[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tr-kisisiz-edilgen-yapilar":3,"grammar-exercises-by-page-01a0e1ad-4eb1-7f56-ab7b-5cadf753b9ce":25,"exercise-list-path-tr-none":45},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":22,"readyImages":24},"01a0e1ad-4eb1-7f56-ab7b-5cadf753b9ce","Kişisiz edilgen yapılar","kisisiz-edilgen-yapilar","Kişisiz edilgen yapıların kuruluşunu, özne ve kişi uyumunu; genel kural, uyarı ve olay anlatımındaki kullanımlarını doğal örneklerle ayırt etmeyi öğren.","## 1. Eylemi yapanı değil, eylemi anlatmak\n\n**Kişisiz edilgen yapılar**, bir eylemi belirli bir özneye bağlamadan anlatmanı sağlar: **Burada oturulmaz.** Bu yapılarla genel davranışları, kuralları, uyarıları ve belirli bir olayda yapılanları ifade edebilirsin. Yapıyı tanımak için yalnızca edilgen ekine değil, fiilin nesne alıp almadığına ve cümledeki diğer ögelere de bakmalısın.\n\n:::example\n- Bu kapıdan **girilmez**.\n- Küçük yerlerde işe genellikle yürüyerek **gidilir**.\n- Toplantıda bütçe üzerinde uzun süre **konuşuldu**.\n:::\n\nBu cümlelerde giren, giden veya konuşan kişiler belirtilmez. Ancak eylem yine insanlarla ilişkilidir. **Kişisiz** sözü, eylemi kimsenin yapmadığını değil, cümlede dil bilgisel bir öznenin bulunmadığını anlatır.\n\n## 2. Geçişsiz fiilden kişisiz edilgene\n\nKişisiz edilgenin temelinde **geçişsiz**, yani nesne almayan bir fiil bulunur. Etken cümlenin öznesi kaldırılır; nesne olmadığı için onun yerine özne olacak bir öge de yoktur.\n\n**Çalışanlar bu odada çalışır. → Bu odada çalışılır.**\n\nİlk cümlede **çalışanlar** öznedir. İkinci cümlede ise **bu odada** yalnızca yer bildirir; özne değildir.\n\n| Etken cümle | Kişisiz edilgen cümle | Edilgen biçim |\n| --- | --- | --- |\n| İnsanlar burada çalışır. | Burada çalışılır. | çalış-ıl-ır |\n| İnsanlar bu yolda koşar. | Bu yolda koşulur. | koş-ul-ur |\n| İnsanlar bu kapıdan girer. | Bu kapıdan girilir. | gir-il-ir |\n| İnsanlar bu şakaya güler. | Bu şakaya gülünür. | gül-ün-ür |\n| İnsanlar burada uyur. | Burada uyunur. | uyu-n-ur |\n\nEdilgen ekinin **-ıl, -il, -ul, -ül** biçimleri ünlü uyumuna göre seçilir: **çalışılmak, gidilmek, koşulmak, oturulmak**. Ünlüyle biten fiillerde **-n** kullanılır: **uyumak → uyunmak**. Son sesi **l** olan fiillerde ise **-ın, -in, -un, -ün** görülür: **kalınmak, gelinmek, bulunulmak, gülünmek**. Buradaki **bulunulmak**, *bir yerde bulunmak* anlamındaki fiilin edilgenidir.\n\n:::note\nHer geçişsiz fiile edilgen eki getirmek doğal bir kişisiz anlatım oluşturmaz. Bu yapı özellikle insanların yaptığı etkinliklerde kullanılır. Örneğin hava olayını anlatan **Yağmur yağdı** cümlesini kişisiz edilgene çevirmeye çalışma.\n:::\n\n## 3. Özne ve kişi uyumu\n\nKişisiz edilgende yüklem, kişi eki bakımından **üçüncü tekil kişi biçimindedir**: **gidildi, çalışılıyor, konuşulacak**. Eyleme gerçekte birden fazla kişinin katılması bunu değiştirmez.\n\n:::example\n**Etken:** Dün hepimiz geç saatlere kadar çalıştık.\n\n**Kişisiz edilgen:** Dün geç saatlere kadar **çalışıldı**.\n\nİkinci cümlede çalışanların kim olduğunu bağlamdan anlayabiliriz; yine de cümlede **biz** öznesi ve birinci çoğul kişi eki yoktur.\n:::\n\nBu nedenle kişisiz edilgeni, öznesi söylenmemiş etken cümleyle karıştırma:\n\n- **Erken geldik.** → **-k** kişi eki, gizli öznenin **biz** olduğunu gösterir.\n- **Erken gelindi.** → Belirli bir özneye bağlanmadan geliş eylemi anlatılır.\n\nYönelme, bulunma ve ayrılma eki alan ögeler de özneye dönüşmez:\n\n| Cümle | Öznesi olmayan cümlede korunan öge |\n| --- | --- |\n| Bu sözlere gülünmez. | **Bu sözlere:** Gülmenin yöneldiği şeyi belirtir. |\n| Bu odada çalışılır. | **Bu odada:** Çalışmanın yerini belirtir. |\n| Bu kapıdan çıkılır. | **Bu kapıdan:** Çıkış yolunu belirtir. |\n\n:::warning\n**Biz burada çalışıldık** cümlesi, “Biz burada çalıştık” anlamını vermez.\n\nKişileri özne olarak belirtmek istiyorsan **Biz burada çalıştık**; eylemi kişisiz anlatmak istiyorsan **Burada çalışıldı** de.\n:::\n\n## 4. Genel kural, uyarı ve olay anlatımı\n\nKişisiz edilgen yalnızca yasak bildirmez. Anlamı; zaman, olumsuzluk ve bağlam birlikte belirler.\n\n| Kullanım | Örnek | Bağlamdaki anlam |\n| --- | --- | --- |\n| Genel uygulama | Bu köyde yazın erken kalkılır. | Yaygın bir alışkanlık anlatılır. |\n| Yol veya yöntem | Müzeye bu sokaktan gidilir. | İzlenecek yol gösterilir. |\n| Yasak | Görevli olmayanlar için: Bu kapıdan girilmez. | Girişe izin verilmez. |\n| Uygun bulmama | İnsanların hatalarına gülünmez. | Bir davranış doğru bulunmaz. |\n| Elverişsizlik | Bu gürültüde uyunmaz. | Koşullar uyumaya uygun değildir. |\n| Belirli olay | Dün toplantıda uzun süre tartışıldı. | Geçmişte gerçekleşen bir etkinlik anlatılır. |\n\n**Geniş zaman**, genel kural ve değerlendirmelerde sık kullanılır; ancak yapı bu zamanla sınırlı değildir: **Şu anda içeride çalışılıyor. Yarın yola erken çıkılacak.**\n\n:::tip\n**Burada çalışılmaz** sözünü yorumlarken bağlamı kontrol et. Bir güvenlik uyarısında yasak, havasız ve gürültülü bir oda hakkında söylendiğinde ise elverişsizlik anlatabilir. **-maz\u002F-mez** tek başına “yasak” anlamına gelmez.\n:::\n\nKişisiz edilgen, resmî duyurularda ve tutanaklarda yaygındır; fakat yalnızca resmî dile ait değildir. **Bu sıcakta koşulmaz!** gibi günlük değerlendirmelerde de doğaldır.\n\n## 5. Öznesi bulunan edilgenden ayırmak\n\nHer edilgen cümle kişisiz değildir. Geçişli bir fiilin nesnesi, edilgen cümlede özne olabilir. Geleneksel dil bilgisinde bu ögeye **sözde özne** denir.\n\n**Kurul öneriyi değerlendirdi. → Öneri değerlendirildi.**\n\nBurada **öneri**, edilgen cümlenin öznesidir. Buna karşılık **Öneri üzerinde konuşuldu** cümlesinde **öneri üzerinde** konu bildirir; özne değildir.\n\n:::example\n- **Sorun tartışıldı.** → Tartışılan şey, **sorun**, öznedir.\n- **Sorun hakkında tartışıldı.** → **Sorun hakkında** konu bildirir; cümle kişisiz edilgendir.\n:::\n\nAynı fiilin farklı kullanımları farklı çözümlemeler gerektirebilir. Bu yüzden yalnızca fiilin sözlükteki adına bakmak yeterli değildir.\n\nAyrıca bir öznenin açıkça yazılmaması, tek başına kişisiz edilgen kanıtı değildir:\n\n**— Rapor ne oldu? — Dün gönderildi.**\n\nBu yanıtta gönderilen şeyin **rapor** olduğu önceki cümleden anlaşılır. **Gönderilmek**, burada geçişli **göndermek** fiilinin edilgenidir; örnek, **Dün geç saatlere kadar çalışıldı** ile aynı yapıda değildir.\n\n## 6. Kısa çözümleme yolu\n\nBir cümleyi değerlendirirken şu sırayı izle:\n\n1. **Fiilin bu kullanımı nesne alıyor mu?** *Sorunu tartışmak* ile *sorun hakkında tartışmak* arasındaki farkı kontrol et.\n2. **Edilgen cümlede özne var mı?** Yer, yön ve konu bildiren ögeleri özne sayma.\n3. **Önceki bağlamda bir özne verilmiş mi?** *Rapor gönderildi* örneğindeki gibi bir özne yalnızca söylenmemiş olabilir.\n4. **Kişisiz yapının anlamı ne?** Genel uygulama, yasak, değerlendirme veya belirli olay arasında bağlama göre karar ver.\n\n**Burada çalışılır:** özne yok, genel uygulama var. **Dün burada çalışıldı:** özne yok, belirli bir olay var. **Rapor tamamlandı:** edilgen yapı var, fakat özne de var.","tr","C1",186,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0e1ad-4ab7-77ab-a30e-6df9896268ba","Çatıda katılımcılar ve sorumluluk",false,0,6,"2026-09-27T07:03:46+00:00","2026-10-12T17:16:16+00:00",[],{"name":15,"slug":23,"language":9},"catida-katilimcilar-ve-sorumluluk-c1",[],[26,37],{"@id":27,"@type":28,"id":29,"grammarPage":30,"title":31,"instructions":32,"displayOrder":17,"type":33,"questionCount":34,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":36},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-7132-75b8-9809-61a8bca3d508","GrammarExercise","01a0e1ad-7132-75b8-9809-61a8bca3d508","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0e1ad-4eb1-7f56-ab7b-5cadf753b9ce","Kişisiz edilgen yapılar – Doğru biçimi seçme","Verilen bağlamda ifadeyi doğru tamamlayan seçeneği seçin.","word_select",14,16,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_3b9220f3-2d35-4c3e-968a-5fd34a8aaf27_hero.webp?v=1790492635",{"@id":38,"@type":28,"id":39,"grammarPage":30,"title":40,"instructions":41,"displayOrder":42,"type":33,"questionCount":43,"blankCount":43,"isCompleted":16,"ogImageUrl":44},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-714e-7d41-bdfc-3ad7b1c1ac7a","01a0e1ad-714e-7d41-bdfc-3ad7b1c1ac7a","Kişisiz edilgen yapılar – Bağlama uygun anlam","Bağlamda amaçlanan anlamı veren seçeneği seçin.",1,12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_66502339-b9a8-4192-880c-a1f86a1784a1_hero.webp?v=1790492635",null]