Γενική απόλυτη σε λόγιες στερεότυπες χρήσεις.

Η γενική απόλυτη επιβιώνει στη Νέα Ελληνική κυρίως σε λόγιες, στερεότυπες διατυπώσεις, όπως καιρού επιτρέποντος και δεδομένων των συνθηκών. Η κατανόησή της απαιτεί να αναγνωρίζουμε τη συμφωνία σε γενική, να αποδίδουμε σωστά τη σχέση της με την κύρια πρόταση και να κρίνουμε αν ταιριάζει στο ύφος του κειμένου.

1.Μια λόγια κατασκευή με περιορισμένη χρήση

Η γενική απόλυτη είναι μετοχική κατασκευή με δικό της υποκείμενο: τόσο η μετοχή όσο και το υποκείμενό της βρίσκονται σε γενική. Ονομάζεται απόλυτη επειδή η γενική αυτή δεν εξαρτάται συντακτικά από κάποιον όρο της κύριας πρότασης. Ωστόσο, η κατασκευή συνδέεται νοηματικά με όσα δηλώνει η κύρια πρόταση, προσθέτοντας, για παράδειγμα, μια προϋπόθεση ή μια αιτιολόγηση.

Στη σύγχρονη χρήση δεν αποτελεί ουδέτερο, ελεύθερα παραγωγικό τρόπο σύνδεσης προτάσεων. Αναγνωρίζουμε και χρησιμοποιούμε κυρίως καθιερωμένες διατυπώσεις· δεν μετατρέπουμε αυθαίρετα κάθε δευτερεύουσα πρόταση σε γενική απόλυτη.

2.Δομή και συμφωνία

Η μετοχή συμφωνεί με το δικό της υποκείμενο σε γένος, αριθμό και πτώση. Η θέση του υποκειμένου δεν είναι σταθερή: μπορεί να προηγείται ή να ακολουθεί τη μετοχή.

Στερεότυπη φράση	Υποκείμενο σε γενική	Μετοχή σε γενική	Σύγχρονη απόδοση
καιρού επιτρέποντος	καιρού: αρσενικό, ενικός	επιτρέποντος	αν το επιτρέψει ο καιρός
Θεού θέλοντος	Θεού: αρσενικό, ενικός	θέλοντος	αν θέλει ο Θεός
καλώς εχόντων των πραγμάτων	των πραγμάτων: ουδέτερο, πληθυντικός	εχόντων	αν όλα πάνε καλά
δεδομένων των συνθηκών	των συνθηκών: θηλυκό, πληθυντικός	δεδομένων	αν λάβουμε υπόψη τις συνθήκες
τούτων λεχθέντων	τούτων: ουδέτερο, πληθυντικός	λεχθέντων	αφού ειπώθηκαν αυτά

Στο καλώς εχόντων των πραγμάτων, το καλώς είναι επίρρημα και δεν κλίνεται. Στο τούτων λεχθέντων, υποκείμενο είναι μια αντωνυμία, όχι ουσιαστικό.

3.Η σημασία προκύπτει από τα συμφραζόμενα

Η γενική απόλυτη δεν αντιστοιχεί πάντοτε στον ίδιο σύνδεσμο. Για να την αποδώσουμε με πρόταση, εξετάζουμε τη νοηματική σχέση κάθε φορά.

• Προϋπόθεση: το γεγονός θα συμβεί αν ισχύσει κάτι άλλο.
• Αιτιολόγηση ή βάση εκτίμησης: μια κατάσταση εξηγεί μια απόφαση ή αξιολόγηση.
• Προηγούμενο γεγονός και μετάβαση: κάτι έχει ήδη ειπωθεί και ο λόγος προχωρεί.

Το δεδομένων των συνθηκών παρουσιάζει τις συνθήκες ως βάση της κρίσης, όχι κατ’ ανάγκην ως αβέβαιη υπόθεση. Αντίστοιχα, το τούτων λεχθέντων λειτουργεί συχνά ως δείκτης μετάβασης στο επόμενο σημείο της επιχειρηματολογίας, όχι απλώς ως χρονικός προσδιορισμός.

4.Επιλογή ύφους και στίξη

Οι φράσεις αυτές δεν έχουν όλες το ίδιο υφολογικό βάρος. Το δεδομένων των συνθηκών είναι οικείο στον σύγχρονο δημόσιο και επαγγελματικό λόγο. Το τούτων λεχθέντων είναι πιο έντονα λόγιο. Το Θεού θέλοντος μπορεί να εκφράζει θρησκευτική στάση, αλλά χρησιμοποιείται και ως συμβατική έκφραση ελπίδας, ακόμη και με παιγνιώδη τόνο.

Μια στερεότυπη φράση μπορεί να προσφέρει συντομία. Η συσσώρευση τέτοιων φράσεων, όμως, συχνά κάνει το κείμενο επιτηδευμένο. Σε μια απλή ενημέρωση, το αν το επιτρέψει ο καιρός είναι συνήθως πιο άμεσο από το καιρού επιτρέποντος.

Οι αποσπασμένες αυτές φράσεις χωρίζονται συνήθως με κόμμα από την κύρια πρόταση. Όταν παρεμβάλλονται ως παρενθετική πληροφορία, περικλείονται ανάμεσα σε δύο κόμματα.

5.Συχνές παρανοήσεις

Δεν είναι κάθε γενική δίπλα σε μετοχή γενική απόλυτη. Στη φράση η απόφαση των εργαζομένων, το των εργαζομένων προσδιορίζει το ουσιαστικό απόφαση: δηλώνει ποιοι πήραν την απόφαση. Δεν σχηματίζει ανεξάρτητη επιρρηματική κατασκευή με δικό της υποκείμενο.

Επίσης, δεν αντικαθιστούμε μηχανικά τη λόγια μετοχή με τύπο σε -οντας:

• ✓ Καιρού επιτρέποντος, θα γίνει η συναυλία.
• ✗ Καιρού επιτρέποντας, θα γίνει η συναυλία.
• ✓ Αν το επιτρέψει ο καιρός, θα γίνει η συναυλία.

6.Έλεγχος πριν από τη χρήση

1. Αναγνώρισε την καθιερωμένη φράση. Απόφυγε αυθαίρετους αρχαιοπρεπείς σχηματισμούς.
2. Βρες το δικό της υποκείμενο. Έλεγξε τη συμφωνία της μετοχής σε γενική.
3. Απόδωσε τη σχέση με μια πλήρη πρόταση. Πρόκειται για προϋπόθεση, αιτιολόγηση ή μετάβαση;
4. Έλεγξε το ύφος. Αν η λόγια φράση δεν προσφέρει ακρίβεια ή χρήσιμη συντομία, προτίμησε τη σύγχρονη αναλυτική διατύπωση.

Η γενική απόλυτη είναι χρήσιμη ως περιορισμένη λόγια επιλογή, όχι ως γενικός κανόνας σχηματισμού προτάσεων στη Νέα Ελληνική.