Παθητική φωνή χωρίς παθητική σημασία.

Η κατάληξη -μαι δεν σημαίνει πάντα ότι κάποιος δέχεται μια ενέργεια. Ρήματα όπως εργάζομαι, θυμάμαι και χρειάζομαι έχουν παθητική μορφή, αλλά δεν έχουν παθητική σημασία. Για να τα χρησιμοποιούμε σωστά, εξετάζουμε χωριστά τη μορφή, τη σημασία και τη σύνταξή τους.

1.Φωνή και σημασία δεν είναι το ίδιο

Η φωνή αφορά τη μορφή του ρήματος: για παράδειγμα, γράφω στην ενεργητική φωνή και γράφομαι στην παθητική. Η διάθεση αφορά τη σημασία: τι κάνει, τι παθαίνει ή σε ποια κατάσταση βρίσκεται το υποκείμενο.

Στην παθητική σημασία, το υποκείμενο δέχεται μια ενέργεια. Όμως ένα ρήμα παθητικής φωνής μπορεί επίσης να δηλώνει δραστηριότητα, σκέψη, συναίσθημα ή κατάσταση.

2.Συχνά ρήματα χωρίς ενεργητικό αντίστοιχο

Ορισμένα ρήματα χρησιμοποιούνται μόνο στην παθητική φωνή, χωρίς αντίστοιχο τύπο ενεργητικής φωνής στην Κοινή Νέα Ελληνική. Αυτά ονομάζονται αποθετικά ρήματα. Πολλά από αυτά δεν έχουν παθητική σημασία.

Ρήμα	Τι δηλώνει εδώ	Παράδειγμα
εργάζομαι	δραστηριότητα	Η Άννα εργάζεται σε ένα φαρμακείο.
σκέφτομαι	νοητική δραστηριότητα	Σκέφτομαι την πρότασή σου.
θυμάμαι	μνήμη	Θυμάμαι την πρώτη μας συνάντηση.
φοβάμαι	συναίσθημα	Το παιδί φοβάται το σκοτάδι.
χρειάζομαι	ανάγκη	Χρειαζόμαστε περισσότερο χρόνο.
κοιμάμαι	κατάσταση	Το μωρό κοιμάται ήσυχα.

3.Παθητική μορφή με αντικείμενο

Ένα ρήμα παθητικής φωνής μπορεί να παίρνει άμεσο αντικείμενο σε αιτιατική, όταν η σημασία και η σύνταξή του το επιτρέπουν. Η παθητική κατάληξη δεν αποκλείει το αντικείμενο.

Μαθαίνουμε λοιπόν κάθε ρήμα μαζί με τη σύνταξή του:

• θυμάμαι κάτι: Θυμάμαι τη διεύθυνση.
• χρειάζομαι κάτι: Χρειάζομαι ένα εισιτήριο.
• ασχολούμαι με κάτι: Ασχολούμαι με τη μουσική.
• εξαρτώμαι από κάτι: Η απόφασή μου εξαρτάται από το κόστος.

Στο εξαρτώμαι από το κόστος, το από το κόστος δεν δηλώνει ποιος εκτελεί μια ενέργεια. Είναι συμπλήρωμα που χρειάζεται το συγκεκριμένο ρήμα. Επομένως, ούτε η παρουσία του από αρκεί για να αναγνωρίσουμε παθητική σημασία.

4.Η σημασία μέσα στο πλαίσιο

Και ρήματα που έχουν ενεργητικό αντίστοιχο μπορούν να χρησιμοποιούνται χωρίς παθητική σημασία. Το πλαίσιο μας δείχνει πώς πρέπει να τα καταλάβουμε.

Πρόταση	Σημασία
Το παιδί πλένεται από τη μητέρα του.	Η μητέρα πλένει το παιδί: παθητική σημασία.
Το παιδί πλένεται μόνο του.	Το παιδί πλένει τον εαυτό του: αυτοπαθής σημασία.
Η Άννα και ο Πέτρος αγκαλιάζονται μεταξύ τους.	Ο ένας αγκαλιάζει τον άλλο: αμοιβαία ενέργεια.

Αυτές οι χρήσεις δεν είναι όλες αποθετικά ρήματα: υπάρχουν τα ενεργητικά πλένω και αγκαλιάζω. Δείχνουν όμως την ίδια βασική αρχή: η παθητική μορφή δεν καθορίζει από μόνη της τη σημασία.

5.Συχνές παρανοήσεις

Ούτε ο αόριστος αποδεικνύει ότι η σημασία είναι παθητική:

• Εργάστηκα όλο το Σαββατοκύριακο: έκανα μια δουλειά.
• Σκέφτηκα την πρότασή σου: έκανα μια νοητική ενέργεια.
• Χρειάστηκα βοήθεια: είχα μια ανάγκη.

Οι τύποι αυτοί ανήκουν στην παθητική φωνή, αλλά στις συγκεκριμένες προτάσεις δεν δηλώνουν ότι το υποκείμενο δέχτηκε μια ενέργεια από κάποιον άλλον.

6.Ένας πρακτικός έλεγχος

Όταν συναντάς ένα ρήμα με παθητική μορφή:

1. Αναγνώρισε τη μορφή: σε ποιο ρήμα ανήκει ο τύπος;
2. Εξέτασε τη σημασία: το υποκείμενο δέχεται μια ενέργεια ή δηλώνεται δραστηριότητα, συναίσθημα, σκέψη ή κατάσταση;
3. Έλεγξε τη σύνταξη: το ρήμα παίρνει αντικείμενο ή συγκεκριμένη πρόθεση;
4. Διάβασε το πλαίσιο: μην αποφασίζεις μόνο από την κατάληξη.