اسمیسازی جمله با اینکه و آنچه
اسمیسازی با اینکه و آنچه در فارسی معیار؛ تفاوت اشاره به محتوای جمله و چیز، نقش نهاد و مفعول، جای را و حرف اضافه و انتخاب وجه فعل با مثالهای روشن.
با اینکه میتوان محتوای یک جمله را در جایگاه اسم به کار برد؛ با آنچه میتوان به چیزی یا محتوایی اشاره کرد که جملهٔ وابسته آن را معرفی میکند. انتخاب میان این دو، هم معنای عبارت را تغییر میدهد و هم بر نقش نحوی و ساخت آن اثر میگذارد.
۱. اسمیسازی چه کاری انجام میدهد؟
در اسمیسازی جمله، یک جملهٔ وابسته در جایگاهی قرار میگیرد که اسم یا گروه اسمی هم میتواند در آن بیاید؛ برای مثال، نهاد یا مفعول میشود. اجزای درونی آن همچنان ساخت جمله دارند و فعلشان میتواند زمان و وجه داشته باشد.
- تأخیرِ قطار نگرانکننده است.
- اینکه قطار هنوز نرسیده است نگرانکننده است.
در جملهٔ دوم، کل بخش برجسته نهاد است: موضوعِ نگرانی، محتوای این جمله است که قطار هنوز نرسیده است.
دو ساخت اصلی این صفحه چنین تفاوتی دارند:
| ساخت | به چه اشاره میکند؟ | نمونه |
|---|---|---|
| اینکه + جمله | محتوای یک گزاره؛ یعنی آنچه دربارهٔ وضعیتی گفته میشود | اینکه مریم اعتراض کرد مهم بود. |
| آنچه + جملهٔ وابسته | چیز یا محتوایی که جمله معرفی میکند | آنچه مریم گفت مهم بود. |
در نمونهٔ نخست، خودِ اعتراضکردن اهمیت دارد؛ در نمونهٔ دوم، محتوای سخن مریم مهم است.
۲. اینکه: قرار دادن محتوای جمله در جایگاه اسم
پس از اینکه معمولاً جملهای میآید که از نظر معنایی کامل است. این جمله ممکن است نهاد آشکار داشته باشد یا نهادش، مطابق قواعد معمول فارسی، از بافت و شناسهٔ فعل فهمیده شود.
- اینکه گزارش دیر منتشر شد پرسشهای زیادی ایجاد کرد.
- اینکه اشتباه کردهام را میپذیرم.
- از اینکه بهموقع خبر دادید سپاسگزارم.
این ساخت میتواند نقشهای مختلفی داشته باشد:
- نهاد: اینکه گزارش دیر منتشر شد، پرسشهای زیادی ایجاد کرد.
- مفعول: اینکه اشتباه کردهام را میپذیرم.
- متممِ حرف اضافه: از اینکه بهموقع خبر دادید، سپاسگزارم.
در نمونهٔ دوم، نهادِ «اشتباه کردهام» در لفظ نیامده، اما شناسهٔ «ـم» آن را روشن میکند. این حذف ربطی به اسمیسازی ندارد و در جملههای مستقل نیز ممکن است.
اینکه بهتنهایی درستیِ محتوای جمله را تضمین نمیکند. در «اینکه او مسئولِ حادثه است هنوز ثابت نشده است»، مسئولبودنِ او ادعایی بررسینشده است، نه واقعیتی قطعی. برداشتِ قطعی، احتمالی یا موردِ تردید از کل جمله و بافت به دست میآید.
۳. آنچه: معرفی چیز یا محتوا بدون اسمِ پیشین
آنچه ساختی موصولی میسازد که پیش از آن اسمِ جداگانهای نیامده است. معنای آن اغلب به چیزی که یا چیزهایی که نزدیک است؛ بنابراین خودِ «آنچه» شمار را مشخص نمیکند.
برخلاف «اینکه»، در این ساخت جملهٔ وابسته دربارهٔ همان چیز یا محتوا چیزی میگوید. آن چیز درون جملهٔ وابسته نیز نقشی دارد.
| نمونه | نقشِ چیزِ مورد اشاره در جملهٔ وابسته | نقشِ کل عبارت در جملهٔ اصلی |
|---|---|---|
| آنچه روی میز بود ناپدید شد. | نهادِ «روی میز بود» | نهادِ «ناپدید شد» |
| آنچه خریدم را روی میز گذاشتم. | مفعولِ «خریدم» | مفعولِ «گذاشتم» |
| از آنچه شنیدم تعجب کردم. | مفعولِ «شنیدم» | متممِ «از» |
در «آنچه خریدم»، چیزی که خریده شده همان چیزی است که «آنچه» به آن اشاره میکند. اما در «اینکه کتاب خریدم»، موضوعِ اشاره، کل گزارهٔ کتابخریدن است.
برای تشخیص معنا، بازنویسی را امتحان کنید: اگر چیزی که… معنای مورد نظر را حفظ میکند، «آنچه» معمولاً انتخاب مناسبی است. اگر منظور خودِ رخداد، وضعیت یا ادعاست، ساختِ «اینکه…» را بررسی کنید. این راهنما معنایی است، نه جایگزینیِ مکانیکی در همهٔ جملهها.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. جای را و حرف اضافه
وقتی کل عبارتِ اسمیشده مفعولِ دارای «را» باشد، را پس از پایانِ عبارت میآید؛ نه بلافاصله پس از «اینکه» یا «آنچه».
- اینکه نتیجه تغییر کرده است را تأیید میکنم.
- آنچه در جلسه پیشنهاد کردید را بررسی میکنیم.
- به آنچه در جلسه پیشنهاد کردید فکر میکنیم.
در دو جملهٔ آخر، محتوای جملهٔ وابسته یکسان است، اما فعل اصلی فرق دارد: «بررسیکردن» در این مثال مفعول میگیرد و «فکرکردن» با متممِ «به» آمده است.
وجودِ «آنچه» بهخودیِ خود به معنای نیاز به «را» نیست:
- آنچه شنیدم عجیب بود. ← کل عبارت نهاد است.
- آنچه شنیدم را نقل کردم. ← کل عبارت مفعول است.
«را»ی درون جملهٔ وابسته را با «را»ی مربوط به کل عبارت یکی نگیرید:
اینکه سارا نامه را فرستاده است روشن است.
در این جمله، «را» نشانهٔ مفعولیِ «نامه» در کنار فعلِ «فرستاده است» است. کل عبارتِ برجسته نهادِ «روشن است» است و «را» نمیگیرد.
۵. انتخاب وجه و تفاوت با ساختهای نزدیک
اینکه بهتنهایی وجه فعل را تعیین نمیکند. انتخاب میان اخباری و التزامی به معنای جملهٔ اصلی و نوعِ نگاه گوینده به محتوا وابسته است.
- از اینکه آمدید خوشحالم. ← آمدن رخ داده است و گوینده دربارهٔ آن احساس خود را بیان میکند.
- از اینکه دیر برسیم میترسم. ← دیررسیدن احتمالی نگرانکننده است، نه رویدادی که در این جمله رخداده معرفی شود.
همچنین هر ترکیبی که «اینکه» در آن دیده میشود، در جملهٔ اصلی نقش اسمی ندارد. برای نمونه، در «با اینکه خسته بود، کار را تمام کرد»، عبارتِ آغازین رابطهٔ خلافِ انتظار را بیان میکند؛ نهاد یا مفعولِ «تمام کرد» نیست.
در بازنویسی نیز تفاوت معنا را حفظ کنید:
| جمله | کانونِ معنا |
|---|---|
| اینکه او اعتراض کرد مرا شگفتزده کرد. | خودِ اعتراضکردن |
| آنچه او در اعتراضش گفت مرا شگفتزده کرد. | محتوای سخنِ او |
«آنچه» در نثر نوشتاری، بهویژه متنهای تحلیلی و رسمی، رایج است. «چیزی که» در بسیاری از بافتها صورت سادهتری است، اما انتخاب نهایی باید با شمار، معنا و سبکِ متن سازگار باشد.
۶. راهنمای بازبینی جمله
برای انتخاب و بررسی ساخت، این مراحل را دنبال کنید:
- موضوعِ اشاره را مشخص کنید: کلِ یک گزاره است یا چیزی که جمله آن را معرفی میکند؟
- ساخت مناسب را برگزینید: «اینکه» برای محتوای گزاره؛ «آنچه» برای چیز یا محتوای معرفیشده.
- نقش کل عبارت را بررسی کنید: نهاد، مفعول یا متممِ حرف اضافه؟ جای «را» و حرف اضافه را بر همین اساس تعیین کنید.
- معنا و وجه را دوباره بخوانید: رخدادِ قطعی، احتمال و تردید را صرفاً از روی «اینکه» نتیجه نگیرید.
خلاصهٔ تفاوت: اینکه چه اتفاقی افتاده، با آنچه اتفاق افتاده یکی نیست؛ در اولی محتوای یک پرسش مطرح است و در دومی خودِ رخدادِ مورد اشاره. همیشه معنای کل جمله را معیار انتخاب قرار دهید.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
2 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 2 words and review them later.
اسمیسازی جمله با اینکه و آنچه
2 wordsLast updated October 27, 2026