Μετοχικές φράσεις και έλεγχος του υποκειμένου.

Οι μετοχικές φράσεις συμπυκνώνουν πληροφορίες, αλλά μπορούν να κρύψουν ποιος ενεργεί ή ποιος βρίσκεται σε μια κατάσταση. Για σαφή γραπτό λόγο, χρειάζεται να αναγνωρίζουμε το υποκείμενό τους και να ελέγχουμε αν η σύνδεσή τους με την υπόλοιπη πρόταση αποδίδει το νόημα που θέλουμε.

1.Τι σημαίνει έλεγχος του υποκειμένου

Στη φράση Διαβάζοντας την έκθεση, η μετοχή δεν δείχνει πρόσωπο ή αριθμό. Καταλαβαίνουμε ποιος διαβάζει από τη σύνδεσή της με την κύρια πρόταση. Αυτή η σχέση ερμηνείας μάς ενδιαφέρει εδώ ως έλεγχος του υποκειμένου.

Το υποκείμενο δεν χρειάζεται να εμφανίζεται ως ξεχωριστή λέξη:

• Διαβάζοντας την έκθεση, εντόπισα δύο αντιφάσεις. → Εγώ διάβαζα, εγώ εντόπισα.
• Διαβάζοντας την έκθεση, εντοπίσαμε δύο αντιφάσεις. → Εμείς διαβάζαμε, εμείς εντοπίσαμε.

Η προσωπική κατάληξη του ρήματος αρκεί για να αναγνωρίσουμε το υποκείμενο.

2.Η σύνδεση δεν εξαρτάται από τη θέση

Στη συνηθισμένη επιρρηματική χρήση των μετοχών σε -οντας / -ώντας, το εννοούμενο υποκείμενο είναι κανονικά το υποκείμενο της πρότασης στην οποία συνδέονται. Δεν επιλέγουμε απλώς το πλησιέστερο ουσιαστικό.

Θέση της μετοχικής φράσης	Παράδειγμα	Ποιος ενεργεί;
Στην αρχή	Κρατώντας σημειώσεις, η Άννα άκουγε τον διευθυντή.	Η Άννα κρατούσε σημειώσεις.
Στο εσωτερικό	Η Άννα, κρατώντας σημειώσεις, άκουγε τον διευθυντή.	Η Άννα κρατούσε σημειώσεις.
Στο τέλος	Η Άννα άκουγε τον διευθυντή κρατώντας σημειώσεις.	Η Άννα κρατούσε σημειώσεις.

Αν θέλουμε να πούμε ότι ο διευθυντής κρατούσε σημειώσεις, χρειάζεται άλλη διατύπωση: Η Άννα άκουγε τον διευθυντή, ο οποίος κρατούσε σημειώσεις.

Τα κόμματα βοηθούν να διακρίνουμε μια πρόσθετη πληροφορία από μια στενότερα συνδεδεμένη περιγραφή του τρόπου. Δεν αλλάζουν από μόνα τους το υποκείμενο της μετοχής.

3.Το ίδιο υποκείμενο, διαφορετικές σχέσεις νοήματος

Αφού εντοπίσουμε το υποκείμενο, εξετάζουμε πώς συνδέονται τα δύο γεγονότα. Η μετοχή δεν δηλώνει πάντοτε από μόνη της αν η σχέση είναι χρονική, αιτιολογική ή υποθετική· καθοριστικό είναι το πλαίσιο.

Πιθανή σχέση	Μετοχική φράση	Ανάπτυξη που διευκρινίζει το νόημα
Χρόνος	Βγαίνοντας από το γραφείο, συνάντησα τη Μαρία.	Όταν έβγαινα από το γραφείο, συνάντησα τη Μαρία.
Αιτία	Μη γνωρίζοντας τη διεύθυνση, ζήτησα οδηγίες.	Επειδή δεν γνώριζα τη διεύθυνση, ζήτησα οδηγίες.
Προϋπόθεση	Ακολουθώντας αυτές τις οδηγίες, θα αποφύγετε τα συνηθέστερα λάθη.	Αν ακολουθήσετε αυτές τις οδηγίες, θα αποφύγετε τα συνηθέστερα λάθη.
Τρόπος	Υποστήριξε την άποψή της παραθέτοντας συγκεκριμένα στοιχεία.	Υποστήριξε την άποψή της με την παράθεση συγκεκριμένων στοιχείων.

Οι αναπτύξεις δείχνουν την επιλεγμένη ερμηνεία στο συγκεκριμένο πλαίσιο, όχι μια μοναδική σημασία κάθε μετοχικού τύπου.

Η σύνθετη μορφή έχοντας ολοκληρώσει παρουσιάζει συνήθως κάτι ως ήδη ολοκληρωμένο σε σχέση με το γεγονός της κύριας πρότασης:

4.Ασύνδετες μετοχές και παθητική σύνταξη

Πρόβλημα δημιουργείται όταν ο αναγνώστης πρέπει να μαντέψει ένα διαφορετικό πρόσωπο ως υποκείμενο της μετοχής.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην παθητική σύνταξη. Αυτός που εκτελεί μια ενέργεια δεν είναι αναγκαστικά το γραμματικό υποκείμενο.

Δεν είναι όμως κάθε παθητική πρόταση προβληματική: Επιστρέφοντας στο γραφείο, ενημερώθηκα για την αλλαγή. Εγώ επέστρεφα και εγώ ενημερώθηκα.

5.Πότε χρειάζεται διαφορετική ανάλυση

Ο κανόνας για τις επιρρηματικές φράσεις σε -οντας / -ώντας δεν μεταφέρεται μηχανικά σε κάθε μετοχική μορφή. Μια μετοχή σε -μένος μπορεί να περιγράφει το υποκείμενο ή το αντικείμενο. Η συμφωνία και η σύνταξη δείχνουν σε ποιον αναφέρεται.

Παράδειγμα	Σύνδεση
Κουρασμένη από το ταξίδι, η Άννα ξάπλωσε αμέσως.	Η μετοχή περιγράφει το υποκείμενο, την Άννα.
Βρήκα την Άννα καθισμένη στην αυλή.	Η μετοχή περιγράφει το αντικείμενο, την Άννα, όχι εμένα.

6.Έλεγχος πριν από την τελική διατύπωση

1. Εντόπισε τη μετοχή και ρώτησε: ποιος ενεργεί ή ποιος βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση;
2. Βρες το γραμματικό υποκείμενο της πρότασης, ακόμη κι αν δεν δηλώνεται ρητά.
3. Για μια συνηθισμένη επιρρηματική φράση σε -οντας / -ώντας, έλεγξε αν τα δύο υποκείμενα συμπίπτουν.
4. Για μια μετοχή σε -μένος, έλεγξε ποιον όρο περιγράφει και αν συμφωνεί μαζί του.
5. Αν αλλάζει το υποκείμενο ή παραμένει ασαφής η σχέση των γεγονότων, χρησιμοποίησε μια πλήρη δευτερεύουσα πρόταση.

Στόχος είναι η σαφής σύνδεση, όχι απλώς η συντομία. Η μετοχική φράση είναι αποτελεσματική όταν ο αναγνώστης αναγνωρίζει χωρίς δυσκολία τόσο το υποκείμενό της όσο και τη σχέση της με την υπόλοιπη πρόταση.