التزامی در جملههای موصولی نامعین
کاربرد التزامی در جملههای موصولی نامعین برای بیان ویژگی مطلوب و شرط انتخاب؛ تفاوت آن با اخباری در توصیف افراد و چیزها، همراه با مثالهای روشن و کاربردی
۱. ویژگیِ مطلوب یا واقعیتِ شناختهشده؟
وقتی دنبال شخص یا چیزی با ویژگیِ خاصی هستیم، اما هنوز فرد یا مورد مشخصی را انتخاب نکردهایم، اغلب در جملهٔ موصولی از التزامی استفاده میکنیم. انتخاب میان اخباری و التزامی نشان میدهد که ویژگی را بهعنوان یک واقعیت بیان میکنیم یا آن را شرطِ انتخاب میدانیم.
هنوز معلمی انتخاب نکردهام: دنبال معلمی هستم که خوب توضیح بدهد.
دربارهٔ یک معلمِ آشنا خبر میدهم: معلمی را میشناسم که خوب توضیح میدهد.
در جملهٔ اول، خوب توضیح دادن ویژگیِ مطلوبِ معلم است. در جملهٔ دوم، گوینده این ویژگی را دربارهٔ معلمی که میشناسد بیان میکند.
۲. ساخت جملهٔ موصولی
جملهٔ موصولی توضیحی دربارهٔ یک اسم یا ضمیر میدهد و در مثالهای این صفحه با که آغاز میشود. اسم یا ضمیری که این توضیح به آن مربوط است، مرجعِ جملهٔ موصولی نام دارد.
الگوی رایج چنین است:
اسم یا ضمیر + که + توضیح با فعل التزامی
| جملهٔ اصلی | جملهٔ موصولی | ویژگیِ مورد نظر |
|---|---|---|
| اتاقی میخواهم | که پنجره داشته باشد. | داشتن پنجره |
| دنبال کسی هستیم | که فارسی بداند. | دانستن فارسی |
| کتابی پیشنهاد کنید | که برای نوجوانان مناسب باشد. | مناسب بودن برای نوجوانان |
در این نمونهها، فعلِ پس از «که» حال التزامی است. صرفِ این فعل را از قبل میشناسید؛ نکتهٔ اصلی اینجا دلیل انتخابِ وجه است، نه ساختن فعل.
۳. جستوجو و بیان شرطِ انتخاب
در جستوجو، درخواست و انتخاب، جملهٔ موصولی میتواند بگوید شخص یا چیزِ مورد نظر باید چه ویژگیای داشته باشد. اگر هنوز مرجع مشخصی انتخاب نشده باشد، التزامی بسیار رایج است.
در بنگاه مسکن: خانهای میخواهیم که به ایستگاه مترو نزدیک باشد.
در کتابخانه: لطفاً کتابی معرفی کنید که تمرینهای ساده داشته باشد.
برای انتخاب همکار: دنبال کسی هستیم که آخر هفته هم بتواند کار کند.
این جملهها وجودِ چنین خانه، کتاب یا شخصی را انکار نمیکنند. گوینده ویژگیِ مطلوب را بیان میکند، نه خبری قطعی دربارهٔ یک موردِ انتخابشده.
التزامی به معنیِ «وجود ندارد» نیست. ممکن است چند موردِ مناسب وجود داشته باشد؛ مهم این است که گوینده در این بافت، ویژگی را شرطِ انتخاب قرار داده است.
حتی با فعل «گشتن» هم اخباری ممکن است:
دنبال کتابی میگردم که دیروز اینجا گذاشتم.
اینجا کتاب مشخص است و «دیروز اینجا گذاشتم» رویدادی واقعی را بیان میکند. پس فعلِ جستوجو بهتنهایی التزامی را اجباری نمیکند.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. پرسش و نبودنِ مورد مناسب
وقتی میپرسیم آیا کسی یا چیزی با ویژگیِ لازم وجود دارد، التزامی میتواند آن ویژگی را بهصورت شرط مطرح کند. در بیانِ نبودنِ مورد مناسب هم همین کاربرد رایج است.
به کمک نیاز داریم: آیا کسی هست که این دستگاه را تعمیر کند؟
همهٔ اتاقها را بررسی کردهایم: در این ساختمان اتاقی نیست که پنجره داشته باشد.
بااینحال، پرسشی یا منفی بودنِ جمله بهتنهایی وجه را تعیین نمیکند:
| بافت | مثال | نقش جملهٔ موصولی |
|---|---|---|
| یافتن فردی برای یک کار | کسی هست که کمک کند؟ | بیان ویژگی یا تواناییِ مورد نیاز |
| شناساییِ فردی با یک عادت | کسی را میشناسی که هر روز اینجا ورزش میکند؟ | پرسش دربارهٔ فردی با رفتار واقعی |
| منفی بودنِ شناخت | کسی را که کنار پنجره نشسته است نمیشناسم. | توصیف فردی حاضر و مشخص |
۵. نامعین بودن همیشه به معنیِ التزامی نیست
وجودِ «یک»، «ی» یا واژههایی مانند «کسی» کافی نیست که فعلِ جملهٔ موصولی التزامی شود. باید ببینیم گوینده چه معنایی را بیان میکند.
این دو جمله هر دو درستاند، اما کاربردشان یکسان نیست:
کتابی خریدم که عکسهای زیادی دارد. دربارهٔ کتابِ خریداریشده خبر میدهم.
کتابی میخواهم که عکسهای زیادی داشته باشد. ویژگیِ کتابِ مطلوب را مشخص میکنم.
«کتابی» در هر دو جمله آمده است؛ انتخابِ وجه به معنای جمله و بافت بستگی دارد.
همچنین «که» بهتنهایی نشانهٔ التزامی نیست. در جملهٔ «همسایهای داریم که پزشک است»، فعلِ اخباریِ «است» کاملاً طبیعی است، چون گوینده واقعیتی را بیان میکند.
۶. راهنمای انتخاب وجه
برای انتخاب میان اخباری و التزامی، این سه پرسش را بررسی کنید:
- آیا دربارهٔ شخص یا چیزی خبر میدهم و ویژگیاش را واقعی معرفی میکنم؟ معمولاً اخباری مناسب است: «دوستی دارم که ترکی میداند.»
- آیا هنوز موردی انتخاب نکردهام و ویژگیِ مطلوب را میگویم؟ معمولاً التزامی مناسب است: «همکاری میخواهم که ترکی بداند.»
- آیا فقط به «که»، «یک»، «ی» یا منفی بودنِ جمله نگاه کردهام؟ بافت و منظور گوینده را هم بررسی کنم.
خلاصه: اخباری بیشتر برای خبر دادن از یک ویژگیِ واقعی است؛ التزامی در جملههای موصولیِ نامعین اغلب ویژگیِ مورد نیاز یا شرطِ انتخاب را بیان میکند.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 27, 2026