Συντελεσμένοι χρόνοι και οπτική γωνία του ομιλητή.

1.Το γεγονός και η θέση από την οποία το βλέπουμε

Οι συντελεσμένοι χρόνοι δεν δηλώνουν απλώς ότι κάτι «τελείωσε». Παρουσιάζουν ένα γεγονός ως προγενέστερο από ένα σημείο αναφοράς: το τώρα, μια στιγμή του παρελθόντος ή μια στιγμή του μέλλοντος. Η επιλογή τους δείχνει πώς ο ομιλητής συνδέει το γεγονός με αυτή τη στιγμή, χωρίς να καθορίζει από μόνη της ποια αποτελέσματα εξακολουθούν να ισχύουν.

Στόχος είναι να διακρίνεις:

• τη χρονική σχέση από την πραγματική διάρκεια ενός γεγονότος·
• την παρουσίαση ενός αποτελέσματος από τα συμπεράσματα που επιτρέπει το πλαίσιο·
• την ουδέτερη αναφορά ενός γεγονότος από την προβολή της σημασίας του σε συγκεκριμένη στιγμή.

2.Το σημείο αναφοράς οργανώνει τη χρονική σχέση

Το σημείο αναφοράς μπορεί να δηλώνεται ρητά ή να προκύπτει από τα συμφραζόμενα. Η ίδια πράξη παρουσιάζεται διαφορετικά ανάλογα με το πού τοποθετείται ο ομιλητής.

Χρόνος	Σημείο αναφοράς	Παράδειγμα
Παρακείμενος	Το παρόν	Έχω ολοκληρώσει τον έλεγχο· μπορείς να δεις τα αποτελέσματα.
Υπερσυντέλικος	Μια στιγμή του παρελθόντος	Όταν άρχισε η συνεδρίαση, είχα ολοκληρώσει τον έλεγχο.
Συντελεσμένος μέλλοντας	Μια στιγμή του μέλλοντος	Ως την αυριανή συνεδρίαση θα έχω ολοκληρώσει τον έλεγχο.

Στον υπερσυντέλικο, το γεγονός προηγείται της παρελθοντικής στιγμής αναφοράς. Στη χρονική χρήση του συντελεσμένου μέλλοντα, η ολοκλήρωση τοποθετείται το αργότερο στο μελλοντικό όριο που τίθεται.

3.Αποτέλεσμα, εμπειρία και απολογισμός

Η σύνδεση με το παρόν δεν περιορίζεται σε ένα ορατό αποτέλεσμα. Ο παρακείμενος μπορεί να προβάλλει μια εμπειρία ή έναν απολογισμό μέχρι τώρα.

Εστίαση	Παράδειγμα	Τι προβάλλει ο ομιλητής
Τωρινό αποτέλεσμα	Έχω χάσει το κλειδί και δεν μπορώ να μπω.	Την τωρινή δυσκολία
Εμπειρία	Έχω χάσει κλειδιά κι άλλες φορές, αλλά πάντα τα έβρισκα.	Προηγούμενα περιστατικά ως εμπειρία
Απολογισμός	Μέχρι τώρα έχουμε εξετάσει δώδεκα αιτήσεις.	Όσα έχουν πραγματοποιηθεί ως τώρα

Η συντελεσμένη παρουσίαση δεν συνεπάγεται μικρή διάρκεια. Στο «Έχω εργαστεί επί είκοσι χρόνια στην εκπαίδευση», η εμπειρία έχει μεγάλη διάρκεια. Η πρόταση από μόνη της δεν διευκρινίζει αν ο ομιλητής εξακολουθεί να εργάζεται εκεί.

4.Η επιλογή χρόνου αλλάζει την οργάνωση του λόγου

Ο αόριστος συχνά προωθεί την αφήγηση, ενώ ο υπερσυντέλικος στρέφει το βλέμμα σε κάτι που είχε προηγηθεί. Η διαφορά αφορά τη σχέση μεταξύ των γεγονότων, όχι μόνο τη μορφή του ρήματος.

Αντίστοιχα, ο παρακείμενος μπορεί να μεταφέρει το βάρος από την αφήγηση στον τωρινό απολογισμό:

• Στείλαμε τις προσκλήσεις τη Δευτέρα και τηλεφωνήσαμε στους ομιλητές την Τρίτη. → Ακολουθία γεγονότων.
• Έχουμε στείλει τις προσκλήσεις και έχουμε επικοινωνήσει με τους ομιλητές. Απομένει η κράτηση της αίθουσας. → Έλεγχος της προόδου μέχρι τώρα.

Δεν υπάρχει, ωστόσο, απόλυτη αντιστοιχία «αόριστος = καμία σχέση με το παρόν». Το «Έχασα το κλειδί και δεν μπορώ να μπω» είναι επίσης φυσικό. Η τωρινή συνέπεια δηλώνεται από τα συμφραζόμενα, ακόμη και χωρίς παρακείμενο.

5.Μελλοντική ολοκλήρωση ή εκτίμηση;

Η μορφή θα έχει φύγει μπορεί να δηλώνει είτε ολοκλήρωση ως μια μελλοντική στιγμή είτε εκτίμηση για κάτι που πιθανότατα έχει ήδη συμβεί. Το πλαίσιο ξεχωρίζει τις δύο χρήσεις.

Στη δεύτερη περίπτωση, το θα δεν τοποθετεί την αναχώρηση στο μέλλον. Συμβάλλει στην παρουσίασή της ως συμπεράσματος και όχι ως άμεσα επιβεβαιωμένου γεγονότος.

6.Έλεγχος της οπτικής γωνίας

Πριν επιλέξεις συντελεσμένο χρόνο:

1. Εντόπισε το σημείο αναφοράς: τώρα, τότε ή ως μια μελλοντική στιγμή;
2. Έλεγξε τη σχέση: παρουσιάζεις το γεγονός ως ήδη πραγματοποιημένο σε σχέση με αυτό το σημείο;
3. Διευκρίνισε την εστίαση: αποτέλεσμα, εμπειρία, απολογισμός ή προγενέστερο γεγονός στην αφήγηση;
4. Ξεχώρισε τη δήλωση από το συμπέρασμα: τι εκφράζει ο χρόνος και τι συμπεραίνει ο ακροατής από το πλαίσιο;