[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tr-simdiki-ve-genis-zamanin-rivayeti":3,"grammar-exercises-by-page-01a0e1ad-5040-7d59-b3ec-7830974fb284":25,"exercise-list-path-tr-none":52},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":22,"readyImages":24},"01a0e1ad-5040-7d59-b3ec-7830974fb284","Şimdiki ve geniş zamanın rivayeti","simdiki-ve-genis-zamanin-rivayeti","Şimdiki ve geniş zamanın rivayetiyle aktarılan durumları ve alışkanlıkları ayırt et; kişi eklerini, olumsuz biçimleri ve soru yapılarını örneklerle öğren.","## 1. Başkasından öğrenilen durumlar ve alışkanlıklar\n\nBirinin şu sıralar ne yaptığını ya da genellikle nasıl davrandığını başkasından öğrendiğinde **çalışıyormuş** ve **çalışırmış** gibi biçimler kullanabilirsin. Şimdiki zamanın rivayeti bir süreci veya geçici durumu, geniş zamanın rivayeti ise bir alışkanlığı veya genel özelliği aktarır.\n\nBu yapılarla:\n\n- devam eden bir durumu başkasından öğrendiğin bilgi olarak aktarabilirsin;\n- birinin alışkanlıklarını ve genel özelliklerini anlatabilirsin;\n- olumlu, olumsuz ve soru biçimlerini ayırt edebilirsin.\n\n:::example\nEce’yle konuştum. Deniz bu aralar evden **çalışıyormuş**.\n\nEce, Deniz’i iyi tanıyor. Deniz genellikle sabah erken **kalkarmış**.\n\nİlk cümlede geçici bir çalışma düzeni, ikinci cümlede alışkanlık aktarılıyor.\n:::\n\n## 2. Eklerin sırası ve kişi çekimi\n\nTemel sıra **fiil + şimdiki\u002Fgeniş zaman eki + rivayet eki + kişi eki** biçimindedir. Rivayet eki, ek fiilin **imiş** biçiminin fiile eklenmesiyle oluşur.\n\nEk fiil ayrı da yazılabilir: **geliyor imiş → geliyormuş**, **gelir imiş → gelirmiş**. Bitişik yazıldığında **imiş** biçiminin başındaki **i** düşer; kalan ek ünlü uyumuna uyar.\n\nŞimdiki zaman eki **-yor**, *o* ünlüsüyle bittiği için ardından **-muş** gelir: **geliyormuş, okuyormuş**.\n\nGeniş zamanda rivayet eki, önündeki biçimin son ünlüsüne göre değişir:\n\n| Son ünlü | Rivayet eki | Örnek |\n| --- | --- | --- |\n| a, ı | **-mış** | bakarmış |\n| e, i | **-miş** | gelirmiş |\n| o, u | **-muş** | okurmuş |\n| ö, ü | **-müş** | görürmüş |\n\nKişi ekini rivayet ekinden sonra getir:\n\n| Kişi | Şimdiki zamanın rivayeti | Geniş zamanın rivayeti |\n| --- | --- | --- |\n| Ben | geliyormuşum | gelirmişim |\n| Sen | geliyormuşsun | gelirmişsin |\n| O | geliyormuş | gelirmiş |\n| Biz | geliyormuşuz | gelirmişiz |\n| Siz | geliyormuşsunuz | gelirmişsiniz |\n| Onlar | geliyorlarmış | gelirlermiş |\n\nÜçüncü çoğul kişide **geliyormuşlar** ve **gelirmişler** biçimleri de kullanılır. Tablodaki biçimler de bu alternatifler de doğrudur.\n\n:::note\nBirinci kişi biçimleri de doğaldır. Kendinle ilgili bir bilgiyi başkasından duyabilirsin: “Annemin söylediğine göre küçükken çok soru **sorarmışım**.”\n:::\n\n## 3. Süreç ile alışkanlığı ayırmak\n\nİki yapı arasındaki temel fark bilginin kaynağı değil, anlatılan durumun niteliğidir. Her ikisi de başkasından öğrenilen bilgiyi aktarabilir.\n\n| Anlatmak istediğin | Uygun yapı | Örnek |\n| --- | --- | --- |\n| Şu sıralar devam eden süreç | Şimdiki zamanın rivayeti | Elif yeni bir kitap yazıyormuş. |\n| Düzenli alışkanlık | Geniş zamanın rivayeti | Elif her yaz bir kitap yazarmış. |\n| Genel özellik | Geniş zamanın rivayeti | Bu bitki gölgede de yetişirmiş. |\n| Masalda süregelen durum | Geniş zamanın rivayeti | Bir varmış bir yokmuş… Küçük bir köyde yaşlı bir adam yaşarmış. |\n\n**Bu aralar, şu sıralar** gibi ifadeler geçici durum yorumunu; **genellikle, her yaz** gibi ifadeler alışkanlık yorumunu destekler. Ancak bunlar kesin eşleştirme kuralları değildir. Şimdiki zaman da mevcut bir alışkanlığı anlatabilir.\n\n:::example\nMurat’ın kardeşi anlattı: Murat bu aralar her sabah **koşuyormuş**.\n\nMurat’ın kardeşi anlattı: Murat tatilde bile her sabah **koşarmış**.\n\nİlk cümle şu dönemdeki düzenini, ikinci cümle daha genel bir alışkanlığını öne çıkarıyor.\n:::\n\nRivayet eki, olayın mutlaka geçmişte olduğunu göstermez. Zamanı bağlam ve zaman ifadeleri belirler:\n\n- **Şimdi:** Ayşe’yi aradım; toplantı hâlâ **devam ediyormuş**.\n- **Geçmişte:** Dedemin anlattığına göre bu yol eskiden köye kadar **uzanıyormuş**.\n- **Geçmiş alışkanlık:** Annemin söylediğine göre dedem gençken işe yürüyerek **gidermiş**.\n\n:::note\n**Yeni fark etme ve şaşırma:** Rivayet eki, konuşanın o anda fark ettiği bir durumu da anlatabilir. Bu kullanımda bilgi başkasından duyulmuş olmak zorunda değildir.\n\nArkadaşının yaptığı yemeği tadınca: “Sen çok güzel yemek **yapıyormuşsun**!”\n\nArkadaşın zor soruların hepsini cevaplayınca: “Meğer sen bu konuyu ne iyi **bilirmişsin**!”\n\nBu örneklerde ikinci kişi biçimleri, karşındaki kişinin bir özelliğini yeni fark ettiğini gösterir. Benzer anlam isim cümlelerinde de görülür: Kitabın sayfalarını karıştırırken “Bu kitap ne kadar da **uzunmuş**!” diyebilirsin. Buradaki **uzunmuş**, şimdiki veya geniş zamanın rivayeti değil, ek fiilin rivayet biçimidir.\n:::\n\n## 4. Olumsuz biçimler\n\nŞimdiki zamanın olumsuz biçimine **-muş** eklenir. Daha önce öğrendiğin ünlü daralması burada da korunur: **gelmiyor → gelmiyormuş**, **başlamıyor → başlamıyormuş**.\n\nGeniş zamanın olumsuz rivayetinde bütün kişilerde **-mazmış \u002F -mezmiş** kullanılır. Yalın geniş zamandaki **gelmem, gelmeyiz** biçimlerinden farklı olarak birinci kişilerde de **z** bulunur.\n\n| Kişi | Şimdiki zamanın olumsuz rivayeti | Geniş zamanın olumsuz rivayeti |\n| --- | --- | --- |\n| Ben | gelmiyormuşum | gelmezmişim |\n| Sen | gelmiyormuşsun | gelmezmişsin |\n| O | gelmiyormuş | gelmezmiş |\n| Biz | gelmiyormuşuz | gelmezmişiz |\n| Siz | gelmiyormuşsunuz | gelmezmişsiniz |\n| Onlar | gelmiyorlarmış | gelmezlermiş |\n\nÜçüncü çoğul kişide **gelmiyormuşlar** ve **gelmezmişler** de doğrudur.\n\n:::warning\nYalın geniş zamanın birinci kişi olumsuzluğunu bu yapıya taşıma.\n\n✓ Anneme göre küçükken sebze **yemezmişim**.\n\n✗ Anneme göre küçükken sebze **yememmişim**.\n\nBurada doğru sıra **ye-mez-miş-im** biçimindedir.\n:::\n\n## 5. Soru biçimleri ve yazım\n\nCümlenin yüklemini sorarken sıra **zamanlı fiil + soru eki + rivayet ve kişi ekleri** olur. Soru eki ayrı yazılır; ardından gelen rivayet eki ona bitişir. İki ünlü arasına **y** girer.\n\n| Yapı | Soru |\n| --- | --- |\n| Şimdiki zaman, olumlu | geliyor **muymuş**? |\n| Şimdiki zaman, olumsuz | gelmiyor **muymuş**? |\n| Geniş zaman, a\u002Fı uyumu | bakar **mıymış**? |\n| Geniş zaman, e\u002Fi uyumu | gelir **miymiş**? |\n| Geniş zaman, o\u002Fu uyumu | okur **muymuş**? |\n| Geniş zaman, ö\u002Fü uyumu | görür **müymüş**? |\n| Geniş zaman, olumsuz | gelmez **miymiş**? |\n\nKişi eki de soru ekinin bulunduğu bölüme gelir: **geliyor muymuşsun, gelir miymişiz**. Üçüncü çoğul kişide **geliyorlar mıymış, gelirler miymiş** kullanabilirsin.\n\n:::example\n— Selin’le konuştun mu? Hâlâ Ankara’da **yaşıyor muymuş**?\n— Evet, orada yaşıyormuş.\n\n— Duyduğuma göre yeni komşunu tanıyorsun. Genellikle erken **kalkar mıymış**?\n— Evet, her gün altıda kalkarmış.\n:::\n\n:::tip\nYazımı kontrol ederken önce soru ekini ayır: **geliyor muymuş?** Ardından **y**, rivayet eki ve varsa kişi ekini aynı sözcükte tut: **geliyor muymuşsun?**\n:::\n\n## 6. Anlamı ve biçimi kontrol et\n\n**Geliyor \u002F gelir** ile konuşan bilgiyi doğrudan sunar. **Geliyormuş \u002F gelirmiş** ile bilginin başkasından öğrenildiğini gösterebilirsin. Bu, bilginin mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmez. Bağlama göre bu biçimler yeni fark etme veya şaşırma da bildirebilir.\n\n**Geliyordu** ve **gelirdi** geçmişi anlatır; **geliyormuş** ve **gelirmiş** ise yalnızca geçmişle sınırlı değildir:\n\n:::example\nO sırada dışarı baktım; yağmur **yağıyordu**.\n\nAz önce annemle konuştum; orada şu anda yağmur **yağıyormuş**.\n:::\n\nCümleni kurarken şu sırayı izle:\n\n1. Devam eden bir süreç mi, genel bir alışkanlık mı anlattığını belirle.\n2. Olumlu veya olumsuz zaman biçimini seç.\n3. Bildirme cümlesinde rivayet ekini, ardından kişi ekini getir.\n4. Soruda soru ekini ayrı yaz; rivayet ve kişi eklerini ona ekle.\n5. Olayın zamanını yalnızca **-mış** biçimine bakarak değil, bağlamla birlikte değerlendir.","tr","B2",129,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0e1ad-4a97-7a4f-967b-21778665fcf5","Bilgi kaynağı ve rivayet",false,0,7,"2026-09-27T07:03:47+00:00","2026-10-12T17:16:16+00:00",[],{"name":15,"slug":23,"language":9},"bilgi-kaynagi-ve-rivayet-b2",[],[26,36,44],{"@id":27,"@type":28,"id":29,"grammarPage":30,"title":31,"instructions":32,"displayOrder":17,"type":33,"questionCount":34,"blankCount":34,"isCompleted":16,"ogImageUrl":35},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-7c73-7967-ba0e-4a617e60e3b4","GrammarExercise","01a0e1ad-7c73-7967-ba0e-4a617e60e3b4","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0e1ad-5040-7d59-b3ec-7830974fb284","Şimdiki ve geniş zamanın rivayeti – Doğru biçimi seçme","Verilen bağlamda ifadeyi doğru tamamlayan seçeneği seçin.","word_select",15,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_5b9c7b59-5c82-45c9-8c84-9e354bbe3309_hero.webp?v=1790492638",{"@id":37,"@type":28,"id":38,"grammarPage":30,"title":39,"instructions":40,"displayOrder":41,"type":33,"questionCount":42,"blankCount":42,"isCompleted":16,"ogImageUrl":43},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-7c8f-7a74-a8e0-22ef10f79213","01a0e1ad-7c8f-7a74-a8e0-22ef10f79213","Şimdiki ve geniş zamanın rivayeti – Bağlama uygun anlam","Cümleleri ve verilen yorumları okuyun. Bağlama uygun biçimi veya yorumu seçin.",1,12,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_07449d9a-7181-40ef-b3a3-386f0aad26c3_hero.webp?v=1790492638",{"@id":45,"@type":28,"id":46,"grammarPage":30,"title":47,"instructions":48,"displayOrder":49,"type":50,"questionCount":42,"blankCount":42,"isCompleted":16,"ogImageUrl":51},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-7caa-7518-9777-6089f1b46b11","01a0e1ad-7caa-7518-9777-6089f1b46b11","Rivayet cümleleri ve sorularında sözcük sırası","Sözcükleri sıralayarak cümleyi veya soruyu oluşturun. Yanlış kutucukları kullanmayın.",2,"sentence_builder","\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_d323fcf9-c5d6-44eb-b139-6ab692ab5314_hero.webp?v=1790492638",null]