ضمیر پس از حرف اضافه در نوشتار و گفتار
کاربرد ضمیرهای مستقل و پیوسته پس از حرف اضافه، تفاوت صورتهای نوشتاری و گفتاری مانند به او و بهش، و انتخاب صورت مناسب در متن رسمی و گفتوگوی روزمره.
برای اشاره به یک نفر میتوانیم بگوییم «با او صحبت کردم» یا در گفتوگوی روزمره «باهاش صحبت کردم». معنی اصلی یکسان است، اما شکل ضمیر و سبک جمله فرق دارد. در این صفحه، صورتهای مناسب نوشتار معیار و گفتار روزمره را مقایسه میکنیم.
۱. حرف اضافه و ضمیر مستقل
حرفهای اضافهای مانند از، به، با و برای میتوانند پیش از ضمیر مستقل بیایند. ضمیر مستقل، مانند «من» و «او»، جدا نوشته میشود.
- این نامه برای شما است.
- دیروز با او صحبت کردم.
- نشانی را از آنها پرسیدم.
- فردا به تو تلفن میکنم.
این ساختها در نوشتار معیار به کار میروند و در گفتار هم درستاند. پس برای صحبتکردن لازم نیست همیشه ضمیر را کوتاه کنیم.
۲. ضمیر پیوسته در نوشتار معیار
ضمیر پیوسته به واژهٔ پیش از خود میچسبد و جدا به کار نمیرود. پس از برای، هر دو ساخت زیر در نوشتار معیار طبیعیاند:
| ضمیر مستقل | صورت پیوسته |
|---|---|
| برای من | برایم |
| برای تو | برایت |
| برای او | برایش |
| برای ما | برایمان |
| برای شما | برایتان |
| برای آنها | برایشان |
مریم فردا امتحان دارد. برای او یک کتاب خریدم.
مریم فردا امتحان دارد. برایش یک کتاب خریدم.
در هر دو جمله، کتاب را برای مریم خریدهام.
در این کاربرد، ضمیر پیوسته شخصِ پس از حرف اضافه را نشان میدهد؛ معنی مالکیت ندارد. مثلاً در «برایش چای آوردم»، «ـش» یعنی «او» در عبارت «برای او».
پیوستهبودن ضمیر به معنی گفتاریبودن آن نیست. برایم، برایتان و برایشان در نوشتار معیار هم کاربرد دارند.
۳. صورتهای رایج در گفتار
در گفتار رایج ایران، ترکیب بعضی حرفهای اضافه با ضمیر کوتاه میشود. جدول زیر چند صورت پرکاربرد را نشان میدهد. این صورتها برای گفتوگوی روزمره یا بازنمایی آن در نوشته مناسباند.
| ضمیر | با «به» | با «از» | با «با» |
|---|---|---|---|
| من | بهم | ازم | باهام |
| تو | بهت | ازت | باهات |
| او | بهش | ازش | باهاش |
| ما | بهمون | ازمون | باهامون |
| شما | بهتون | ازتون | باهاتون |
| آنها | بهشون | ازشون | باهاشون |
برای «برای» نیز صورتهای گفتاری برام، برات، براش، برامون، براتون و براشون رایجاند.
نوشتار معیار: به او گفتم که فردا با شما تماس میگیرم.
گفتار روزمره: بهش گفتم که فردا باهاتون تماس میگیرم.
نوشتار معیار: این هدیه را برای تو خریدم.
گفتار روزمره: این هدیه رو برات خریدم.
در مثال آخر، «رو» نیز صورت گفتاری «را» است.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. انتخاب صورت با توجه به موقعیت
برای انتخاب صورت مناسب، به نوع متن و رابطهٔ میان افراد توجه کنید:
- در نامه و گزارش رسمی، به شما، از شما و با شما انتخابهای مناسبیاند.
- در گفتوگوی روزمره، بهتون، ازتون و باهاتون رایجاند.
- صورتهای برایتان و برای شما هر دو برای نوشتار معیار مناسباند.
- در گفتار، برای تأکید یا مقایسه میتوان ضمیر مستقل را نگه داشت.
تأکید در گفتار: این پیام رو به تو دادم، نه به علی.
بدون چنین تقابلی: این پیام رو بهت دادم.
صورت گفتاری الزاماً بیادبانه نیست. بهتون میتواند خطاب محترمانه به یک نفر باشد. تفاوت «بهتون» و «بهت» فقط در سبک نیست؛ انتخاب «شما» یا «تو» هم در آن نقش دارد.
۵. یک الگو برای همهٔ حرفهای اضافه نداریم
نباید تصور کنیم که ضمیر پس از هر حرف اضافه به یک روش کوتاه میشود. صورتهای رایج را همراه با حرف اضافه یاد بگیرید: به او ← بهش، اما با او ← باهاش.
بعضی عبارتها نیز ساخت اضافه دارند. برای نمونه، در کنارِ من و دربارهٔ او، شکل پیوند با ضمیر با «به من» متفاوت است. صورتهای کنارم و دربارهاش در نوشتار معیار هم درستاند.
برای نوشتار رسمی، صورت گفتاری را فقط با تغییر املای آن رسمی نکنید؛ خودِ ساخت را تغییر دهید:
- گفتاری: نتیجه رو بهشون گفتم.
- معیار: نتیجه را به آنها گفتم.
اما برایشان از ابتدا صورت معیار است و لازم نیست آن را تغییر دهید.
۶. مرور انتخابها
- نخست حرف اضافهٔ مناسب جمله را انتخاب کنید: به او گفتم، اما از او پرسیدم.
- در نوشتار معیار، از صورت مستقل یا صورت پیوستهٔ معیار استفاده کنید: برای شما / برایتان.
- در گفتوگوی روزمره، صورتهای رایج مانند بهش، ازم و باهاتون را به کار ببرید.
- برای مقایسه یا تأکید روشن، ضمیر مستقل را نگه دارید: با تو، نه با او.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 27, 2026