[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tr-ozne-ve-nesne-odakli-sifat-fiil-secimi":3,"grammar-exercises-by-page-01a0e1ad-4fcb-7939-aeb5-089edc8aab35":25,"exercise-list-path-tr-none":46},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":22,"readyImages":24},"01a0e1ad-4fcb-7939-aeb5-089edc8aab35","Özne ve nesne odaklı sıfat-fiil seçimi","ozne-ve-nesne-odakli-sifat-fiil-secimi","Özne ve nesneyi niteleyen sıfat-fiillerde -an\u002F-en ile -dık seçimini, iyelik eklerini ve edilgen yapılardaki anlam farklarını karşılaştırarak öğren.","Bir kişiyi ya da nesneyi nitelerken **gelen öğrenci** ile **öğretmenin çağırdığı öğrenci** gibi yapılar kullanırsın. Sıfat-fiil seçimi, nitelediğin adın ilgili eylemde özne mi, nesne mi olduğuna bağlıdır. Burada bu ilişkiyi belirlemeyi, uygun yapıyı seçmeyi ve anlam değişikliklerini fark etmeyi öğreneceksin.\n\n## 1. Önce adın eylemle ilişkisini bul\n\nNitelemek istediğin adla basit bir cümle kur. Sonra bu adın cümledeki görevine bak:\n\n- **Özne:** Eylemin öznesi olan adı nitelersin. Temel seçim **-an\u002F-en** olur.\n- **Nesne:** Eylemin yöneldiği adı nitelersin. Temel seçim **-dık + iyelik eki** olur; eylemin öznesi ayrıca belirtilir ya da bağlamdan anlaşılır.\n\nBu karşılaştırma, geleceği özellikle belirtmeyen yaygın yapılar içindir. Gelecek anlamı belirleyici olduğunda **-acak\u002F-ecek** de kullanılır.\n\n| Temel cümle | Nitelenen adın görevi | Sıfat-fiilli yapı |\n| --- | --- | --- |\n| Öğrenci öğretmeni aradı. | Öğrenci: özne | öğretmeni **arayan öğrenci** |\n| Öğrenci öğretmeni aradı. | Öğretmen: nesne | öğrencinin **aradığı öğretmen** |\n| Öğretmen öğrenciyi aradı. | Öğretmen: özne | öğrenciyi **arayan öğretmen** |\n| Öğretmen öğrenciyi aradı. | Öğrenci: nesne | öğretmenin **aradığı öğrenci** |\n\nAynı olayda farklı bir kişiyi öne çıkarmak, farklı bir sıfat-fiil yapısı gerektirir.\n\n## 2. Özneyi nitelerken -an\u002F-en\n\nNitelediğin ad, sıfat-fiilin anlattığı eylemin öznesiyse **fiil + -an\u002F-en + ad** düzenini kullanırsın. Ünlüyle biten fiillerde araya **y** girer: **arayan, bekleyen**.\n\nBu yapıda sıfat-fiile kişi bildiren bir iyelik eki gelmez. Eylemin nesnesi varsa sıfat-fiilden önce yer alabilir ve gerekli durum ekini korur.\n\n:::example\n**Temel cümle:** Bir öğrenci öğretmeni aradı.\n\n**Niteleme:** Öğretmeni **arayan öğrenci** kapıda bekliyor.\n\nBurada arayan kişi öğrencidir. **Öğretmeni**, arama eyleminin nesnesidir.\n\n**Temel cümle:** Bir kadın bu kitabı yazdı.\n\n**Niteleme:** Bu kitabı **yazan kadın** bugün kütüphaneye gelecek.\n:::\n\n**-an\u002F-en** yalnızca şimdiki zamanı anlatmaz. Örneğin **dün gelen öğrenci** geçmişteki bir olayı anlatır. Bu yüzden seçimi yalnızca olayın zamanına bakarak yapma.\n\n## 3. Nesneyi nitelerken -dık ve iyelik eki\n\nNitelediğin ad nesneyse yaygın düzen şöyledir:\n\n**Özne + ilgi eki → fiil + -dık + iyelik eki → nitelenen ad**\n\nİlgi eki, **öğrencinin, öğretmenin, benim** biçimlerinde görülür. Sıfat-fiildeki iyelik eki ise nitelenen nesneye değil, eylemin öznesine göre seçilir.\n\n| Eylemin öznesi | Sıfat-fiilli yapı |\n| --- | --- |\n| ben | benim **okuduğum kitap** |\n| sen | senin **okuduğun kitap** |\n| o | onun **okuduğu kitap** |\n| biz | bizim **okuduğumuz kitap** |\n| siz | sizin **okuduğunuz kitap** |\n| onlar | onların **okudukları kitap** |\n\nKişi zamiri çoğu zaman söylenmez: **okuduğum kitap**, benim okuduğum kitaptır. Ancak özneyi karşılaştırmak istersen zamiri kullanabilirsin: **benim okuduğum kitap**, senin okuduğun değil.\n\nEkin uyuma ve ünsüz benzeşmesine göre biçimleri **-dık, -dik, -duk, -dük; -tık, -tik, -tuk, -tük** olur. Ünlüyle başlayan iyelik ekinden önce sondaki **k**, **ğ** olur: **yazdığım, seçtiğin, okuduğu, gördüğümüz, tuttuğunuz**. **Okudukları** biçiminde ise sonraki ek ünsüzle başladığı için **k** korunur.\n\n:::note\nBu yapı yalnızca nesneleri nitelemez: **yaşadığım şehir** sözünde şehir, yaşama eyleminin nesnesi değildir. Bu sayfadaki karşılaştırma özne ve nesne üzerinedir; **-dık** ekini doğrudan “nesne eki” olarak düşünme.\n:::\n\n## 4. Aynı ad, iki farklı anlam\n\nBir ad hem özne hem nesne olabilir. Hangi yapının uygun olduğu, anlatmak istediğin olaya bağlıdır.\n\n:::example\n**Doktoru arayan hasta** biraz önce geldi.\n\nHasta doktoru aradı. **Hasta**, arama eyleminin öznesidir.\n\n**Doktorun aradığı hasta** biraz önce geldi.\n\nDoktor hastayı aradı. **Hasta**, arama eyleminin nesnesidir.\n:::\n\nHer iki cümle de doğrudur, fakat aynı şeyi anlatmaz. **Doktoru** yerine **doktorun** yazmak tek başına yeterli değildir; sıfat-fiili de **arayan → aradığı** biçiminde değiştirmek gerekir.\n\nOlumsuzluk bu temel seçimi değiştirmez:\n\n- **Öğretmeni tanımayan öğrenci:** Öğrenci öğretmeni tanımıyor.\n- **Öğretmenin tanımadığı öğrenci:** Öğretmen öğrenciyi tanımıyor.\n\n## 5. Ana cümle ve edilgen yapı\n\nNitelenen adın **ana cümledeki görevi**, sıfat-fiil seçimini belirlemez. Önemli olan, sıfat-fiilin anlattığı eylemdeki görevidir.\n\n**Beni arayan kişiyi tanıyorum.**\n\nBurada kişi, **arama** eyleminin öznesidir; bu yüzden **arayan** kullanılır. Aynı kişi, ana cümledeki **tanıma** eyleminin nesnesidir; bu yüzden **kişiyi** biçimini alır.\n\n**Benim aradığım kişi kapıda bekliyor.**\n\nBurada kişi, **arama** eyleminin nesnesidir; bu yüzden **aradığım** kullanılır. Ana cümlede ise **bekleme** eyleminin öznesidir.\n\n:::warning\n**Özne**, her zaman işi yapan kişi demek değildir. Edilgen cümlede işten etkilenen varlık da özne olur:\n\n**Pencere kırıldı. → Kırılan pencere değiştirildi.**\n\n**Usta pencereyi değiştirdi. → Ustanın değiştirdiği pencere artık kapanıyor.**\n\nİlk örnekte pencere, edilgen **kırılmak** fiilinin öznesidir. İkinci örnekte ise **değiştirmek** fiilinin nesnesidir. Bu nedenle “İşten etkilenen ad her zaman -dık alır” kuralı doğru değildir.\n:::\n\n## 6. Seçimini üç adımda kontrol et\n\n1. **Temel cümleyi kur:** Öğretmen öğrenciyi çağırdı.\n2. **Niteleyeceğin adı seç:** Öğretmen özne, öğrenci nesnedir.\n3. **Yapıyı oluştur:** Öğrenciyi **çağıran öğretmen** \u002F öğretmenin **çağırdığı öğrenci**.\n\nSon kontrolünde şu iki soruyu sor:\n\n- Ad, sıfat-fiilin anlattığı eylemin **öznesi mi**? Bu karşılaştırmada **-an\u002F-en** yapısını seç.\n- Ad, eylemin **nesnesi mi**? **-dık + iyelik eki** yapısını seç; iyelik ekini eylemin öznesine göre getir.\n\n**Arayan kişi** ile **aradığım kişi** arasındaki temel fark zaman değil, kişinin arama eylemindeki görevidir.","tr","B2",145,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0e1ad-4aa0-7c97-b72a-809c07636875","Sıfat-fiilde rol, zaman ve adlaşma",false,0,6,"2026-09-27T07:03:46+00:00","2026-10-12T17:16:16+00:00",[],{"name":15,"slug":23,"language":9},"sifat-fiilde-rol-zaman-ve-adlasma-b2",[],[26,37],{"@id":27,"@type":28,"id":29,"grammarPage":30,"title":31,"instructions":32,"displayOrder":17,"type":33,"questionCount":34,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":36},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-7928-77e2-84b5-303814f13bbc","GrammarExercise","01a0e1ad-7928-77e2-84b5-303814f13bbc","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0e1ad-4fcb-7939-aeb5-089edc8aab35","Özne ve nesne odaklı sıfat-fiil seçimi – Doğru biçimi seçme","Verilen bağlamda ifadeyi doğru tamamlayan seçeneği seçin.","word_select",15,16,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_6ebc55fd-4517-47eb-9e96-e02a8bec6f4f_hero.webp?v=1790492637",{"@id":38,"@type":28,"id":39,"grammarPage":30,"title":40,"instructions":41,"displayOrder":42,"type":43,"questionCount":44,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":45},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-7943-7993-a985-806a14b83117","01a0e1ad-7943-7993-a985-806a14b83117","Özne ve nesne odaklı sıfat-fiil seçimi – Hatayı bulma ve düzeltme","Hatalı sözcüğü bulun ve yerine gelecek doğru biçimi seçin.",1,"find_and_fix",10,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_e5e09866-58f4-49c5-9b26-824258cd3e58_hero.webp?v=1790492637",null]