ساخت صفت با بی، با و مند
ساخت صفت با پیشوندهای بی و با و پسوند مند، معنای نداشتن و داشتن ویژگی، املای واژهها و کاربرد صفتهایی مانند بیدقت، باسواد و سودمند در جملههای روزمره.
با بی، با و مند میتوان از بعضی اسمها صفت ساخت؛ مثلاً بیدقت، باسواد و سودمند. این صفتها نداشتن یا داشتن یک ویژگی را بیان میکنند. برای کاربرد درست، باید معنی، املای رایج و جای آنها در جمله را بشناسیم.
۱. از اسم به صفت
اسمهایی مانند «دقت»، «سواد» و «سود» نام یک ویژگی یا مفهوماند. با افزودن یک جزء به آنها، میتوانیم ویژگیِ شخص یا چیزی را بیان کنیم.
جزئی که پیش از اسم میآید، پیشوند است؛ جزئی که پس از اسم میآید، پسوند است.
| جزء سازنده | جای آن | اسم | صفت | معنی ساده |
|---|---|---|---|---|
| بی | پیش از اسم | دقت | بیدقت | کسی که دقت کافی ندارد |
| با | پیش از اسم | سواد | باسواد | کسی که سواد دارد |
| مند | پس از اسم | سود | سودمند | چیزی که سود دارد؛ مفید |
مریم هنگام نوشتن دقت کافی ندارد؛ گاهی بیدقت است.
این راهنما اطلاعات خوبی دارد و برای مسافران سودمند است.
۲. بی: نداشتن یک ویژگی
پیشوند بی معمولاً معنی «بدونِ» یا «نداشتن» میدهد. معنی دقیق صفت به اسم و موقعیت بستگی دارد.
- بینمک: نمک ندارد یا نمکش کم است؛ مثلاً غذای بینمک.
- بیدقت: دقت کافی ندارد؛ مثلاً رانندهٔ بیدقت.
- بیحوصله: حوصلهٔ انجام کاری را ندارد؛ مثلاً کودکِ بیحوصله.
این سوپ بینمک است؛ کمی نمک به آن اضافه کن.
امروز خسته و بیحوصله هستم؛ نمیخواهم بیرون بروم.
این صفتها همیشه یک ویژگی همیشگی را نشان نمیدهند. در مثال دوم، «امروز» نشان میدهد که بیحوصلگی حالت فعلی گوینده است.
۳. با: داشتن یک ویژگی
پیشوند با معمولاً داشتن یک ویژگی را نشان میدهد. بعضی صفتهای دارای «با» در برابر صفتهای دارای «بی» قرار میگیرند.
| داشتن ویژگی | نداشتن ویژگی یا کافی نبودن آن |
|---|---|
| باادب | بیادب |
| باسواد | بیسواد |
| باحوصله | بیحوصله |
معلمِ باحوصله سؤالهای ما را با آرامش جواب میدهد.
امروز بیحوصله هستم و برای توضیح دوباره انرژی ندارم.
هر «با»یی پیشوند نیست. در «با دوستم به کتابخانه رفتم»، با حرف اضافه است و همراهی را نشان میدهد. اما در «دوستم باسواد است»، با بخشی از صفتِ باسواد است.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. مند: داشتن یا برخوردار بودن
پسوند مند پس از بعضی اسمها میآید و معمولاً معنی «دارای چیزی» یا «برخوردار از چیزی» میدهد. معنی هر واژه را همراه با کاربرد آن یاد بگیرید.
| اسم | صفت | کاربرد در جمله |
|---|---|---|
| سود | سودمند | این پیشنهاد سودمند است. |
| ارزش | ارزشمند | وقتِ شما ارزشمند است. |
| علاقه | علاقهمند | سارا به موسیقی علاقهمند است. |
| نیاز | نیازمند | این ساختمان نیازمندِ تعمیر است. |
علاقهمند معمولاً با به میآید: «به ورزش علاقهمند هستم». بعد از نیازمند میتوان اضافه آورد: «نیازمندِ کمک» یعنی «کسی که به کمک نیاز دارد».
این جزءها را نمیتوان آزادانه به هر اسمی اضافه کرد یا جای یکدیگر گذاشت. برای معنی «کسی که سواد دارد»، باسواد صورت رایج است، نه «سوادمند». همچنین برای هر صفتِ دارای «با»، لزوماً یک صفتِ رایج با «بی» نداریم.
۵. نوشتن و کاربرد در جمله
در این درس، بی را با نیمفاصله مینویسیم: بیدقت، بیادب، بیحوصله. صفتهای رایجِ باادب، باسواد، باحوصله پیوسته نوشته میشوند. پسوند مند نیز معمولاً به اسم میچسبد: سودمند، ارزشمند؛ در علاقهمند نیمفاصله میآید.
این واژهها مانند صفتهای دیگر، پس از اسم با اضافه یا همراه با فعل ربطی میآیند:
این یک پیشنهادِ سودمند است.
پیشنهادِ شما سودمند است.
دانشآموزانِ علاقهمند در کلاس سؤال میپرسند.
صفت با جمع شدن اسم تغییر نمیکند: دانشآموزِ علاقهمند و دانشآموزانِ علاقهمند.
۶. مرور کاربردی
برای انتخاب و استفاده از این صفتها:
- معنی را بررسی کنید: بی معمولاً نداشتن را میرساند؛ با و مند معمولاً داشتن را.
- شکل رایج واژه را انتخاب کنید: باسواد، سودمند، علاقهمند.
- املای واژه و کلمهٔ همراه آن را به خاطر بسپارید: بیدقت، علاقهمند به موسیقی، نیازمندِ کمک.
- صفت را در جمله به کار ببرید: «این کتاب سودمند است.»
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
12 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 12 words and review them later.
ساخت صفت با بی، با و مند
12 wordsLast updated October 27, 2026