belgelere de mi uygulandığı açık olmayabilir. Amaçlanan anlama göre yeniden kur:\n\n- Her iki belge türü de süreye bağlıysa: **Süresi içinde sunulan dilekçeler ile süresi içinde sunulan ek belgeler incelenir.**\n- Yalnızca dilekçeler süreye bağlıysa: **Dilekçeler süresi içinde sunulmuş olmaları şartıyla incelenir. Ek belgeler için süre şartı aranmaz.**\n\nİkinci düzenleme ancak gerçekten böyle bir ayrım amaçlanıyorsa kullanılabilir. Belirsiz bir metni açıklarken yorumlardan birini sessizce kesinleştirmemelisin.\n\n## 5. Anlamı koruyarak bölmek\n\nUzun cümleyi bölmek, içindeki ifadeleri ayrı satırlara taşımaktan ibaret değildir. Koşulun hangi sonuçları kapsadığını ve zamirlerin neye gönderimde bulunduğunu yeniden görünür kılmalısın.\n\n:::example\n**Tek cümle:**\nBaşvuru sahibinin gerekli belgeleri süresi içinde sunmaması hâlinde başvuru işlemden kaldırılır ve bu durum başvuru sahibine yazılı olarak bildirilir.\n\n**Anlamı koruyan bölünmüş biçim:**\nBaşvuru sahibi gerekli belgeleri süresi içinde sunmazsa başvuru işlemden kaldırılır. Başvurunun işlemden kaldırıldığı, başvuru sahibine yazılı olarak bildirilir.\n:::\n\nİlk cümlede koşul, birbirine **ve** ile bağlanan işlemden kaldırma ve bildirme hükümlerini birlikte kapsar. Bölünmüş biçimde ikinci cümle, bildirimin konusunu açıkça adlandırarak bu ilişkiyi sürdürür.\n\nBuna karşılık şu değişiklikler yalnızca üslup değişikliği değildir:\n\n| İlk ifade | Değiştirilmiş ifade | Anlamdaki değişiklik |\n| --- | --- | --- |\n| Başvuru **reddedilebilir**. | Başvuru **reddedilir**. | Olasılık veya yetki bildiren anlatım, doğrudan uygulanacak sonuç anlatımına dönüşür. |\n| Belge sunmakla **yükümlüdür**. | Belge **sunabilir**. | Yükümlülük, imkân veya izin anlatımına dönüşür. |\n| **A ve B** koşullarının sağlanması | **A veya B** koşullarından birinin sağlanması | Koşulların birlikte aranması yerine alternatif yeterlilik getirilir. |\n\n:::note\n**Reddedilir** gibi geniş zamanlı edilgen biçimler düzenleyici metinlerde uygulanacak sonucu bildirebilir. **Reddedilebilir** biçiminin somut olarak yetki mi, izin mi, olasılık mı bildirdiği ise bağlamdan belirlenir. Ek biçimi tek başına bütün hukuki yorumu vermez.\n:::\n\n## 6. Son denetim: açıklık ve anlam sadakati\n\nYeniden yazdığın metni şu sırayla denetle:\n\n1. **Ana hüküm:** İşlem, yükümlülük veya yetki aynı mı?\n2. **Özne ve makam:** Her eylemin sorumlusu korunmuş mu; belirtilmeyen bir sorumlu eklenmiş mi?\n3. **Koşul ve istisna:** Aynı kişilere, işlemlere ve sonuçlara mı uygulanıyor?\n4. **Süre ve olumsuzluk:** Sürenin başlangıcı, uzunluğu ve olumsuzluğun kapsamı değişmiş mi?\n5. **Bağlama ve gönderim:** Birlikte aranan koşullar alternatif hâle gelmiş mi; “bu durum” gibi ifadelerin karşılığı açık mı?\n\n**Açık anlatım, her zaman en kısa anlatım değildir.** Gerektiğinde bir adı veya koşulu tekrarlamak, kısaltmaktan daha güvenlidir. Amaç, uzun cümlenin bütün sınırlarını koruyarak kimin, hangi durumda, ne yapacağını görünür kılmaktır.","tr","C2",203,[13],{"id":14,"name":5,"level":10,"language":9,"isCompleted":15,"completionPercentage":16,"totalExercises":17,"completedExercises":16},"01a0e1ad-4ac0-7d13-ac83-f435ffc436ab",false,0,2,"2026-09-27T07:03:46+00:00","2026-10-12T17:16:16+00:00",[21],{"id":22,"title":23,"vocabularyListWords":24,"isPublished":34},"01a0e1ad-aab6-7747-85bd-19611a31470a","Resmî metinlerde koşul ve kapsam sözleri",[25,37,45,55,64,74,83,91,100,109,118,127],{"id":26,"vocabularyWord":27,"displayOrder":36},"01a0e1ad-aab6-77ef-85bd-19611a45e4a3",{"id":28,"word":29,"frequency":30,"level":31,"language":9,"audioFilePath":32,"partsOfSpeech":33,"audio":34,"audioUrl":35},"01a0e1ad-8584-7d35-ba64-5fd47dd836d9","hâlinde",5,"B2","tts_551c2b1499212ee0_tr-TR.mp3",[],true,"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_551c2b1499212ee0_tr-TR.mp3",1,{"id":38,"vocabularyWord":39,"displayOrder":17},"01a0e1ad-aab6-7843-85bd-19611a46bdb4",{"id":40,"word":41,"frequency":17,"level":31,"language":9,"audioFilePath":42,"partsOfSpeech":43,"audio":34,"audioUrl":44},"01a0e1ad-86cc-7625-b949-d59c2f54b056","şartıyla","tts_282fc777ac9de855_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_282fc777ac9de855_tr-TR.mp3",{"id":46,"vocabularyWord":47,"displayOrder":54},"01a0e1ad-aab6-7893-85bd-19611aed1cd4",{"id":48,"word":49,"frequency":36,"level":50,"language":9,"audioFilePath":51,"partsOfSpeech":52,"audio":34,"audioUrl":53},"01a0e1ad-8607-7de9-ad6f-8337048cd979","kaydıyla","C1","tts_deb98776c48df6f7_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_deb98776c48df6f7_tr-TR.mp3",3,{"id":56,"vocabularyWord":57,"displayOrder":63},"01a0e1ad-aab6-78db-85bd-19611b2aaf41",{"id":58,"word":59,"frequency":36,"level":50,"language":9,"audioFilePath":60,"partsOfSpeech":61,"audio":34,"audioUrl":62},"01a0e1ad-869f-7894-bb95-c4a7c2afa8ad","olmadıkça","tts_b07a51133b630184_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_b07a51133b630184_tr-TR.mp3",4,{"id":65,"vocabularyWord":66,"displayOrder":30},"01a0e1ad-aab6-792f-85bd-19611b7ad960",{"id":67,"word":68,"frequency":69,"level":70,"language":9,"audioFilePath":71,"partsOfSpeech":72,"audio":34,"audioUrl":73},"01a0e1ad-8587-7ce6-bb5a-c1f1170e4c1f","hariç",7,"B1","tts_dd3b9cab88281d07_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_dd3b9cab88281d07_tr-TR.mp3",{"id":75,"vocabularyWord":76,"displayOrder":82},"01a0e1ad-aab6-7973-85bd-19611bcea07e",{"id":77,"word":78,"frequency":69,"level":70,"language":9,"audioFilePath":79,"partsOfSpeech":80,"audio":34,"audioUrl":81},"01a0e1ad-84e9-7d18-8409-b5521d1698b0","dışında","tts_2f9b32ed6da8a8cb_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_2f9b32ed6da8a8cb_tr-TR.mp3",6,{"id":84,"vocabularyWord":85,"displayOrder":69},"01a0e1ad-aab6-79b7-85bd-19611bd61e54",{"id":86,"word":87,"frequency":36,"level":50,"language":9,"audioFilePath":88,"partsOfSpeech":89,"audio":34,"audioUrl":90},"01a0e1ad-86c5-7a7e-af34-5035058bde64","saklı kalmak üzere","tts_486d74c16970f0ec_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_486d74c16970f0ec_tr-TR.mp3",{"id":92,"vocabularyWord":93,"displayOrder":99},"01a0e1ad-aab6-79f3-85bd-19611ccc743f",{"id":94,"word":95,"frequency":82,"level":70,"language":9,"audioFilePath":96,"partsOfSpeech":97,"audio":34,"audioUrl":98},"01a0e1ad-85b3-7407-abb1-4a4263ad0eb3","itibaren","tts_c844f1e7d6b9700c_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_c844f1e7d6b9700c_tr-TR.mp3",8,{"id":101,"vocabularyWord":102,"displayOrder":108},"01a0e1ad-aab6-7a2f-85bd-19611d63d238",{"id":103,"word":104,"frequency":82,"level":31,"language":9,"audioFilePath":105,"partsOfSpeech":106,"audio":34,"audioUrl":107},"01a0e1ad-88cc-79e5-b3e7-d3d5b3069598","yükümlü","tts_712836295cf08f3a_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_712836295cf08f3a_tr-TR.mp3",9,{"id":110,"vocabularyWord":111,"displayOrder":117},"01a0e1ad-aab6-7a7f-85bd-19611e3baea1",{"id":112,"word":113,"frequency":17,"level":31,"language":9,"audioFilePath":114,"partsOfSpeech":115,"audio":34,"audioUrl":116},"01a0e1ad-8743-7ccb-a888-7e8806e5f412","tebliğ","tts_b583990777125358_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_b583990777125358_tr-TR.mp3",10,{"id":119,"vocabularyWord":120,"displayOrder":126},"01a0e1ad-aab6-7ac3-85bd-19611e3c5e5e",{"id":121,"word":122,"frequency":17,"level":31,"language":9,"audioFilePath":123,"partsOfSpeech":124,"audio":34,"audioUrl":125},"01a0e1ad-85b4-7241-9b02-14526bcd8b09","itiraz hakkı","tts_c37c072794d8c903_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_c37c072794d8c903_tr-TR.mp3",11,{"id":128,"vocabularyWord":129,"displayOrder":135},"01a0e1ad-aab6-7b07-85bd-19611e3d235b",{"id":130,"word":131,"frequency":36,"level":50,"language":9,"audioFilePath":132,"partsOfSpeech":133,"audio":34,"audioUrl":134},"01a0e1ad-88c5-7abd-aaef-119a734423af","yetkili kurul","tts_9eab3e3071825145_tr-TR.mp3",[],"\u002Fuploads\u002Faudio\u002Ftts_9eab3e3071825145_tr-TR.mp3",12,[],[138,148],{"@id":139,"@type":140,"id":141,"grammarPage":142,"title":143,"instructions":144,"displayOrder":16,"type":145,"questionCount":146,"blankCount":146,"isCompleted":15,"ogImageUrl":147},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-6740-76ef-b6de-52e1d7771c4a","GrammarExercise","01a0e1ad-6740-76ef-b6de-52e1d7771c4a","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0e1ad-4dae-7038-9904-8b83ced45e13","Hukuk ve yönetim dilinde uzun cümle yapıları – Doğru biçimi seçme","Verilen bağlamda ifadeyi doğru tamamlayan seçeneği seçin.","word_select",15,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5bce031d-8943-49a5-92e1-70a4e9214e96_hero.webp?v=1790492632",{"@id":149,"@type":140,"id":150,"grammarPage":142,"title":151,"instructions":152,"displayOrder":36,"type":145,"questionCount":135,"blankCount":135,"isCompleted":15,"ogImageUrl":153},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-675b-7570-bd31-e6131d3ad2cb","01a0e1ad-675b-7570-bd31-e6131d3ad2cb","Hukuk ve yönetim dilinde uzun cümle yapıları – Bağlama uygun anlam","Bağlamda amaçlanan anlamı veren seçeneği seçin.","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_50f4a506-0ccb-4ed2-b598-b85ea6babff2_hero.webp?v=1790492632",null]