[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"grammar-page-tr-unluler-ve-buyuk-unlu-uyumu":3,"grammar-exercises-by-page-01a0e1ad-50a1-70af-b6de-1eb761040548":25,"exercise-list-path-tr-none":37},{"id":4,"title":5,"slug":6,"seoDescription":7,"content":8,"language":9,"level":10,"displayOrder":11,"grammarTopics":12,"createdAt":19,"updatedAt":20,"vocabularyLists":21,"primaryTopicHub":22,"readyImages":24},"01a0e1ad-50a1-70af-b6de-1eb761040548","Ünlüler ve büyük ünlü uyumu","unluler-ve-buyuk-unlu-uyumu","Türkçedeki sekiz ünlüyü, kalın ve ince ünlü gruplarını, büyük ünlü uyumunu ve -lar, -ler eklerinin seçimini temel örnekler ve istisnalarla öğren.","## 1. Ünlüleri tanıyalım\n\nTürkçede sekiz ünlü vardır: **a, e, ı, i, o, ö, u, ü**. Bu ünlüleri iki grupta öğreneceksin: **kalın** ve **ince**. Büyük ünlü uyumu, bir kelimedeki ünlülerin aynı gruptan olmasıdır. Bu gruplar, **-lar** ve **-ler** gibi ekleri seçmene de yardım eder.\n\n## 2. Kalın ve ince ünlüler\n\n| Ünlü grubu | Ünlüler | Örnekler |\n| --- | --- | --- |\n| Kalın ünlüler | **a, ı, o, u** | masa, kapı, okul |\n| İnce ünlüler | **e, i, ö, ü** | kedi, göz, üzüm |\n\n**ı** ve **i** farklı harflerdir: **ı** kalın, **i** incedir. **o** ve **u** kalın; **ö** ve **ü** incedir.\n\n:::example\n- **kapı** → **a, ı**: İkisi de kalın ünlüdür.\n- **kedi** → **e, i**: İkisi de ince ünlüdür.\n- **üzüm** → **ü, ü**: İkisi de ince ünlüdür.\n:::\n\n## 3. Büyük ünlü uyumu nasıl olur?\n\nBir kelimede ilk ünlü kalınsa diğer ünlüler de kalın; ilk ünlü inceyse diğer ünlüler de ince olur. Bu kurala **büyük ünlü uyumu** denir. Ancak her kelime bu kurala uymaz. Uyuma uymayan kelimelerin çoğu başka dillerden alınmıştır: **kitap, telefon, otobüs, televizyon**. **Elma** gibi bazı Türkçe kelimeler de bu kurala uymaz.\n\n| Kelime | Ünlüleri | Büyük ünlü uyumu |\n| --- | --- | --- |\n| araba | **a, a, a** | Var: hepsi kalın. |\n| okul | **o, u** | Var: hepsi kalın. |\n| öğrenci | **ö, e, i** | Var: hepsi ince. |\n| kitap | **i, a** | Yok: ince ve kalın birlikte. |\n| elma | **e, a** | Yok: ince ve kalın birlikte. |\n\nUyumu kontrol etmek için:\n\n1. Kelimedeki ünlüleri bul.\n2. Her ünlünün grubuna bak.\n3. Hepsi aynı gruptaysa kelime büyük ünlü uyumuna uyar.\n\n:::note\n**Ev**, **göz** ve **kuş** gibi tek heceli kelimelerde yalnızca bir ünlü vardır. Bu kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz.\n:::\n\n## 4. Ek seçimi: -lar mı, -ler mi?\n\n**-lar \u002F -ler** çokluk ekidir: birden fazla kişi veya nesne anlatır. Eki genellikle kelimenin **son ünlüsüne** göre seçersin.\n\n| Kelimenin son ünlüsü | Çokluk eki | Örnek |\n| --- | --- | --- |\n| **a, ı, o, u** | **-lar** | masa → masalar; kapı → kapılar; top → toplar; okul → okullar |\n| **e, i, ö, ü** | **-ler** | ev → evler; kedi → kediler; göz → gözler; gül → güller |\n\nKelimenin kendi içinde uyum yoksa da genellikle son ünlüye bakarsın: **kitap → kitaplar**, **elma → elmalar**.\n\n:::example\n**Okul** kelimesinin ünlüleri **o, u**. Son ünlü **u**, yani kalın. Bu yüzden **okullar** deriz.\n\n**Öğrenci** kelimesinin ünlüleri **ö, e, i**. Son ünlü **i**, yani ince. Bu yüzden **öğrenciler** deriz.\n:::\n\nBu uyum başka eklerde de görülür. **Nerede?** sorusuna cevap veren **-da \u002F -de** ekinde de genellikle son ünlü kalınsa **a**, inceyse **e** kullanılır:\n\n- **okul → okulda**: Son ünlü **u**, yani kalın.\n- **ev → evde**: Son ünlü **e**, yani ince.\n\nBu ekin **-ta \u002F -te** biçimleri de vardır: **parkta, sepette**. Ekin **d** veya **t** ile başlaması kelimenin son ünsüzüne bağlıdır; ünlü seçimi yine aynı kurala göre yapılır.\n\n:::warning\nEk seçiminde ilk ünlüye değil, **son ünlüye** bak:\n\n✓ kitap → **kitaplar**\n\n✗ kitap → kitapler\n\nBazı kelimeler istisnadır: **saat → saatler**, **gol → goller**, **rol → roller**. Bu kelimelerde son ünlü **a** veya **o** ile gösterilse de ince ünlülü **-ler** eki gelir. Bu biçimleri birlikte öğren.\n:::\n\n## 5. Kısa tekrar\n\n- **Kalın ünlüler:** a, ı, o, u.\n- **İnce ünlüler:** e, i, ö, ü.\n- **Büyük ünlü uyumu:** Kelimenin ünlüleri aynı gruptadır.\n- **Çokluk eki:** Genellikle son ünlü kalınsa **-lar**, inceyse **-ler** seçilir.\n- **İstisnalar:** Her kelime uyuma uymaz; bazı ekli biçimleri ayrıca öğrenirsin: **saatler**.","tr","A1",2,[13],{"id":14,"name":15,"level":10,"language":9,"isCompleted":16,"completionPercentage":17,"totalExercises":18,"completedExercises":17},"01a0e1ad-4a61-7132-8ecb-6f77d19e7a7c","Harflerden ünlü uyumuna",false,0,4,"2026-09-27T07:03:47+00:00","2026-10-12T17:16:16+00:00",[],{"name":15,"slug":23,"language":9},"harflerden-unlu-uyumuna-a1",[],[26],{"@id":27,"@type":28,"id":29,"grammarPage":30,"title":31,"instructions":32,"displayOrder":33,"type":34,"questionCount":35,"blankCount":17,"isCompleted":16,"ogImageUrl":36},"\u002Fapi\u002Fgrammar_exercises\u002F01a0e1ad-7f23-7b40-8dc7-412e0131e7e7","GrammarExercise","01a0e1ad-7f23-7b40-8dc7-412e0131e7e7","\u002Fapi\u002Fgrammar_pages\u002F01a0e1ad-50a1-70af-b6de-1eb761040548","Ünlüler ve büyük ünlü uyumu – Sözcükleri gruplandırma","Bir ögeye, ardından uygun sütuna dokunun. Her panoda bütün ögeleri yerleştirin.",1,"word_sort",5,"\u002Fuploads\u002Fimages\u002Fgpimg_274e25b1-1679-487c-a2bf-99e0344b406c_hero.webp?v=1790492639",null]