Τελικό ν και ορθογραφία των μικρών λέξεων.

Οι μικρές λέξεις δημιουργούν συχνά μεγάλες ορθογραφικές απορίες: τη ή την, που ή πού, ότι ή ό,τι; Για να επιλέξεις σωστά, άλλοτε προσέχεις τον πρώτο ήχο της επόμενης λέξης και άλλοτε τη σημασία.

1.Πότε κρατάμε το τελικό ν

Στο θηλυκό άρθρο την, στην αδύνατη αντωνυμία την και στα αρνητικά μόρια δεν και μην, το τελικό ν διατηρείται ή παραλείπεται ανάλογα με τον πρώτο ήχο της αμέσως επόμενης λέξης, σύμφωνα με τη σύμβαση που ακολουθούμε εδώ.

Η επόμενη λέξη αρχίζει από…	Τι γράφουμε	Παραδείγματα
Φωνήεν	Κρατάμε το ν	την ώρα, την είδα, μην αργήσεις
κ, π, τ	Κρατάμε το ν	την πόρτα, την περιμένω, μην τρέχεις
μπ, ντ, γκ, τσ, τζ	Κρατάμε το ν	την μπάλα, την τσάντα, μην ντρέπεσαι
ξ, ψ	Κρατάμε το ν	την ξέρω, την ψάχνω, μην ψάχνεις
Άλλο σύμφωνο	Παραλείπουμε το ν	τη θάλασσα, τη βλέπω, μη φωνάζεις

Ο ίδιος κανόνας ισχύει για τα στην/στη: στην Αθήνα, αλλά στη Θεσσαλονίκη. Θα συναντήσεις επίσης τους τύπους μιαν και αυτήν στην αιτιατική του θηλυκού: μιαν άλλη μέρα, αυτήν την ώρα. Εδώ υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία: είναι επίσης σωστά τα μια άλλη μέρα, αυτή την ώρα, ενώ γράφουμε συχνά μια μέρα, αυτή τη φορά. Μην εφαρμόζεις μηχανικά σε αυτούς τους τύπους τον κανόνα του άρθρου.

Το άρθρο συνοδεύει ένα ουσιαστικό: την τσάντα. Η αντωνυμία αντικαθιστά μια λέξη που γνωρίζουμε από το πλαίσιο: Πού είναι η Μαρία; Δεν τη βλέπω.

2.Ποιες λέξεις κρατούν το ν

Ο προηγούμενος κανόνας δεν ισχύει για κάθε λέξη που τελειώνει σε ν.

Στη σύγχρονη σχολική γραφή, το αρσενικό άρθρο τον, το αρσενικό έναν και οι αρσενικές αντωνυμίες τον, αυτόν κρατούν το τελικό ν, ανεξάρτητα από την επόμενη λέξη. Το ίδιο ισχύει για το σαν.

Λέξη	Παράδειγμα
τον ως άρθρο	Περιμένω τον φίλο μου.
έναν	Χρειάζομαι έναν χάρτη.
τον ως αντωνυμία	Είναι ο Πέτρος εκεί; Δεν τον βλέπω.
αυτόν	Μίλησα με αυτόν χθες.
σαν	Κολυμπάει σαν δελφίνι.

3.Δεν, δε, μην και μη

Εδώ ακολουθούμε για τα δεν/δε και μην/μη τον κανόνα της πρώτης ενότητας: δεν έχω, δεν ξέρω, αλλά δε θέλω, δε βλέπω.

Στις συνηθισμένες προτάσεις με μην/μη, εφαρμόζουμε τον κανόνα της πρώτης ενότητας:

• Μην ανοίξεις το παράθυρο: ακολουθεί φωνήεν.
• Μην κλείσεις την πόρτα: ακολουθεί κ.
• Μη μιλάς τόσο δυνατά: ακολουθεί μ.
• Προσπάθησε να μη γελάσεις: ακολουθεί γ.

Όταν το μην στέκεται μόνο του ως προειδοποίηση, κρατά το ν: Μην!

4.Που ή πού, πως ή πώς

Τα πού και πώς παίρνουν τόνο όταν ρωτούν για τόπο και τρόπο αντίστοιχα. Αυτό ισχύει και όταν η ερώτηση βρίσκεται μέσα σε μια μεγαλύτερη πρόταση, χωρίς ερωτηματικό.

Γραφή	Χρήση	Παράδειγμα
πού	Ερώτηση για τόπο	Πού μένεις;
πού	Ερώτηση μέσα σε άλλη πρόταση	Δεν ξέρω πού μένει.
που	Συνδέει ένα ουσιαστικό με πληροφορίες γι’ αυτό	Το σπίτι που νοικιάζω είναι μικρό.
που	Εισάγει το γεγονός που προκαλεί ένα συναίσθημα	Χαίρομαι που ήρθες.
πώς	Ερώτηση για τρόπο	Πώς ανοίγει αυτό;
πώς	Ερώτηση μέσα σε άλλη πρόταση	Δείξε μου πώς ανοίγει.
πως	Έχει τη σημασία του «ότι»	Νομίζω πως έχεις δίκιο.

Δεν αρκεί λοιπόν να δεις αν υπάρχει ερωτηματικό. Πρέπει να καταλάβεις τι σημαίνει η λέξη μέσα στην πρόταση.

5.Ότι ή ό,τι, η ή ή

Το ότι εισάγει το περιεχόμενο μιας σκέψης, μιας δήλωσης ή μιας πληροφορίας. Το ό,τι σημαίνει οτιδήποτε. Το κόμμα στο ό,τι είναι μέρος της γραφής της λέξης και δεν δείχνει παύση.

Γραφή	Παράδειγμα	Έλεγχος σημασίας
ότι	Ξέρω ότι είσαι κουρασμένος.	Ξέρω πως είσαι κουρασμένος.
ό,τι	Διάλεξε ό,τι θέλεις.	Διάλεξε οτιδήποτε θέλεις.
η	Η Άννα εργάζεται εδώ.	Είναι θηλυκό άρθρο.
ή	Θέλεις τσάι ή καφέ;	Συνδέει δύο επιλογές.

Πρόσεξε ότι το ή διατηρεί τον τόνο του, παρόλο που είναι μονοσύλλαβο: Θα έρθει η Μαρία ή η Ελένη;

6.Σύντομος έλεγχος πριν γράψεις

1. Για τα την/τη, στην/στη, δεν/δε και μην/μη, κοίτα την αρχή της αμέσως επόμενης λέξης, σύμφωνα με τη σύμβαση που ακολουθούμε εδώ.
2. Κράτησε το ν στα αρσενικά τον, έναν, αυτόν και στο σαν.
3. Για τα πού/που και πώς/πως, έλεγξε αν εκφράζεται ερώτηση για τόπο ή τρόπο, ακόμη και μέσα σε άλλη πρόταση.
4. Αν εννοείς οτιδήποτε, γράψε ό,τι. Αν εννοείς πως, γράψε ότι.
5. Για δύο επιλογές χρησιμοποίησε ή· για το θηλυκό άρθρο χρησιμοποίησε η.