[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tr-sifat-fiillerde-zaman-ve-kisi-iliskileri":3,"grammar-exercises-by-page-01a0e1ad-502d-7611-8e0d-a0257f81f20c":25,"exercise-list-path-tr-none":37},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":22,"readyImages":24},"01a0e1ad-502d-7611-8e0d-a0257f81f20c","Sıfat-fiillerde zaman ve kişi ilişkileri","sifat-fiillerde-zaman-ve-kisi-iliskileri","Sıfat-fiillerde zamanın bağlama göre nasıl belirlendiğini, kişi ve iyelik eklerinin ilişkisini, ana cümlenin zamanıyla birlikte örnekler üzerinden öğren.","## 1. İki olay, iki zaman ilişkisi\n\n**Dün tanıştığım kişi bugün beni aradı.** cümlesinde tanışma ve arama farklı zamanlarda gerçekleşir. Sıfat-fiilin zamanını anlamak için yalnızca ekine değil, zaman ifadelerine ve ana cümleye de bakmalısın. Kişi ilişkisi ise sıfat-fiille anlatılan işi kimin yaptığını gösterir.\n\nBu ilişkileri kurarken üç soruya cevap ara:\n\n- Sıfat-fiille anlatılan olay ne zaman gerçekleşiyor?\n- Bu olay, ana cümledeki olayla nasıl ilişkilendiriliyor?\n- Sıfat-fiilin öznesi kim, ana cümlenin öznesi kim?\n\n## 2. Sıfat-fiil eki zamanı tek başına belirlemez\n\nÇekimli fiillerdeki zaman adlarını sıfat-fiillere doğrudan uygulayamazsın. Özellikle **-an\u002F-en** ve **-dık** grubundaki ekler, bağlama göre farklı zaman ilişkileri kurar.\n\n| Ek grubu | Zaman ilişkisi | Örnek |\n| --- | --- | --- |\n| **-an, -en** | Bağlama göre geçmiş, şimdi veya gelecek | dün gelen konuk; şu anda gelen konuk; yarın gelen konuk |\n| **-dık, -dik, -duk, -dük; -tık, -tik, -tuk, -tük** | Sıklıkla geçmiş olay, sürmekte olan durum veya alışkanlık | dün okuduğum kitap; şu anda okuduğum kitap; her gün okuduğum gazete |\n| **-acak, -ecek** | İleriye dönük olay, plan veya beklenti | yarın okuyacağım kitap |\n| **-mış, -miş, -muş, -müş; -mış olan** | İlgili zamandan önce tamamlanmış olay veya bu olayın sonucu | kırılmış bardak; sınavı bitirmiş (olan) öğrenciler |\n\nTablodaki **-dık** ve **-acak** örneklerinde ekten sonra iyelik eki bulunur. Bu ek, ilgili yapıda işi yapan kişiyi gösterir.\n\n:::example\n**Geçmiş:** Dün burada **çalışan kadın** bugün izinli.\n\n**Şimdi:** Şu anda burada **çalışan kadın** müdürümüz.\n\n**Gelecek:** Yarın burada **çalışan herkes** toplantıya katılacak.\n\nÜç örnekte de **-an** vardır. Zamanı belirginleştiren ifadeler **dün**, **şu anda** ve **yarın**dır. Son örnekte **çalışacak herkes** de kullanılabilir; bu biçim geleceği daha açık gösterir.\n:::\n\n:::example\n**Sınavı bitiren öğrenciler çıkabilir.**\n\n**Sınavı bitirmiş olan öğrenciler çıkabilir.**\n\nİlk cümle, sınavını bitiren her öğrenciye yönelik genel bir izin olarak anlaşılabilir. İkinci cümle, çıkış için ilgili anda sınavın tamamlanmış olması gerektiğini daha belirgin biçimde vurgular. Burada **olan** kullanılmadan **Sınavı bitirmiş öğrenciler çıkabilir.** de denebilir.\n\n**Kırılmış bardak** ifadesinde ise kırılma olayının sonucu öne çıkar: bardak artık kırıktır. Bu kullanımlarda **-mış**, olayın mutlaka başkasından duyulduğunu göstermez.\n:::\n\n:::warning\n**Okuduğum kitap** yalnızca “geçmişte okuduğum kitap” anlamına gelmez. **Şu anda okuduğum kitap** ve **her akşam okuduğum kitap** da doğru kullanımlardır.\n:::\n\n## 3. Ana cümlenin zamanıyla ilişki\n\nSıfat-fiilin anlattığı olay ile ana cümlenin anlattığı olay aynı zamanda gerçekleşebilir. Biri diğerinden önce ya da sonra da olabilir.\n\n:::example\n**Aynı dönem:** O yıllarda **oturduğum ev** çok küçüktü.\n\nOturma durumu ve evin küçük olması aynı döneme aittir.\n\n**Daha önce:** Geçen hafta **aldığım kitabı** bugün bitirdim.\n\nKitabı alma, bitirmeden önce gerçekleşmiştir.\n\n**Daha sonra:** Ertesi gün **sunacağım raporu** o akşam hazırladım.\n\nRaporu sunma, geçmişteki hazırlama anına göre daha sonradır.\n:::\n\nSon örnekte **sunacağım**, mutlaka bugünden sonraki bir zamanı göstermez. Geçmişteki bir bakış noktasına göre geleceği gösterir. Raporun gerçekten sunulup sunulmadığını ise bu cümle tek başına bildirmez.\n\n**Dün, şimdi, yarın** gibi ifadeler genellikle konuşma zamanına göre anlaşılır. **O gün, ertesi gün, o sırada** gibi ifadeleri yorumlarken anlatıda sözü edilen zamana bakmalısın.\n\n:::example\n**Ertesi gün gelecek olan konuklar için o akşam yemek hazırladık.**\n\nBurada **gelecek olan**, konukların gelişini geçmişteki hazırlık anından sonraya yerleştirir. **Ertesi gün gelecek konuklar** da aynı zaman ilişkisini kurar; **olan** zorunlu değildir.\n\n**Yarın gelen konuklar** ifadesinde geleceği **yarın** sözcüğü belirginleştirir. **Yarın gelecek konuklar** veya **yarın gelecek olan konuklar** dendiğinde ileriye dönük ilişki ekte de açıkça görülür. Zaman ifadesi olmadan **gelen konuklar** geçmişte gelenleri ya da şimdi gelmekte olanları da anlatabilir; belirsizliği gidermek için uygun zaman ifadesini ve ek biçimini birlikte seçebilirsin.\n:::\n\n## 4. İyelik eki hangi kişiyi gösterir?\n\n**Benim okuduğum kitap** yapısında kitabı okuyan kişi **ben**dir. **Okuduğum** sözcüğündeki **-um**, bir iyelik ekidir; burada kitabın sahibini değil, okuma işinin öznesini gösterir. Özne açıkça söylendiğinde **benim, senin, onun** gibi ilgi eki almış biçimler kullanılır.\n\n| Özne | -dık ile | -acak ile |\n| --- | --- | --- |\n| benim | okuduğum kitap | okuyacağım kitap |\n| senin | okuduğun kitap | okuyacağın kitap |\n| onun | okuduğu kitap | okuyacağı kitap |\n| bizim | okuduğumuz kitap | okuyacağımız kitap |\n| sizin | okuduğunuz kitap | okuyacağınız kitap |\n| onların | okudukları kitap | okuyacakları kitap |\n\nÜnlüyle başlayan iyelik eklerinden önce sondaki **k**, **ğ** olur: **okuduk + um → okuduğum**, **okuyacak + ım → okuyacağım**. Ünsüzle başlayan **-ları\u002F-leri** önünde bu değişme olmaz: **okudukları**, **okuyacakları**.\n\n:::example\nOlumsuzluk için fiil kökünden sonra, sıfat-fiil ekinden önce **-ma\u002F-me** gelir:\n\n- **okumadığım kitap** → Ben bu kitabı okumadım veya bağlama göre okumuyorum: **oku-ma-dık-ım → okumadığım**.\n- **okumayacağın rapor** → Sen bu raporu okumayacaksın: **oku-ma-y-acak-ın → okumayacağın**.\n- **gelmeyen öğrenci** → Gelme işini yapmayan öğrenci: **gel-me-y-en → gelmeyen**. Zamanı bağlam belirler.\n\nÜnlüyle biten olumsuzluk ekinden sonra **-acak\u002F-ecek** ve **-an\u002F-en** önüne **y** girer. İlk iki örnekte iyelik eki özneyi göstermeye devam eder; **gelmeyen öğrenci** yapısında ise özne, nitelenen öğrencidir.\n:::\n\nÖzneyi her zaman ayrıca söylemen gerekmez:\n\n- **Okuduğum kitap** çok ilginç. → Okuyan benim.\n- **Hazırlayacağımız rapor** kısa olacak. → Hazırlayacak olan biziz.\n\n**-dık** ile nitelenen ad, yalnızca nesne olmak zorunda değildir; yer, araç veya zaman da bildirebilir:\n\n- **oturduğum ev** → Ben bu evde oturuyorum. (**Yer**)\n- **yazdığım kalem** → Ben bu kalemle yazıyorum. (**Araç**)\n- **geldiğim gün** → Ben o gün geldim. (**Zaman**)\n\nBu örneklerde iyelik eki, evin, kalemin veya günün cümledeki görevini değil, oturan, yazan veya gelen kişinin **ben** olduğunu gösterir.\n\n:::note\n**Sizin okuduğunuz kitap** ifadesindeki **siz**, birden fazla kişiyi veya saygılı bir hitapla tek kişiyi gösterebilir.\n\nAçıkça belirtilen çoğul bir özneyle **öğrencilerin okuduğu kitap** ve **öğrencilerin okudukları kitap** biçimlerinin ikisi de kullanılabilir. Çoğul özne, sıfat-fiilde her zaman **-ları\u002F-leri** kullanılmasını gerektirmez.\n:::\n\n## 5. İki özneyi birbirinden ayır\n\nSıfat-fiilin öznesiyle ana cümlenin öznesi aynı olmak zorunda değildir.\n\n:::example\n**Benim hazırladığım raporu sen sundun.**\n\nRaporu hazırlayan **ben**, sunan **sen**sin. **Hazırladığım** biçimi sıfat-fiil grubunun öznesine, **sundun** biçimi ana cümlenin öznesine göre kurulmuştur.\n\n**Senin hazırlayacağın raporu ben sunacağım.**\n\nRaporu hazırlayacak olan **sen**, sunacak olan **ben**im.\n:::\n\nNitelediğin ad işi yapan kişiyse ilişki farklı kurulur: **gelen öğrenci**, **gelecek öğrenci**. Bu yapılarda özneyi göstermek için sıfat-fiile ayrıca iyelik eki getirilmez.\n\n**Seni arayacak kişi benim.** cümlesinde arama işini yapacak kişi konuşandır. Buna rağmen niteleme **arayacak kişi** biçimindedir; **arayacağım kişi** farklı bir ilişki kurar ve “benim arayacağım kişi” anlamına gelir.\n\n:::warning\n**Senin hazırladığım rapor** biçiminde kişi uyumu yoktur.\n\nRaporu sen hazırladıysan **senin hazırladığın rapor**, ben hazırladıysam **benim hazırladığım rapor** demelisin.\n:::\n\n## 6. Kısa kontrol listesi\n\nBir sıfat-fiil grubunu yorumlarken şu sırayı izle:\n\n1. **Zaman ifadesini bul:** Dün mü, şimdi mi, ertesi gün mü?\n2. **Bakış noktasını belirle:** Konuşma zamanı mı, anlatıdaki geçmiş bir an mı?\n3. **Özneyi bul:** İşi nitelediğin kişi mi yapıyor, yoksa özneyi iyelik eki mi gösteriyor?\n4. **Ana cümleyi ayrı kontrol et:** İki olayın zamanı ve iki özne aynı olmak zorunda değil.\n\n**Okuduğum** biçimi kimin okuduğunu açıkça gösterir; okumanın zamanını ise bağlamla birlikte yorumlarsın. **Okuyacağım** ileriye dönük bir ilişki kurar; bu ilişkinin hangi ana göre kurulduğunu yine bağlam belirler.","tr","B2",146,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0e1ad-4aa0-7c97-b72a-809c07636875","Sıfat-fiilde rol, zaman ve adlaşma",false,0,6,"2026-09-27T07:03:46+00:00","2026-10-12T17:16:16+00:00",[],{"name":15,"slug":23,"language":9},"sifat-fiilde-rol-zaman-ve-adlasma-b2",[],[26],{"@id":27,"@type":28,"id":29,"grammarPage":30,"title":31,"instructions":32,"displayOrder":17,"type":33,"questionCount":34,"blankCount":35,"isCompleted":16,"ogImageUrl":36},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-7bd4-7278-8372-c7b2814168fa","GrammarExercise","01a0e1ad-7bd4-7278-8372-c7b2814168fa","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0e1ad-502d-7611-8e0d-a0257f81f20c","Sıfat-fiillerde zaman ve kişi ilişkileri – Doğru biçimi seçme","Cümleleri ve açıklamaları okuyun. Her boşluk için bağlama uygun tek seçeneği seçin.","word_select",15,21,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_7a5aff2b-62ec-4cac-bf0b-62f01e7e66ad_hero.webp?v=1790492638",null]