Εναντίωση και παραχώρηση με μολονότι και έστω κι αν.

Το μολονότι και το έστω κι αν συνδέουν ένα εμπόδιο ή μια αντίρρηση με ένα συμπέρασμα που εξακολουθεί να ισχύει. Η επιλογή τους δείχνει αν ο ομιλητής παρουσιάζει κάτι ως δεδομένο ή το δέχεται ως ενδεχόμενο για χάρη της συζήτησης. Η διάκριση αυτή επηρεάζει και τους ρηματικούς τύπους και τη δύναμη ενός επιχειρήματος.

1.Κοινή βάση: μια προσδοκία που δεν επιβεβαιώνεται

Και στις δύο κατασκευές, η δευτερεύουσα πρόταση δημιουργεί μια προσδοκία την οποία η κύρια δεν επιβεβαιώνει. Δεν αρκεί να υπάρχουν απλώς δύο διαφορετικές πληροφορίες: πρέπει να αναγνωρίζεται κάποια σχέση αντίθεσης προς το αναμενόμενο.

Στη βασική τους χρήση, το μολονότι εισάγει εναντίωση προς ένα δεδομένο, ενώ το έστω κι αν εισάγει υποθετική παραχώρηση. Οι ονομασίες αυτές περιγράφουν τη βασική διάκριση, όχι δύο εντελώς ασύνδετες σημασίες.

2.Μολονότι: αναγνώριση ενός δεδομένου

Με το μολονότι, ο ομιλητής παρουσιάζει το περιεχόμενο της δευτερεύουσας ως ισχύον ή αποδεκτό στο συγκεκριμένο πλαίσιο. Στην κύρια πρόταση δηλώνει κάτι που ισχύει παρά το δεδομένο αυτό.

Χρονική αναφορά	Παράδειγμα	Τι παρουσιάζεται ως δεδομένο
Παρόν	Μολονότι γνωρίζει τις δυσκολίες, επιμένει.	Γνωρίζει τις δυσκολίες.
Παρελθόν	Μολονότι είχε προειδοποιηθεί, δεν έλαβε μέτρα.	Είχε λάβει προειδοποίηση.
Μέλλον	Μολονότι θα απουσιάζει αύριο, έχει ήδη οργανώσει τη συνάντηση.	Η αυριανή απουσία του θεωρείται δεδομένη.

Το μολονότι συντάσσεται με οριστική. Ο χρόνος επιλέγεται ανάλογα με τη χρονική σχέση που θέλουμε να εκφράσουμε· δεν περιορίζεται στο παρόν ή στο παρελθόν. Η άρνηση είναι δεν: «Μολονότι δεν συμφωνεί, θα σεβαστεί την απόφαση».

3.Έστω κι αν: αποδοχή ενός ενδεχομένου

Με το έστω κι αν, ο ομιλητής δέχεται προσωρινά μια συνθήκη και δηλώνει ότι ακόμη και τότε το συμπέρασμά του δεν αλλάζει. Η κατασκευή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν απαντά σε μια πιθανή αντίρρηση.

Η επιλογή του ρηματικού τύπου εξαρτάται από το πώς παρουσιάζεται η συνθήκη:

Παρουσίαση της συνθήκης	Παράδειγμα
Ανοιχτό ενδεχόμενο στο παρόν	Έστω κι αν διαφωνεί μαζί μας, οφείλουμε να τον ακούσουμε.
Ανοιχτό ενδεχόμενο στο μέλλον	Έστω κι αν απορριφθεί η αίτηση, θα αναζητήσουμε άλλη λύση.
Αντίθετο προς ένα γνωστό γεγονός του παρελθόντος	Δεν μας ενημέρωσε. Όμως, έστω κι αν μας είχε ενημερώσει, δεν θα είχαμε προλάβει να αντιδράσουμε.

Στο «έστω κι αν απορριφθεί», ο τύπος απορριφθεί έχει μελλοντική αναφορά χωρίς θα. Δεν προσθέτουμε μηχανικά το θα επειδή μιλάμε για το μέλλον. Η άρνηση είναι δεν: «Έστω κι αν δεν εγκριθεί η πρόταση, η συζήτηση θα είναι χρήσιμη».

Η μορφή έστω και αν είναι επίσης αποδεκτή. Το κι είναι συντομευμένη μορφή του και και εδώ δεν αλλάζει τη σημασία.

4.Η ίδια πληροφορία, διαφορετική στάση

Η διαφορά δεν είναι απλώς «αληθινό» απέναντι σε «ψεύτικο». Το έστω κι αν μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για κάτι ήδη γνωστό, όταν ο ομιλητής το παραχωρεί ως επιχείρημα χωρίς να δέχεται το συμπέρασμα του συνομιλητή του.

Το μολονότι είναι συχνό στον προσεγμένο γραπτό λόγο, χωρίς να αποκλείεται από τον προφορικό. Το έστω κι αν προσφέρεται για συζήτηση, αντίλογο και επιχειρηματολογία, τόσο προφορικά όσο και γραπτά.

5.Θέση, στίξη και συνηθισμένες αστοχίες

Η δευτερεύουσα μπορεί να προηγείται ή να ακολουθεί την κύρια. Όταν προηγείται, θέτει πρώτα το εμπόδιο· όταν ακολουθεί, προσθέτει την αντίρρηση ή τον περιορισμό μετά τη βασική δήλωση. Στα παρακάτω παραδείγματα χωρίζεται με κόμμα.

• Μολονότι διαφωνώ, θα στηρίξω την κοινή απόφαση.
• Θα στηρίξω την κοινή απόφαση, μολονότι διαφωνώ.
• Έστω κι αν υπάρξουν αντιδράσεις, θα δημοσιεύσουμε τα στοιχεία.
• Θα δημοσιεύσουμε τα στοιχεία, έστω κι αν υπάρξουν αντιδράσεις.

Απόφυγε επίσης την ανάμειξη των δύο δομών:

• ✗ Μολονότι να διαφωνεί, θα συμμετάσχει.
• ✓ Μολονότι διαφωνεί, θα συμμετάσχει.

Στην κύρια πρόταση μπορεί να προστεθεί το ωστόσο για έμφαση: «Μολονότι είχε επιφυλάξεις, δέχτηκε ωστόσο να συμμετάσχει». Δεν είναι υποχρεωτικό· η αντίθεση δηλώνεται ήδη από τον σύνδεσμο.

6.Κριτήρια επιλογής

1. Παρουσιάζω την αντίρρηση ως δεδομένη; Επιλέγω συνήθως μολονότι.
2. Δέχομαι ένα ενδεχόμενο χωρίς να αλλάζω θέση; Επιλέγω έστω κι αν.
3. Παραχωρώ ένα γνωστό επιχείρημα στον συνομιλητή μου; Το έστω κι αν τονίζει ότι ούτε αυτό αρκεί για να αλλάξει το συμπέρασμά μου.
4. Οι ρηματικοί τύποι ταιριάζουν με το πλαίσιο; Ελέγχω αν μιλώ για δεδομένο γεγονός, ανοιχτό ενδεχόμενο ή κάτι αντίθετο προς την πραγματικότητα.

Η βασική αντίθεση είναι: αναγνωρίζω ένα δεδομένο, αλλά… με το μολονότι· δέχομαι ακόμη και αυτή τη συνθήκη, αλλά… με το έστω κι αν.