نقل مستقیم و غیرمستقیم گفتار
تفاوت نقل مستقیم و غیرمستقیم در فارسی و بازگویی خبر و درخواست را با توجه به گوینده، انتخاب ضمیر، صورت فعل و کاربرد درست گیومه و نشانهگذاری تمرین کنید
برای بازگوکردن حرف دیگران، میتوانیم جملهٔ خودشان را بیاوریم یا محتوای آن را با جملهٔ خودمان بیان کنیم. در این صفحه، نقل مستقیم و غیرمستقیمِ خبر، پرسش و درخواست را تمرین میکنیم و به گوینده، ضمیر و نشانهگذاری توجه میکنیم.
۱. دو راه برای بازگوکردن گفتار
در نقل مستقیم، حرف گوینده را با همان واژهها میآوریم. در نوشتار، معمولاً جملهٔ او را داخل گیومهٔ فارسی « » میگذاریم.
در نقل غیرمستقیم، محتوای حرف را در جملهٔ خودمان بیان میکنیم. دیگر لازم نیست همهٔ واژههای گوینده را تکرار کنیم.
مریم همین حالا میگوید: «من آمادهام.»
ما حرف او را اینطور بازگو میکنیم:
مریم میگوید که آماده است.
در جملهٔ اول، «من» به مریم اشاره میکند. در جملهٔ دوم، ما دربارهٔ مریم حرف میزنیم.
۲. ساخت و نشانهگذاری
برای نقل یک خبر، فعلهایی مانند گفتن و توضیحدادن به کار میروند. در نقل غیرمستقیم، معمولاً که جملهٔ بعدی را به فعل گفتن وصل میکند.
| نوع نقل | الگوی رایج | نمونه |
|---|---|---|
| مستقیم | گوینده + فعل گفتن + دو نقطه + گیومه | رضا گفت: «قطار دیر رسید.» |
| غیرمستقیم | گوینده + فعل گفتن + که + محتوای حرف | رضا گفت که قطار دیر رسید. |
در این نمونه، جملهٔ «قطار دیر رسید» در هر دو نوع نقل یکسان است؛ چون لازم نیست شخص یا فعل آن تغییر کند.
در نقل غیرمستقیم، «که» گاهی حذف میشود: رضا گفت قطار دیر رسید. این جمله هم درست است. برای تمرین و روشنترشدن ساخت جمله، میتوانید «که» را نگه دارید.
در الگوی معمول نقل غیرمستقیم، پیش از جملهٔ وابسته دو نقطه نمیگذاریم و آن را داخل گیومه نمیآوریم.
نقل نیمهمستقیم در گفتار رایج
در گفتار، گاهی حرف کسی را بدون تغییر ضمیر و شخص فعل نقل میکنیم؛ در نوشتن این نوع گفتار هم ممکن است گیومه نگذاریم: علی گفت فردا میآیم. اگر داریم حرف علی را با همان صورت فعل نقل میکنیم، «میآیم» به علی اشاره دارد. این کاربرد رایج است و لزوماً خطا نیست؛ بافت مشخص میکند چه کسی میآید.
برای روشنبودن منظور در نوشتار رسمی، میتوانیم بنویسیم: علی گفت: «فردا میآیم.» یا علی گفت که فردا میآید.
نقل پرسش
برای بازگوکردن پرسش، از فعل پرسیدن استفاده میکنیم. اگر پاسخ پرسش «بله» یا «خیر» باشد، میتوانیم ساخت پرسید که آیا… را به کار ببریم. اگر پرسش واژهای مانند «کجا»، «چرا» یا «چه زمانی» داشته باشد، همان واژهٔ پرسشی را نگه میداریم. ضمیر و شخص فعل را با موقعیت نقل هماهنگ میکنیم.
پرسش بله/خیر:
مریم از من پرسید: «آمادهای؟»
مریم از من پرسید که آیا آمادهام.
پرسش با واژهٔ پرسشی:
مریم از من پرسید: «کجا زندگی میکنی؟»
مریم از من پرسید کجا زندگی میکنم.
در هر دو نمونه، من پرسش مریم از خودم را بازگو میکنم؛ پس «آمادهای» به «آمادهام» و «میکنی» به «میکنم» تبدیل میشود.
در نقل پرسش هم «که» میتواند حذف شود. جملههای غیرمستقیم بالا گزارش یک پرسش هستند؛ بنابراین در پایان آنها نقطه میگذاریم.
۳. گوینده و مخاطب را مشخص کنید
در نقل غیرمستقیم، ضمیر و صورت فعل باید با کسی هماهنگ باشند که دربارهٔ او حرف میزنیم. بنابراین، من همیشه به او تبدیل نمیشود؛ باید ببینیم چه کسی حرف چه کسی را نقل میکند.
حرف شخص دیگر:
سارا میگوید: «من فارسی یاد میگیرم.»
من حرف سارا را نقل میکنم: سارا میگوید که فارسی یاد میگیرد.
حرف خودم:
من همیشه میگویم: «من صبحها پیادهروی میکنم.»
من همیشه میگویم که صبحها پیادهروی میکنم.
در فارسی، وقتی شخص از فعل و بافت روشن است، اغلب ضمیر را نمیآوریم. برای نمونه، در «سارا میگوید که فارسی یاد میگیرد»، لازم نیست پیش از «فارسی» ضمیر «او» بیاید.
اگر ضمیر باعث ابهام شود، نام شخص را تکرار کنید یا از نقل مستقیم استفاده کنید:
- جملهٔ مبهم: علی به رضا گفت که او برنده شده است.
- اگر منظور رضاست: علی به رضا گفت که رضا برنده شده است.
- اگر منظور علی است: علی به رضا گفت: «من برنده شدهام.»
در «علی به رضا گفت که خودش برنده شده است»، «خودش» هم میتواند به علی یا رضا اشاره کند؛ پس بهتنهایی ابهام را کاملاً برطرف نمیکند.
Quick check
Try one question now.
برای آوردن عین حرف ناهید با نشانهگذاری معمول نقل مستقیم، کدام گزینه مناسب است؟
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. نقل درخواست و دستور
برای بازگوکردن درخواست، میتوانیم از ساخت از کسی خواستن + که + فعل التزامی استفاده کنیم. فعل التزامی، مانند «ببندم» یا «کمک کند»، در این ساخت کاری را نشان میدهد که از کسی خواسته شده است.
درخواست از من:
معلم به من گفت: «لطفاً پنجره را ببند.»
معلم از من خواست که پنجره را ببندم.
درخواست از شخص دیگر:
مریم به علی گفت: «لطفاً به من کمک کن.»
مریم از علی خواست که به او کمک کند.
در جملهٔ آخر، «او» به مریم اشاره میکند؛ علی باید به مریم کمک کند.
برای دستور روشن، فعل دستور دادن هم مناسب است:
مدیر به نگهبان دستور داد: «در را باز کن.»
مدیر به نگهبان دستور داد که در را باز کند.
شخصِ فعل را از روی کسی انتخاب کنید که باید کار را انجام دهد:
✓ معلم از من خواست که پنجره را ببندم.
✗ معلم از من خواست که پنجره را ببند.
«ببند» صورت امر برای «تو» است؛ در جملهٔ غیرمستقیم بالا، «ببندم» لازم است.
۵. زمان فعل را خودکار تغییر ندهید
گذشتهبودن فعل «گفت» به این معنا نیست که همهٔ فعلهای بعد از آن هم باید گذشته شوند. زمان فعل به معنای جمله و موقعیت بستگی دارد.
سارا چند دقیقه پیش گفت: «من هر روز ورزش میکنم.»
اکنون عادت او را بازگو میکنیم:
سارا گفت که هر روز ورزش میکند.
در این بافت، «ورزش میکند» عادت سارا را بیان میکند. تبدیل آن به «ورزش میکرد» میتواند معنا را عوض کند و عادت را به گذشته ببرد. تغییرهای دقیق زمان و واژههایی مانند «امروز» و «اینجا» به موقعیت نقل بستگی دارند؛ برای تبدیل جمله، آنها را بدون توجه به بافت عوض نکنید.
۶. راهنمای کوتاه برای بازگویی
- اگر در نوشتار رسمی همان واژههای گوینده را میآورید، از نقل مستقیم و گیومه استفاده کنید.
- اگر محتوای خبر را بازگو میکنید، ساخت گفت که… را به کار ببرید.
- مشخص کنید چه کسی حرف میزند و دربارهٔ چه کسی صحبت میکند؛ سپس ضمیر و فعل را انتخاب کنید.
- برای درخواست، از ساخت از کسی خواست که… و فعل مناسب، مانند «بیاید» یا «کمک کند»، استفاده کنید.
- معنا را حفظ کنید؛ زمان فعل و واژههای جمله را خودکار تغییر ندهید.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
7 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 7 words and review them later.
نقل مستقیم و غیرمستقیم گفتار
7 wordsLast updated October 27, 2026