سبب و اجازه با وادار کردن و گذاشتن
تفاوت اجبار و اجازه با وادار کردن و گذاشتن، ساخت جمله با مصدر و فعل التزامی، هماهنگی فعل با انجامدهنده و معنی نفی را در مثالهای کاربردی فارسی بشناسید.
۱. فشار برای انجام کار یا اجازهٔ انجام آن
با وادار کردن میگوییم کسی یا چیزی باعث میشود فردی کاری را با فشار یا برخلاف میلش انجام دهد. با گذاشتن در معنای اجازه، میگوییم کسی مانع انجام کار نمیشود یا به آن اجازه میدهد. در این صفحه، ساخت این دو فعل، انتخاب فعل بعدی و تفاوت معنایی جملههای منفی را بررسی میکنیم.
مدیر، مریم را وادار کرد که تا دیر وقت در اداره بماند؛ مریم میخواست زودتر برود.
مدیر گذاشت مریم زودتر برود؛ کار ضروری دیگری نداشت.
در جملهٔ اول، مدیر فشار میآورد. در جملهٔ دوم، مدیر اجازه میدهد. انجامدهندهٔ «ماندن» و «رفتن» در هر دو جمله مریم است، نه مدیر.
۲. ساختهای رایج با وادار کردن
دو ساخت پرکاربرد برای معرفی کاری که فرد به انجام آن وادار میشود وجود دارد:
| ساخت | مثال |
|---|---|
| کسی را به + مصدر + وادار کردن | مربی، بازیکن را به دویدن وادار کرد. |
| کسی را وادار کردن که + جمله | مربی، بازیکن را وادار کرد که بدود. |
در ساخت اول، مصدر نامِ کار را بیان میکند: رفتن، دویدن، نوشتن. در ساخت دوم، فعل معمولاً به صورت مضارع التزامی میآید: برود، بدود، بنویسد. در این مثالها، «را» به شخص مشخصی مربوط است که تحت فشار قرار میگیرد.
فاعلِ «وادار کردن» همیشه انسان نیست؛ یک وضعیت نیز میتواند فرد را به کاری وادار کند.
کمبود پول، ما را به فروش خودرو وادار کرد.
کمبود پول، ما را وادار کرد که خودرو را بفروشیم.
در هر دو جمله، «ما» خودرو را میفروشیم. تفاوت اصلی در شیوهٔ بیان کار است: به فروش خودرو یا که خودرو را بفروشیم.
۳. گذاشتن در معنای اجازه
«گذاشتن» در این کاربرد معمولاً با جملهای میآید که فعل آن مضارع التزامی است. شخصِ اجازهدهنده و انجامدهندهٔ کار میتوانند متفاوت باشند.
| اجازهدهنده | انجامدهندهٔ کار | جمله |
|---|---|---|
| من | تو | من میگذارم تو انتخاب کنی. |
| نگهبان | ما | نگهبان گذاشت ما وارد شویم. |
| پدر | بچهها | پدر گذاشت بچهها بازی کنند. |
وقتی انجامدهنده از بافت روشن است، ضمیر او میتواند حذف شود: «نگهبان گذاشت وارد شویم.» شناسهٔ «ـیم» نشان میدهد که «ما» وارد میشویم.
«که» نیز میتواند بیاید: «پدر گذاشت که بچهها بازی کنند.» در این ساخت، آمدن آن الزامی نیست.
در «کتاب را روی میز گذاشت»، فعل دربارهٔ قرار دادن یک چیز در جایی است، نه اجازه. برای تشخیص معنای اجازه، ببینید چه کسی اجازه میدهد و چه کاری اجازه داده میشود.
در درخواست مستقیم، بگذار و بگذارید رایجاند:
- بگذار حرفم را تمام کنم.
- لطفاً بگذارید خودم توضیح بدهم.
«بگذارید» برای خطاب به چند نفر یا خطاب محترمانه به یک نفر به کار میرود. در نوشتار اداری، «اجازه دادن» معمولاً از «گذاشتن» رسمیتر است: «مدیر اجازه داد جلسه زودتر تمام شود.»
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. زمان و شخصِ فعل دوم
فعل اول زمانِ فشار آوردن یا اجازه دادن را نشان میدهد. فعل دوم با انجامدهندهٔ کار هماهنگ میشود، نه لزوماً با فاعل فعل اول.
دیروز مسئول، ما را وادار کرد که دوباره فرم را پر کنیم.
دیروز مسئول گذاشت زودتر برویم.
با اینکه هر دو جمله دربارهٔ دیروز هستند، «پر کنیم» و «برویم» مضارع التزامیاند. نامِ «مضارع» در اینجا به معنای رخ دادن کار در زمان حال نیست؛ زمان کار از جمله و بافت فهمیده میشود.
برای بیان کارِ مورد اجبار، صورت «بنویسم» را با «مینویسم» عوض نکنید:
✓ معلم مرا وادار کرد که پاسخ را بنویسم.
✗ معلم مرا وادار کرد که پاسخ را مینویسم.
۵. نفیِ فشار، نفیِ اجازه و انجام ندادن کار
جای نفی تعیین میکند چه چیزی منفی میشود.
| جمله | معنی |
|---|---|
| مدیر مرا وادار نکرد که بمانم. | مدیر برای ماندن به من فشار نیاورد. |
| مدیر مرا وادار کرد که نروم. | فشار مدیر برای نرفتن من بود. |
| مدیر نگذاشت بروم. | مدیر اجازهٔ رفتن نداد یا مانع رفتن شد. |
«وادار نکرد» بهتنهایی نمیگوید که شخص چه کاری انجام داده است. ممکن است بدون فشار همان کار را کرده باشد.
مدیر مرا وادار نکرد که بمانم؛ خودم تصمیم گرفتم کارم را تمام کنم و ماندم.
همچنین «گذاشت» بر اجازه یا مانع نشدن تأکید دارد، نه بر اجبار. از «اجازه داد بروم» بهتنهایی نمیتوان نتیجه گرفت که حتماً رفتهام؛ نتیجه باید از بافت روشن شود.
۶. راهنمای انتخاب
- اگر فشار یا اجبار مهم است، وادار کردن را انتخاب کنید.
- کار را با به + مصدر یا که + فعل التزامی بیان کنید.
- اگر اجازه یا مانع نشدن مهم است، گذاشتن + جمله با فعل التزامی را به کار ببرید.
- شناسهٔ فعل دوم را با انجامدهندهٔ همان کار هماهنگ کنید.
- در جملهٔ منفی، فرق وادار نکردن، نگذاشتن و انجام ندادن کار را بررسی کنید.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
2 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 2 words and review them later.
سبب و اجازه با وادار کردن و گذاشتن
2 wordsLast updated October 27, 2026