واکههای کوتاه و بلند در خواندن
شناخت شش واکهٔ فارسی، نشانههای زبر، زیر و پیش و شکل نوشتاری واکههای بلند؛ خواندن واژههای ساده با نشانه و بدون نشانه و توجه به صدا و معنی جمله.
۱. واکه چیست؟
در خواندن فارسی، صدا و حرف همیشه یکی نیستند. بعضی صداها را میخوانیم، امّا معمولاً نمینویسیم. با شناخت واکههای کوتاه و بلند، میتوانید واژههای ساده را بهتر بخوانید.
واکه صدایی مانند اَ در «اَبر» یا آ در «آب» است. در فارسی شش واکه داریم: سه واکهٔ کوتاه و سه واکهٔ بلند.
۲. سه واکهٔ کوتاه
واکههای کوتاه را میتوان با سه نشانه نشان داد. این نشانهها بالا یا پایین حرف میآیند.
| نام نشانه | شکل نشانه روی حرف | نمونه |
|---|---|---|
| زَبَر | بَ | دَر |
| زیر | بِ | دِل |
| پیش | بُ | گُل |
در دَر، نشانهٔ بالای «د» صدای کوتاه را نشان میدهد. در دِل، نشانه زیر «د» است. در گُل، نشانهٔ بالای «گ» شکل دیگری دارد و صدای دیگری را نشان میدهد.
در آغاز واژه، برای نشاندادن این صداها از «ا» کمک میگیریم:
- اَ مانند اَبر
- اِ مانند اِسم
- اُ مانند اُتاق
در کتابهای آموزشی، این نشانهها به خواندن کمک میکنند. در متنهای معمولی، بیشتر وقتها آنها را نمینویسیم: دَر ← در، دِل ← دل، گُل ← گل. صدا را همچنان میخوانیم.
۳. سه واکهٔ بلند
واکههای بلند معمولاً با حرف نوشته میشوند. شکلهای رایج آنها را در این جدول ببینید.
| واکه | شکل نوشتاری رایج | نمونه |
|---|---|---|
| آ | «آ» در آغاز؛ «ا» پس از حرف دیگر | آب، باد |
| او | «او» در آغاز؛ «و» پس از حرف دیگر | او، دود |
| ای | «ای» در آغاز؛ «ی» پس از حرف دیگر | این، سیب |
«کوتاه» و «بلند» نام این دو گروهاند. فقط صدا را نکشید؛ صدای اَ با آ فرق دارد. برای یادگیری، به صدای هر واژه هم گوش کنید.
این واژهها را دو به دو بخوانید. به صدای پس از حرف اول توجه کنید:
- بَد — باد: حال من بَد است؛ امروز باد میآید.
- پُل — پول: پُل روی رودخانه است؛ با پول خرید میکنیم.
۴. آیا «و» و «ی» همیشه واکهاند؟
نه. یک حرف میتواند در واژههای مختلف صداهای متفاوت داشته باشد.
| حرف | نمونه با واکهٔ بلند | نمونه با صدای دیگر |
|---|---|---|
| و | دود | وَرزِش |
| ی | سیب | یَخ |
نشانههای /v/، /j/، /o/ و /e/ در این بخش فقط برای کمک به تلفظاند و صدای حرفها را نشان میدهند.
در دود، «و» واکهٔ بلند است؛ امّا در ورزش، «و» همخوان است و صدای /v/ دارد. در سیب، «ی» واکهٔ بلند است؛ امّا در یخ، «ی» همخوان است و صدای /j/ دارد.
گاهی واکهٔ کوتاه هم با حرف نوشته میشود. در تو و دو، «و» صدای کوتاه /o/ دارد. در نه، که و خانه، «ه» پایانی صدای کوتاه /e/ دارد. این «ه» را مانند «ه» در هَوا نمیخوانیم. در ترکیبی مانند خانهٔ من، نشانهٔ اضافه روی «ه» پایانی میآید.
هر «ا» هم نشانهٔ واکهٔ بلند نیست. آب با واکهٔ بلند آغاز میشود، امّا اَبر با واکهٔ کوتاه. شکل واژه و تلفظ آن را با هم یاد بگیرید.
۵. خواندن بدون نشانهها
گاهی یک شکل نوشتاری را به چند صورت میخوانیم. معنی جمله به ما کمک میکند.
این گُل زیباست.
اینجا «گُل» نام یک گیاه است.
کفشم پُر از گِل است.
اینجا «گِل» یعنی خاکِ خیس.
بدون نشانهها، هر دو واژه به شکل گل نوشته میشوند.
برای خواندن یک واژهٔ تازه:
- به حرفهای نوشتهشده نگاه کنید.
- معنی جمله را در نظر بگیرید.
- اگر تلفظ را نمیدانید، آن را از معلم بپرسید یا به تلفظ واژه در واژهنامه گوش کنید.
۶. مرور کوتاه
- سه واکهٔ کوتاه داریم: اَ، اِ، اُ. نشانههای آنها معمولاً نوشته نمیشوند؛ گاهی این صداها با حرف نوشته میشوند، مانند «و» در تو و دو و «ه» پایانی در نه، که و خانه.
- سه واکهٔ بلند داریم: آ، او، ای. آنها معمولاً با حرف نشان داده میشوند.
- حرفهای و و ی همیشه واکه نیستند.
- برای خواندن درست، شکل واژه، صدای واژه و معنی جمله را با هم یاد بگیرید.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 27, 2026